Νίκος Γερονικόλας: Ο πολιτισμός δεν φυλάσσεται πίσω από τις λέξεις «έγκριση» και «προδιαγραφές»

Με αφορμή την ανα­κοί­νωση του Αντι­δη­μάρ­χου Τεχνι­κών Έργων του Δήμου Ρόδου κατά του μέλους της παρά­τα­ξής μας Χρι­στό­δουλο Μαλ­λια­ράκη.

Υπάρ­χουν στιγμές που η δημόσια ζωή δεν μας καλεί απλώς να απα­ντή­σουμε, αλλά να στα­θούμε, όχι απέ­να­ντι από την εξουσία, αλλά δίπλα στην αλήθεια. Μια τέτοια στιγμή είναι κι αυτή που δια­νύ­ουμε. Διότι, όταν ο διά­λο­γος εκτρέ­πε­ται σε επί­πληξη, όταν η κριτική ποι­νι­κο­ποιεί­ται ως υπο­νό­μευση και όταν η ευαι­σθη­σία απέ­να­ντι στην αισθη­τική παρα­δί­δε­ται στην έπαρση του τεχνι­κού σχε­δια­σμού, τότε δεν έχουμε να κάνουμε με απλή παρε­ξή­γηση. Έχουμε μπροστά μας ένα σύμ­πτωμα βαθύ­τε­ρης απο­ξέ­νω­σης της διοί­κη­σης από την πνευ­μα­τική της ευθύνη.

Η τέχνη δεν αντι­γρά­φε­ται. Δεν μετα­φέ­ρε­ται μηχα­νικά. Η τέχνη εντάσ­σε­ται, συνο­μι­λεί με το χώρο, με την ιστο­ρική συγκυ­ρία και  προ­πα­ντός με την ψυχή των ανθρώ­πων. Μπορεί, πράγ­ματι, τα μοτίβα των βοτσα­λω­τών του έργου διπλα απο τη Νέα Μαρίνα να προ­έρ­χο­νται από τις κατα­γρα­φές του Ανδρέα Θεο­δο­σίου, μα η οπτική εμπει­ρία που απο­μέ­νει δεν είναι εκείνη της νησιω­τι­κής ευγέ­νειας και αρμο­νίας, αλλά μιας πρό­χει­ρης, απο­σπα­σμα­τι­κής απο­μί­μη­σης που κατα­λή­γει σχεδόν αμήχανη.

Και όμως η διοί­κηση δεν άκουσε. Δεν ανα­στο­χά­στηκε. Δεν ρώτησε: Γιατί τόσος κόσμος δυσα­να­σχε­τεί; Γιατί οι τεχνί­τες νιώθουν προ­σβε­βλη­μέ­νοι; Γιατί οι πολίτες γελούν εκεί που θα έπρεπε να σιωπούν με σεβασμό; Αντί γι’ αυτό, επέλεξε την έπαρση της τεχνι­κής τεκ­μη­ρί­ω­σης και τη δαι­μο­νο­ποί­ηση της κρι­τι­κής ως προ­σω­πι­κής ιδιο­τέ­λειας.

Μα η κριτική, όταν είναι τεκ­μη­ριω­μένη, επώνυμη και φέρει την αγωνία της μνήμης  δεν είναι επίθεση. Είναι πράξη αγάπης προς τον τόπο. Και ο τόπος αυτός, η Ρόδος, έχει ένα βάρος που δεν μετριέ­ται με τετρα­γω­νικά έργου ή σελίδες μελέτης. Μετριέ­ται με το βλέμμα του περα­στι­κού που σταματά και συγκι­νεί­ται. Μετριέ­ται με την ικα­νό­τητα ενός έργου να μην φωνάζει, αλλά να συνο­μι­λεί με ταπει­νό­τητα με την ιστορία του νησιού.

Ο πολι­τι­σμός δεν φυλάσ­σε­ται πίσω από τις λέξεις «έγκριση» και «προ­δια­γρα­φές». Αν ήταν έτσι, κάθε εργο­λα­βία θα ήταν πράξη πολι­τι­σμού. Ο πολι­τι­σμός απαιτεί σιωπηρή ακρί­βεια. Εσω­τε­ρική πει­θαρ­χία. Αίσθηση ορίου. Και όταν αυτά απου­σιά­ζουν, κανένα συμ­βού­λιο δεν μπορεί να ανα­γνω­ρί­σει την αυθε­ντι­κό­τητα εκείνου που απλώς ανα­πα­ρά­γε­ται χωρίς ψυχή.

Ας είμαστε, λοιπόν, ειλι­κρι­νείς: η τέχνη που κατα­λή­γει να προ­κα­λεί θυμηδία, δεν είναι τέχνη. Είναι η κραυγή ενός έργου που απο­κό­πηκε από τη ρίζα του κι αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από καμία ανα­κοί­νωση. Η Ρόδος, με όλο της το βάρος ιστο­ρίας, δεν έχει ανάγκη από απο­λο­γη­τές της απο­τυ­χίας, ούτε από θεσμι­κούς αυτουρ­γούς της απο­κο­πής. Έχει ανάγκη από σιω­πη­λούς θεμα­το­φύ­λα­κες. Από ανθρώ­πους που ξέρουν πως τα πιο σπου­δαία έργα δεν φτιά­χνο­νται με υλικά. Φτιά­χνο­νται με συνεί­δηση.

Όποιος αγαπά τον τόπο του, δεν τον υπε­ρα­σπί­ζε­ται φωνά­ζο­ντας. Τον υπε­ρα­σπί­ζε­ται ακού­γο­ντας. Και κυρίως, αμφι­βάλ­λο­ντας, για να μην χάσει ποτέ την ευθύνη απέ­να­ντι σε αυτό που παρα­δί­δει. Διότι το έργο που φτιά­χνε­ται για να σταθεί στον χρόνο, οφείλει πρώτα να στέ­κε­ται με σεβασμό στην καρδιά του τόπου.

Και αυτή η καρδιά, σήμερα, δεν είναι θυμω­μένη. Είναι βαθιά λυπη­μένη.

Νικό­λαος Ι. Γερο­νι­κό­λας

Επι­κε­φα­λής Δημο­τι­κού Συν­δυα­σμού – Αρχή Οργά­νω­σης για το νησί μας