Δημογραφική βόμβα στην αγορά εργασίας – Τουλάχιστον 500.000 εργαζόμενοι θα λείπουν από την αγορά εργασίας το 2050

Βρα­δυ­φλε­γής βόμβα το μελ­λο­ντικό «έλλειμμα» στο εργα­τικό δυνα­μικό για την Ελλάδα… Μείωση πλη­θυ­σμού κατά 1,5 εκα­τομ­μύ­ριο έως το 2050 και αύξηση ηλι­κιω­μέ­νων βλέπει η τελευ­ταία δημο­σί­ευση του Ινστι­τού­του Δημο­γρα­φι­κών Ερευνών και Μελετών («Δημο­γρα­φική γήρανση, πλη­θυ­σμός εργά­σι­μης ηλικίας και απα­σχο­λού­με­νοι στην Ελλάδα στον ορί­ζο­ντα του 2050»), την οποία υπο­γρά­φει ο καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας και διευ­θυ­ντής του ΙΔΕΜ Βύρωνας Κοτζα­μά­νης.

Ακόμα όμως και στο πλέον αισιό­δοξο σενάριο, ότι το 2050 θα κατοι­κούν στη χώρα 8,9 εκατ. άτομα, θα λείπουν περισ­σό­τε­ροι από 500.000 εργα­ζό­με­νοι από το όριο της βιω­σι­μό­τη­τας.Ειδι­κό­τερα η μελέτη εξε­τά­ζει τη μελ­λο­ντική εξέλιξη των 20-64 ετών (του πλη­θυ­σμού εργά­σι­μης ηλικίας), τις επι­πτώ­σεις της στον πλη­θυ­σμό των εργα­ζο­μέ­νων και τη σχέση εργα­ζο­μέ­νων προς τους 65 ετών και άνω, οι οποίοι λαμ­βά­νο­νται ως «εξαρ­τη­μέ­νοι» (πάντως αυτό εν μέρει μόνον ισχύει, όπως ανα­φέ­ρει, καθώς όλοι οι 65+ δεν είναι – και δεν θα είναι και στο μέλλον – εκτός του κόσμου της εργα­σίας).

Συρ­ρί­κνωση της δια­γε­νε­α­κής γονι­μό­τη­τας

Η ανα­με­νό­μενη μεσο­πρό­θε­σμα σημα­ντική μείωση του πλήθους των 20-64 ετών οφεί­λε­ται κυρίως στη συρ­ρί­κνωση της δια­γε­νε­α­κής γονι­μό­τη­τας, καθώς όσες από τις προ­πο­λε­μι­κές γενεές τεκνο­ποί­η­σαν τις πρώτες μετα­πο­λε­μι­κές δεκα­ε­τίες έκαναν κατά μέσο όρο 2,2 παιδιά, αυτές που γεν­νή­θη­καν γύρω από το 1960 έκαναν δύο και όσες γεν­νή­θη­καν γύρω από το 1985 λιγό­τερα από 1,5 παιδιά ανά γυναίκα.

Αυτό απο­τυ­πώ­θηκε και στις γεν­νή­σεις, που μειώ­νο­νται μετά το 1980, μια μείωση που επι­τα­χύν­θηκε την τελευ­ταία δεκα­πε­ντα­ε­τία, καθώς ο πλη­θυ­σμός των γυναι­κών σε ηλικία από­κτη­σης παιδιών μειώ­θηκε σημα­ντικά (μια τάση που δεν ανα­μέ­νε­ται να ανα­κο­πεί τις αμέσως επό­με­νες δεκα­ε­τίες).

Η μείωση αυτή των γεν­νή­σεων οδήγησε αρχικά στη μείωση των 0-19 ετών, στη συνέ­χεια του νεα­νι­κού πλη­θυ­σμού παρα­γω­γι­κής και ανα­πα­ρα­γω­γι­κής ηλικίας (20-44 ετών) και, τέλος, των 45-64 ετών, ενώ η είσοδος οικο­νο­μι­κών μετα­να­στών στη χώρα μας μετά το 1990 απλώς επι­βρά­δυνε τη συρ­ρί­κνωση των 0-64 ετών.

Αυξά­νο­νται συνεχώς οι 65 ετών και άνω

Την ίδια δε περίοδο αυξά­νο­νται συνεχώς οι 65 ετών και άνω, μια ηλι­κιακή ομάδα που προ­έρ­χε­ται από τις προ του 1980 πολυ­πλη­θείς γεν­νή­σεις, ενώ ταυ­τό­χρονα επω­φε­λή­θηκε και από τη σημα­ντική αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής, απόρ­ροια της σημα­ντι­κής μείωσης της θνη­σι­μό­τη­τας μετά το 1950.

Στην επι­τά­χυνση δε της δημο­γρα­φι­κής γήραν­σης που κατα­γρά­φε­ται την τελευ­ταία δεκα­πε­ντα­ε­τία συνέ­βαλε και το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο (περισ­σό­τε­ρες έξοδοι από εισό­δους στη χώρα μας), καθώς η μετα­νά­στευση αφο­ρούσε νέους ηλικίας κυρίως 25-45 ετών, τόσο Έλληνες όσο και αλλο­δα­πούς που εγκα­τα­στά­θη­καν ή γεν­νή­θη­καν στην Ελλάδα τις προη­γου­μέ­νες δεκα­ε­τίες.

Η συζή­τηση δε και ο προ­βλη­μα­τι­σμός γύρω από την έξοδο αυτήν, ανα­φέ­ρει ο Κοτζα­μά­νης, επι­κε­ντρώ­νε­ται δυστυ­χώς σε μία μόνον από τις συνι­στώ­σες της – το «brain drain» Ελλήνων κυρίως υπηκόων –, αν και ένα μεγάλο τμήμα αυτών που εγκα­τέ­λει­ψαν τη χώρα μας μετά το 2000 είναι Έλληνες και αλλο­δα­ποί με σχετικά χαμηλά και μεσαία εκπαι­δευ­τικά επίπεδα, με απο­τέ­λε­σμα και τα κενά που παρου­σιά­στη­καν πρό­σφατα σε ορι­σμέ­νους τομείς της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Η ομάδα των 65 ετών και άνω είναι η μόνη που θα αυξηθεί στο μέλλον (θα απο­τε­λούν πάνω από το 1/3 των κατοί­κων της χώρας μας στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 2050 έναντι του 24% σήμερα), ενώ ο συνο­λι­κός πλη­θυ­σμός της Ελλάδας ανα­μέ­νε­ται, αν το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο είναι μηδε­νικό, να μειωθεί από 1,3 έως 1,5 εκα­τομ­μύ­ρια ανάμεσα στο 2025 και το 2050.

Η μείωση αυτή θα προ­κύ­ψει προ­φα­νώς από τη συρ­ρί­κνωση των νεό­τε­ρων των 65 ετών και ειδι­κό­τερα του μεγα­λύ­τε­ρου τμή­μα­τός τους, των 20-64 ετών.

Αύξηση της συμ­με­το­χής στην απα­σχό­ληση

Έχοντας δεδο­μένη δε την ανα­με­νό­μενη σημα­ντική μείωση των 20-64 ετών (γύρω από 1,7 εκατ., αν το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο είναι μηδε­νικό την επόμενη εικο­σι­πε­ντα­ε­τία), ο Κοτζα­μά­νης θέτει – και απαντά – το εξής ερώτημα: Είναι δυνατόν – και υπό ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις – το πλήθος των απα­σχο­λου­μέ­νων της ηλι­κια­κής αυτής ομάδας να παρα­μεί­νει το 2050 στα ίδια επίπεδα με το 2025 (4 εκατ.); Ο στόχος αυτός, αν τεθεί, μπορεί να επι­τευ­χθεί υπό δύο όρους:

1. Την αύξηση του ιδιαί­τερα χαμηλού ποσο­στού σήμερα στην απα­σχό­ληση των 20-64 ετών, που οφεί­λε­ται στα εξαι­ρε­τικά χαμηλά ποσοστά συμ­με­το­χής στην απα­σχό­ληση τόσο των γυναι­κών σε όλες τις ηλι­κια­κές ομάδες (έχουμε από το μεγα­λύ­τερο χάσμα συμ­με­το­χής ανάμεσα στα δύο φύλα, επι­ση­μαί­νει) όσο και των δύο φύλων (στις ηλικίες 20-29 ετών και 55-64 ετών) στα υψηλά ποσοστά ανερ­γίας.

Αν το ποσοστό αυτό προ­ο­δευ­τικά αυξηθεί από το 67% σήμερα στο 82% το 2050, η ανα­με­νο­μένη μείωση του πλήθους των εργα­ζο­μέ­νων 20-64 ετών το 2050 θα περιο­ρι­στεί αισθητά. Ειδι­κό­τερα στην περί­πτωση αυτή, ακόμη και αν οι 20-64 ετών μειω­θούν κατά 1,68 εκατ. (από 5,95 σε 4,27), οι εργα­ζό­με­νοι της ηλι­κια­κής αυτής ομάδας θα ανέρ­χο­νται το 2050 στα 3,5 εκατ. έναντι των 4,015 εκατ. το 2025 (-515.000).

Στο ευνοϊκό δε αυτό σενάριο, θα αντι­στοι­χού­σαν 1,1 απα­σχο­λού­με­νοι 20-64 ετών ανά ηλι­κιω­μένο 65+ (3,5/3,15) αντί των 1,6 σήμερα.

2. Ένα θετικό μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο την επόμενη εικο­σι­πε­ντα­ε­τία της τάξης των περίπου 700.000. Ένα ισο­ζύ­γιο της τάξης αυτής (+28 χιλ./έτος κατά μέσο όρο για μια εικο­σι­πε­ντα­ε­τία), που παρα­μέ­νει πολύ μικρό­τερο του αντί­στοι­χου της περιό­δου 1991-2010 (40.000 ετησίως), θα περιό­ριζε τη μείωση του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού των 20-64 ετών και θα αύξανε τους εργα­ζο­μέ­νους κατά 500.000.

Στην περί­πτωση αυτή, οι απα­σχο­λού­με­νοι το 2050 θα άγγιζαν τα 4 εκα­τομ­μύ­ρια (όσοι σχεδόν και σήμερα), ενώ θα αντι­στοι­χού­σαν 1,24 απα­σχο­λού­με­νοι 20-64 ετών ανά ηλι­κιω­μένο 65+ (3,90/3,15) έναντι των 1,64 σήμερα (4,015/2,45 εκατ.).

Ένα ενδε­χό­μενο θετικό μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο της τάξης αυτής, ανα­φέ­ρει ο Κοτζα­μά­νης, θα είχε ταυ­τό­χρονα θετικές επι­πτώ­σεις και στο «δημο­γρα­φικό», καθώς ένα τμήμα του πλε­ο­νά­σμα­τος των εισόδων έναντι των εξόδων θα απο­τε­λού­νταν από νέους, όχι μόνον παρα­γω­γι­κών αλλά και ανα­πα­ρα­γω­γι­κών ηλικιών (25-49 ετών).

Αυτοί θα επι­βρά­δυ­ναν τη δημο­γρα­φική γήρανση αλλά και τη μείωση των ατόμων σε ηλικία από­κτη­σης παιδιών (οι γυναί­κες ηλικίας 25-49 ετών, ανα­μέ­νε­ται, αν το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο είναι μηδε­νικό, να μειω­θούν κατά 465.000 ανάμεσα στο 2025 και το 2050, ήτοι κατά -28%), επη­ρε­ά­ζο­ντας θετικά και τις γεν­νή­σεις.

Φυσικά, ακόμη και αν επι­τευ­χθεί ο στόχος αυτός, ανα­φέ­ρει, η σημε­ρινή ανα­λο­γία απα­σχο­λού­με­νοι προς άτομα 65 ετών και άνω (164 απα­σχο­λού­με­νοι ανά 100 ηλι­κιω­μέ­νους σήμερα) θα μετα­βλη­θεί, καθώς το 2050 θα αντι­στοι­χούν μόλις 124.

Η επί το δυσμε­νέ­στερο αυτή μετα­βολή, σημειώ­νει, εν απουσία άλλων αλλαγών, θα έχει πολ­λα­πλές επι­πτώ­σεις και επι­τάσ­σει σειρά παρεμ­βά­σεων σε πλήθος πεδίων, στο­χεύ­ο­ντας όχι μόνον στην άμβλυνση, αλλά και στην αναί­ρεση των αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων των δημο­γρα­φι­κών μας εξε­λί­ξεων.

Πηγή: topontiki.gr