Δημογραφικός συναγερμός: Κατέρρευσαν οι γεννήσεις, 184 θάνατοι για κάθε 100 παιδιά – Νέα έρευνα

Η Ελλάδα μπαίνει σε μια ολοένα και πιο βαθιά δημο­γρα­φική κρίση, με τις γεν­νή­σεις να έχουν σχεδόν υπο­δι­πλα­σια­στεί μέσα σε λίγες δεκα­ε­τίες και τη διαφορά ανάμεσα σε γεν­νή­σεις και θανά­τους να διευ­ρύ­νε­ται δρα­μα­τικά.

Τα στοι­χεία έρευνας του καθη­γητή Δημο­γρα­φίας και διευ­θυ­ντή του Ινστι­τού­του Δημο­γρα­φι­κών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρωνα Κοτζα­μάνη, απο­τυ­πώ­νουν το μέγεθος της αλλαγής.

Από τις 148.000 γεν­νή­σεις στις μόλις 67.000

Οι γεν­νή­σεις, που έφταναν κατά μέσο όρο τις 148.000 το 1979-1980, περιο­ρί­στη­καν στις 67.000 το 2024-2025.

Την ίδια στιγμή, η μέση ηλικία στην οποία οι γυναί­κες απο­κτούν παιδιά αυξή­θηκε κατά σχεδόν έξι χρόνια: από 26,2 έτη σε 32,2 έτη.

Η πτώση των γεν­νή­σεων ξεκί­νησε στα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’70 και, με εξαί­ρεση την περίοδο 2003-2009, συνε­χί­ζε­ται μέχρι σήμερα. Η μικρή ανά­καμψη εκείνης της περιό­δου απο­δί­δε­ται κυρίως στη μαζική είσοδο μετα­να­στών στη χώρα μετά το 1990.

Πίσω από τη μακρο­χρό­νια υπο­χώ­ρηση βρί­σκε­ται και η μεγάλη πτώση της γονι­μό­τη­τας από γενιά σε γενιά.

Οι γυναί­κες που γεν­νή­θη­καν στα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’50 απέ­κτη­σαν κατά μέσο όρο 2 παιδιά, ενώ όσες γεν­νή­θη­καν γύρω στο 1985 ανα­μέ­νε­ται να απο­κτή­σουν λιγό­τερα από 1,5 παιδί.

Η ανα­τροπή που άλλαξε την Ελλάδα

Η εικόνα απο­τυ­πώ­νε­ται και στους ετή­σιους δείκτες γονι­μό­τη­τας. Από περίπου 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναί­κες το 1979-1980, ο δείκτης έπεσε στα 1.240 το 2024-2025.

Παράλ­ληλα, η αύξηση των θανάτων σε συν­δυα­σμό με τη μείωση των γεν­νή­σεων ανέ­τρεψε πλήρως το φυσικό ισο­ζύ­γιο του πλη­θυ­σμού.

Την περίοδο 1971-1980 κατα­γρά­φη­καν 638.000 περισ­σό­τε­ρες γεν­νή­σεις από θανά­τους. Την επόμενη δεκα­ε­τία το πλε­ό­να­σμα έπεσε στις 276.000 και τη δεκα­ε­τία 1991-2000 περιο­ρί­στηκε μόλις στις 22.000.

Από το 2010 και μετά, όμως, η εικόνα αντι­στρά­φηκε:

2011-2020: 267.000 περισ­σό­τε­ροι θάνατοι από γεν­νή­σεις

2021-2025: 290.000 περισ­σό­τε­ροι θάνατοι από γεν­νή­σεις

Η δημο­γρα­φική κατάρ­ρευση δεν χτυπά παντού το ίδιο

Ιδιαί­τερα απο­κα­λυ­πτική είναι η εικόνα ανά νομό. Από το 2009 έως το 2024 οι γεν­νή­σεις σε ολό­κληρη τη χώρα μειώ­θη­καν κατά 42%, από 117.440 σε 68.310.

Σε έξι νομούς της ηπει­ρω­τι­κής Ελλάδας η πτώση ξεπέ­ρασε το 50%: Θεσπρω­τία, Γρεβενά, Φθιώ­τιδα, Κοζάνη, Ευρυ­τα­νία και Φλώρινα. Σε ακόμη δέκα νομούς η μείωση κυμάν­θηκε μεταξύ 45% και 50%.

Στον αντί­ποδα, έξι νησιω­τι­κοί νομοί εμφα­νί­ζουν μικρό­τερη υπο­χώ­ρηση, κάτω από 30%, ενώ στις Κυκλά­δες και τη Ζάκυνθο η μείωση ήταν μικρό­τερη ακόμη και από 15%.

Το σοκα­ρι­στικό 184 θάνατοι για κάθε 100 γεν­νή­σεις

Ίσως το πιο χαρα­κτη­ρι­στικό στοι­χείο της δημο­γρα­φι­κής αλλαγής είναι η ανα­λο­γία θανάτων προς γεν­νή­σεις.

Το 2009 αντι­στοι­χού­σαν στην Ελλάδα 92 θάνατοι για κάθε 100 γεν­νή­σεις.

Το 2024 η ανα­λο­γία σχεδόν διπλα­σιά­στηκε: 184 θάνατοι για κάθε 100 γεν­νή­σεις.

Οι περι­φε­ρεια­κές δια­φο­ρές, ωστόσο, είναι τερά­στιες. Το 2024 ο δείκτης κυμαι­νό­ταν από 79 έως 276 θανά­τους ανά 100 γεν­νή­σεις.

Δωδε­κά­νησα, Ξάνθη και τρεις νομοί της Κρήτης – Χανιά, Ρέθυμνο και Ηρά­κλειο – εξα­κο­λου­θού­σαν να έχουν λιγό­τε­ρους θανά­τους από γεν­νή­σεις. Αντί­θετα, σε 17 νομούς, όλοι στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα, κατα­γρά­φη­καν από 175 έως 276 θάνατοι ανά 100 γεν­νή­σεις.

Γιατί αδειά­ζει η περι­φέ­ρεια

Η εξήγηση βρί­σκε­ται κυρίως στη σύνθεση του πλη­θυ­σμού. Ο αριθμός των γεν­νή­σεων εξαρ­τά­ται σε μεγάλο βαθμό από το πόσες γυναί­κες ηλικίας 25-45 ετών ζουν σε κάθε περιοχή και από τη γονι­μό­τητά τους. Αντί­στοιχα, οι θάνατοι επη­ρε­ά­ζο­νται κυρίως από το πόσοι ηλι­κιω­μέ­νοι κατοι­κούν σε μια περιοχή.

Το πρό­βλημα είναι ότι ο αριθμός των γυναι­κών ηλικίας 25-44 ετών έχει μειωθεί κατά περίπου 480.000, ή 28%. Πρό­κει­ται για συνέ­πεια της ίδιας της δημο­γρα­φι­κής συρ­ρί­κνω­σης: οι σημε­ρι­νές γενιές ανα­πα­ρα­γω­γι­κής ηλικίας είναι αριθ­μη­τικά μικρό­τε­ρες, επειδή γεν­νή­θη­καν πολύ λιγό­τερα παιδιά μετά το 1980.

Παράλ­ληλα, μετά το 2010 το μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο στις συγκε­κρι­μέ­νες ηλικίες έγινε αρνη­τικό.

Οι περιο­χές που κρατούν τους νέους «αντέ­χουν» περισ­σό­τερο

Οι νομοί που εμφα­νί­ζουν τις μεγα­λύ­τε­ρες απώ­λειες γεν­νή­σεων είχαν ήδη χαμη­λό­τερη γονι­μό­τητα στις γενιές που γεν­νή­θη­καν τη δεκα­ε­τία του 1960 και στη συνέ­χεια γνώ­ρι­σαν ακόμη ταχύ­τερη πτώση. Ταυ­τό­χρονα, μειώ­θηκε εντο­νό­τερα και ο αριθμός των γυναι­κών ανα­πα­ρα­γω­γι­κής ηλικίας.

Αντί­θετα, οι περιο­χές όπου οι θάνατοι παρα­μέ­νουν κοντά ή κάτω από τις γεν­νή­σεις έχουν συνήθως νεότερο πλη­θυ­σμό, ηπιό­τερη πτώση των γεν­νή­σεων και μικρό­τερη αύξηση των ηλι­κιω­μέ­νων.

Σε αυτές τις περιο­χές σημα­ντικό ρόλο παίζει και η μετα­κί­νηση πλη­θυ­σμού: συγκρα­τούν περισ­σό­τε­ρους νέους, ενώ προ­σελ­κύ­ουν πλη­θυ­σμό τόσο από άλλες περιο­χές της Ελλάδας όσο και από το εξω­τε­ρικό.

Και το χει­ρό­τερο μπορεί να μην έχει έρθει ακόμη

Η σημε­ρινή δημο­γρα­φική εικόνα δεν απο­τε­λεί, σύμφωνα με την έρευνα, το τέλος της καθο­δι­κής πορείας.

Ο κ. Κοτζα­μά­νης εκτιμά ότι την τελευ­ταία δεκα­πε­ντα­ε­τία η Ελλάδα γνώρισε κατάρ­ρευση των γεν­νή­σεων κατά 42%, πολύ μεγα­λύ­τερη από τη μείωση της δεκα­ε­τίας του ’80, όταν οι γεν­νή­σεις είχαν υπο­χω­ρή­σει κατά 31%, από 148.000 το 1980 σε 102.000 το 1990.

Και υπάρχει ακόμη ένας λόγος ανη­συ­χίας. Με βάση όλα τα σενάρια για την εξέλιξη της γονι­μό­τη­τας και της θνη­σι­μό­τη­τας, ανα­μέ­νε­ται νέα μείωση των γεν­νή­σεων κατά περίπου 15% μεταξύ 2045 και 2060.

Ο λόγος βρί­σκε­ται ήδη στις σημε­ρι­νές γενιές: τότε θα φτάσουν σε ανα­πα­ρα­γω­γική ηλικία όσοι γεν­νή­θη­καν την περίοδο 2010-2029. Είναι περίπου 450.000 λιγό­τε­ροι σε σχέση με όσους γεν­νή­θη­καν την εικο­σα­ε­τία 1990-2009.

Με άλλα λόγια, η δημο­γρα­φική κρίση της Ελλάδας δεν αφορά μόνο το σήμερα. Οι αριθμοί δεί­χνουν ότι ένα μεγάλο μέρος της επό­με­νης πτώσης των γεν­νή­σεων έχει ήδη «γεν­νη­θεί».

Με πλη­ρο­φο­ρίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πηγή: flash.gr