Ο τουρισμός στη θύελλα του εμπορικού πολέμου

Συγκρα­τη­μένη αισιο­δο­ξία δια­τυ­πώ­νουν μιλώ­ντας στην «Καθη­με­ρινή» κορυ­φαίοι Ελληνες και Ελλη­νί­δες επι­χει­ρη­μα­τίες και εκπρό­σω­ποι φορέων του του­ρι­σμού για τις προ­ο­πτι­κές της φετινής χρονιάς.

Ωστόσο δια­βλέ­πουν μεγάλες προ­κλή­σεις και ρίσκα λόγω της διε­θνούς συγκυ­ρίας, ενώ υπο­γραμ­μί­ζουν πως προ­βλή­ματα όπως η απουσία ενός συνο­λι­κού σχε­δια­σμού της πολι­τείας για τον κλάδο, αλλά και οι μεγάλες ελλεί­ψεις σε υπο­δο­μές, εξα­κο­λου­θούν να μένουν άλυτα και υπο­νο­μεύ­ουν τις προ­ο­πτι­κές μακρο­πρό­θε­σμα.

«Η ενί­σχυση των επεν­δύ­σεων σε περι­βάλ­λον ασφα­λείας δικαίου, με κεντρική προ­ϋ­πό­θεση ένα ξεκά­θαρο χωρο­τα­ξικό σχέδιο, η ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών, ο εξορ­θο­λο­γι­σμός της φορο­λο­γίας των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων και η ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού, σε ένα πλαίσιο συνερ­γα­σίας δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα απο­τε­λούν κεντρι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες» για τον Σύν­δε­σμο Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΣΕΤΕ), υπο­γραμ­μί­ζει ο πρό­ε­δρός του Γιάννης Παρά­σχης.

Την ίδια ώρα, ο εμπο­ρι­κός πόλεμος που έχει ξεσπά­σει, παρά τις παρο­δι­κές ενδεί­ξεις ύφεσης των τελευ­ταίων ημερών, έχει επη­ρε­ά­σει σημα­ντικά την επεν­δυ­τική αλλά και την κατα­να­λω­τική εμπι­στο­σύνη παγκο­σμίως, με την επα­πει­λού­μενη ύφεση σε χώρες «κλειδιά» να ανα­μέ­νε­ται να επη­ρε­ά­σει και τα ταξίδια προς την Ελλάδα, όπως επι­ση­μαί­νει ο πρό­ε­δρος του ΙΟΒΕ, CEO των ξενο­δο­χείων Electra και τέως πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ Γιάννης Ρέτσος.

Ανοδικά ξεκί­νησε η χρονιά στο «Ελ. Βενι­ζέ­λος»

Προ­βλη­μα­τι­σμός δια­τυ­πώ­νε­ται και για την πεποί­θηση που φαί­νε­ται πως έχει επι­κρα­τή­σει τα τελευ­ταία λίγα χρόνια ότι ο του­ρι­σμός θα συνε­χί­σει να ανα­πτύσ­σε­ται και να παράγει επεν­δύ­σεις, ανε­ξάρ­τητα από τα εγχώρια και διεθνή προ­βλή­ματα. Αυτό υπο­γραμ­μί­ζει ο επίσης πρώην πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ Ανδρέας Ανδρε­ά­δης, συν­διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος του ομίλου SANI/IKOS, του πρώτου ελλη­νι­κού ομίλου με τόσο μεγάλη επέ­κταση στο εξω­τε­ρικό.

«Αλλά ακόμη πιο αρνη­τική από τον εφη­συ­χα­σμό είναι η νέα ραγδαία εξα­πλού­μενη αντί­ληψη ότι όχι απλώς ο του­ρι­σμός δεν χρειά­ζε­ται στρα­τη­γικό σχέδιο και ορθο­λο­γική υλο­ποί­ηση, αλλά και ότι έχει υπερ­βο­λικά υπερ­με­γε­θυν­θεί, δημιουρ­γώ­ντας περισ­σό­τερα προ­βλή­ματα από οφέλη», προ­σθέ­τει.

Εν τω μεταξύ, ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός λει­τουρ­γεί σε ένα περι­βάλ­λον έντονου διε­θνούς αντα­γω­νι­σμού, γι’ αυτό και θεω­ρεί­ται κρίσιμη η «επα­νευ­θυ­γράμ­μιση αξίας και ποιό­τη­τας», όπως το θέτει ο CEO του ομίλου Mitsis, Σταύρος Μήτσης. «Ιδίως δε σε ένα περι­βάλ­λον αυξα­νό­με­νου αντα­γω­νι­σμού και μετα­βαλ­λό­με­νων προσ­δο­κιών από τους ταξι­διώ­τες», σημειώ­νει.

Ολα αυτά δεν σημαί­νουν πως ελλη­νι­κές του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις με ηγετικό ρόλο στον κλάδο στα­μα­τούν τις επεν­δύ­σεις τους. Και αυτό διότι πιστεύ­ουν τόσο στις δυνά­μεις τους και στις δυνά­μεις της χώρας, όσο και στην ανθε­κτι­κό­τητα που έχει ανα­πτύ­ξει ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έπειτα από αλλε­πάλ­λη­λες κρίσεις από τις αρχές της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας έως σήμερα, όπως εξηγεί η CEO του ομίλου PHĀEA Hospitality και αντι­πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ Αγάπη Σμπώκου.

Η ενί­σχυση των επεν­δύ­σεων σε περι­βάλ­λον ασφά­λειας δικαίου, η ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών, ο εξορ­θο­λο­γι­σμός της φορο­λο­γίας των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων και η ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού σε ένα πλαίσιο συνερ­γα­σίας δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα απο­τε­λούν κεντρι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες για τον ΣΕΤΕ. Γιάννης Παρά­σχης

Κρί­σι­μες επι­λο­γές σε ένα ρευστό διεθνές περι­βάλ­λον

Το 2025 βρίσκει τη διεθνή κοι­νό­τητα αντι­μέ­τωπη με εξαι­ρε­τι­κές προ­κλή­σεις. Ο εμπο­ρι­κός αντα­γω­νι­σμός μεταξύ Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών και Κίνας, με έμφαση στην πολι­τική δασμών και μέτρων προ­στα­τευ­τι­σμού, δημιουρ­γεί αλυ­σι­δω­τές επι­πτώ­σεις στις αγορές και δυσοί­ωνα υφε­σιακά σενάρια. Οι γεω­πο­λι­τι­κές κρίσεις σε Ουκρα­νία και Μέση Ανατολή, η ενερ­γειακή αβε­βαιό­τητα και η πολι­τική αστά­θεια σε μεγάλες οικο­νο­μίες της Ευρώπης δια­μορ­φώ­νουν ένα διεθνές περι­βάλ­λον εξαι­ρε­τικά ευμε­τά­βλητο και απρό­βλε­πτο.

O ελλη­νι­κός του­ρι­σμός κατέ­γραψε μία εντυ­πω­σιακή ανά­πτυξη μετά την παν­δη­μία. Το 2024 απο­τε­λεί το νέο έτος ανα­φο­ράς, με 40,7 εκατ. αφίξεις και 21,6 δισ. ευρώ έσοδα (με την κρουα­ζιέρα). Οι ενδεί­ξεις για το 2025, μετά και τη στα­διακή εξο­μά­λυνση των προ­βλη­μά­των της Σαντο­ρί­νης, ξεκί­νη­σαν και παρα­μέ­νουν θετικές. Η τάση αυτή σε καμία περί­πτωση δεν μπορεί όμως να θεω­ρεί­ται δεδο­μένη για τις μεσο­πρό­θε­σμες εξε­λί­ξεις.

Το κλίμα ανα­δει­κνύ­ε­ται σε ένα πολύ σημα­ντικό εξω­τε­ρικό παρά­γο­ντα για τον του­ρι­σμό. Η επι­βά­ρυνση υπο­δο­μών και προ­ο­ρι­σμών, η αστά­θεια και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων και η ανάγκη για επεν­δύ­σεις και το αυξη­μένο κόστος περιο­ρι­σμού, αλλά κυρίως προ­σαρ­μο­γής στην κλι­μα­τική κρίση, δια­μορ­φώ­νουν ένα νέο λει­τουρ­γικό και οικο­νο­μικό πλαίσιο.

Στο περι­βάλ­λον αυτό της ανα­τρο­πής των διεθνών οικο­νο­μι­κών και εμπο­ρι­κών στα­θε­ρών, της κλι­μα­τι­κής κρίσης και των τεχνο­λο­γι­κών αλμάτων, πέραν της βιω­σι­μό­τη­τας, η ανθε­κτι­κό­τητα (resilience) καθί­στα­ται το κεντρικό ζητού­μενο για το ανα­πτυ­ξιακό μοντέλο του του­ρι­σμού μας για την επόμενη μέρα.

Η ενί­σχυση των επεν­δύ­σεων σε περι­βάλ­λον ασφά­λειας δικαίου (με κεντρική προ­ϋ­πό­θεση ένα ξεκά­θαρο χωρο­τα­ξικό σχέδιο), η ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών, ο εξορ­θο­λο­γι­σμός της φορο­λο­γίας των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων και η ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού σε ένα πλαίσιο συνερ­γα­σίας δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα απο­τε­λούν κεντρι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες για τον ΣΕΤΕ.

Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έχει αντι­με­τω­πί­σει και έχει βγει νικητής σε πολ­λα­πλές κρίσεις των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών, με σημα­ντι­κό­τε­ρες την ελλη­νική οικο­νο­μική κρίση της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας και την πρό­σφατη παν­δη­μία, έχοντας κατα­στεί κεντρι­κός πυλώνας στα­θε­ρό­τη­τας και ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας. Οι εμπει­ρίες αυτές μας δίνουν δύναμη αλλά και αισιο­δο­ξία για τις νέες προ­κλή­σεις που έχουμε μπροστά μας για το 2025 και τα επόμενα χρόνια.

Εξαι­ρε­τικά αρνη­τική είναι η νέα ραγδαία εξα­πλού­μενη αντί­ληψη ότι όχι απλώς ο του­ρι­σμός δεν χρειά­ζε­ται στρα­τη­γικό σχέδιο και ορθο­λο­γική υλο­ποί­ηση, αλλά και ότι έχει υπερ­με­γε­θυν­θεί, δημιουρ­γώ­ντας περισ­σό­τερα προ­βλή­ματα από οφέλη. Ανδρέας Ανδρε­ά­δης

Ανδρέας Ανδρε­ά­δης – CO-CEO SANI/IKOS, πρώην πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ

Με ανη­συ­χεί ο γενι­κευ­μέ­νος εφη­συ­χα­σμός

Το 2025 χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από πρω­το­φα­νείς γεω­πο­λι­τι­κές ανα­τα­ρά­ξεις και έναν οικο­νο­μικό πόλεμο που αναμ­φί­βολα θα επη­ρε­ά­σει αρνη­τικά και σημα­ντικά κάθε οικο­νο­μία του πλανήτη. Μέσα σε ένα απο­λύ­τως ρευστό οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον, ο του­ρι­σμός της χώρας μας καλεί­ται και φέτος να επι­τύ­χει νέο ρεκόρ όλων των εποχών. Θα συμβεί, όμως, κάτι τέτοιο; Η εκτί­μησή μου είναι ότι αν κατα­φέ­ρουμε να πιά­σουμε ή να προ­σεγ­γί­σουμε τα νούμερα του 2024, θα είναι μεγάλη επι­τυ­χία. Μην ξεχνάμε, εκτός των κρί­σι­μων εξω­γε­νών παρα­γό­ντων, το ζήτημα της Σαντο­ρί­νης που θα επη­ρε­ά­σει όχι μόνο το νησί, αλλάκαι άλλους προ­ο­ρι­σμούς στις Κυκλά­δες και σε ένα βαθμό θα επι­βα­ρύ­νει το τελικό απο­τέ­λε­σμα όλης της χώρας. Αυτό που με ανη­συ­χεί ιδιαί­τερα είναι ο γενι­κευ­μέ­νος εφη­συ­χα­σμός πως ο του­ρι­σμός είναι κάτι δεδο­μένο και ό,τι και να συμβεί θα συνε­χί­σει να επεν­δύει και να απο­δί­δει τα μέγιστα. Εστω και εάν τον επι­βα­ρύ­νουμε συνεχώς με φόρους, δημιουρ­γούμε διαρκώς νέα γρα­φειο­κρα­τικά εμπόδια (πρό­σφατα την ηλε­κτρο­νική κάρτα εργα­σίας), δεν εξα­σφα­λί­ζουμε επαρκές εργα­τικό δυνα­μικό που θα καλύψει τις ανάγκες ενός ποιο­τι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, αργούμε απελ­πι­στικά με χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό και κτη­μα­το­λό­γιο κ.ά. Αλλά ακόμη πιο αρνη­τική από τον εφη­συ­χα­σμό είναι η νέα ραγδαία εξα­πλού­μενη αντί­ληψη ότι όχι απλώς ο του­ρι­σμός δεν χρειά­ζε­ται στρα­τη­γικό σχέδιο και ορθο­λο­γική υλο­ποί­ηση, αλλά και ότι έχει υπερ­με­γε­θυν­θεί, δημιουρ­γώ­ντας περισ­σό­τερα προ­βλή­ματα από οφέλη. Οι φορείς αλλά και η πολι­τεία φέρουν σημα­ντικό μέρος της ευθύνης γι’ αυτήν τη νέα, εξαι­ρε­τικά επι­κίν­δυνη αντί­ληψη, που εάν διευ­ρυν­θεί θα επι­φέ­ρει πολλά δεινά στην οικο­νο­μία της πατρί­δας και στο βιοτικό μας επίπεδο. Οι λίγες μεμο­νω­μέ­νες σημα­ντι­κές επεν­δύ­σεις δεν θα μπο­ρέ­σουν να αντι­στρέ­ψουν το κλίμα εάν δεν υπάρξει όραμα, ξεκά­θα­ρος προ­σα­να­το­λι­σμός και σχέδιο δράσης. Πάνω από όλα, εάν δεν υπάρ­ξουν οι πολι­τι­κές δυνά­μεις και οι του­ρι­στι­κοί φορείς με όραμα και ικα­νό­τη­τες υλο­ποί­η­σης.

Αν και οι διε­θνείς αφίξεις παρου­σί­α­σαν αύξηση 10% το 2024 σε σύγκριση με το 2023, παρα­τη­ρεί­ται ταυ­τό­χρονη μείωση της μέσης κατά κεφαλήν δαπάνης των επι­σκε­πτών. Γιάννης Χατζής

Γιάννης Χατζής – Πρό­ε­δρος Πανελ­λή­νιας Ομο­σπον­δίας Ξενο­δό­χων, εκτε­λε­στι­κός πρό­ε­δρος Blue Sea Resort Collection

Ο ξενο­δο­χεια­κός κλάδος επεν­δύει συστη­μα­τικά

Καθώς ξεκι­νάει η θερινή του­ρι­στική περί­ο­δος, τα πρώτα στοι­χεία δια­μορ­φώ­νουν ένα ενθαρ­ρυ­ντικό αλλά σύνθετο τοπίο. Σύμφωνα με την έρευνα Skift Research Travel Outlook Survey, το 2025 τα ταξίδια ανα­μέ­νε­ται να απο­τε­λέ­σουν την κορυ­φαία προ­αι­ρε­τική κατα­να­λω­τική δαπάνη σε αγορές «κλειδιά» όπως οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, το Ηνωμένο Βασί­λειο, η Γερ­μα­νία, η Κίνα και η Ινδία. Οι προ­βλέ­ψεις για τα του­ρι­στικά έσοδα είναι ιδιαί­τερα αισιό­δο­ξες. Η Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να κατα­λαμ­βά­νει εξέ­χουσα θέση στις προ­τι­μή­σεις των Ευρω­παίων ταξι­διω­τών, κατα­κτώ­ντας την κορυφή στον δείκτη ικα­νο­ποί­η­σης GRI με ποσοστό 87%, υπε­ρέ­χο­ντας της Κύπρου (85,8%), της Ισπα­νίας (84,6%) και της Τουρ­κίας (83,8%). Παράλ­ληλα, οι προ­κρα­τή­σεις για κορυ­φαί­ους ελλη­νι­κούς προ­ο­ρι­σμούς παρου­σιά­ζουν αύξηση, εδραιώ­νο­ντας τη χώρα στις πρώτες επι­λο­γές των παρα­δο­σια­κών αγορών της. Ωστόσο, οι αυξη­μέ­νες προ­κρα­τή­σεις πραγ­μα­το­ποιού­νται με εκπτώ­σεις της τάξης του 10%-20%, γεγονός που υπο­δη­λώ­νει έντονη ζήτηση, αλλά και σημα­ντική πίεση στα έσοδα των ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων. Επι­πλέον, αν και οι διε­θνείς αφίξεις παρου­σί­α­σαν αύξηση 10% το 2024 σε σύγκριση με το 2023, παρα­τη­ρεί­ται ταυ­τό­χρονη μείωση της μέσης κατά κεφαλήν δαπάνης των επι­σκε­πτών. Η κερ­δο­φο­ρία του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου το 2023 κατα­γρά­φει κάμψη της τάξης του 16,3%, σύμφωνα με στοι­χεία της ICAP CRIF, γεγονός που επι­βε­βαιώ­νει ότι οι ποσο­τι­κοί δείκτες από μόνοι τους δεν επαρ­κούν για την απο­τί­μηση της πραγ­μα­τι­κής δυνα­μι­κής του του­ρι­στι­κού τομέα.

Οι προ­κλή­σεις για το 2025 είναι πολυ­διά­στα­τες και υπερ­βαί­νουν τα στενά όρια των οικο­νο­μι­κών μεγεθών. Το ασταθές γεω­πο­λι­τικό περι­βάλ­λον, οι συγκρού­σεις σε γει­το­νι­κές περιο­χές, η ενερ­γειακή αβε­βαιό­τητα, ο πλη­θω­ρι­σμός και η ασθενής οικο­νο­μική ανά­πτυξη στην Ευρώπη επη­ρε­ά­ζουν άμεσα τις κατα­να­λω­τι­κές απο­φά­σεις στις κύριες αγορές μας. Παράλ­ληλα, η αύξηση φορο­λο­γι­κών και λοιπών επι­βα­ρύν­σεων (τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας, τέλος δια­μο­νής παρε­πι­δη­μού­ντων κ.λπ.) πλήττει την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα των ξενο­δο­χείων και δημιουρ­γεί ασφυ­κτι­κές συν­θή­κες, ιδιαί­τερα για τις μικρές και πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις.

Του­ρι­σμός: Προ­βλέ­ψεις για περισ­σό­τε­ρους επι­σκέ­πτες

Παρά τις πιέσεις, ο ξενο­δο­χεια­κός κλάδος συνε­χί­ζει να επεν­δύει συστη­μα­τικά πάνω από 1 δισ. ετησίως στη δια­τή­ρηση και την ανα­βάθ­μιση της ποιό­τη­τας του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, ενι­σχύ­ο­ντας παράλ­ληλα την εθνική οικο­νο­μία. Συμ­βάλ­λει άμεσα 11,5 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ, προ­σφέ­ρει 200.000 θέσεις εργα­σίας, επι­τυγ­χά­νει περι­φε­ρειακή διάχυση των ωφε­λειών σε ποσοστό 90% και ενι­σχύει σημα­ντικά το ισο­ζύ­γιο υπη­ρε­σιών με καθαρό πλε­ό­να­σμα.

Το δια­κύ­βευμα για το 2025 δεν περιο­ρί­ζε­ται στους αριθ­μούς. Είναι κυρίως ζήτημα ποιό­τη­τας, στρα­τη­γι­κής και θεσμι­κής επάρ­κειας. Απαι­τεί­ται η υιο­θέ­τηση ενός ολι­στι­κού πλαι­σίου πολι­τι­κής, που θα ανα­γνω­ρί­ζει τον του­ρι­σμό ως ανα­ντι­κα­τά­στατο πυλώνα μιας εξω­στρε­φούς και δυνα­μι­κής εθνικής οικο­νο­μίας.

Αγάπη Σμπώκου – CEO PHĀEA HOSPITALITY, αντι­πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ

Ο του­ρι­σμός είναι η εικόνα όλης της χώρας

O ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έχει δείξει τη δύναμη και την ανθε­κτι­κό­τητά του σταθερά εδώ και δεκα­ε­τίες και ακόμη πιο έντονα την περίοδο μετά την COVID-19. Η Ελλάδα όχι μόνο παρα­μέ­νει ελκυ­στι­κός προ­ο­ρι­σμός με ανοδική πορεία, αλλά έχει κατα­φέ­ρει να δια­μορ­φώ­σει ένα νέο, σύγ­χρονο αφήγημα θελ­κτικό ακόμη και σε νεό­τε­ρους ανθρώ­πους. Ζητού­μενο είναι η συνο­λική, και όχι απο­σπα­σμα­τική, αντι­με­τώ­πιση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, ως μιας εμπει­ρίας που συνδέει κάθε σημείο επαφής του επι­σκέ­πτη με την Ελλάδα –από το αερο­δρό­μιο και ξενο­δο­χείο έως τη δια­χεί­ριση των λυμάτων, τον χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό και την εξυ­πη­ρέ­τηση– και δεν αφήνει την ανά­πτυξή του σε τυχαία και αυθόρ­μητη τροχιά χωρίς πλάνο. Γιατί κάτι τέτοιο υπο­θη­κεύει το μέλλον του.

Η χρονιά του 2025 ξεκί­νησε με πολύ αισιό­δοξα μηνύ­ματα. Σημα­ντική αύξηση σε προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες αερο­πο­ρι­κές θέσεις από τις κύριες αγορές της (Αγγλία και Γερ­μα­νία) και πολύ μεγάλη αύξηση (18%) από την Αμερική. Οι κρα­τή­σεις είχαν επίσης δείξει σημα­ντική δυνα­μική τους τελευ­ταί­ους μήνες. Ωστόσο, ο Φεβρουά­ριος και ο Μάρτιος παρου­σί­α­σαν μια ελαφρώς δια­φο­ρο­ποι­η­μένη εικόνα, που σχε­τί­ζε­ται με γεγο­νότα όπως οι ειδή­σεις της Σαντο­ρί­νης, οι εκλογές στη Γερ­μα­νία και βέβαια με τη αβε­βαιό­τητα που τρο­φο­δό­τη­σαν οι πρό­σφα­τες εξαγ­γε­λίες Τραμπ στις ΗΠΑ. Η αβε­βαιό­τητα αυτή έρχεται καθώς μπαί­νουμε στην πιο σημα­ντική περίοδο των κρα­τή­σεων και έτσι είναι δύσκολο κανείς να απο­τι­μή­σει αν και πόσο θα επη­ρε­ά­σει τις απο­φά­σεις των ταξι­διω­τών.

Τα κύρια συμπε­ρά­σματα αυτή τη στιγμή είναι ότι η εικόνα παρα­μέ­νει αισιό­δοξη για το καλο­καίρι και ότι οι άνθρω­ποι του του­ρι­σμού είναι ψύχραι­μοι. Είναι εξάλλου η φύση του του­ρι­σμού να εξαρ­τά­ται από πολλούς δια­φο­ρε­τι­κούς παρά­γο­ντες. Σημα­ντικά επίσης συμπε­ρά­σματα είναι ότι ενι­σχύ­ε­ται η τάση του late booking και δυνα­μώ­νουν οι μήνες εκτός high season, κάτι που οδηγεί σε πιο σωστή για όλους χρονική δια­σπορά. Ενι­σχύ­ο­νται όμως και νέοι, μικρό­τε­ροι προ­ο­ρι­σμοί εντός της χώρας, προ­σελ­κύ­ο­ντας ένα δια­φο­ρε­τικό κοινό από τους κλα­σι­κούς και μεγά­λους, που όμως δια­τη­ρούν τη δυνα­μική τους. Ολα αυτά συντεί­νουν στο ότι η Ελλάδα είναι πια ένας ώριμος και κατα­ξιω­μέ­νος του­ρι­στι­κός προ­ο­ρι­σμός και ως τέτοιον πρέπει να τον αντι­με­τω­πί­ζουμε: με αισιο­δο­ξία και με υπευ­θυ­νό­τητα.

Γιάννης Ρέτσος – CEO Electra Hotels & Resorts, πρό­ε­δρος του ΙΟΒΕ, τέως πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ

Χωρίς στρα­τη­γική, δεν πάμε πουθενά

Η βίαιη στροφή των οικο­νο­μιών του πλανήτη από το καθε­στώς της παγκο­σμιο­ποί­η­σης και του ελευ­θέ­ρου εμπο­ρίου σε καθε­στώς προ­στα­τευ­τι­σμού, έτσι όπως φαί­νε­ται να υπα­γο­ρεύει η πολι­τική δασμών του προ­έ­δρου Tραμπ, μας βρίσκει όλους απρο­ε­τοί­μα­στους. Η προ­σπά­θεια ερμη­νείας της πολι­τι­κής αυτής με αμιγώς οικο­νο­μι­κούς όρους δεν φαί­νε­ται πει­στική. Ισως υπο­κρύ­πτει και γεω­πο­λι­τική στό­χευση, με ανα­σύν­θεση του παγκό­σμιου χάρτη, αυτή τη φορά όμως με όπλο την οικο­νο­μία. Οι επι­πτώ­σεις μέχρι στιγμής είναι εμφα­νείς μέσω του κλυ­δω­νι­σμού όλων των χρη­μα­τι­στη­ρίων σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική, σίγουρα όμως προ­βλέ­πο­νται πολ­λα­πλά­σιες. Μελέτη μεγάλου διε­θνούς οικο­νο­μι­κού και γεω­πο­λι­τι­κού συμ­βου­λευ­τι­κού οργα­νι­σμού προ­βλέ­πει πως για κάθε 10 μονάδες δασμών ορι­ζό­ντια στις χώρες της Ε.Ε. προ­βλέ­πε­ται μείωση του ΑΕΠ της κατά μία μονάδα. Μπο­ρούμε να αντι­λη­φθούμε τι σημαί­νει αυτό, όταν η πρό­βλεψη για τον ρυθμό ανά­πτυ­ξης της Ε.Ε. για το 2025 δεν ξεπερ­νάει το 0,5%. Η Ευρώπη, λοιπόν, σε αυτήν τη φάση φαί­νε­ται να είναι στη γωνία, αφού δεν κατά­φερε όλα αυτά τα χρόνια να δια­μορ­φώ­σει ούτε σταθερή ενιαία οικο­νο­μική πολι­τική ούτε, ακόμη χει­ρό­τερα, ενιαία αμυ­ντική πολι­τική, κάτι που τώρα, υπό ασφυ­κτική πίεση, προ­σπα­θεί να δια­μορ­φώ­σει. Πού βρί­σκε­ται όμως η χώρα μας μέσα σε αυτή τη γενι­κευ­μένη κρίση; Με ρυθμό ανά­πτυ­ξης γύρω στο 2,5%, σίγουρα πολύ υψη­λό­τερο από αυτόν της Ευρω­ζώ­νης, με υψηλό ρυθμό επεν­δύ­σεων, χαμη­λό­τερο όμως του προσ­δο­κώ­με­νου και με μεγάλο μέρος της συνο­λι­κής αξίας να αφορά απο­θέ­ματα και με πολύ υψηλό ποσοστό ιδιω­τι­κής κατα­νά­λω­σης. Ταυ­τό­χρονα, το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει μειωθεί πολύ, είναι όμως πολύ ευάλωτο σε οποια­δή­ποτε βίαιη συρ­ρί­κνωση του ΑΕΠ. Οι κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες διευ­ρύ­νο­νται και εντός και εκτός χώρας και η κυβέρ­νηση σωστά προ­σπα­θεί να αμβλύ­νει τις ανι­σό­τη­τες αυτές μέσω επι­δο­μα­τι­κών πολι­τι­κών, χρη­μα­το­δο­τού­με­νων ακόμη και από το RRF. Εδώ όμως υπο­κρύ­πτε­ται η παγίδα, εφόσον δεν προ­χω­ρή­σουν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις, οι πολι­τι­κές αυτές να έχουν περιο­ρι­σμένη διάρ­κεια, αφού δεν παρά­γουν νέο πλούτο.

Και ο του­ρι­σμός; Τι θέση έχει σε όλο αυτό; Κι όμως, μέσα στη δεκαετή οικο­νο­μική κρίση και στη διετία της παν­δη­μίας, έδειξε πρω­τό­γνωρη ανθε­κτι­κό­τητα, επι­τυγ­χά­νο­ντας συνεχή ρεκόρ και ενι­σχύ­ο­ντας το ΑΕΠ της χώρας. Είμαστε λοιπόν ασφα­λείς; Για την ώρα ναι, χωρίς στρα­τη­γική, όμως, δεν πάμε πουθενά. Και αν η τελευ­ταία μου λέξη πρέπει να είναι για το κατά πόσον αισιο­δοξώ για τη στρα­τη­γική αυτή, θα απα­ντούσα ευθέως «όχι και τόσο»…

Σταύρος Μήτσης – CEO Mitsis Group

Επι­βάλ­λε­ται εγρή­γορση και ευε­λι­ξία

Το 2025 δια­μορ­φώ­νε­ται ως μια χρονιά προ­κλή­σεων και μεγάλων ευκαι­ριών για την εξέλιξη του ομίλου Mitsis. Η εξέλιξη των πωλή­σεων για το 2025 είναι θετική, παρά την επι­βρά­δυνση της ζήτησης που σημειώ­θηκε τον Φεβρουά­ριο, επι­βε­βαιώ­νο­ντας την ανθε­κτι­κό­τητα του επι­χει­ρη­μα­τι­κού μας μοντέ­λου. Η εικόνα είναι ενθαρ­ρυ­ντική, αλλά παρα­μέ­νουμε ρεα­λι­στές απέ­να­ντι σε ένα περι­βάλ­λον που επη­ρε­ά­ζε­ται από τη σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα στις Κυκλά­δες, την οικο­νο­μική κατά­σταση στη Γερ­μα­νία –βασική αγορά για την Ελλάδα– και τις οικο­νο­μι­κές και πολι­τι­κές εξε­λί­ξεις σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Οι μετα­βλη­τές αυτές, σε συν­δυα­σμό με χρόνιες αδυ­να­μίες εσω­τε­ρι­κών υπο­δο­μών, επι­βάλ­λουν εγρή­γορση και ευε­λι­ξία στον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό.

Οι ελλεί­ψεις σε βασικές υπο­δο­μές κοινής ωφε­λείας, σε συν­δυα­σμό με τις παθο­γέ­νειες της διοί­κη­σης, περιο­ρί­ζουν την ικα­νό­τητα άμεσης αντα­πό­κρι­σης. Επι­πλέον, η πίεση που ασκεί­ται σε κομ­βι­κές πύλες εισόδου της χώρας κατα­δει­κνύει την ανάγκη για εκσυγ­χρο­νι­σμό και ενί­σχυση των μετα­φο­ρι­κών υπο­δο­μών, ενώ παράλ­ληλα δεν μπο­ρούμε να παρα­βλέ­ψουμε την ανάγκη για εκπαί­δευση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού. Τέλος, η ανάγκη για επα­νευ­θυ­γράμ­μιση αξίας και ποιό­τη­τας παρα­μέ­νει κρίσιμη, ιδίως σε ένα περι­βάλ­λον αυξα­νό­με­νου αντα­γω­νι­σμού και μετα­βαλ­λό­με­νων προσ­δο­κιών από τους ταξι­διώ­τες.

Σταθερά προ­ση­λω­μέ­νοι στην ποιό­τητα και στην και­νο­το­μία, ολο­κλη­ρώ­σαμε την ανα­καί­νιση του Mitsis Rodos Village και ξεκι­νή­σαμε την ανα­καί­νιση στο Mitsis Bali Paradise στην Κρήτη, με σκοπό την ανα­βάθ­μισή του σε ξενο­δο­χείο 5 αστέρων κατά την ολο­κλή­ρωση των εργα­σιών. Ταυ­τό­χρονα προ­σθέ­τουμε ένα χώρο wellness και lifestyle, το Club 8 στο Mitsis Faliraki και ξεκι­νή­σαμε την ανα­κα­τα­σκευή του Grand Hotel στη Ρόδο. Παράλ­ληλα, επε­κτεί­ναμε την παρου­σία μας σε Κέρκυρα και Χαλ­κι­δική με τρεις νέες μονάδες.

Στον όμιλο Mitsis προ­σεγ­γί­ζουμε τις προ­κλή­σεις ως αφε­τη­ρία εξέ­λι­ξης. Με πυξίδα την και­νο­το­μία, τις στρα­τη­γι­κές επεν­δύ­σεις και την αυθε­ντική φιλο­ξε­νία, παρα­μέ­νουμε αφο­σιω­μέ­νοι στη δημιουρ­γία ενός του­ρι­στι­κού μοντέ­λου που ενδυ­να­μώ­νει την εθνική οικο­νο­μία και ανα­βαθ­μί­ζει την ελλη­νική του­ρι­στική ταυ­τό­τητα, με σεβασμό στις τοπικές κοι­νω­νίες και στο φυσικό περι­βάλ­λον.

Χλόη Λασκα­ρίδη – Εκτε­λε­στική πρό­ε­δρος, ΛΑΜΨΑ

Δεν μπορούν να γίνουν ασφα­λείς προ­βλέ­ψεις

Οι κατα­στά­σεις που προ­κα­λούν ανα­τα­ραχή και αβε­βαιό­τητα ανέ­κα­θεν ήταν είναι και θα είναι οι μεγα­λύ­τε­ρες «απειλές» για τον του­ρι­σμό. Αιφ­νί­διες εξε­λί­ξεις που εκδη­λώ­νο­νται σε διά­στημα ωρών ή λίγων ημερών μπορεί να επη­ρε­ά­σουν αρνη­τικά μια ολό­κληρη σεζόν, να πλήξουν προ­ο­ρι­σμούς σε βάθος χρόνου. Ο «πόλεμος των δασμών» που εξε­λίσ­σε­ται μπροστά μας αυτό το διά­στημα έχει ακριβώς τα ανη­συ­χη­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά μιας εξαι­ρε­τικά σοβαρής κρίσης, με κυριό­τερο ότι οι συν­θή­κες που επι­κρα­τούν δεν επι­τρέ­πουν ασφα­λείς προ­βλέ­ψεις, ούτε καν για το εγγύς μέλλον. Η πιθανή κλι­μά­κωση ειδικά μεταξύ ΗΠΑ και Ευρω­παϊ­κής Ενωσης είναι δεδο­μένο ότι θα προ­κα­λέ­σει κλυ­δω­νι­σμούς και αλυ­σι­δω­τές επι­πτώ­σεις και στον τομέα του του­ρι­σμού, τόσο σε επίπεδο ζήτησης όσο και προ­σφο­ράς:

Κατ’ αρχάς, η υπο­χώ­ρηση του δολα­ρίου θα κατα­στή­σει τους ευρω­παϊ­κούς προ­ο­ρι­σμούς ακρι­βό­τε­ρους και αυτό δεν θα επη­ρε­ά­σει μόνον τη φετινή περίοδο –για τις κρα­τή­σεις από εδώ και πέρα– αλλά και την επόμενη. Ξέρουμε καλά δε, ότι όταν ταλα­ντεύ­ε­ται η ζήτηση, τότε μοιραία ανα­θε­ω­ρού­νται και οι σχε­δια­σμοί, π.χ. των αερο­με­τα­φο­ρέων –το ζήτημα των πτήσεων ειδικά από τις ΗΠΑ είναι πολύ σημα­ντικό–, της κρουα­ζιέ­ρας, των συνε­δρίων και corporate events. Σε ένα τέτοιο περι­βάλ­λον, η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα, το «value for money», οι στο­χευ­μέ­νες συνέρ­γειες, είναι στοι­χειώδη και καθο­ρι­στικά ζητού­μενα για την προ­σπά­θεια ανά­σχε­σης πτω­τι­κών τάσεων.

Το καίριο ερώτημα είναι κατά πόσον θα θιγούν οι αμε­ρι­κα­νι­κών συμ­φε­ρό­ντων του­ρι­στι­κοί κολοσ­σοί, με συνερ­γα­σίες και συμ­βό­λαια δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ευρώ σε brands, hotel operating, management στην Ευρώπη, από τα ανα­με­νό­μενα αντί­ποινα της Ε.Ε. Αυτές οι οικονομικο-επιχειρηματικές συνερ­γα­σίες είναι αλλη­λέν­δε­τες και πολυ­ε­πί­πε­δες και τυχόν δια­τα­ραχή τους πιθα­νό­τατα θα φέρει ανα­τα­ρά­ξεις άγνω­στης, αυτή τη στιγμή, έκτασης.

Στις νέες αυτές προ­κλή­σεις, βεβαίως, έρχο­νται να προ­στε­θούν και οι χρόνιες, χιλιοει­πω­μέ­νες, αλλά ακόμη αθε­ρά­πευ­τες «παθή­σεις» του του­ρι­σμού στην Αθήνα. Ξανα­εί­δαμε δια­δη­λώ­σεις να εξε­λίσ­σο­νται σε κατα­στά­σεις πολιορ­κίας του κέντρου και σε επε­λά­σεις κατα­στρο­φών και επει­σο­δίων. Εξα­κο­λου­θεί να χάνεται η αυθε­ντι­κό­τητα ολό­κλη­ρων περιοχών-γειτονιών της Αθήνας, με την εξά­πλωση των επι­χει­ρη­μα­τι­κού, πλέον, χαρα­κτήρα βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων και τις αλλε­πάλ­λη­λες παρά­νο­μες αλλαγές χρήσης να εξαϋ­λώ­νουν τον πυλώνα της αστικής κοι­νω­νι­κής ταυ­τό­τη­τας της πόλης, που είναι η πολυ­κα­τοι­κία.

Κατα­λή­γο­ντας, στον του­ρι­σμό τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες έχουμε βιώσει και δια­χει­ρι­στεί σοβα­ρό­τα­τες κρίσεις, στις οποίες τελικά προ­σαρ­μο­στή­καμε, ανα­συ­ντα­χθή­καμε και αντε­πε­ξήλ­θαμε, παρά τις όποιες απώ­λειες. Το κρίσιμο ζήτημα, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται για μία ακόμη φορά, είναι να μαθαί­νουμε από αυτές τις κρίσεις, να βελ­τιώ­νουμε τα αντα­να­κλα­στικά μας και να θωρα­κί­ζουμε, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, το προϊόν μας και την υγιή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα.

Πηγή: kathimerini.gr