Διαθήκες: Οι πέντε αλλαγές που έρχονται – Τι να γνωρίζουν οι κληρονόμοι

Με γοργούς ρυθμούς συνε­χί­ζο­νται οι συζη­τή­σεις για την ανα­μόρ­φωση του Κλη­ρο­νο­μι­κού Δικαίου με τις δια­θή­κες να είναι σε πρώτο πλάνο.

Όλα τα ζητή­ματα που έχουν δει το φως της δημο­σιό­τη­τας έχουν πέσει στο τραπέζι, με την αρμόδια Επι­τροπή να έχει λάβει κάποιες πρώτες απο­φά­σεις για την κατεύ­θυνση που θα ακο­λου­θή­σουν οι επι­κεί­με­νες αλλαγές. Σύμφωνα με τα όσα δημο­σιεύει ο «Ελεύ­θε­ρος Τύπος», ο επι­στη­μο­νι­κός διά­λο­γος παρα­μέ­νει διαρκής, με την Επι­τροπή να έχει προς το παρόν περισ­σό­τερο απο­κλεί­σει κάποια από τα θέματα που έχουν τεθεί, ενώ για άλλα η συζή­τηση παρα­μέ­νει ανοιχτή.

Νόμιμη μοίρα: Η πιο πρό­σφατη απόφαση που έλαβε η Επι­τροπή στην τελευ­ταία συνε­δρί­ασή της αφορά την απο­δυ­νά­μωση του θεσμού της νόμιμης μοίρας.

Σήμερα, όπου και να αφήσει την περιου­σία του ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος, ένα ποσοστό πηγαί­νει υπο­χρε­ω­τικά στα παιδιά, στους γονείς και τον σύζυγο, ακόμα και αν έχουν παρα­λει­φθεί ολωσ­διό­λου από τη διαθήκη. Το ποσοστό αυτό ονο­μά­ζε­ται νόμιμη μοίρα και σήμερα στην Ελλάδα έχει πλήρη δικαιώ­ματα. Εάν π.χ. ο νόμιμος μερι­δού­χος δικαιού­ται το 25% της περιου­σίας, τότε αποκτά αυτό­ματα το 25% σε όλα τα ακίνητα του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου.

Πλέον, αυτό αλλάζει για πρώτη φορά. Η νόμιμη μοίρα θα στα­μα­τή­σει να έχει αυτήν την ισχύ, με την Επι­τροπή να απο­φα­σί­ζει πως ο μερι­δού­χος δεν θα έχει πλέον κανένα εμπράγ­ματο δικαί­ωμα στην περιου­σία. Το ποσοστό της κλη­ρο­νο­μιάς που θα δικαιού­ται θα μπορεί να το λάβει μόνο ως χρη­μα­τική απο­ζη­μί­ωση, εφόσον τη διεκ­δι­κή­σει δικα­στικά. Έτσι, ο ελλη­νι­κός νόμος θα κινηθεί προς τη λογική χωρών του εξω­τε­ρι­κού, όπου γίνεται προ­σπά­θεια να προ­στα­τευ­θεί η αληθινή βούληση του θανό­ντος, με απο­δυ­να­μω­μένα τα κλη­ρο­νο­μικά δικαιώ­ματα όσων παρα­λεί­φθη­καν από τη διαθήκη.

Σύντρο­φοι ζωής: Ένα από τα μέτρα τα οποία φαί­νε­ται να απο­κλεί­ο­νται από τη συζή­τηση για το νέο Κλη­ρο­νο­μικό Δίκαιο είναι το να απο­κτή­σουν κλη­ρο­νο­μικά δικαιώ­ματα οι σύντρο­φοι ζωής, το άτομο δηλαδή που έχει μια συντρο­φική σχέση επί πολλά έτη με τον θανόντα, χωρίς αυτή να έχει επι­ση­μο­ποι­η­θεί.

Ήδη από τον περα­σμένο Οκτώ­βριο είχαμε μετα­φέ­ρει τους προ­βλη­μα­τι­σμούς κάποιων από τα μέλη της Επι­τρο­πής πάνω σε αυτήν την πρόταση. «Ποιο είναι το χρονικό όριο πάνω από το οποίο ένας σύντρο­φος θα θεω­ρεί­ται πως έχει “σχέση ζωής” με τον κλη­ρο­νο­μού­μενο; Θα μπορεί αυτό να αφορά και νεό­τε­ρους ανθρώ­πους, έστω και αν δια­μέ­νουν στην ίδια στέγη; Και ακόμη, πώς θα μπορεί να απο­δεί­ξει κάποιος ότι όντως έχει μια “σχέση ζωής” με έναν άνθρωπο; Με μάρ­τυ­ρες ή μήπως με λογα­ρια­σμούς ρεύ­μα­τος που δείχνει ότι έμεναν στο ίδιο σπίτι; Πώς μπο­ρούμε να ορί­σουμε κλη­ρο­νο­μικό δικαί­ωμα σε έναν άνθρωπο με τον οποίο ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος επέλεξε να μην έχει νομικό δεσμό;».

Όπως φαί­νε­ται, οι προ­βλη­μα­τι­σμοί αυτοί έχουν επι­κρα­τή­σει και η Επι­τροπή έχει απο­κλεί­σει το ενδε­χό­μενο να θεσμο­θε­τη­θούν πλήρη κλη­ρο­νο­μικά δικαιώ­ματα στους συντρό­φους ζωής. Αυτό που βρί­σκε­ται πια στο τραπέζι είναι να απο­κτή­σουν κάποια δευ­τε­ρεύ­ο­ντα, αλλά σημα­ντικά δικαιώ­ματα, όπως λ.χ. να μπορούν να παρα­μεί­νουν για σύντομο χρονικό διά­στημα στο σπίτι του θανό­ντος, εάν αυτό απο­τε­λούσε την κοινή τους στέγη.

Ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες: Όπως έχει απο­κα­λύ­ψει ο «Ε.Τ.» από τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο, η κατάρ­γηση της ιδιό­γρα­φης δια­θή­κης (αυτής, δηλαδή, που συντάσ­σει ο κάθε πολίτης μόνος του και την αφήνει στο συρτάρι του) έχει απο­κλει­στεί από τα μέλη της Επι­τρο­πής, αφού έχει επι­κρα­τή­σει η άποψη που ανα­φέ­ρει πως ως πανάρ­χαιος θεσμός η ιδιό­γραφη διαθήκη δεν μπορεί να απο­κλει­στεί εν μια νυκτί.

Αυτό που σχε­διά­ζε­ται, πλέον, είναι ποιοι θα είναι οι περιο­ρι­σμοί που θα υπάρ­χουν για μια ιδιό­γραφη διαθήκη, ώστε να κατα­πο­λε­μη­θεί το συχνό, δυστυ­χώς, φαι­νό­μενο των πλαστών δια­θη­κών.

Είναι γνωστά τα περι­στα­τικά πλαστών δια­θη­κών που μοι­ρά­ζουν βολικά την περιου­σία κατόπιν… συνεν­νό­η­σης των κλη­ρο­νό­μων. Ακόμα χει­ρό­τερα, δεν είναι σπάνιες οι περι­πτώ­σεις προ­σώ­πων εντελώς άγνω­στων προς τον θανόντα που συντάσ­σουν πλαστές δια­θή­κες όταν δια­πι­στώ­νουν ότι δεν υπάρχει κλη­ρο­νό­μος…

Τα φαι­νό­μενα αυτά θα προ­σπα­θή­σει να χτυ­πή­σει η Επι­τροπή, με την εισα­γωγή, κατ’ αρχάς, ενός χρο­νι­κού περιο­ρι­σμού. Η ιδιό­γραφη διαθήκη θα πρέπει να εμφα­νί­ζε­ται εντός συγκε­κρι­μέ­νου χρο­νι­κού δια­στή­μα­τος, το οποίο ακόμα βρί­σκε­ται υπό συζή­τηση. Στη Γερ­μα­νία, π.χ., η διαθήκη πρέπει να εμφα­νι­στεί εντός δύο ετών, ειδάλ­λως η κλη­ρο­νο­μιά μοι­ρά­ζε­ται εξ αδια­θέ­του.

Ένα άλλο μέτρο που θα εισα­χθεί είναι η γρα­φο­λο­γική εξέταση, το οποίο εξε­τά­ζε­ται ακόμα και ως υπο­χρε­ω­τικό μέτρο για όλες τις ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες. Εναλ­λα­κτικά, υπάρχει η σκέψη ο γρα­φο­λο­γι­κός έλεγχος να γίνει υπο­χρε­ω­τι­κός όταν τη διαθήκη εμφα­νί­ζουν άτομα που δεν είναι στενοί συγ­γε­νείς με τον θανόντα.

Κλη­ρο­νο­μική διαδοχή: Ένα άλλο μέτρο στο οποίο άναψε «κόκκινο» η Επι­τροπή είναι ο απο­κλει­σμός των γονέων ή των παπ­πού­δων σε περί­πτωση που είναι άνω των 80 ετών, στις περι­πτώ­σεις που δεν υπάρχει διαθήκη. Η Επι­τροπή ήταν εξαρχής ιδιαί­τερα σκε­πτική με αυτό το μέτρο, εντο­πί­ζο­ντας συνταγ­μα­τικά και πρα­κτικά προ­βλή­ματα.

Πάντως, το να αλλάξει η σειρά ή τα ποσοστά της κλη­ρο­νο­μι­κής δια­δο­χής παρα­μέ­νει στο τραπέζι. Σήμερα, αν δεν υπάρχει διαθήκη, η περιου­σία του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου πηγαί­νει στα παιδιά και τα εγγόνια του. Αν αυτά δεν υπάρ­χουν, αυτή μοι­ρά­ζε­ται στους γονείς και τα αδέλφια του. Στη σειρά της δια­δο­χής, τρίτοι καλού­νται οι παπ­πού­δες, για­γιά­δες κ.ο.κ., ενώ ένα ποσοστό κατα­λή­γει πάντα στον επι­ζώ­ντα σύζυγο.

Αυτήν τη στιγμή, έδαφος φαί­νε­ται να κερ­δί­ζει στην Επι­τροπή η άποψη πως πρέπει να υπάρξει κάποιος περιο­ρι­σμός και να απο­κλει­στούν οι συγ­γε­νείς από την τέταρτη τάξη δια­δο­χής, δηλαδή οι θείοι, τα ξαδέρ­φια και οι προ­παπ­πού­δες, που σήμερα κλη­ρο­νο­μούν αυτό­ματα την περιου­σία, αν δεν υπάρχει στε­νό­τε­ρος συγ­γε­νής.

Κλη­ρο­νο­μι­κές συμ­βά­σεις: Ένα ζήτημα για το οποίο φαί­νε­ται να υπάρχει συμ­φω­νία είναι οι κλη­ρο­νο­μι­κές συμ­βά­σεις, οι οποίες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο έχει απο­φα­σι­στεί ότι θα θεσμο­θε­τη­θούν.

Αυτό σημαί­νει πως πρέπει να συγ­γρα­φεί ένα ολό­κληρο νέο κεφά­λαιο στο Κλη­ρο­νο­μικό Δίκαιο, όπου θα ορί­ζε­ται ο τρόπος που εν ζωή ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος και οι κλη­ρο­νό­μοι θα συντάσ­σουν από κοινού μια σύμβαση που θα ορίζει πώς θα μοι­ρα­στεί η περιου­σία μετά θάνατον. Ένας θεσμός που ισχύει σε πολλές χώρες, με σκοπό να απο­φεύ­γο­νται οι μετά θάνατον συγκρού­σεις και οι δια­φω­νίες για την πραγ­μα­τική βούληση του ατόμου που κλη­ρο­νο­μεί την περιου­σία του. Οι όποιες αντιρ­ρή­σεις φαί­νε­ται να έχουν καμφθεί, με τη συζή­τηση να εστιά­ζει πλέον σε σημεία όπου υπάρχει διά­σταση απόψεων στα μέλη της Επι­τρο­πής, όπως στο πώς θα μπορεί να ανα­κλη­θεί μία κλη­ρο­νο­μική σύμβαση.

Μεταρ­ρύθ­μιση ύστερα από 80 χρόνια

Πρέπει να επι­ση­μαν­θεί ότι όλα όσα κατα­γρά­ψαμε απο­τε­λούν αντι­κεί­μενο συζή­τη­σης στην Επι­τροπή Ανα­μόρ­φω­σης του Κλη­ρο­νο­μι­κού Δικαίου και όχι τελικές απο­φά­σεις. Όπως εξηγούν μέλη της Επι­τρο­πής, είναι σκέψεις στο πλαίσιο ενός ευρύ­τα­του και εκτε­νούς επι­στη­μο­νι­κού δια­λό­γου, ο οποίος κάθε άλλο παρά απλός είναι. Καλού­νται να μεταρ­ρυθ­μί­σουν εν συνόλω όλο το σχετικό κεφά­λαιο του Αστικού Κώδικα για πρώτη φορά ύστερα από 80 χρόνια και να το προ­σαρ­μό­σουν στις σύγ­χρο­νες συν­θή­κες της κοι­νω­νίας.

Τα μέλη της Επι­τρο­πής, που κατά γενική ομο­λο­γία απαρ­τί­ζε­ται από κατα­ξιω­μέ­νους και έγκρι­τους εκπρο­σώ­πους όλης της νομικής κοι­νό­τη­τας (δικα­στι­κούς, δικη­γό­ρους, συμ­βο­λαιο­γρά­φους, ακα­δη­μαϊ­κούς), έχουν ανα­λά­βει ο καθένας δια­φο­ρε­τικό σκέλος του Κλη­ρο­νο­μι­κού Δικαίου, προ­κει­μέ­νου να μελε­τη­θούν όλες οι παρά­με­τροι και οι βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές άλλων χωρών.

Ωστόσο, πρό­κει­ται για μία εκ βάθρων μεταρ­ρύθ­μιση, όπου όλα τα σκέλη πρέπει να εξε­τα­στούν συνο­λικά από τα μέλη της Επι­τρο­πής, τα οποία συνε­δριά­ζουν πλέον συχνό­τερα και παράλ­ληλα προ­ε­τοι­μά­ζο­νται για τη σύνταξη των νέων δια­τά­ξεων.

Δια­κη­ρυγ­μέ­νος στόχος της πολι­τι­κής ηγεσίας του υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης είναι να ψηφι­στεί το νέο Κλη­ρο­νο­μικό Δίκαιο πριν από το καλο­καίρι ή, έστω, στις αρχές του καλο­και­ριού.

Ωστόσο, κάτι τέτοιο φαντά­ζει αυτήν τη στιγμή πολύ δύσκολο, με δεδο­μένη την κοπιώδη επι­στη­μο­νική εργασία που απαιτεί μια τόσο σημα­ντική μεταρ­ρύθ­μιση.

 

 

Πηγή: newsbomb.gr