Κληρονομιές: Πότε τίθεται σε ισχύ το νέο πλαίσιο – Τι αλλάζει σε διαθήκες, χρέη και δικαιώματα

Νέα σε­λί­δα θα γυ­ρί­σει σύ­ντο­μα το κλη­ρο­νο­μι­κό δί­καιο, καθώς το σύν­θε­το και πο­λυ­ε­πί­πε­δο σχέ­διο νόμου τέ­θη­κε ήδη σε δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση και μετά τις 20 Απρι­λί­ου ανα­μέ­νε­ται να πάρει τον δρόμο για τη Βουλή ώστε μετά την ψή­φι­σή του να γίνει νόμος του κρά­τους.

Σκο­πός του νο­μο­σχε­δί­ου, που θα τεθεί σε εφαρ­μο­γή από το νέο δι­κα­στι­κό έτος, δη­λα­δή από τις 16 Σε­πτεμ­βρί­ου 2026, ώστε να δοθεί ο χρό­νος για την ομαλή με­τά­βα­ση στη νέα εποχή, είναι ο εκ­συγ­χρο­νι­σμός και η προ­σαρ­μο­γή του κλη­ρο­νο­μι­κού δι­καί­ου στις σύγ­χρο­νες οι­κο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές ανά­γκες.

«ΤΑ ΝΕΑ» από τις πρώ­τες κιό­λας συ­νε­δριά­σεις της Ομά­δας Ερ­γα­σί­ας, πριν ακόμα λάβει σάρκα και οστά το νέο νο­μο­θέ­τη­μα, πα­ρα­κο­λού­θη­σαν βήμα βήμα τις αλ­λα­γές που αφο­ρούν, όπως φά­νη­κε, ένα ευ­ρύ­τα­το κομ­μά­τι της κοι­νω­νί­ας, με στόχο την ενη­μέ­ρω­ση του ανα­γνω­στι­κού κοι­νού. Οι έξι βα­σι­κοί άξο­νες στους οποί­ους κι­νού­νται οι αλ­λα­γές είναι:

α) Η ανα­μόρ­φω­ση της εξ αδια­θέ­του κλη­ρο­νο­μι­κής δια­δο­χής και της νό­μι­μης μοί­ρας.

β) Η ανα­θε­ώ­ρη­ση του συ­στή­μα­τος για την ευ­θύ­νη του κλη­ρο­νό­μου για τις υπο­χρε­ώ­σεις της κλη­ρο­νο­μί­ας.

γ) Η ανα­βάθ­μι­ση του θε­σμού της δι­κα­στι­κής εκ­κα­θά­ρι­σης κλη­ρο­νο­μί­ας.

δ) Η απλο­ποί­η­ση της διευ­θέ­τη­σης των σχέ­σε­ων των συ­γκλη­ρο­νό­μων.

ε) Η ει­σα­γω­γή των νέων θε­σμών κλη­ρο­νο­μι­κού δι­καί­ου, ήτοι των κλη­ρο­νο­μι­κών συμ­βά­σε­ων αιτία θα­νά­του και των κλη­ρο­νο­μι­κών συμ­βά­σε­ων πα­ραί­τη­σης από μελ­λο­ντι­κά δι­καιώ­μα­τα στην κλη­ρο­νο­μία.

στ) Η κα­τάρ­γη­ση θε­σμών του κλη­ρο­νο­μι­κού δι­καί­ου που έχουν πε­ρι­πέ­σει σε αχρη­σία.

Οι­κο­νο­μι­κές συ­νέ­πειες

Οι επερ­χό­με­νες αλ­λα­γές ανα­μέ­νε­ται να έχουν ση­μα­ντι­κές οι­κο­νο­μι­κές συ­νέ­πειες, καθώς εκτι­μά­ται ότι θα επι­φέ­ρουν:

Μεί­ω­ση απο­ποι­ή­σε­ων και επα­νέ­ντα­ξη αδρα­νών πε­ριου­σια­κών στοι­χεί­ων στο οι­κο­νο­μι­κό πεδίο.

Ενί­σχυ­ση της ρευ­στό­τη­τας του κλη­ρο­νό­μου και της εμπο­ρευ­σι­μό­τη­τας των ακι­νή­των, καθώς οι επεν­δυ­τές και οι αγο­ρα­στές λει­τουρ­γούν πλέον σε πε­ρι­βάλ­λον με­γα­λύ­τε­ρης ασφά­λειας.

Στή­ρι­ξη οι­κο­γε­νεια­κών επι­χει­ρή­σε­ων, που δεν κιν­δυ­νεύ­ουν πια από άγνω­στα χρέη· οι κλη­ρο­νό­μοι μπο­ρούν να συ­νε­χί­σουν τη λει­τουρ­γία τους, δια­τη­ρώ­ντας θέ­σεις ερ­γα­σί­ας.

Ενί­σχυ­ση των δη­μό­σιων εσό­δων από με­τα­βι­βά­σεις και επεν­δύ­σεις.

Από τις πρώ­τες κιό­λας μέρες που το νο­μο­σχέ­διο τέ­θη­κε σε δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση κα­τα­γρά­φο­νται σχό­λια, με πο­λί­τες να ζη­τούν επί της ου­σί­ας από το υπουρ­γείο Δι­καιο­σύ­νης να υπάρ­ξει μέ­ρι­μνα μέσω με­τα­βα­τι­κών δια­τά­ξε­ων για να προ­στα­τευ­τούν πο­λί­τες που κλη­ρο­νό­μη­σαν χρέη χωρίς να έχουν καμία ανά­μει­ξη, τα προη­γού­με­να έτη, και έκα­ναν εκ­πρό­θε­σμες απο­ποι­ή­σεις, πάντα στο πλαί­σιο της ίσης με­τα­χεί­ρι­σης.

Η διεύ­ρυν­ση της ελευ­θε­ρί­ας του δια­θέ­τη, η δια­σφά­λι­ση της πραγ­μα­τι­κής του βού­λη­σης, η ενί­σχυ­ση της ασφά­λειας των συ­ναλ­λα­γών και η αξιο­ποί­η­ση της πε­ριου­σί­ας προς όφε­λος της οι­κο­νο­μί­ας απο­τέ­λε­σαν την πυ­ξί­δα στις επι­στη­μο­νι­κές ζυ­μώ­σεις των μελών της Ομά­δας Ερ­γα­σί­ας.

Οι βα­σι­κές αλ­λα­γές

1. Η προ­σαρ­μο­γή της κλη­ρο­νο­μι­κής δια­δο­χής στις σύγ­χρο­νες μορ­φές οι­κο­γέ­νειας. Η ση­με­ρι­νή οι­κο­γε­νεια­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται στους στε­νούς συγ­γε­νι­κούς δε­σμούς. Νέες μορ­φές συμ­βί­ω­σης και οι­κο­γέ­νειας δη­μιουρ­γούν ου­σια­στι­κές προ­σω­πι­κές σχέ­σεις που το δί­καιο οφεί­λει να ανα­γνω­ρί­σει. Η με­ταρ­ρύθ­μι­ση διευ­ρύ­νει την προ­στα­σία σε πρό­σω­πα που, πα­ρό­τι δεν είναι συγ­γε­νείς με την πα­ρα­δο­σια­κή έν­νοια, απο­τε­λούν μέρος της οι­κο­γε­νεια­κής ζωής του δια­θέ­τη. Με τον τρόπο αυτό ενι­σχύ­ε­ται ο σε­βα­σμός στη βού­λη­σή του και αντι­με­τω­πί­ζο­νται οι σύγ­χρο­νες κοι­νω­νι­κές ανά­γκες.

Τα ίδια δι­καιώ­μα­τα επι­ζώ­ντος συ­ζύ­γου έχουν και εκεί­νοι που έχουν κάνει σύμ­φω­νο ελεύ­θε­ρης συμ­βί­ω­σης. Με ει­δι­κή διά­τα­ξη, ο επι­ζών σύ­ντρο­φος (όταν δεν υπάρ­χει σύμ­φω­νο συμ­βί­ω­σης) θα έχει πλή­ρες κλη­ρο­νο­μι­κό δι­καί­ω­μα όταν δεν υπάρ­χουν άλλοι συγ­γε­νείς που έχουν κλη­ρο­νο­μι­κό δι­καί­ω­μα. Με τις αλ­λα­γές, η κλη­ρο­νο­μία πάει στον επι­ζώ­ντα σύ­ντρο­φο, εφό­σον ζού­σαν μαζί του­λά­χι­στον τρία χρό­νια. Ο σύ­ντρο­φος οφεί­λει να κάνει αί­τη­ση μέσα σε τέσ­σε­ρις μήνες από τον θά­να­το του δια­θέ­τη για να κλη­ρο­νο­μή­σει τον θα­νό­ντα, ενώ μπο­ρεί να χρη­σι­μο­ποιεί την κοινή κα­τοι­κία τους για έναν χρόνο. Σε πε­ρί­πτω­ση που έχουν παι­διά, τότε μπο­ρεί στο κοινό σπίτι να μεί­νει η οι­κο­γέ­νεια για με­γά­λο διά­στη­μα.

 

2. Ο εξορ­θο­λο­γι­σμός του θε­σμού της νό­μι­μης μοί­ρας και της με­τα­τρο­πής της σε ενο­χι­κή αξί­ω­ση. Με αυτόν τον τρόπο απο­τρέ­πε­ται ο κα­τα­κερ­μα­τι­σμός πα­ρα­γω­γι­κών ή επι­χει­ρη­μα­τι­κών μο­νά­δων και διευ­κο­λύ­νε­ται η ορ­θο­λο­γι­κή με­τα­βί­βα­ση της πε­ριου­σί­ας.

3. Η κάμψη της από­λυ­της απα­γό­ρευ­σης των κλη­ρο­νο­μι­κών συμ­βά­σε­ων. Η ισχύ­ου­σα από­λυ­τη απα­γό­ρευ­ση σύ­να­ψης κλη­ρο­νο­μι­κών συμ­βά­σε­ων δη­μιουρ­γεί ση­μα­ντι­κές πρα­κτι­κές δυ­σχέ­ρειες, ιδίως όταν η κλη­ρο­νο­μία πε­ρι­λαμ­βά­νει οι­κο­γε­νεια­κές επι­χει­ρή­σεις ή πα­ρα­γω­γι­κά ακί­νη­τα. Σε τέ­τοιες πε­ρι­πτώ­σεις, ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος έχει εύ­λο­γο συμ­φέ­ρον να δια­σφα­λί­σει ότι η επι­χεί­ρη­ση ή το ακί­νη­το θα πε­ριέλ­θει στο πρό­σω­πο που δια­θέ­τει τις ανα­γκαί­ες γνώ­σεις, την εμπει­ρία ή το πραγ­μα­τι­κό εν­δια­φέ­ρον για τη συ­νέ­χι­ση και πε­ραι­τέ­ρω ανά­πτυ­ξη της πα­ρα­γω­γι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Για πρώτη φορά στην ελ­λη­νι­κή έν­νο­μη τάξη θα επι­τρέ­πε­ται η κα­τάρ­τι­ση κλη­ρο­νο­μι­κών συμ­βά­σε­ων. Η ρύθ­μι­ση αυτή επι­τρέ­πει την ορ­θο­λο­γι­κή και έγκαι­ρη ορ­γά­νω­ση των με­τα­θα­νά­τιων πε­ριου­σια­κών σχέ­σε­ων, συμ­βάλ­λο­ντας στην απο­φυ­γή οι­κο­γε­νεια­κών προ­στρι­βών, στον πε­ριο­ρι­σμό του κα­τα­κερ­μα­τι­σμού πε­ριου­σια­κών μο­νά­δων και στη μεί­ω­ση των δι­κα­στι­κών αντι­δι­κιών.

4. Ο δια­χω­ρι­σμός της κλη­ρο­νο­μι­κής πε­ριου­σί­ας από την ατο­μι­κή πε­ριου­σία του κλη­ρο­νό­μου – Η με­ταρ­ρύθ­μι­ση με τη με­γα­λύ­τε­ρη επί­δρα­ση στην οι­κο­νο­μία. Μέχρι σή­με­ρα, ο κλη­ρο­νό­μος έφερε απε­ριό­ρι­στη ευ­θύ­νη για τα χρέη του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου. Η αβε­βαιό­τη­τα αυτή είχε ως απο­τέ­λε­σμα ατέρ­μο­νες απο­ποι­ή­σεις κλη­ρο­νο­μί­ας, ακόμη και πε­ριου­σιών με ση­μα­ντι­κή οι­κο­νο­μι­κή αξία. Με το νέο πλαί­σιο, θε­σπί­ζε­ται ο από­λυ­τος δια­χω­ρι­σμός: τα χρέη εξο­φλού­νται απο­κλει­στι­κά από την κλη­ρο­νο­μία και δεν επι­βα­ρύ­νουν την ατο­μι­κή πε­ριου­σία του κλη­ρο­νό­μου. Ετσι εκτι­μά­ται ότι θα επέλ­θει μεί­ω­ση απο­ποι­ή­σε­ων και επα­νέ­ντα­ξη με­γά­λου όγκου πε­ριου­σί­ας στην οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα.

5. Εξ αδια­θέ­του δια­δο­χή. Το πο­σο­στό του επι­ζώ­ντος συ­ζύ­γου αυ­ξά­νε­ται στο 33% όταν κλη­ρο­νο­μεί και υπάρ­χει μόνον ένα παιδί. Εάν υπάρ­χουν δύο παι­διά ή πε­ρισ­σό­τε­ρα, τότε ο επι­ζών σύ­ζυ­γος κλη­ρο­νο­μεί το 25% και τα παι­διά το υπό­λοι­πο.

6. Ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες. Δια­τη­ρού­νται οι ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες, ωστό­σο για να ισχύ­σουν πρέ­πει να ελεγ­χθεί η γνη­σιό­τη­τά τους με μάρ­τυ­ρες και πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες, όταν προ­σκο­μί­ζο­νται σε συμ­βο­λαιο­γρά­φο από συγ­γε­νείς που δεν είναι παι­διά ή σύ­ζυ­γοι. Το ίδιο θα γί­νε­ται και όταν προ­σκο­μί­ζο­νται στον συμ­βο­λαιο­γρά­φο από παι­διά ή επι­ζώ­ντα σύ­ζυ­γο αν έχει πε­ρά­σει ένας χρό­νος από τον θά­να­το του δια­θέ­τη.

7. Δια­θή­κες ανη­λί­κων και ανα­πή­ρων. Για πρώτη φορά δί­νε­ται η δυ­να­τό­τη­τα η σύ­ντα­ξη δια­θή­κης από πρό­σω­πο που έχει συ­μπλη­ρώ­σει το 16ο έτος της ηλι­κί­ας του. Σε ό,τι αφορά τα άτομα με ανα­πη­ρία, θα μπο­ρούν να συ­ντά­ξουν δια­θή­κη με τη βο­ή­θεια της τε­χνο­λο­γί­ας, όπως φω­νη­τι­κή υπο­στή­ρι­ξη. Σύμ­φω­να με άλλη διά­τα­ξη, απα­γο­ρεύ­ε­ται η δια­θή­κη σε άτομα που νο­ση­λεύ­ο­νται σε νο­σο­κο­μείο, οί­κους ευ­γη­ρί­ας, ιδρύ­μα­τα πε­ρί­θαλ­ψης και άλλα, με κλη­ρο­νό­μους άτομα που υπη­ρε­τούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοί­κη­ση αυτών των ιδρυ­μά­των ή πα­ρέ­χουν υπη­ρε­σί­ες σε αυτά.

Πηγή: ot.gr