Κωνσταντίνα Αγαπητού Crowley: «Ευάλωτο Καστελλοριζάκι μου…»

Κυρία Αγα­πη­τού επί δικής σας προ­ε­δρίας στον Σύν­δε­σμο των Απα­ντα­χού Καστελ­λο­ρι­ζίων «Ο Άγιος Κων­στα­ντί­νος» γίνεται η επα­νέκ­δοση ενός ιστο­ρι­κού θησαυ­ρού, του βιβλίου «Ο Λαϊκός Πολι­τι­σμός του Καστελ­λο­ρί­ζου» του αεί­μνη­στου Γιάννη Χατζη­φώτη. Τι κεφά­λαια περι­λαμ­βά­νει η έκδοση και τι άλλαξε σε σχέση με το πρω­τό­τυπο;

Το 1982, με τη συμπλή­ρωση 60 χρόνων προ­σφο­ράς (και για τα οποία βρα­βεύ­θηκε από την Ακα­δη­μία Αθηνών) ο Σύν­δε­σμος εξέδωσε το βιβλίο «Ο Λαϊκός Πολι­τι­σμός του Καστελ­λο­ρί­ζου», του γνωστού συγ­γρα­φέα και λόγιου Ιωάννη Μ. Χατζη­φώτη, από Καστελ­λο­ρι­ζιά μητέρα, με την προ­τροπή του τότε Προ­έ­δρου Μιχαήλ Ν. Αγα­πη­τού. Ο λόγος έκδοσής -τότε- ήταν πως ο χρόνος που είχε μεσο­λα­βή­σει από την ολο­κλη­ρω­τική κατα­στροφή του νησιού, είχε ήδη αρχίσει να απειλεί επι­κίν­δυνα με εξα­φά­νιση τα πολύ λιγοστά στοι­χεία που είχαν περι­σω­θεί από τον λαϊκό πολι­τι­σμό μας, αλλά και τους ανθρώ­πους που τα γνώ­ρι­ζαν. Ήταν ένας αγώνας δρόμου ενάντια στον χρόνο, καθώς σκοπός ήταν να δια­φυ­λα­χθεί ό,τι η ανθρώ­πινη φύση είχε δημιουρ­γή­σει, στο πέρασμα των αιώνων, πάνω σε αυτό τον ξερό βράχο, την πατρίδα μας. Στον χαι­ρε­τι­σμό του ο Μ.Α. τονίζει πόσο σημα­ντική για την συνέ­χεια του Καστελ­λο­ρί­ζου, αλλά και για εμάς τους νεό­τε­ρους είναι η δια­τή­ρηση της μνήμης του πολύ­τι­μου λαϊκού μας πολι­τι­σμού. Θέλω να προ­σθέσω πως αυτό όμως δεν θα ήταν δυνατόν, χωρίς την παρου­σία και προ­σφορά του Ιωάννη Μ. Χατζη­φώτη.

Άνθρω­ποι του πνεύ­μα­τος σαν τον Χατζη­φώτη δε, είναι εξαι­ρε­τικά σπάνιοι. Με απόλυτο σεβασμό, αγάπη, γνώση, ευφυΐα, ταλέντο, επι­μέ­λεια και τρυ­φε­ρό­τητα για την μικρή μας πατρίδα, αξιο­ποί­ησε όλα τα κατα­γε­γραμ­μένα, αλλά και προ­φο­ρικά στοι­χεία. Ο Χατζη­φώ­της είχε τα ίδια κίνητρα, αλλά άλλη μορφή. Αυτή του πνευ­μα­τι­κού ανθρώ­που με συνέ­πεια, και προ­πα­ντός με ιστο­ρική ευλά­βεια. Εδώ θεωρώ δε τον εαυτό μου ιδιαί­τερα προ­νο­μιούχο που έζησα αυτή την εξαι­ρε­τική και δημιουρ­γική συνερ­γα­σία μεταξύ δυο χαρι­σμα­τι­κών προ­σω­πι­κο­τή­των, αφιε­ρω­μέ­νων στη διάσωση της πολι­τι­σμι­κής μνήμης του Καστελ­λο­ρί­ζου. Και που γνώρισα από κοντά όλο αυτό τον πλούτο και την προ­σπά­θεια συγκέ­ντρω­σης του. Το βιβλίο αυτό, πλούσια εικο­νο­γρα­φη­μένο, απο­τε­λεί­ται από επτά κεφά­λαια./1-Καστελλόριζο,Μεγίστη -Ετυμολογία/2 -Το Καστελ­λό­ριζο αρμε­νί­ζει στον χρόνο – Ιστορία του νησιού, οι παρά­γο­ντες που συνέ­βαλ­λαν στην ανά­πτυξή του/3 – Η θρη­σκευ­τική ζωή – εκκλη­σίες, μονα­στή­ρια/4 -Η κοι­νω­νική ζωή – τόσο σημα­ντική, ο ιστός που την δια­τη­ρούσε ενωμένη/5 – Η καθη­με­ρινή ζωή-φορεσιές, κοσμή­ματα, εσω­τε­ρικά σπιτιών/6 -Ο κύκλος των γιορ­τά­δων -με ήθη και έθιμα /7 -Τα μνημεία του Λόγου – ακμαίο και υψηλό πολι­τι­στικό επίπεδο.

Σαράντα δύο χρόνια και δύο γενεές αργό­τερα, συνει­δη­το­ποι­ή­σαμε πως τέτοιο βιβλίο δεν υπάρχει σε όλη την Καστελ­λο­ρι­ζιακή Πατριά, δηλ. την ολο­κλη­ρω­μένη και συμπυ­κνω­μένη παρου­σί­αση του Λαϊκού μας Πολι­τι­σμού σε τέτοιο εύρος και βάθος. Επίσης πως το Καστελ­λό­ριζο ακού­γε­ται όλο και πιο πολύ, για την ευαί­σθητη γεω­πο­λι­τική του θέση και την ομορφιά του, όμως, και κυρίως στην εποχή που ο πολι­τι­σμός διεθνώς πλέον θεω­ρεί­ται εκτι­μά­ται ως «ήπια δύναμη», έπρεπε να προ­βάλ­λε­ται και ο δικός μας.

Έτσι οι συνά­δελ­φοί μου του Δ.Σ. κι εγώ, προ­χω­ρή­σαμε στην επα­νέκ­δοση αυτή η οποία, εκ μέρους μας, και για τα 102 χρόνια του Συν­δέ­σμου μας, απο­τε­λεί εκπλή­ρωση χρέους τιμής προς τους προ­γό­νους μας, ενώ δια­σώ­ζουμε μία πολύ­τιμη παρα­κα­τα­θήκη προς τους νεό­τε­ρους. Στον ήδη υπάρ­χο­ντα κορμό του βιβλίου έχουν προ­στε­θεί οι χορηγοί μας και οι πρό­λο­γοι της οικο­γέ­νειας Χατζη­φώτη και της νέας προ­έ­δρου, ενώ η εκτυ­πω­τική απόδοση είναι σαφώς καλύ­τερη, χάρη στην άριστη εργασία του Τυπο­γρα­φείου Αφοί Βουλ­γα­ρίδη και αυτοί από το Καστελ­λό­ριζο. Εδώ, θέλω να ευχα­ρι­στήσω την οικο­γέ­νεια Ι. Μ. Χατζη­φώτη για τη συναί­νεσή τους στην επα­νέκ­δοση του μονα­δι­κού αυτού βιβλίου, καθώς και τους δωρητές μας. «Το βιβλίο αυτό είναι όντως ένας εθνικός θησαυ­ρός, η δε επα­νέκ­δοση του απο­τε­λεί ένα πολι­τι­σμικό ορόσημο, το οποίο ξεπερνά τα στενά γεω­γρα­φικά όρια του ακρι­τι­κού μας νησιού», όπως είπε και ο π. υπουρ­γός, Επί­τρο­πος Ε.Ε. και δήμαρ­χος Αθη­ναίων Δημή­τρης Αβρα­μό­που­λος, στην πρό­σφατη παρου­σί­αση του βιβλίου στο Καστελ­λό­ριζο.

Κατα­λα­βαίνω πόσο δύσκολο είναι να απο­δε­χθεί κανείς τη ροή της ιστο­ρίας. Ένα νησί στολίδι που άκμαζε, κατά­με­στο από κατοί­κους σε σχέση με τη σημε­ρινή του εικόνα. Χρειά­ζε­ται να επι­στρα­τεύ­σει κάποιος τη φαντα­σία του ακόμη και για να το περι­γρά­ψει;

Το Καστελ­λό­ριζο ανέ­κα­θεν ήταν στολίδι! Σίγουρα την εποχή της ακμής του, κι έτσι, μέσα από τη λαο­γρα­φία, μετα­φέ­ρε­ται ως εμάς. Και όταν το πρω­το­είδα, το 1968, πάλι στολίδι ήταν. Ένα σιωπηλό, χρω­μα­τικά σβη­σμένο, περιο­ρι­σμένο σε πλάτος και βάθος, κου­κλί­στικο σκηνικό θεάτρου, να καθρε­πτί­ζε­ται πάνω στο πεντα­κά­θαρο λιμάνι του. Και να μοσχο­βο­λάει σύκα, καθώς σε κάθε ερείπιο – και ήταν τότε γεμάτο ερείπια το ξεχα­σμένο νησάκι – είχε φυτρώ­σει και μία του­λά­χι­στον συκιά.

Σίγουρα τα πάμπολα «χαλατά» γύρω μόνον μελαγ­χο­λία έφερναν, αλλά ήταν τέτοια η ομορφιά του, που γρήγορα σε συνέ­παιρνε. Υπήρχε βεβαίως η περιέρ­γεια – τι, πως, γιατί – που την ικα­νο­ποιού­σαν οι παλιοί, στο νησί, αλλά και οι διη­γή­σεις του πατέρα μου, όπως του τις έλεγε η γιαγιά του, η «Μαριά του Νικο­λέτ­του», μια από τις έξι κόρες του φημι­σμέ­νου, και σπου­δα­σμέ­νου στην Γένοβα της Ιταλίας, Ναυ­πη­γού και Δημο­γέ­ρο­ντα Νικο­λέτ­του Καράλη και της Δέσποι­νας Πετρί­δου. Η Μαριά συζ. Αγα­πη­τού είχε ακο­λου­θή­σει τον υιό της (και παππού μου) στην Αίγυπτο και γαλού­χησε το στερ­νο­παίδι της οικο­γέ­νειας, τον πατέρα μου με πάμπολ­λες ιστο­ρίες του Καστελ­λο­ρί­ζου. Ναι, οι ανα­φο­ρές στο παρελ­θόν είναι αρκετές και βεβαίως η ομορφιά και η αρχο­ντιά μνη­μείων και σπιτιών, θυμί­ζουν τι ήταν, τι υπήρχε, και τι θα μπο­ρούσε να ήταν. Και βεβαίως, δια­βά­ζο­ντας το βιβλίο του Χατζη­φώτη, δεν μπορείς πάρα να δακρύ­σεις – όπως και άλλα βιβλία που κατά καιρούς, έχουν επι­κε­ντρω­θεί σε ορι­σμέ­νες πτυχές του πολι­τι­σμού μας, όπως, πχ, το βιβλίο του δια­κε­κρι­μέ­νου Αυστρα­λού καστελ­λο­ρι­ζια­κής κατα­γω­γής Nicholas Bogatzis για τα απίθανα, βαρύ­τιμα κοσμή­ματά μας, Kastellorizian Jewellery. Ευη­με­ρία πλέον υπάρχει και πάλι, προ­σαρ­μο­σμένη στην σημε­ρινή πραγ­μα­τι­κό­τητα του- του­ρι­σμός και στε­νό­τα­τες, οικο­νο­μι­κές σχέσεις με την Τουρκία.

Νέες εργα­σίες δημιουρ­γού­νται, νέα ζευ­γά­ρια εγκα­θί­στα­νται. Νέα σπίτια κτί­ζο­νται συνέ­χεια κι είναι ευλογία η υπο­χρε­ω­τική προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα σε συγκε­κρι­μένο αρχι­τε­κτο­νικό ρυθμό για να δια­τη­ρή­σει το χρώμα του. Το Καστελ­λό­ριζο είναι πολύ μικρό, και ως εκ τούτου πολύ ευαί­σθητο, σε οικο­δο­μικά λάθη.

Τι είναι αλήθεια για σας το Καστελ­λό­ριζο εκτός από τόπος κατα­γω­γής και αντι­λαμ­βά­νο­μαι ένα νησί με έντονες παι­δι­κές ανα­μνή­σεις. Πώς θα μπο­ρού­σατε να το περι­γρά­ψετε;

Το Καστελ­λό­ριζο είναι μέρος της ζωής μου, και πέρα από αγάπη, νοιώθω πολύ προ­στα­τευ­τικά απέ­να­ντί του. Και όχι γιατί ερχό­μα­σταν εδώ συνέ­χεια από το 1968, κορι­τσάκι εγώ τότε, 56 χρόνια, αλλά λόγω της έντασης της αγάπης που άμεσα νοιώ­σαμε σαν οικο­γέ­νεια, και που οι λιγο­στοί κάτοι­κοι, τότε, μας επέ­στρε­ψαν, γνω­ρί­ζο­ντάς μας. Είμαι 5η γενεά, και ναι, έχω υπέ­ρο­χες παι­δι­κές και εφη­βι­κές ανα­μνή­σεις – για τις οποίες μετά μιλούσα σε φίλους και φίλες – και εκείνοι δεν γνώ­ρι­ζαν για που μιλούσα. Πολλά χρόνια αργό­τερα, θα μου ομο­λο­γού­σαν πως με θεω­ρού­σαν «ψώνιο». Όμως, η ειδο­ποιός διαφορά υπήρξε το παρά­δειγμα των γονιών μου. Η στάση τους απέ­να­ντι στο νησί, η ενσυ­ναί­σθησή τους, η προ­σπά­θεια να βοη­θή­σουν ουσια­στικά, η έννοια της προ­σφο­ράς, της προ­στα­σίας, της φρο­ντί­δας όταν το νησί ήταν πάμ­φτωχο και λησμο­νη­μένο. Η άμεση ανέ­γερση του σπιτιού μας, το πρώτο σπίτι που χτί­στηκε από την αρχή μετά την κατα­στροφή του νησιού από τον Β’ Π.Π., ήταν το πρώτο, σημα­ντικό βήμα. Απόφαση επι­στρο­φής στις ρίζες του πατέρα μου, και μήνυμα πως ναι, το Καστελ­λό­ριζο μπο­ρούσε και θα ανοι­κο­δο­μείτο και πάλι. Δύσκολο εγχεί­ρημα, ελλεί­ψει υλικών, εξει­δι­κευ­μέ­νων μαστό­ρων, καλής ακτο­πλοϊ­κής σύν­δε­σης (ας είναι καλά ο αθά­να­τος «Πανορ­μί­της» και ο αεί­μνη­στος καπετάν- Σταύρος) αλλά μας έφερε ακόμα πιο κοντά με το νησί, καθώς πολλοί από αυτούς εργά­σθη­καν εκεί ώστε να τελειώ­σει. Κι εν συνε­χεία, οι συνε­χείς προ­σπά­θειές τους να βρεθούν λύσεις στα προ­βλή­ματα, μικρά και μεγάλα, του αγα­πη­μέ­νου μας μικρού τόπου. Από δίπλα, και συνε­χείς ανα­φο­ρές στην ύπαρξή του, ώστε να γίνεται, σιγά σιγά, γνωστό. Αυτό το παρά­δειγμα νοο­τρο­πίας Ανι­διο­τε­λούς Προ­σφο­ράς το έζησα από κορι­τσάκι, και αργό­τερα συνέ­βαλλα και εγώ, όσο μπο­ρούσα (γνω­ρι­μίες με δημο­σιο­γρά­φους που προ­έ­βα­λαν το νησί, συμ­με­τοχή σε διά­φο­ρες ενέρ­γειες του Συν­δέ­σμου μας, οργά­νωση του τμή­μα­τος Λυκείου των Ελλη­νί­δων στο Καστελ­λό­ριζο, 2018, 2019, συνεχής προβολή του νησιού, κλπ).

Και σήμερα, που τα πράγ­ματα έχουν τόσο αλλάξει, ακόμα νοιώθω το ίδιο. Για εμένα θα είναι πάντα το ευάλωτο, Καστελ­λο­ρι­ζάκι μου.

To Καστελ­λό­ριζο λόγω της γεω­γρα­φι­κής του θέσης είναι δια­χρο­νικά στο επί­κε­ντρο της παγκό­σμιας προ­σο­χής και «αγκάθι» στα σχέδια της Τουρ­κίας. Αντι­λαμ­βά­νο­μαι αυτό το σκέλος, πέρα από την ένταση που κατα­γρά­φε­ται στα δελτία ειδή­σεων έχει και τη θετική του πλευρά;

Βεβαίως κι έχουν υπάρξει στο παρελ­θόν εντά­σεις με τη γείτονα, και θα υπάρ­ξουν και στο μέλλον πιθανώς, αλλά επίσης είναι γεγονός πως οι απο­στά­σεις αμβλύ­νουν τις εντυ­πώ­σεις (προ­σω­πικά το είχα ζήσει και στην Ιορ­δα­νία/Ιράκ το 2003 κα στην Τυνησία το 2011/Αραβική Άνοιξη) και το 2020, εδώ στο Καστελ­λό­ριζο, με CNN και άλλους ξένους αντα­πο­κρι­τές αλλά και Έλληνες, ορι­σμέ­νοι που «διψού­σαν» για «δράμα»! Έως ότου ήρθε η Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας. Χάρη στην γεω­γρα­φική του θέση ναι, ακού­γε­ται, βοηθούν και οι γεί­το­νες σε αυτό. Έχει και τα «καλά» του, καθώς χαίρει αυξη­μέ­νης awareness – και υπο­στή­ρι­ξης από το κράτος. Βεβαίως, αυτή η βοήθεια θα έπρεπε να είναι μεγα­λύ­τερη και πολύ­πλευρη (υγεία, ΦΠΑ κλπ). Όταν είναι κάποιος εδώ, κάπως «ξεθω­ριά­ζουν» τα πολι­τικά θέματα και σενάρια επι­κίν­δυνα φαντά­ζουν μακρινά. Βεβαίως, υπάρ­χουν και οι «μόνιμοι» κάτοι­κοι, αλλο­δα­ποί, αλλά και ξένοι, που έχουν τα σπίτια τους εδώ. Νοιώ­θουν ασφα­λείς και έχουν επεν­δύ­σει. Απέ­να­ντι, το Kas, στην ανά­πτυξη του οποίου οικο­νο­μικά συνέ­βαλλε πολύ το Καστελ­λό­ριζο που επί χρόνια τα καΐκια μας πηγαί­νουν, γεμάτα κόσμο, κάθε Παρα­σκευή στο παζάρι και όχι μόνον, έχει μεγα­λώ­σει και εξα­πλω­θεί. Πάντα οι σχέσεις μας με τους απέ­να­ντι ήταν καλές, ανθρώ­πι­νες. Τις δύσκο­λες εποχές, ήταν αλλη­λο­βο­ή­θεια για επι­βί­ωση. Σήμερα υπάρχει ο αυξα­νό­με­νος του­ρι­σμός. Σήμερα -και δεν σχολιάζω- η οικο­νο­μική εξάρ­τηση του Καστελ­λο­ρί­ζου από την Τουρκία μεγα­λώ­νει συνέ­χεια – ευτυχώς που υπάρ­χουν οι Τούρκοι, ακούω συχνά, αλλά και ορι­σμέ­νοι Τούρκοι πλου­τί­ζουν από το νησί. Όμως το Καστελ­λό­ριζο, εκ των πράγ­μα­των, είναι μικρό. Έχει τα δικά του προ­βλή­ματα υπο­δο­μής, προ­σπα­θεί να προ­σαρ­μο­σθεί στη νέα αυτή κατά­σταση. Οι κάτοι­κοι εργά­ζο­νται σκληρά, σαν να μην υπάρχει αύριο. Ναι, ευη­με­ρούν. Τι θα γίνει όμως εάν αύριο «κλείσει» η Τουρκία;

Θυμάμαι έντονα τον Αρι­στο­τέλη Παυλίδη να περι­γρά­φει την άμεση εμπλοκή του πατέρα σας, ναυάρ­χου Μιχαήλ Αγα­πη­τού στην ανά­δειξη της ιστο­ρίας της «Κυράς της Ρω». Τι σας είχε πει για αυτή την υπόθεση;

Πολύ σωστά σας είχε πλη­ρο­φο­ρή­σει ο αεί­μνη­στος Αρι­στο­τέ­λης Παυ­λί­δης. 15 Αυγού­στου 1975, μετά τη λει­τουρ­γία η Δέσποινα Αχλαδιώτη- που από καιρό πλέον ζούσε στο Καστελ­λό­ριζο – πλη­σί­ασε τον πατέρα μου, Χατζηα­γα­πητέ τον απο­κά­λεσε ευγε­νικά και με παρά­πονο του είπε πως παρ’ όλα αυτά τα χρόνια που ζούσε στη Ρω και κάθε μέρα ανέβαζε την ελλη­νική σημαία, το ελλη­νικό κράτος την είχε αγνο­ή­σει και δεν είχε καμία σύνταξη. Ο πατέρας μου στε­να­χω­ρή­θηκε και της υπο­σχέ­θηκε πως στην Αθήνα, θα έκανε τις απα­ραί­τη­τες ενέρ­γειες για να διορ­θω­θεί αυτό. Έστειλε δε και μια φωτο­γρα­φία μας με την Κυρά Δέσποινα κι ένα κείμενο στην «Απο­γευ­μα­τινή». Τον πρό­λα­βαν όμως οι Τούρκοι!

Όταν ο δημο­σιο­γρά­φος της Χουριέτ Ομέρ Χαμί Κοζάρ με δύο άλλους τοπο­θέ­τη­σαν την τουρ­κική σημαία, αυτό μαθεύ­τηκε και οι Καστελ­λο­ρι­ζιοί θορυ­βή­θη­καν. Η ενέρ­γεια αυτή των Τούρκων απο­σκο­πούσε στο να δημιουρ­γη­θεί θέμα στις όχι και τόσο καλές σχέσεις των δύο χωρών, λόγω Κυπρια­κού. Τότε ο πατέρας μου ταξί­δεψε στο Καστελ­λό­ριζο, για να εμψυ­χώ­σει τους κατοί­κους και να ενη­με­ρώ­σει τον τότε υπουργό Εθνικής Αμύνης Ευάγ­γελο Αβέρωφ Τοσίτσα σχετικά με τη φυγή των λιγο­στών κατοί­κων που προ­σπα­θού­σαν να εγκα­τα­λεί­ψουν το νησί με κάθε τρόπο. Σε τηλε­γρα­φή­ματά του προς τον Αβέρωφ, βρήκε αντα­πό­κριση και σχεδόν άμεσα, ελή­φθη­σαν μια σειρά μέτρων που είχε ως απο­τέ­λε­σμα να ανα­κό­ψει τη φυγή των κατοί­κων και να τους ενθαρ­ρύ­νει να συνε­χί­σουν τη δια­βί­ωσή τους στο νησί. Τότε κατά­λαβε πως ήταν μονα­δική ευκαι­ρία να ακου­στεί επι­τέ­λους το Καστελ­λό­ριζο, βοη­θώ­ντας βεβαίως την ανή­μπορη πλέον εκείνη γριούλα που παρα­κα­λούσε για ένα μόνιμο βοήθημα. Όπως έγραψε ο πατέρας μου, αυτό θα ήταν το έναυσμα για τις περαι­τέρω εξε­λί­ξεις και τη δημιουρ­γία του θρύλου της Κυράς της Ρω, όπως τελικά θα απο­κλη­θεί η Δέσποινα Αχλα­διώτη και θα μείνει γνωστή στην ιστορία. Εδώ, πρέπει να πω πως όντως, στο ευρύ κοινό, το Καστελ­λό­ριζο ήταν άγνωστο, καθώς τόσο λησμο­νη­μένο για δεκα­ε­τίες. Και βεβαίως, το γεγονός πως συνέ­χεια, σε όλους τους ελλη­νι­κούς χάρτες, το νησί βρι­σκό­ταν τοπο­θε­τη­μένο σε ένα κουτάκι, πετά­μενο κάπου κάτω ή πλάι από τη Ρόδο (το είχα δει και κάτω από το Ιόνιο και κάτω από την Κύπρο) που συντε­λούσε σε αυτή τη λήθη.

Επίσης, η ιστορία του Καστελ­λο­ρί­ζου είναι άμεσα συν­δε­δε­μένη με τη γεω­γρα­φική του θέση. Και αυτό το τόσο σημα­ντικό στοι­χείο, εκμη­δε­νι­ζό­ταν έτσι. Αν και από­στρα­τος πλέον, ο πατέρας μου είχε αφήσει πολύ καλό όνομα στο Πολε­μικό Ναυτικό. Πρό­τεινε στον τότε Α/ΓΕΝ, Ναύαρχο Κων­στα­ντίνο Εγκολ­φό­πουλο τις εξής ενέρ­γειες για την Δέσποινα Αχλα­διώτη που έγιναν άμεσα δεκτές. Να πλεύσει στο Καστελ­λό­ριζο πολε­μικό πλοίο με υψη­λό­βαθμο αξιω­μα­τικό ΠΝ, ώστε να απο­δο­θούν τιμές στην Δέσποινα, μπροστά σε όλους στους συντο­πί­τες της και να βρα­βευ­θεί με το Μετάλ­λιο Πολέμου, εκ μέρους του υπουρ­γού Εθνικής Άμυνας. Πρό­τεινε δε την παρα­ση­μο­φό­ρηση να κάνει ο -τότε πλοίαρχος-Περίανδρος Λαμπί­ρης, Δωδε­κα­νή­σιος από τη Χάλκη. Επίσης να καλυ­φθεί όλη η τελετή από την τηλε­ό­ραση – κάτι που έγινε από τον δημο­σιο­γράφο Σαράντη Μιχα­λό­πουλο, ο οποίος την εποχή εκείνη εργα­ζό­ταν στο ΓΕΝ. Και βεβαίως το Κράτος να προ­σφέ­ρει μια σύνταξη στην Δέσποινα Αχλα­διώτη. Όλες αυτές οι προ­τά­σεις έγιναν δεκτές. Τον Νοέμ­βριο 1975 κατέ­πλευσε εδώ πολε­μικό πλοίο με άγημα, τον πλοί­αρχο Λαμπίρη, επι­σή­μους και τον πατέρα μου. Σε μία σεμνή τελετή στον αυλό­γυρο του Αγίου Κων­στα­ντί­νου, η Δέσποινα Αχλα­διώτη βρα­βεύ­θηκε με το Ανα­μνη­στικό Μετάλ­λιο Εκστρα­τείας 1941 – 1945 εκ μέρους του Υπ. Εθνικής Αμύνης. Προ­σφω­νώ­ντας την, ο πατέρας μου είπε πως στο πρόσωπο της Δέσποι­νας Αχλα­διώτη, τιμάται ολό­κληρο το Καστελ­λό­ριζο για τους δικούς του αγώνες να παρα­μεί­νει ελλη­νικό δια μέσω των αιώνων. Τα υπό­λοιπα είναι ιστορία. Η Δέσποινα Αχλα­διώτη ανέβηκε στην Αθήνα, με φρο­ντίδα των Ενόπλων Δυνά­μεων, βρα­βεύ­θηκε από την Ακα­δη­μία Αθηνών, φρο­ντί­στηκε ιατρικά, εμφα­νί­σθηκε στην τηλε­ό­ραση, έγινε τρα­γούδι, γραμ­μα­τό­σημο και, το 1976, στο γκάλοπ των ΝΕΩΝ, για το τότε Διεθνές Έτος της Γυναί­κας, εξελέγη πρώτη, ως πιο δημο­φι­λής Ελλη­νίδα. Να προ­σθέσω πως η πολύ επι­τυ­χη­μένη εκπομπή «Αλάτι και Πιπέρι» του Φρέντυ Γερ­μα­νού σχετικά με την Κυρά Δέσποινα «στήθηκε» κυριο­λε­κτικά στο σπίτι μας, σε μία πολύ όμορφη συνερ­γα­σία μεταξύ των.

Το καλο­καίρι οι απα­ντα­χού Καστελ­λο­ρι­ζοί φτάνουν έστω και για λίγο στο νησί του παππού ή της γιαγιάς. Πόσο εύκολο είναι όμως να δια­τη­ρή­σεις την πολι­τι­στική σου κλη­ρο­νο­μιά σε νέα παιδιά που η επαφή με την πατρίδα δεν είναι συχνή;

Θαυμάζω τους απα­ντα­χού Καστελ­λο­ρι­ζί­ους. Πολλοί από αυτούς έρχο­νται κάθε χρόνο από μέρη μακρινά, πολλοί έχουν κτίσει σπίτια εδώ, και απο­τε­λούν ένα πολύ ζωντανό – και ζωτικό -μέρος της ζωής και της οικο­νο­μίας του νησιού. Γάμοι και βαφτί­σια διαν­θί­ζουν την καθη­με­ρινή ζωή. Θαυ­μα­στός είναι ο τρόπος πού έχουν δια­τη­ρή­σει τη γλώσσα, τα ήθη, τα έθιμα, τις γνώσεις, τις φορε­σιές. Μην λησμο­νούμε πως πολλοί Καστελ­λο­ρι­ζιοί εγκα­τέ­λει­ψαν το νησί, πριν τον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο , παίρ­νο­ντας μαζί τους πολλά από τα υπάρ­χο­ντά τους, τα οποία δια­τη­ρού­νται έως σήμερα. Οι παπ­πού­δες και γονείς τους εργά­σθη­καν σκληρά και σήμερα έχουν οικο­νο­μική ευρω­στία, επι­στη­μο­νι­κές και άλλες γνώσεις. Είναι όμως πρω­τί­στως Αυστρα­λοί, με τη νοο­τρο­πία και τις αρχές αυτής της χώρας.