Αιγαίο: Οι εκλογές και οι σχέσεις Ελλάδος – Τουρκίας – 3+1 «πλάνα» για την επόμενη μέρα – Ποιος ο ρόλος Γερμανίας και ΗΠΑ;

Η λεγό­μενη διπλω­μα­τία του σεισμού είναι μια πιθανή ευκαι­ρία για την Άγκυρα και την Αθήνα να επι­διορ­θώ­σουν τις σχέσεις τους μετά τις εκλογές και στις δύο χώρες αυτόν τον μήνα. Αυτή φαί­νε­ται να είναι η επι­κρα­τούσα θεωρία στο Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών των ΗΠΑ, μετά τους σει­σμούς τον Φεβρουά­ριο που σκό­τω­σαν δεκάδες χιλιά­δες ανθρώ­πους στην Τουρκία και άφησαν 1,5 εκα­τομ­μύ­ριο άστε­γους.

«Είναι προς το συμ­φέ­ρον όλων εδώ να εργα­στούμε για την ειρήνη», δήλωσε ο πρε­σβευ­τής των ΗΠΑ στην Ελλάδα Γιώργος Τσούνης στο Οικο­νο­μικό Φόρουμ των Δελφών στις 27 Απρι­λίου. «Στο τέλος της ημέρας, οι ενέρ­γειες δεν ακο­λού­θη­σαν τη ρητο­ρική της προ­ε­κλο­γι­κής χρονιάς. Υπάρχει επι­θυ­μία και στις δύο πλευρές του Αιγαίου να επι­διώ­ξουν την ειρήνη και τον συμ­βι­βα­σμό».

Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που έστειλε ομάδες έκτα­κτης βοή­θειας και εξό­ρυ­ξης στην Τουρκία και οι υπουρ­γοί Εξω­τε­ρι­κών και Άμυνας και των δύο χωρών συνα­ντή­θη­καν έκτοτε και δια­κή­ρυ­ξαν βελ­τιω­μέ­νες σχέσεις.

Αφού εξέ­φρασε τα συλ­λυ­πη­τή­ριά του για τη σιδη­ρο­δρο­μική κατα­στροφή των Τεμπών στα τέλη Φεβρουα­ρίου που σκότωσε 57 ανθρώ­πους στην Ελλάδα, ο Τούρκος πρό­ε­δρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν επα­νέ­λαβε τις δια­φω­νίες της Άγκυρας σχετικά με την ελλη­νική κυριαρ­χία στα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου. Το ίδιο και ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών του, Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου.

Πέρυσι, ο μικρό­τε­ρος εταίρος του Ερντο­γάν στον συνα­σπι­σμό προ­κά­λεσε σάλο όταν δημο­σί­ευσε έναν χάρτη που απει­κο­νί­ζει ορι­σμένα νησιά ως τουρ­κικά. Και τον περα­σμένο μήνα, ο Ερντο­γάν ακο­λού­θησε το παρά­δειγμά του σε μια τηλε­ο­πτική δια­φή­μιση.

Ο Έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης απέρ­ριψε αυτούς τους χάρτες ως «προ­κλη­τι­κούς, απα­ρά­δε­κτους και γελοί­ους». Ο υπουρ­γός Άμυνας του, Νικό­λαος Πανα­γιω­τό­που­λος, είπε ότι η δημο­σί­ευσή τους ήταν ένδειξη του γεγο­νό­τος ότι «οι μακρο­πρό­θε­σμοι τουρ­κι­κοί στόχοι δεν αλλά­ζουν».

Ωστόσο, υπάρχει μια επίμονη φήμη ότι μετά τις εκλογές της 14ης Μαΐου στην Τουρκία και τις εκλογές της 21ης Μαΐου στην Ελλάδα, οι ΗΠΑ θα ενθαρ­ρύ­νουν τη Γερ­μα­νία να ανα­λά­βει μια διπλω­μα­τική πρω­το­βου­λία για να ξεκι­νή­σουν οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές συνο­μι­λίες.

«Οι πηγές μου μου λένε ότι οι ΗΠΑ συζη­τούν μια γερ­μα­νική διπλω­μα­τική πρω­το­βου­λία εδώ και καιρό», δήλωσε στο Al Jazeera ο Κων­στα­ντί­νος Φίλης, διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του Παγκό­σμιων Υπο­θέ­σεων στο Αμε­ρι­κα­νικό Κολ­λέ­γιο Ελλάδος.

 

Στρα­τη­γι­κός αντα­γω­νι­σμός

Η παν­δη­μία του COVID-19 και ο πόλεμος στην Ουκρα­νία έχουν κρα­τή­σει την επι­δεί­νωση των σχέσεων των δύο χωρών σε μεγάλο βαθμό μακριά από τα πρω­το­σέ­λιδα.

Το 2020, το ελλη­νικό και το τουρ­κικό ναυτικό σχεδόν ήρθαν σε πλήγμα, καθώς η Ελλάδα αντι­τά­χθηκε στις τουρ­κι­κές έρευνες για υπο­θα­λάσ­σιο πετρέ­λαιο και φυσικό αέριο σε αυτό που θεωρεί την υφα­λο­κρη­πίδα της.

Το μήλο της έριδος είναι περίπου μισό εκα­τομ­μύ­ριο τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, την οποία η Ελλάδα πιστεύει ότι μπορεί να διεκ­δι­κή­σει ως υφα­λο­κρη­πίδα της σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (UNCLOS), το παγκό­σμιο πρότυπο για την οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων συνόρων.

Η Ελλάδα πιστεύει ότι έχει ενδεί­ξεις για κοι­τά­σματα φυσικού αερίου 70-90 τρι­σε­κα­τομ­μυ­ρίων κυβικών ποδιών στο Ιόνιο Πέλαγος και τη Μεσό­γειο Θάλασσα δυτικά της Κρήτης – μόνο ένα τμήμα αυτής της έκτασης – αξίας περίπου 200 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων δολα­ρίων και τώρα χρειά­ζε­ται να αντι­κα­τα­στή­σει το ρωσικό αέριο στην Ευρώπη.

Η Τουρκία, που δεν έχει υπο­γρά­ψει τη UNCLOS, αντι­τί­θε­ται και έχει απει­λή­σει την Ελλάδα με πόλεμο εάν επε­κτεί­νει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια από τις ηπει­ρω­τι­κές και νησιω­τι­κές ακτές της στο Αιγαίο – ένα άλλο δικαί­ωμα της UNCLOS.

Η Ελλάδα είναι τόσο ανήσυχη που παρά τα οικο­νο­μικά στενά της, έχει ξεκι­νή­σει ένα πρό­γραμμα επα­νε­ξο­πλι­σμού 11 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ευρώ (12 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια).

Το κυβερ­νών κόμμα της Νέας Δημο­κρα­τίας στην Ελλάδα, ο αντι­πο­λι­τευό­με­νος Συνα­σπι­σμός της Ριζο­σπα­στι­κής Αρι­στε­ράς (ΣΥΡΙΖΑ) και το Κίνημα Αλλαγής-Πανελλήνιο Σοσια­λι­στικό Κίνημα έχουν συμ­φω­νή­σει στο παρελ­θόν να στεί­λουν τη διαφορά για την υφα­λο­κρη­πίδα για διαι­τη­σία στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης. Και όλοι συμ­φω­νούν απόλυτα για το εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα που θα ήθελαν να δουν στην Τουρκία.

Ο αντί­πα­λος του Ερντο­γάν, ο ηγέτης της αντι­πο­λί­τευ­σης Κεμάλ Κιλιτσ­ντά­ρο­γλου, κατέχει ένα μικρό προ­βά­δι­σμα στις δημο­σκο­πή­σεις οι οποίες όμως απο­δεί­χθη­καν λάθος. Παρόλα αυτά είχε καλές επι­δό­σεις στις 14 Μαΐου και ανα­μέ­νε­ται να είναι ο «αμφι­σβη­τίας» του Ερντο­γάν στον δεύτερο γύρο των εκλογών της 28ης Μαΐου.

«Αν κερ­δί­σει ο Κιλιτσ­ντά­ρο­γλου, σίγουρα θα έχουμε δύο αλλαγές. Το ένα είναι στο στυλ της πολι­τι­κής. Ο Ερντο­γάν είναι αρκετά άγριος και επι­θε­τι­κός… Δεν περι­μέ­νει κανείς τέτοιου είδους συμπε­ρι­φορά από τον Κιλιτσ­ντά­ρο­γλου», είπε ο Φίλης στο Al Jazeera.

«Το δεύτερο είναι ότι ο Ερντο­γάν θεω­ρεί­ται ως μια αυταρ­χική φιγούρα που γίνεται χει­ρό­τερη και ο Κιλιτσ­ντά­ρο­γλου δια­φη­μί­ζει ότι η Τουρκία του θα γίνει πιο δημο­κρα­τική… Θα πλη­σιά­σει πιο κοντά στην ΕΕ».

Μια Τουρκία που πλη­σιά­ζει πιο κοντά στην Ευρω­παϊκή Ένωση αρέσει στην Ελλάδα, λέει ανώ­τε­ρος Έλληνας διπλω­μά­της υπό τον όρο της ανω­νυ­μίας.

«Η Τουρκία προτιμά γενικά να κρατά τα ελλη­νο­τουρ­κικά θέματα σε διμερές επίπεδο… Γιατί; Η Τουρκία είναι ισχυ­ρό­τερη από την Ελλάδα και σε διμερές πλαίσιο είναι η ισχυ­ρό­τερη πλευρά», είπε ο διπλω­μά­της.

«Η Ελλάδα ακο­λου­θεί την ακριβώς αντί­θετη στρα­τη­γική», είπε, προ­σπα­θώ­ντας να επι­τύ­χει «ισορ­ρο­πία μέσω του ΝΑΤΟ και της ΕΕ και την ισχυρή της σχέση με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία – ισχυρές δυτικές χώρες. Γι’ αυτό το μοτίβο της Τουρ­κίας είναι «μην φέρνετε τρίτους στις υπο­θέ­σεις μας».

Οι σεισμοί της Τουρ­κίας δεν άλλαξαν τη ρητο­ρική. Δημιούρ­γη­σαν μια ανάγκη για μετρητά. Οι εκτι­μή­σεις για το κόστος ανοι­κο­δό­μη­σης της Τουρ­κίας ανέρ­χο­νται σε εκα­το­ντά­δες δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια.

Ορι­σμέ­νοι παρα­τη­ρη­τές πιστεύ­ουν ότι αυτό δημιουρ­γεί μοχλό πίεσης για τη Δύση να πείσει την Τουρκία ώστε να εγκα­τα­λεί­ψει τον γεω­πο­λι­τικό της αντα­γω­νι­σμό με την Ελλάδα.

Ο Φίλης δια­φω­νεί. «Χρειά­ζε­ται κάτι πιο διαρ­θρω­τικό, και αυτό είναι η τελω­νειακή ένωση με την ΕΕ», είπε. Ο Ερντο­γάν επι­διώ­κει εδώ και χρόνια να που­λή­σει τουρ­κικά αγρο­τικά προ­ϊ­ό­ντα στην Ευρώπη και αυτό θα μπο­ρούσε να δημιουρ­γή­σει μόχλευση, πιστεύει ο Φίλης.

Το χει­ρό­τερο σενάριο

Υπάρχει και ένα σενάριο που θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε δρα­στική επι­δεί­νωση των σχέσεων. Η Ελλάδα είναι πιθανό να δημιουρ­γή­σει ένα «υπη­ρε­σιακό» κοι­νο­βού­λιο στις 21 Μαΐου, επειδή κανένα κόμμα δεν προ­βλέ­πε­ται να κερ­δί­σει 151 έδρες στο νομο­θε­τικό σώμα των 300 εδρών και τα τρία κορυ­φαία κόμματα έχουν δηλώσει ότι δεν θέλουν να συνερ­γα­στούν μεταξύ τους. Αυτό θα οδη­γή­σει σε δεύτερο γύρο εκλογών στις 2 Ιουλίου, αφή­νο­ντας την Ελλάδα με μια προ­σω­ρινή κυβέρ­νηση για τον Ιούνιο.

Εάν η Τουρκία δεν έχει ξεκά­θαρο εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα, αυτό θα μπο­ρούσε να προ­κα­λέ­σει προ­βλή­ματα για την Ελλάδα, λέει ο Φίλης.

«Μόνο ένα σενάριο με προ­βλη­μα­τί­ζει – το σενάριο στο οποίο η Τουρκία έχει μια εσω­τε­ρική κρίση, στην οποία στις 28 Μαΐου… υπάρχει ένα οριακό απο­τέ­λε­σμα που η μία ή η άλλη δεν ανα­γνω­ρί­ζει… και προ­κύ­πτει μια κρίση που κάποιοι θα μπο­ρού­σαν να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν για να κάνουν κάτι απροσ­δό­κητο».

Πηγή newpost.gr