Κώστας Υφαντής: «Το δίλημμα στις ΗΠΑ είναι αν αντέχουν να χάσουν εντελώς την Τουρκία»

Κύριε Υφαντή, να ξεκι­νή­σουμε από την συμπε­ρι­φορά της γεί­το­νος απέ­να­ντι στην Ελλάδα, που συνε­χί­ζει την ίδια τακτική εδώ και χρόνια, ενώ δεν φαί­νε­ται να βελ­τιώ­νε­ται τα τελευ­ταία χρόνια, με τις συνε­χείς προ­κλή­σεις και απειλές. Θα ήθελα το σχόλιό σας.

Εδώ και πάνω από τρία χρόνια, οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις βρί­σκο­νται σε μια κατά­σταση υψη­λό­τα­της έντασης, σε μια κατά­σταση διπλω­μα­τι­κής κρίσης, η οποία –ευτυχώς- μετά το καλο­καίρι του 2020 δεν έχει κλι­μα­κω­θεί σε μια στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένη αντι­πα­ρά­θεση. Αυτό οφεί­λε­ται στο ό,τι το καθε­στώς του Τούρκου Προ­έ­δρου Ταγίπ Ερντο­γάν, έχει οικο­δο­μή­σει ένα ολό­κληρο ‘αφήγημα’ που αφορά κυρίως στην θέση της χώρας του στον κόσμο: ότι δηλαδή, η Τουρκία είναι μια δύναμη μεγάλη, μια δύναμη η οποία κινεί­ται και θα κινεί­ται αυτό­νομα, πέρα κι έξω από την κηδε­μο­νία της Δύσης και των ΗΠΑ. Βλέπει τον εαυτό της ως μία από τις μεγάλες δυνά­μεις στον κόσμο, και σίγουρα την πιο σημα­ντική χώρα στην ευρύ­τερη περιοχή, με την δική της ατζέντα και τα δικά της συμ­φέ­ρο­ντα. Σε αυτό το αφήγημα, το οποίο κάποιοι Τούρκοι το έχουν ονο­μά­σει νεο-οθωμανικό, η Ελλάδα για εκεί­νους, είναι εμπόδιο. Κι αυτό, είτε γιατί υπάρχει μια στρεβλή αντί­ληψη για το πώς συμπε­ρι­φέ­ρε­ται η Ελλάδα, είτε γιατί υπάρχει μια πεποί­θηση ότι η Ελλάδα είναι ένα όργανο των μεγάλων ευρω­παϊ­κών δυνά­μεων και των ΗΠΑ, που θέλουν την Τουρκία ως χει­ρα­γω­γού­μενη χώρα. Και βέβαια, σε αυτή την αντί­ληψη (ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα η οποία δεν υπο­κύ­πτει στις τουρ­κι­κές προ­τι­μή­σεις) έχει υιο­θε­τη­θεί μια τακτική απειλών και πολε­μι­κού εκφο­βι­σμού (war scare). Στόχος είναι αφενός η χώρα μας να υπο­κύ­ψει, αφε­τέ­ρου η Δύση να συνει­δη­το­ποι­ή­σει ότι πρέπει να παρέμ­βει σεβό­μενη τις τουρ­κι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες και τα τουρ­κικά συμ­φέ­ρο­ντα. Συνεπώς, είναι ένας συν­δυα­σμός ‘αυταπάτης’ μεγάλης δύναμης και ενός συν­δρό­μου, περι­κύ­κλω­σης της Τουρ­κίας από την Δύση –όπως συνέβη τον 19ο αιώνα με την Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία.

Οι εκτι­μή­σεις ανα­φέ­ρουν ότι αυτή η συμπε­ρι­φορά, οφεί­λε­ται στις επι­κεί­με­νες εκλογές στην Τουρκία. Τι λέτε γι’ αυτό;

Όπως προ­α­νέ­φερα, το καθε­στώς Ερντο­γάν, έχει δια­μορ­φώ­σει ένα στρα­τη­γικό όραμα για την θέση της Τουρ­κίας στην περιοχή και στον κόσμο. Αυτό είναι ανε­ξάρ­τητο από τις εσω­τε­ρι­κές πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες. Ωστόσο, επειδή η Τουρκία βαίνει προς μια εκλο­γική ανα­μέ­τρηση –της οποίας το απο­τέ­λε­σμα είναι δύσκολο να προ­βλε­φθεί, αφού για πρώτη φορά σε όλες τις δημο­σκο­πή­σεις εδώ και πολύ καιρό, ο κ. Ερντο­γάν βλέπει την ήττα από όλους τους πιθα­νούς υπο­ψή­φιους. Κι εδώ, υπάρχει κι ένα ζήτημα: εφόσον οι δημο­σκο­πή­σεις επι­βε­βαιω­θούν, θα υπάρχει θέμα πολι­τι­κής επι­βί­ω­σης. Σε αυτό το πλαίσιο, με το φάσμα της αμφι­βο­λίας (αν όχι της ήττας) να πλα­νά­ται το καθε­στώς Ερντο­γάν και ο ίδιος ο πρό­ε­δρος, δεν έχει πολλές επι­λο­γές, από το να πολώσει όσο μπορεί, το εσω­τε­ρικό κλίμα έτσι ώστε να συσπει­ρώ­σει, την απο­συ­σπει­ρω­μένη εκλο­γική του βάση. Σε αυτή την στρα­τη­γική του, η προ­ο­πτική μιας κρίσης, της ανα­σφά­λειας, της απειλής ενα­ντίον της Τουρ­κίας, είναι ένα αφήγημα που θεωρεί ότι θα του φέρει ψήφους. Και γι’ αυτό, εδώ και πάρα πολύ καιρό οι απειλές είναι μέρος των ομιλιών του –ανε­ξάρ­τητα σε ποιο ακρο­α­τή­ριο απευ­θύ­νε­ται. Γι’ αυτό και θα συνε­χί­σει με μεγα­λύ­τερη ένταση να πολώνει τα πράγ­ματα στο εσω­τε­ρικό.

Πώς μπο­ρούμε να κρί­νουμε τις σχέσεις της Τουρ­κίας με τις ΗΠΑ; Έχουν δηλώσει ότι δεν επι­θυ­μούν εντά­σεις, ανάμεσα σε δύο χώρες που ανήκουν στο ΝΑΤΟ.

Υπάρ­χουν κάποιες παρα­τη­ρή­σεις που μπο­ρούμε να κάνουμε: κατ’ αρχάς εδώ και πάρα πολύ καιρό, υπάρχει ένα έλλειμμα εμπι­στο­σύ­νης απέ­να­ντι στην Τουρκία. Αυτό είναι σαφές και δεν αφορά μόνον στο Κογκρέσο, αλλά σε ολό­κληρη την αμε­ρι­κα­νική κυβέρ­νηση –ακόμη και στο Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ. Όλα αυτά ενώ δηλώ­νουν ότι η Τουρκία δεν είναι αξιό­πι­στος εταίρος, αλλά σημα­ντι­κός παίκτης στην ευρύ­τερη σκα­κιέρα, αφού είναι μια χώρα που έχει γεω­πο­λι­τική σημασία. Το δίλημμα στις ΗΠΑ είναι αν αντέ­χουν να χάσουν εντελώς την Τουρκία. Δηλαδή, έστω κι όπως είναι σήμερα η Τουρκία, ένα μέλος του ΝΑΤΟ, ανα­ξιό­πι­στο αλλά εντός της Συμ­μα­χίας ή να είναι τελείως απο­ξε­νω­μέ­νος ένας παρά­γο­ντας που θα ανα­ζη­τεί την συνερ­γα­σία με χώρες όπως η Ρωσία και το Ιράν. Γι’ αυτό και οι ΗΠΑ προ­σπα­θούν να βρουν την χρυσή τομή: αφενός, να μην χάσουν την Τουρκία από σύμμαχο, αφε­τέ­ρου να μην ικα­νο­ποι­ή­σουν όλες τις απαι­τή­σεις της τουρ­κι­κής πλευράς.

Κατά την εκτί­μησή σας, θα πρέπει να ανη­συ­χούμε; Ακούμε καθη­με­ρινά εδώ και χρόνια τον Τούρκο Πρόεδρο να μας απειλεί, να μας προ­κα­λεί, να λέει ότι θα έρθει ‘νύχτα’ κ.λπ. Και η ανη­συ­χία είναι εντο­νό­τερη στα νησιά μας.

Η λογική, λέει ότι μία σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας, είναι αδια­νό­ητη. Μία πολε­μική ανα­μέ­τρηση, μια επι­χεί­ρηση με στόχο την κατά­ληψη εθνικού εδάφους της Ελλάδας, χωρίς να έχει προ­κα­λέ­σει την γείτονα, είναι πράγ­ματι αδια­νό­ητη. Την ίδια στιγμή όμως, αυτό το οποίο προ­σπα­θούμε όλοι να κατα­λά­βουμε είναι κατά πόσο το καθε­στώς Ερντο­γάν μπορεί να είναι ορθο­λο­γικό. Κι επειδή δεν είμαστε καθόλου σίγου­ροι εάν θα λει­τουρ­γεί με ορθο­λο­γικό τρόπο ούτε μετά από είκοσι χρόνια, προ­ε­τοι­μα­ζό­μα­στε για το χει­ρό­τερο –το οποίο δεν το απο­κλεί­ουμε. Εάν μπο­ρού­σαμε να το απο­κλεί­σουμε, δεν θα υπήρχε κανένας λόγος να ξοδέψει η χώρα μας πολλά δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ για να ανα­βαθ­μί­σει την αμυ­ντική μας ικα­νό­τητα. Συνεπώς, ΔΕΝ υπάρχει απίθανο σενάριο –όπως είναι σήμερα οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις. Προ­σπα­θούμε ως Ελλάδα να βάλουμε στο μυαλό της άλλης πλευράς, πως οποια­δή­ποτε επι­θε­τική ενέρ­γεια θα έχει τερά­στιο κόστος γι’ αυτήν. Αλλά και αυτό προ­ϋ­πο­θέ­τει ότι το καθε­στώς Ερντο­γάν θα συμπε­ρι­φέ­ρε­ται ορθο­λο­γικά σε μια τέτοια ανάλυση κόστους – οφέλους. Συνεπώς… όλα (τα ενδε­χό­μενα) είναι ακόμη ανοιχτά.