Στέλιος Περράκης: «Η Τουρκία στηρίζεται στη βία της ισχύος και όχι στην ισχύ του Δικαίου»

Κύριε Περράκη, μια σημα­ντική συνά­ντηση με θέμα το Διεθνές Δίκαιο και σημείο αιχμής τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας, θα διε­ξα­χθεί τον προσεχή Σεπτέμ­βριο σε Ρόδο και Καστελ­λό­ριζο. Μιλήστε μας γι’ αυτό. Ποιοι είναι οι δεσμοί που έχετε με την Ρόδο αλλά και πόσο σημα­ντικό είναι το Καστελ­λό­ριζο την δεδο­μένη στιγμή;

Το 4ο Συμπό­σιο Διε­θνούς Δικαίου & Διε­θνούς Πολι­τι­κής Ρόδου – Καστελ­λό­ρι­ζου, που θα γίνει στις 11-13 Σεπτεμ­βρίου 2022 και είναι αφιε­ρω­μένο στα 40χρονα της Σύμ­βα­σης του Δικαίου της Θάλασ­σας του Montego Bay (1982), είναι μια ακόμη εκδή­λωση της προ­σο­χής και του ενδια­φέ­ρο­ντος της ελλη­νι­κής διε­θνο­λο­γι­κής κοι­νό­τη­τας, όπως εκφρά­ζε­ται και μέσα από την Ελλη­νική Εται­ρεία Διε­θνούς Δικαίου & Διεθνών Σχέσεων, για την περιοχή και, συγκε­κρι­μένα, την Ρόδο και το Καστελ­λό­ριζο, ως σύνορο της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης.

Πράγ­ματι, στην πορεία του χρόνου, από το 1994, που διορ­γά­νωσα -τότε με το Ελλη­νικό Κέντρο Ευρω­παϊ­κών Μελετών- την πρώτη επι­στη­μο­νική Συνά­ντηση για το Αιγαίο και ζητή­ματα εφαρ­μο­γής του (νέου) Δικαίου της Θάλασ­σας, με την θέση σε εφαρ­μογή της Σύμ­βα­σης του 1982, η Ρόδος απο­τε­λεί σταθερή επιλογή, ως ένας ξεχω­ρι­στός τόπος συνά­ντη­σης της ακα­δη­μαϊ­κής -και όχι μόνο- διε­θνο­λο­γι­κής κοι­νό­τη­τας. Και πέρα από την προ­σω­πική σχέση με δια­χρο­νι­κούς αγα­πη­τούς φίλους, η Ρόδος και, μετά το 2014, και το Καστελ­λό­ριζο -για συμ­βο­λι­κούς και όχι μόνο λόγους- αφού η εφαρ­μογή του Διε­θνούς Δικαίου δοκι­μά­ζε­ται στην περιοχή συστη­μα­τικά με τις «πλάγιες» και/ή εξω­νο­μι­κές ερμη­νείες/προ­σεγ­γί­σεις της Τουρ­κίας, σε μια ανα­θε­ω­ρη­τική προ­σπά­θεια ως προς το νομικό καθε­στώς του Αιγαίου, που πλέον κατα­λαμ­βά­νει όλες τις δια­στά­σεις και πτυχές του.

Ίσως να ακού­γε­ται ως υπερ­βολή, αλλά τολμώ να πω, μάλιστα, ότι το μονα­δικό Καστελ­λό­ριζο έχει -τρόπον τινα- «υιο­θε­τη­θεί» από την Εται­ρεία μας, μιας και την τελευ­ταία δεκα­ε­τία οι επι­στη­μο­νι­κές συνα­ντή­σεις μας στα Δωδε­κά­νησα περι­λαμ­βά­νουν το ακρι­τικό νησί, στο οποίο η Ιστορία και η Γεω­γρα­φία έδωσαν μια ιδιαί­τερη θέση στον εθνικό εδαφικό κορμό και προ­σπα­θούμε να είμαστε παρό­ντες/παρού­σες στις 13 Σεπτεμ­βρίου, επέτειο της Απε­λευ­θέ­ρω­σης του νησιού.

Σημειώνω ότι το σύμπλεγμα της Μεγί­στης, ως ειδι­κό­τερο παρά­δειγμα, ανε­ξάρ­τητα από τυχόν τουρ­κι­κούς ισχυ­ρι­σμούς για κρι­τή­ρια «από­στα­σης», έχει όλα τα δικαιώ­ματα που προ­βλέ­πει το Δίκαιο της Θάλασ­σας για ένα νησιω­τικό έδαφος (άρθρο 121 της Σύμ­βα­σης του 1982).

Περαι­τέρω, η Ρόδος σημα­το­δο­τεί για την Εται­ρεία μας, και προ­σω­πικά για εμένα και πολλούς συνα­δέλ­φους, σε ένα άλλο συναι­σθη­μα­τικό επίπεδο, κάτι το ιδιαί­τερο, αφού συν­δέ­ε­ται με δύο επι­φα­νείς Έλληνες νομι­κούς με κατα­γωγή από την Ρόδο: τον Θεόδωρο Χαλ­κιό­πουλο, επίτιμο ειδικό νομικό σύμ­βουλο του Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, που άφησε ένα ξεχω­ρι­στό απο­τύ­πωμα με τη δράση του στα ζητή­ματα του Δικαίου της Θάλασ­σας στις διε­θνείς δια­πραγ­μα­τεύ­σεις της χώρας, ιδιαί­τερα και για τη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασ­σας του 1982.

Αλλά και με τον ευπα­τρίδη Φίλιππο Δρακίδη, εξαί­ρετο νομικό, με μια ιδιαί­τερη διεθνή στα­διο­δρο­μία, που πρω­το­πο­ριακά έγραψε για τα ζητή­ματα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης της Δωδε­κα­νή­σου σε έγκυρα διεθνή περιο­δικά, αλλά και μια εξαί­ρετη σχετική μονο­γρα­φία. Και για μεν τον Θ. Χαλ­κιό­πουλο, διορ­γα­νώ­σαμε στο παρελ­θόν ειδικό Συνέ­δριο του Δικαίου της Θάλασ­σας στη Ρόδο, αφιε­ρω­μένο στην μνήμη του, για δε τον Φ. Δρακίδη, θα γίνει ειδικό αφιέ­ρωμα/αναφορά στην προσεχή εκδή­λωση του Σεπτεμ­βρίου 2022, αφού το ζήτημα της «απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης» και συναφή θέματα επα­νέρ­χο­νται στο δημόσιο λόγο και επι­τα­κτικά τον ανα­κα­λούν στην μνήμη μας.

Η Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζει συνε­χείς προ­κλή­σεις από την γείτονα χώρα, με αμφι­σβη­τή­σεις της εθνικής μας κυριαρ­χίας ενώ ζητά απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση και προ­σβάλ­λει τους Έλληνες και την Πολι­τεία. Θα ήθελα το σχόλιό σας.

Η Τουρκία, επι­διώ­κο­ντας ουσια­στικά την ανα­θε­ώ­ρηση του καθε­στώ­τος του Αιγαίου, όπως αυτό προσ­διο­ρί­ζε­ται από το Διεθνές Δίκαιο -με όχημα διαρκώς διευ­ρυ­νό­με­νες διεκ­δι­κή­σεις/αξιώσεις- σώρευσε στα­διακά, ιδιαί­τερα με αφε­τη­ρία το 1973/1974, δια­φο­ρές (νομικού ή πολι­τι­κού χαρα­κτήρα) στην ανά­γνωση/εφαρ­μογή του Διε­θνούς Δικαίου, όπως ζητή­ματα οριο­θέ­τη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας, μετά τα Ίμια (1996) για κυριαρ­χία νησίδων και βρα­χο­νη­σί­δων (θεωρία γκρίζων ζωνών), αμφι­σβή­τηση εύρους αιγια­λί­τι­δας ζώνης ή άσκησης δικαιώ­μα­τος επέ­κτα­σης πέραν των 6 ν.μ. (casus belli), εύρος ενα­ε­ρίου χώρου (10 ν.μ.), FIR, «απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση», ζώνες ευθύνης Έρευνας & Διά­σω­σης.

Τούτο το επι­δί­ωξε, κυρίως προ­βάλ­λο­ντας έωλα/αβάσιμα νομικά επι­χει­ρή­ματα, ενώ και ανά περιό­δους αμφι­σβή­τησε έμπρα­κτα κυριαρ­χία και κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της χώρας.

Και ενώ η ίδια παρα­μέ­νει -και σήμερα- ελλειμ­μα­τική ως προς την αποδοχή βασικών πράξεων του Διε­θνούς Δικαίου (π.χ. της Σύμ­βα­σης του Δικαίου της Θάλασ­σας του 1982), αλλά και ενώ γενι­κό­τερα -πέρα από ρητο­ρική εντυπώσεων- στε­ρεί­ται αυθε­ντι­κής κουλ­τού­ρας Διε­θνούς Δικαίου. Και είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι δεν απο­δέ­χε­ται την δικαιο­δο­τική επίλυση διεθνών δια­φο­ρών (Διεθνές Δικα­στή­ριο Χάγης). Εξάλλου, η εν γένει συμπε­ρι­φορά της έναντι τρίτων (Κύπρος, Ιράκ, Συρία, Λιβύη κ.λπ.) κατα­δει­κνύει την προ­τί­μησή της στην «βία της ισχύος» και όχι στην «ισχύ του Δικαίου».

Την τελευ­ταία περίοδο, στο προ­σκή­νιο της επι­θε­τι­κής ρητο­ρι­κής της Τουρ­κι­κής Κυβέρ­νη­σης ήλθε με ένταση η «νέα» αντί­ληψη/πολι­τική αμφι­σβή­τη­σης της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας σε νησιά του Αιγαίου, με την και­νο­φανή/αβάσιμη άποψη ότι η κυριαρ­χία -που βασί­ζε­ται στις Διε­θνείς Συν­θή­κες Λωζάν­νης (1923) και Παρι­σίων (1947)- υπό­κει­ται σε καθε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των συγκε­κρι­μέ­νων νήσων.

Πέρα από το γεγονός ότι καμιά νομική ρύθμιση από το ισχύον Διεθνές Δίκαιο δεν υπο­στη­ρί­ζει τέτοια άποψη, και η κυριαρ­χία και εδαφική ακε­ραιό­τητα δεν μπορούν να αμφι­σβη­τη­θούν -εξ ου και οι άμεσες αντι­δρά­σεις μελών της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας (ΗΠΑ, Γερ­μα­νία, ΕΕ κ.λπ.).

Το ζήτημα της ασφά­λειας/άμυνας της νησιω­τι­κής επι­κρά­τειας της Ελλάδας τίθεται από τις Ελλη­νι­κές Κυβερ­νή­σεις υπό το πρίσμα του Διε­θνούς Δικαίου, πέραν των δυνα­το­τή­των/μέτρων της στρα­τιω­τι­κής απο­τρο­πής και της σχε­τι­κής διπλω­μα­τι­κής δια­χεί­ρι­σης στα διεθνή fora.

Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας, Montego Bay 1982, έχει σίγουρα ιστο­ρική αλλά και νομική βαρύ­τητα. Σε οποια­δή­ποτε περί­πτωση προ­σφυ­γής στη δικαιο­σύνη με την Τουρκία, η Ελλάδα μπορεί να την επι­κα­λε­στεί και για ποιους λόγους;

Η Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασ­σας του 1982 – το «Σύνταγμα» των θαλασ­σών και των ωκεανών- απο­τε­λεί τον οδηγό και το πλαίσιο για την ανα­ζή­τηση λύσης, την οποία δυνη­τικά φωτίζει και η σχετική διεθνής πρα­κτική και νομο­λο­γία, στο σκέλος των ερμη­νευ­τι­κών προ­σεγ­γί­σεων των ρυθ­μί­σεων.

Η θέση της Ελλάδας είναι ότι οι -όποιες- δια­φο­ρές με την Τουρκία (κατά την επίσημη εκδοχή, υπάρχει μία και μόνη διαφορά, αυτή της οριο­θέ­τη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας/ΑΟΖ), θα πρέπει να επι­λυ­θούν μέσω και με βάση το Διεθνές Δίκαιο, δηλαδή με εφαρ­μογή του ισχύ­ο­ντος Διε­θνούς Δικαίου (συμ­βα­τι­κού και εθι­μι­κού).. Με άλλα λόγια, την Σύμβαση του Montego Bay που ισχύει και δεσμεύει και εθιμικά, όπως έχει δια­πι­στώ­σει η διεθνής νομο­λο­γία (άρα, και την Τουρκία).

Ως προς την μέθοδο επί­λυ­σης της ελλη­νο­τουρ­κι­κής δια­φο­ράς/δια­φο­ρών, εφόσον πρό­κει­ται για νομικές δια­φο­ρές, η προ­σφυγή σε διεθνές δικαιο­δο­τικό όργανο, όπως το Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης, απο­τε­λεί ένα κατάλ­ληλο βήμα. Σε αυτό, εξάλλου, είχε προ­σφύ­γει η Ελλάδα μονο­με­ρώς το 1976, για την οριο­θέ­τηση της Υφα­λο­κρη­πί­δας του Βορείου Αιγαίου.

Μια κίνηση, που λόγω απου­σίας βού­λη­σης από την πλευρά της Άγκυρας απο­δο­χής της δικαιο­δο­σίας του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου, δεν απέδωσε (1978). Έτσι, μια ενδε­χό­μενη κίνηση επί­λυ­σης, προ­ϋ­πο­θέ­τει υποβολή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο, ύστερα από δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ενός συνυ­πο­σχε­τι­κού μεταξύ Ελλάδος και Τουρ­κίας. Μια προ­ο­πτική περί­πλοκη, ιδίως όσον αφορά στην αποδοχή των όρων υπα­γω­γής της δια­φο­ράς/δια­φο­ρών στη Χάγη, καθώς και το εφαρ­μο­στέο δίκαιο κ.λπ.

Η απουσία, εξάλλου, γενι­κό­τερα μιας κουλ­τού­ρας διε­θνούς δικαιο­σύ­νης στην Τουρκία -που προτιμά πολι­τική δια­πραγ­μά­τευση και διευθέτηση- δε διευ­κο­λύ­νει απα­ραί­τητα την εν λόγω εξέλιξη.

Μένει η ανάγκη επί­λυ­σης με ειρη­νι­κόν τρόπον των δια­φο­ρών, όπως επι­τάσ­σει ο Χάρτης των Ηνω­μέ­νων Εθνών και οι βασικές αρχές της καλής γει­το­νίας και συνερ­γα­σίας, ιδίως σε περιό­δους που η ανθρω­πό­τητα δοκι­μά­ζε­ται από την ένοπλη βία και την από­κλιση από τις Αξίες και Αρχές, που δόμησαν την μετα­πο­λε­μική διεθνή κοι­νό­τητα.