Στέλιος Περράκης: Το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι à la carte

Πε­νή­ντα δύο χρό­νια μετά την τουρ­κι­κή ει­σβο­λή και κα­το­χή στην Κύπρο, το Κυ­πρια­κό πα­ρα­μέ­νει μία από τις πλέον επί­μο­νες και δύ­σκο­λες εκ­κρε­μό­τη­τες της διε­θνούς πο­λι­τι­κής. Την ίδια ώρα, οι εξε­λί­ξεις στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, η διαρ­κής έντα­ση στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, οι τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις και οι ανα­κα­τα­τά­ξεις στο διε­θνές σύ­στη­μα δη­μιουρ­γούν ένα σύν­θε­το γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον, μέσα στο οποίο η Ελ­λά­δα κα­λεί­ται να υπε­ρα­σπι­στεί τα κυ­ριαρ­χι­κά της δι­καιώ­μα­τα και πα­ράλ­λη­λα να δια­τη­ρή­σει τον ρόλο της ως πα­ρά­γο­ντας στα­θε­ρό­τη­τας.

Σε απο­κλει­στι­κή συ­νέ­ντευ­ξη του στη «δ», ο Στέ­λιος Περ­ρά­κης, Ομό­τι­μος Κα­θη­γη­τής Διε­θνών και Ευ­ρω­παϊ­κών Θε­σμών και πρώην Αντι­πρύ­τα­νης του Πα­ντεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου, Πρό­ε­δρος του Κέ­ντρου Διε­θνούς Δι­καί­ου και Δι­πλω­μα­τί­ας και των Διε­θνο­λο­γι­κών Συ­να­ντή­σε­ων Ναυ­πλί­ου, πρώην Γε­νι­κός Γραμ­μα­τέ­ας του Υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών και πρώην Πρέ­σβης-Μό­νι­μος Αντι­πρό­σω­πος της Ελ­λά­δος στο Συμ­βού­λιο της Ευ­ρώ­πης, μιλά για όλες τις κρί­σι­μες πτυ­χές της ση­με­ρι­νής συ­γκυ­ρί­ας.

Ανα­φέ­ρε­ται στις προ­ο­πτι­κές επα­νέ­ναρ­ξης των συ­νο­μι­λιών για το Κυ­πρια­κό, στο ζή­τη­μα των αγνο­ου­μέ­νων και στο «δι­καί­ω­μα στην αλή­θεια», ενώ ανα­λύ­ει τον τρόπο με τον οποίο η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να ενι­σχύ­σει τη διε­θνή της πα­ρου­σία στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Πα­ράλ­λη­λα, σχο­λιά­ζει τη στα­θε­ρή τουρ­κι­κή στρα­τη­γι­κή, το casus belli, τις «κόκ­κι­νες γραμ­μές» της ελ­λη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής και τον ρόλο του Διε­θνούς Δι­καί­ου σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία, όπως επι­ση­μαί­νει, η διε­θνής δι­καιο­τα­ξία δο­κι­μά­ζε­ται.

Ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζει και η ανα­φο­ρά του στην Κάσο, στο ζή­τη­μα της ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελ­λά­δας–Κύ­πρου και στο επερ­χό­με­νο Συ­μπό­σιο «Διε­θνές Δί­καιο και Διε­θνής Πο­λι­τι­κή στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο», που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στις 4-6 Σε­πτεμ­βρί­ου.

Μια συ­ζή­τη­ση για την Κύπρο, το Αι­γαίο, την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και τον ρόλο της Ελ­λά­δας σε ένα διε­θνές πε­ρι­βάλ­λον που αλ­λά­ζει διαρ­κώς — αλλά και για τα όρια ανά­με­σα στη δι­πλω­μα­τι­κή δια­χεί­ρι­ση και την απα­ρέ­γκλι­τη υπε­ρά­σπι­ση του Διε­θνούς Δι­καί­ου.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Κύριε Κα­θη­γη­τά, θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με από το Κυ­πρια­κό, με αφορ­μή τον νέο κύκλο συ­ζη­τή­σε­ων που άνοι­ξε 52 χρό­νια μετά. Εκτι­μά­τε ότι υπάρ­χει πι­θα­νό­τη­τα σύ­γκλι­σης όταν η ίδια η ζωή έχει κα­λύ­ψει τα κενά και η θη­τεία του Γ.Γ. του ΟΗΕ ολο­κλη­ρώ­νε­ται στο τέλος του έτους;

Είναι σαφές κα. Πα­μπρή, ότι ο απερ­χό­με­νος Γε­νι­κός Γραμ­μα­τέ­ας του ΟΗΕ Guterres θα ήθελε να προ­ω­θή­σει «λύση/διευ­θέ­τη­ση» του Κυ­πρια­κού-ενός από τα πλέον χρο­νί­ζο­ντα ανοι­χτά θέ­μα­τα στα ΗΕ- πριν το γύ­ρι­σμα του χρό­νου. Μια τε­λευ­ταία προ­σπά­θεια, με αβέ­βαιη προ­ο­πτι­κή, αν και «σχε­δια­σμέ­νη» από την ει­δι­κή στις «διευ­θε­τή­σεις» δύ­σκο­λων ζη­τη­μά­των, πρώην ΥπΕξ της Κο­λομ­βί­ας Μ.Α. Ολ­γκίν. Τώρα, με «εμπλο­κή» και της Ε.Ε. Πα­ρό­λο το ασα­φές του σχε­δί­ου για μια με­τε­ξέ­λι­ξη της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας σε ένα απροσ­διό­ρι­στο σχήμα- (συν)-ομο­σπον­δια­κό(;)- που (θα) δια­τη­ρεί ενιαία κυ­ριαρ­χία, μία διε­θνή εκ­προ­σώ­πη­ση, μία ιθα­γέ­νεια, αλλά και με δύο «συ­νι­στώ­ντα» Μέρη πο­λι­τι­κά ισό­τι­μα και «άγνω­στο» κα­τα­στα­τι­κό status. Και quid με την πα­ρά­νο­μη και μη ανα­γνω­ρι­σμέ­νη «ΤΔΒΚ» τυ­πι­κά έδα­φος της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας; Και ενώ η Τουρ­κία επι­μέ­νει στη λύση «δύο κρα­τών», γνω­ρί­ζο­ντας ότι τα ΗΕ δεν μπο­ρούν να προ­σχω­ρή­σουν σε τέ­τοια θέση, αυ­το­νό­η­τα και η Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία. Η κάμψη των συ­νε­πειών της πα­ρά­νο­μης βίας στο Νησί-όπως δια­πι­στώ­θη­κε από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λεί­ας (Απο­φά­σεις 541,550/83, 789/90)- θα πρέ­πει να γίνει απο­δε­κτή από τη Λευ­κω­σία, να ανα­γνω­ρί­σει δη­λα­δή «δι­καί­ω­μα αυ­το­διά­θε­σης» στους Τουρ­κο­κύ­πριους, κάτι που θα συ­νι­στού­σε ανα­τρο­πή στη διε­θνή δι­καιο­τα­ξία, αλλά και τις θέ­σεις της Ε.Ε., το δι­καιο­πο­λι­τι­κό κε­κτη­μέ­νο της οποί­ας οριο­θε­τεί-και μά­λι­στα υπό δι­κα­στι­κό έλεγ­χο- τις όποιες εκά­στο­τε- επι­τρε­πτές πα­ρεκ­κλί­σεις. Γι’αυτό η Ε.Ε. συ­νι­στά έναν κρί­σι­μο πα­ρά­γο­ντα. Το αν το σχέ­διο είναι επαρ­κώς λυ­σι­τε­λές μέτρο για μια λει­τουρ­γι­κή Κύπρο, «εξε­λιγ­μέ­νη», θα φανεί αρ­χι­κά στην πο­λι­τι­κή βού­λη­ση της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας. Επί­σης, το κατά πόσο η εμ­μο­νή στο διε­θνές/ ευ­ρω­παϊ­κό δί­καιο είναι ρε­α­λι­στι­κή, εφό­σον θα εξαρ­τά­ται από τις εν­δε­χό­με­νες απο­δε­κτές «απο­κλί­σεις» από το Δί­καιο, με επι­κρά­τη­ση πο­λι­τι­κών επι­λο­γών στο πλαί­σιο μιας άλλης λο­γι­κής και τάξης πραγ­μά­των.

Ανε­ξάρ­τη­τα λοι­πόν από την πε­ρι­δί­νη­ση στο σύγ­χρο­νο κόσμο, η όποια πα­ρά­καμ­ψη θε­με­λιω­δών αρχών/αξιών σε μια δι­καιο­κρα­τι­κή πο­λι­τεία (π.χ. αρχή της πλειο­ψη­φί­ας) οδη­γεί σε αδιέ­ξο­δα, έτσι η κα­τα­στα­τι­κή εκτρο­πή προς όφε­λος μιας δήθεν διευ­θέ­τη­σης δεν οδη­γεί σε επί­λυ­ση ζη­τή­μα­τος. Αντί­θε­τα, το πε­ρι­πλέ­κει. Βλ. χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά Βοσ­νία-Ερ­ζε­γο­βί­νη. Και ας μη λη­σμο­νεί­ται ότι η κυ­ρί­αρ­χη Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία είναι αυτή που έχει την απο­κλει­στι­κή αρ­μο­διό­τη­τα αλ­λα­γής/τρο­πο­ποί­η­σης των Συν­θη­κών (Master of the Treaties). Οι επό­με­νες εβδο­μά­δες σε Λευ­κω­σία και Νέα Υόρκη θα δεί­ξουν εάν υπάρ­χει κάτι πε­ρισ­σό­τε­ρο από Μέτρα Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης ως εξέ­λι­ξη.

• Γνω­ρί­ζου­με την ευαι­σθη­σία σας κ. Κα­θη­γη­τά στο ζή­τη­μα των αγνο­ου­μέ­νων. Τε­λι­κά πέντε δε­κα­ε­τί­ες μετά την ει­σβο­λή ακόμη δεν έχει κλεί­σει ο κύ­κλος της ανα­ζή­τη­σης και φίλοι & συγ­γε­νείς συ­νε­χί­ζουν να ανα­ζη­τούν τα αγα­πη­μέ­να τους πρό­σω­πα. Τι κά­να­με λάθος;

Αν το 1974 η ει­σβο­λή και κα­το­χή της Κύ­πρου και οι επι­πτώ­σεις συ­νι­στούν μεί­ζον «εθνι­κό τραύ­μα», το αν­θρω­πι­στι­κό ζή­τη­μα των «Αγνο­ου­μέ­νων» πα­ρα­μέ­νει η πλέον ευαί­σθη­τη πο­λι­τι­κά/νο­μι­κά/κοι­νω­νι­κά διά­στα­ση και γι’ αυτό απαι­τού­σε/απαι­τεί άλλη αντι­με­τώ­πι­ση. Συ­νυ­φα­σμέ­νο με το δι­καί­ω­μα στην αλή­θεια, την αλή­θεια για το χαμό (στο πεδίο/ εκτέ­λε­ση) προ­σφι­λών προ­σώ­πων, μα­χη­τών και αμά­χων της τρα­γω­δί­ας, αλλά και για τις «συν­θή­κες» της κάθε απώ­λειας· επί­σης την αλή­θεια για την ευ­θύ­νη που ανα­λο­γεί κρα­τι­κή/ατο­μι­κή. Τα λάθη είναι πολλά και ανα­τρέ­χουν ήδη από τα πρώτα χρό­νια διε­ρεύ­νη­σης του ζη­τή­μα­τος. Η Ιστο­ρία θα τα κα­τα­γρά­ψει.

Και σή­με­ρα είναι ευ­θύ­νη της Κύ­πρου, της Ελ­λά­δας και πρω­ταρ­χι­κά της Τουρ­κί­ας η απο­κά­λυ­ψη της αλή­θειας, προ­κει­μέ­νου οι «Αγνο­ού­με­νοι» να ανα­γνω­ρι­στούν τυ­πι­κά νε­κροί· δη­λα­δή να επέλ­θει λύ­τρω­ση από την αγω­νία της απώ­λειας και συ­να­κό­λου­θα να οδη­γη­θού­με στο πέν­θος και στο θρήνο, στην πρέ­που­σα από­δο­ση τιμής των νε­κρών και ταφή τους. Δεν είναι τυ­χαίο πά­ντως, που το ζή­τη­μα δεν κα­τα­γρά­φε­ται ούτε στις πρώ­τες σκέ­ψεις/κι­νή­σεις των ΗΕ στην τρέ­χου­σα πε­ρί­ο­δο για επα­νέ­ναρ­ξή της δια­δι­κα­σί­ας διευ­θέ­τη­σης του Κυ­πρια­κού. Θα μπο­ρού­σε να είναι προ­οί­μιο οποιασ­δή­πο­τε συ­ζή­τη­σης για τη διευ­θέ­τη­ση του Κυ­πρια­κού. Απαι­τεί όμως την Αλή­θεια και αυτό αφορά όλους. Να ανοί­ξουν «φά­κε­λοι», οι στρα­τιω­τι­κές ζώνες στην κα­τε­χό­με­νη Κύπρο να απο­χα­ρα­κτη­ρι­στούν κάτι που δεν δια­φαί­νε­ται, αλλά δεν άνοι­ξε και ο φά­κε­λος «Κύ­προς 1974».

Βέ­βαια λει­τουρ­γεί η «Διε­ρευ­νη­τι­κή Επι­τρο­πή για τους Αγνο­ου­μέ­νους/ΔΕΑ». Και ανε­ξάρ­τη­τα από τις προ­σπά­θειες της, ο τρό­πος λει­τουρ­γί­ας, λάθη και πα­ρα­λεί­ψεις στη με­θο­δο­λο­γία εξέ­τα­σης λει­ψά­νων και χρό­νια γε­νι­κό­τε­ρη αβελ­τη­ρία, οδή­γη­σαν στην πα­ρού­σα θλι­βε­ρή κα­τά­στα­ση να υπάρ­χουν πε­ρί­που 700 Ελ­λα­δί­τες και ελ­λη­νο­κύ­πριοι που (πι­θα­νώς) έχα­σαν τη ζωή τους το 1974, αλλά δεν βρέ­θη­καν/ταυ­το­ποι­ή­θη­καν ακόμη λεί­ψα­νά τους. Μόνο στο Στρα­σβούρ­γο πα­ρα­μέ­νει τυ­πι­κά ενώ­πιον της Επι­τρο­πής Υπουρ­γών του Συμ­βου­λί­ου τη Ευ­ρώ­πης (ΣοΕ) η μη συμ­μόρ­φω­ση της Τουρ­κί­ας στις σχε­τι­κές απο­φά­σεις του Ευ­ρω­παϊ­κού Δι­κα­στη­ρί­ου Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που /ΕυρΔ­ΔΑ (τέ­ταρ­τη δια­κρα­τι­κή Κύ­προς κατά Τουρ­κί­ας, Βαρ­νά­βας κ.α., κ.λ.π.). Απαι­τεί και από τους συγ­γε­νείς αγνο­ου­μέ­νων την διεκ­δί­κη­ση της αλή­θειας, και δι­κα­στι­κά, που δυ­νη­τι­κά στρέ­φε­ται και ένα­ντι Ελ­λά­δας/Κύ­πρου (όπως συ­νέ­βη και απέ­δω­σε στην Κύπρο -υπό­θε­ση Βα­σι­λεί­ου κ.α.) για τις ευ­θύ­νες που τους ανα­λο­γούν. Επί­σης, συ­νε­χή προ­βο­λή του στα διε­θνή fora.

• Σε μια πε­ρί­ο­δο κ. Περ­ρά­κη έντο­νων γε­ω­πο­λι­τι­κών ανα­κα­τα­τά­ξε­ων στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και την Μέση Ανα­το­λή, πώς μπο­ρεί η Ελ­λά­δα να ενι­σχύ­σει τον ρόλο της ως πα­ρά­γο­ντας στα­θε­ρό­τη­τας και ασφά­λειας στην πε­ριο­χή;

Απαι­τεί­ται σο­βα­ρή ανά­λυ­ση των γε­ω­πο­λι­τι­κών κι­νή­σε­ων και εξε­λί­ξε­ων στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου/Μέσης Ανα­το­λής που κα­θη­με­ρι­νά με­τα­βάλ­λο­νται. Η επα­να­λαμ­βα­νό­με­νη ρη­το­ρι­κή «περί πα­ρά­γο­ντα στα­θε­ρό­τη­τας και ασφά­λειας» στην πε­ριο­χή, δεν αρκεί. Ούτε αρκεί η αξιο­ποί­η­ση της γε­ω­γρα­φι­κής μας θέσης. Πρέ­πει να συ­νο­δεύ­ε­ται από πρά­ξεις/πο­λι­τι­κές που συ­νυ­πο­λο­γί­ζουν δε­δο­μέ­να/αλ­λα­γές στη διε­θνή κοι­νό­τη­τα, στις διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις ως μέ­λους διε­θνών θε­σμών (ΗΕ, ΕΕ κ.λ.π.). Να εν­δυ­να­μώ­νει υφι­στά­με­νες σχέ­σεις και εμ­βα­θύ­νει συ­νερ­γα­σί­ες. Απαι­τεί­ται επί­σης ου­σια­στι­κή πα­ρου­σία/συμ­με­το­χή σε διε­θνείς δρα­στη­ριό­τη­τες διε­θνούς ασφά­λειας (επι­χει­ρή­σεις Ασπί­δες UNIFIL στο Λί­βα­νο κ.λ.π.). Μια πλέον ενερ­γός συμ­με­το­χή ως μέλος του ΣΑ αλλά και πρω­το­βου­λί­ες ενό­ψει και της Προ­ε­δρί­ας ΕΕ (Ιού­λιος 2027). Ακόμη «προ­λη­πτι­κά» κι­νή­σεις σε διε­θνές επί­πε­δο ενό­ψει δια­φαι­νό­με­νης νο­μο­θε­τι­κής εμπλαι­σί­ω­σης της «γα­λά­ζιας πα­τρί­δας». Εν­δει­κτι­κά πα­ρεμ­βά­σεις στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο (Γ. Μα­νιά­τη) είναι εξαι­ρε­τι­κά χρή­σι­μες και προ­κα­λούν την προ­σο­χή αρ­μο­δί­ων ορ­γά­νων. Σε άλλο επί­πε­δο η κρίση στη Ceuta απο­δει­κνύ­ει την ευα­λω­τό­τη­τα της ευ­ρω­παϊ­κής πο­λι­τι­κής με­τα­νά­στευ­σης και του αβέ­βαιου βη­μα­τι­σμού του «Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου Με­τα­νά­στευ­σης» που επι­βάλ­λουν μια άλλη ευ­ρω­παϊ­κή στάση για τη Με­σό­γειο ως χώρο πο­λύ­πλευ­ρης δια­κυ­βέρ­νη­σης. Η Ελ­λά­δα που γνώ­ρι­σε «ερ­γα­λειο­ποί­η­ση» με­τα­να­στευ­τι­κών ροών και αντι­με­τώ­πι­σε την κρίση του Έβρου, θα πρέ­πει να συμ­βά­λει στην αντι­με­τώ­πι­ση του φαι­νο­μέ­νου, με σε­βα­σμό στις υπο­χρε­ώ­σεις που επι­τάσ­σει το διε­θνές δί­καιο, ο ευ­ρω­παϊ­κός νο­μι­κός πο­λι­τι­σμός και η αρχή της αλ­λη­λεγ­γύ­ης. Αλλά και ενό­ψει των επι­κίν­δυ­νων για την ευ­ρω­παϊ­κή δη­μο­κρα­τία απει­λών/κι­νή­σε­ων ακραί­ων πο­λι­τι­κών/κομ­μα­τι­κών σχη­μα­τι­σμών σε διά­φο­ρες χώρες μέλη. Γε­νι­κό­τε­ρα, η χώρα μας οφεί­λει να υπο­στη­ρί­ζει ατα­λά­ντευ­τα διε­θνείς θε­σμούς και πο­λυ­με­ρή συ­νερ­γα­σία, να πα­ρέ­χει ανα­φαν­δόν στή­ρι­ξη στα Η.Ε. και στην προ­ώ­θη­ση του «Συμ­φώ­νου για το Μέλ­λον» καθώς και της «Δια­κή­ρυ­ξη για τις Μελ­λο­ντι­κές Γε­νιές» των Η.Ε. του 2024. Ση­μα­ντι­κές πρά­ξεις για τις οποί­ες δεν ακού­με τί­πο­τα στην Ελ­λά­δα.

• Ο πρω­θυ­πουρ­γός Κ. Μη­τσο­τά­κης στις συ­να­ντή­σεις με τον Τούρ­κο πρό­ε­δρο Ταγίπ Ερ­ντο­γάν ζητά την άρση του casus Belli, χωρίς να ει­σα­κού­γε­ται. Τε­λι­κά όμως οι Τούρ­κοι έχουν στα­θε­ρή πο­λι­τι­κή, καθώς και προ ημε­ρών το CHP απο­φά­σι­σε ότι δεν συ­ντρέ­χει λόγος αλ­λα­γής της εθνι­κής στρα­τη­γι­κής. Έχουν συ­νέ­πεια οι Τούρ­κοι…

Είναι γε­γο­νός ότι η Τουρ­κία δια­χρο­νι­κά πα­ρου­σιά­ζει τις ίδιες θέ­σεις μεν, εξε­λι­κτι­κά όμως, αφού όχι μόνο διευ­ρύ­νει τις διεκ­δι­κή­σεις αλλά τις πε­ρι­βάλ­λει πλέον με «νο­μι­μο­φα­νή» στοι­χεία, συ­νή­θως έωλα, δήθεν εκ του ισχύ­ο­ντος διε­θνούς δι­καί­ου π.χ. UNCLOS στο οποίο ση­μειω­τέ­ον δε συμ­με­τέ­χει, ή με στρε­βλή ερ­μη­νεία/προ­σέγ­γι­ση π.χ. για δήθεν «νο­μι­μό­τη­τα» της ει­σβο­λής του ’74 για την προ­στα­σία της τουρ­κο­κυ­πρια­κής κοι­νό­τη­τας με βάση πρό­βλε­ψη της Συν­θή­κης Εγ­γυ­ή­σε­ως του 1960, επί­κλη­ση αβά­σι­μη, αφού ο υπερ­κεί­με­νος- σύμ­φω­να με το Χάρτη του ΟΗΕ (άρ. 103) -κα­νό­νας της απα­γό­ρευ­σης προ­σφυ­γής στη χρήση βίας, δεν κάμ­πτε­ται από οποια­δή­πο­τε άλλη συμ­βα­τι­κή πράξη. Εξάλ­λου η διε­θνής πα­ρα­νο­μία στη κα­τε­χό­με­νη Κύπρο και η μη ανα­γνώ­ρι­ση εν­νό­μων απο­τε­λε­σμά­των της ει­σβο­λής του 1974 έχει υπο­γραμ­μι­στεί από Απο­φά­σεις του ΣΑ/ΗΕ αλλά και το Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης (βλ. γνω­μο­δό­τη­ση για το Κό­σο­βο, 2010). Ή ακόμα η αμ­φι­σβή­τη­ση του κα­θε­στώ­τος νη­σιών στο Β.Α. Αι­γαίο, αφού η συν­θή­κη της Λω­ζά­νης 103 χρό­νια μετά, γνω­ρί­ζει νέες ανα­θε­ω­ρη­τι­κές ανα­γνώ­σεις.

Ασφα­λώς, η ση­με­ρι­νή ενι­σχυ­μέ­νη διε­θνής θέση της Τουρ­κί­ας, της επι­τρέ­πει να ελίσ­σε­ται και να μην επι­ζη­τά πράγ­μα­τι διευ­θέ­τη­ση δια­φο­ρών- ιδίως με νο­μι­κά μέσα. {{Εξάλ­λου, η Τουρ­κία δεν δια­θέ­τει κουλ­τού­ρα διε­θνούς δι­καιο­σύ­νης εξ’ού και η στάση της στην ελ­λη­νι­κή μο­νο­με­ρή προ­σφυ­γή στη Χάγη για την οριο­θέ­τη­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας το 1976 αλλά και η πο­λι­τι­κή επι­λο­γή των «δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων» από την πλευ­ρά της Άγκυ­ρας, ως κα­τάλ­λη­λης δια­δι­κα­σί­ας συ­νεν­νο­ή­σε­ων.}}

Η εν λόγω διε­θνής θέση, πα­ρό­λα τα πολ­λα­πλά προ­βλή­μα­τα στην εσω­τε­ρι­κή λει­τουρ­γία του κρά­τους (δη­μο­κρα­τία, δι­καιο­σύ­νη, κρά­τος δι­καί­ου) δεν προ­κα­λούν διε­θνείς αντι­δρά­σεις, όπως και η απου­σία βού­λη­σης να αντα­πο­κρι­θεί σε διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις ένα­ντι διε­θνών ορ­γα­νι­σμών.

Η στάση αυτή στο πλαί­σιο των σχέ­σε­ων ΕΕ-Τουρ­κί­ας δεν εγεί­ρει μόνο απο­ρί­ες στην Αθήνα αλλά και στις Βρυ­ξέλ­λες. Η μη ανα­γνώ­ρι­ση της Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τί­ας, η μη πρό­σκλη­ση σε διά­σκε­ψη των ΗΕ και μά­λι­στα υπό την Κυ­πρια­κή Προ­ε­δρία στην Ε.Ε., η μη συμ­μόρ­φω­ση προς απο­φά­σεις διε­θνών δι­κα­στη­ρί­ων (Στρα­σβούρ­γο), ο απο­κλει­σμός κυ­πρια­κών πλοί­ων από τουρ­κι­κά λι­μά­νια κ.λ.π., θέτει ζη­τή­μα­τα αλλά και η αντί­στοι­χη θέση της Αθή­νας όμως είναι εφε­κτι­κή. Το διε­θνές κλίμα γύρω από τις με­γά­λες συ­γκρού­σεις στον πλα­νή­τη αλλά και οι υπο­βό­σκου­σες κρί­σεις, καθώς και η αμ­φί­ση­μη θέση διε­θνών δρώ­ντων, δεν διευ­κο­λύ­νει θε­τι­κές εξε­λί­ξεις και αυτήν την πε­ρί­ο­δο, ιδίως στην Ανα­το­λι­κή λε­κά­νη της Με­σο­γεί­ου, στην εγγύς Ανα­το­λή και επέ­κει­να, όπου οι απει­λές, η κι­νη­τι­κό­τη­τα είναι διαρ­κείς. Τε­λι­κά, οι «Ευ­ρω­παί­οι» αντι­με­τω­πί­ζουν την Τουρ­κία ως εταί­ρο στην ευ­ρω­παϊ­κή αρ­χι­τε­κτο­νι­κή ασφά­λειας ή ως μέλος της «Ευ­ρω­παϊ­κής Διά­σκε­ψης» όπου με­τέ­χουν και μη μέλη της Ε.Ε.

• Με δε­δο­μέ­νες τις εξε­λί­ξεις στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, ποια θε­ω­ρεί­τε ότι είναι η «κόκ­κι­νη γραμ­μή» της ελ­λη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής και ποιες πρω­το­βου­λί­ες θα πρέ­πει να ανα­λη­φθούν ώστε να δια­σφα­λι­στούν τα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα της χώρας χωρίς να δια­τα­ρα­χθεί η πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα;

Η διε­θνής συ­γκυ­ρία της δυ­στο­πί­ας, τα ρήγ­μα­τα στη διε­θνή δι­καιο­τα­ξία, πρώ­τι­στα με την πο­λι­τι­κή Trump και τις επι­πτώ­σεις στο σύ­στη­μα των Η.Ε., η τάση απο­δρο­μής από το κα­νο­νι­στι­κό πλαί­σιο του Χάρτη Η.Ε. και η ανα­ζή­τη­ση «out of the box» λύ­σε­ων για την πα­γκό­σμια δια­κυ­βέρ­νη­ση (π.χ. Συμ­βού­λιο Ει­ρή­νης για τη Γάζα) δεί­χνουν τη ση­μα­σία της προ­σή­λω­σης μας σε μια θε­σμι­κή και νο­μι­κά βα­σι­σμέ­νη εθνι­κή πο­λι­τι­κή, που συ­ντρέ­χει με το εθνι­κό συμ­φέ­ρον, αλλά και με ευ­ε­λι­ξία ενό­ψει ρευ­στού πε­ρι­βάλ­λο­ντος. Οι «κόκ­κι­νες γραμ­μές» ορί­ζο­νται από το ίδιο-εκά­στο­τε- διε­θνές κα­νο­νι­στι­κό πλαί­σιο και τις συ­να­φείς ρυθ­μί­σεις που οι εθνι­κές πο­λι­τι­κές αντι­λαμ­βά­νο­νται αντι­λαμ­βά­νο­νται και τε­λι­κά εφαρ­μό­ζουν δια­φο­ρε­τι­κά, ενώ το Δί­καιο πα­ρα­μέ­νει το ίδιο (όπως υπεν­θυ­μί­ζει το ΔΔΧ). Πρό­κει­ται δη­λα­δή για πο­λι­τι­κή άποψη, γι’αυτό και οι νο­μι­κές «πα­ρα­δο­ξό­τη­τες». Η όποια πα­ρα­βα­τι­κή/αντι­διε­θνής συ­μπε­ρι­φο­ρά αντι­με­τω­πί­ζε­ται με κα­τάλ­λη­λες κι­νή­σεις ενώ­πιον διε­θνών θε­σμών (ΗΕ, Σ.Α., ΔΔΧ, ΕΕ, ΣοΕ/ΕυρΔ­ΔΑ) πέρα από τις όποιες ασκή­σεις δι­πλω­μα­τί­ας. Και βέ­βαια εκτός της ασκού­με­νης πο­λι­τι­κής ασφά­λειας και άμυ­νας της χώρας, σε δι­με­ρές/πο­λυ­με­ρές επί­πε­δο. Ανε­ξάρ­τη­τα από όποια αντί­λη­ψη υπάρ­χει για το απο­τε­λε­σμα­τι­κό μέτρο που θα ανα­σχέ­σει ή με­τα­βάλ­λει την πα­ρά­βα­ση, το να ζητάς π..χ επι­βο­λή κυ­ρώ­σε­ων στην Τουρ­κία δεν μπο­ρεί ισο­σκε­λί­ζε­ται πά­ραυ­τα με τη θέση περί «ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κού μέ­τρου» ή «ελ­λειμ­μα­τι­κής λει­τουρ­γί­ας» διε­θνούς θε­σμού π.χ. Συμ­βού­λιο ΕΕ, ΣΑ/ ΗΕ) ή με απου­σία εμπι­στο­σύ­νης στη διε­θνή δι­καιο­σύ­νη (π.χ. Χάγη).

• Τον Σε­πτέμ­βριο ορ­γα­νώ­νε­ται ένα ση­μα­ντι­κό συ­νέ­δριο στην Κάσο. Θα ήθελα να μας δώ­σε­τε κά­ποια στοι­χεία του προ­γράμ­μα­τος και επ´ ευ­και­ρία να ρω­τή­σω αν θε­ω­ρεί­τε ότι υπάρ­χει ακόμη πι­θα­νό­τη­τα να πο­ντί­σου­με το πε­ρί­φη­μο κα­λώ­διο ή ολο­κλη­ρώ­θη­κε η «ναυ­μα­χία» της Κάσου;

Το Συ­μπό­σιο της Κάσου, στις 4-6 Σε­πτεμ­βρί­ου «Διε­θνές Δί­καιο και Διε­θνής Πο­λι­τι­κή στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο», είναι μια επι­στη­μο­νι­κή συ­νά­ντη­ση του Κέ­ντρου Διε­θνούς Δι­καί­ου και Δι­πλω­μα­τί­ας συμ­βο­λι­κή και πρω­τό­τυ­πη. Πράγ­μα­τι, πρώτη φορά διορ­γα­νώ­νε­ται στο «Ηρω­ι­κό Νησί» μια τέ­τοια διε­θνο­λο­γι­κή εκ­δή­λω­ση πάνω σε κρί­σι­μα θέ­μα­τα διε­θνούς πο­λι­τι­κής, που η επι­και­ρό­τη­τα τους προσ­δί­δει ακόμα με­γα­λύ­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον. Εντάσ­σε­ται στη λο­γι­κή διε­θνο­λο­γι­κών διορ­γα­νώ­σε­ων στην πε­ρι­φέ­ρεια της πα­τρί­δας (Ρόδος, Κα­στε­λό­ρι­ζο, Χάλκη, Λή­μνος, Λέ­σβος κ.λ.π) που εξε­τά­ζουν κε­ντρι­κά ζη­τή­μα­τα -δια­χρο­νι­κής εθνι­κής προ­τε­ραιό­τη­τας ιδιαί­τε­ρα στο θα­λάσ­σιο χώρο του Αρ­χι­πε­λά­γους Αι­γαί­ου, από δι­και­ι­κή και πο­λι­τι­κή σκο­πιά (κα­θε­στώς νη­σιών, οριο­θε­τή­σεις θα­λασ­σί­ων ζωνών, στενά, αρ­μο­διό­τη­τες στο θα­λάσ­σιο χώρο, ζη­τή­μα­τα ασφά­λειας κ.λ.π. ).

Ζη­τή­μα­τα που απαι­τούν ωστό­σο, ανε­ξάρ­τη­τα από την δια­χρο­νία της εκ­κρε­μό­τη­τας, μια διαρ­κή επι­στη­μο­νι­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση και επε­ξερ­γα­σία, συ­νε­κτι­μώ­ντας εξε­λί­ξεις θε­ω­ρί­ας και πρα­κτι­κής, τις αέ­να­ες δι­πλω­μα­τι­κές κι­νή­σεις και βέ­βαια το με­τα­βαλ­λό­με­νο γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον. Ταυ­τό­χρο­να τέ­τοιες «Συ­να­ντή­σεις» εξε­τά­ζουν και μεί­ζο­να διε­θνή θέ­μα­τα της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου. Ασφα­λώς προ­σεγ­γί­ζο­ντας και την διε­θνή/ευ­ρω­παϊ­κή επι­και­ρό­τη­τα (βλ. κρίση Ceuta, ευ­ρω­παϊ­κό σύμ­φω­νο με­τα­νά­στευ­σης, επερ­χό­με­νη 22η Σύ­νο­δος ΓΣ/ΗΕ).

Η Κάσος και το «επει­σό­διο» του 2025, με την εμπλο­κή τουρ­κι­κών πο­λε­μι­κών πλοί­ων στην έρευ­να πό­ντι­σης υπο­βρύ­χιου κα­λω­δί­ου ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελ­λά­δας-Κύ­πρου στο στενό με­τα­ξύ Κάσου- Καρ­πά­θου, δεν κα­τα­γρά­φη­κε απλά στο κα­λει­δο­σκό­πιο των εξε­λί­ξε­ων εθνι­κού/διε­θνούς χα­ρα­κτή­ρα. Συ­νι­στά και μια ακόμα πε­ρί­πτω­ση με­λέ­της του τρό­που αντι­με­τώ­πι­σης μιας πρό­κλη­σης/αμ­φι­σβή­τη­σης δι­καιω­μά­των, που η χώρα αρύ­ε­ται από το Διε­θνές Δί­καιο Θα­λάσ­σης. Ει­δι­κό­τε­ρα, εγεί­ρο­νται ερω­τη­μα­τι­κά για την αντι­με­τώ­πι­ση της τουρ­κι­κής ανα­θε­ω­ρη­τι­κής διά­θε­σης, αλλά και της διεκ­δι­κη­τι­κής «εμπέ­δω­σης» αντι­λή­ψε­ων για το πε­ριε­χό­με­νο της λε­γό­με­νης «γα­λά­ζιας πα­τρί­δας», που μελ­λο­ντι­κά θα προ­σλά­βει και «κα­νο­νι­στι­κό πλαί­σιο» στην Τουρ­κία. Έμει­νε η αμ­φι­ση­μία για την πα­ρο­χή της «άδειας» και η διε­ρώ­τη­ση για την «λάθος δια­χεί­ρι­ση;», αφού πα­ρέ­μει­νε «αδιευ­κρί­νι­στο» το ακρι­βές κα­θε­στώς έκτα­σης στην ΑΟΖ των ελ­λη­νι­κών κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των λαμ­βα­νο­μέ­νης υπόψη της ση­μα­σί­ας της θέσης της Κάσου για οριο­θέ­τη­ση ακόμα και με την Κύπρο. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση τα στοι­χεία του φα­κέ­λου «Κάσος» είναι εξό­χως δι­δα­κτι­κά.

Ακόμα και αν η αδρά­νεια/μη άσκη­ση δι­καιώ­μα­τος δεν το εξα­λεί­φει, δη­μιουρ­γεί­ται πο­λι­τι­κά- αί­σθη­ση με­τά­θε­σης για το «αβέ­βαιο χρο­νι­κά» μέλ­λον, δη­λα­δή τις «κα­λέν­δες» (;) η άσκη­σή του. Μια τέ­τοια εξέ­λι­ξη ασφα­λώς δεν συ­νά­δει με την πο­λι­τι­κή που θα πρέ­πει να ακο­λου­θεί η Ελ­λά­δα. Από την άλλη, η πρό­σφα­τη γαλ­λι­κή συμ­με­το­χή της Μeridiam στο σχέ­διο σύν­δε­σης Ελ­λά­δας-Κύ­πρου -και μά­λι­στα πλειο­ψη­φι­κά- ασφα­λώς προσ­δί­δει μια άλλη διά­στα­ση στο όλο σχέ­διο και την προ­ο­πτι­κή υλο­ποί­η­σης του. Μένει να κα­τα­δει­χτεί η επί­πτω­ση της εν λόγω συμ­με­το­χής στην τουρ­κι­κή θέση/στάση, ενώ ερω­τη­μα­τι­κό τί­θε­ται για το κατά πόσο το εθνι­κό συμ­φέ­ρον υπη­ρε­τεί­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο με την πα­ρα­χώ­ρη­ση της «πλειο­ψη­φί­ας» στη γαλ­λι­κή εται­ρεία και με ότι αυτό μπο­ρεί να συ­νε­πά­γε­ται. Είναι λοι­πόν με μια ιδιαί­τε­ρη εν­συ­ναί­σθη­ση που θα βρε­θού­με στην Κάσο.