Στέλιος Περράκης: Το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι à la carte

Κύριε Καθη­γητά, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε από το Κυπριακό, με αφορμή τον νέο κύκλο συζη­τή­σεων που άνοιξε 52 χρόνια μετά. Εκτι­μάτε ότι υπάρχει πιθα­νό­τητα σύγκλι­σης όταν η ίδια η ζωή έχει καλύψει τα κενά και η θητεία του Γ.Γ. του ΟΗΕ ολο­κλη­ρώ­νε­ται στο τέλος του έτους;

Είναι σαφές κα. Παμπρή, ότι ο απερ­χό­με­νος Γενικός Γραμ­μα­τέας του ΟΗΕ Guterres θα ήθελε να προ­ω­θή­σει «λύση/διευ­θέ­τηση» του Κυπριακού-ενός από τα πλέον χρο­νί­ζο­ντα ανοιχτά θέματα στα ΗΕ- πριν το γύρισμα του χρόνου. Μια τελευ­ταία προ­σπά­θεια, με αβέβαιη προ­ο­πτική, αν και «σχε­δια­σμένη» από την ειδική στις «διευ­θε­τή­σεις» δύσκο­λων ζητη­μά­των, πρώην ΥπΕξ της Κολομ­βίας Μ.Α. Ολγκίν. Τώρα, με «εμπλοκή» και της Ε.Ε. Παρόλο το ασαφές του σχεδίου για μια μετε­ξέ­λιξη της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας σε ένα απροσ­διό­ρι­στο σχήμα- (συν)-ομοσπονδιακό(;)- που (θα) δια­τη­ρεί ενιαία κυριαρ­χία, μία διεθνή εκπρο­σώ­πηση, μία ιθα­γέ­νεια, αλλά και με δύο «συνι­στώ­ντα» Μέρη πολι­τικά ισότιμα και «άγνωστο» κατα­στα­τικό status. Και quid με την παρά­νομη και μη ανα­γνω­ρι­σμένη «ΤΔΒΚ» τυπικά έδαφος της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας; Και ενώ η Τουρκία επι­μέ­νει στη λύση «δύο κρατών», γνω­ρί­ζο­ντας ότι τα ΗΕ δεν μπορούν να προ­σχω­ρή­σουν σε τέτοια θέση, αυτο­νό­ητα και η Κυπριακή Δημο­κρα­τία. Η κάμψη των συνε­πειών της παρά­νο­μης βίας στο Νησί-όπως δια­πι­στώ­θηκε από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας (Απο­φά­σεις 541,550/83, 789/90)- θα πρέπει να γίνει απο­δε­κτή από τη Λευ­κω­σία, να ανα­γνω­ρί­σει δηλαδή «δικαί­ωμα αυτο­διά­θε­σης» στους Τουρ­κο­κύ­πριους, κάτι που θα συνι­στούσε ανα­τροπή στη διεθνή δικαιο­τα­ξία, αλλά και τις θέσεις της Ε.Ε., το δικαιο­πο­λι­τικό κεκτη­μένο της οποίας οριοθετεί-και μάλιστα υπό δικα­στικό έλεγχο- τις όποιες εκάστοτε- επι­τρε­πτές παρεκ­κλί­σεις. Γι’αυτό η Ε.Ε. συνιστά έναν κρίσιμο παρά­γο­ντα. Το αν το σχέδιο είναι επαρκώς λυσι­τε­λές μέτρο για μια λει­τουρ­γική Κύπρο, «εξε­λιγ­μένη», θα φανεί αρχικά στην πολι­τική βούληση της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας. Επίσης, το κατά πόσο η εμμονή στο διεθνές/ ευρω­παϊκό δίκαιο είναι ρεα­λι­στική, εφόσον θα εξαρ­τά­ται από τις ενδε­χό­με­νες απο­δε­κτές «απο­κλί­σεις» από το Δίκαιο, με επι­κρά­τηση πολι­τι­κών επι­λο­γών στο πλαίσιο μιας άλλης λογικής και τάξης πραγ­μά­των.

Ανε­ξάρ­τητα λοιπόν από την περι­δί­νηση στο σύγ­χρονο κόσμο, η όποια παρά­καμψη θεμε­λιω­δών αρχών/αξιών σε μια δικαιο­κρα­τική πολι­τεία (π.χ. αρχή της πλειο­ψη­φίας) οδηγεί σε αδιέ­ξοδα, έτσι η κατα­στα­τική εκτροπή προς όφελος μιας δήθεν διευ­θέ­τη­σης δεν οδηγεί σε επίλυση ζητή­μα­τος. Αντί­θετα, το περι­πλέ­κει. Βλ. χαρα­κτη­ρι­στικά Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Και ας μη λησμο­νεί­ται ότι η κυρί­αρχη Κυπριακή Δημο­κρα­τία είναι αυτή που έχει την απο­κλει­στική αρμο­διό­τητα αλλαγής/τρο­πο­ποί­η­σης των Συν­θη­κών (Master of the Treaties). Οι επό­με­νες εβδο­μά­δες σε Λευ­κω­σία και Νέα Υόρκη θα δείξουν εάν υπάρχει κάτι περισ­σό­τερο από Μέτρα Οικο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης ως εξέλιξη.

Γνω­ρί­ζουμε την ευαι­σθη­σία σας κ. Καθη­γητά στο ζήτημα των αγνο­ου­μέ­νων. Τελικά πέντε δεκα­ε­τίες μετά την εισβολή ακόμη δεν έχει κλείσει ο κύκλος της ανα­ζή­τη­σης και φίλοι & συγ­γε­νείς συνε­χί­ζουν να ανα­ζη­τούν τα αγα­πη­μένα τους πρόσωπα. Τι κάναμε λάθος;

Αν το 1974 η εισβολή και κατοχή της Κύπρου και οι επι­πτώ­σεις συνι­στούν μείζον «εθνικό τραύμα», το ανθρω­πι­στικό ζήτημα των «Αγνο­ου­μέ­νων» παρα­μέ­νει η πλέον ευαί­σθητη πολι­τικά/νομικά/κοι­νω­νικά διά­σταση και γι’ αυτό απαι­τούσε/απαιτεί άλλη αντι­με­τώ­πιση. Συνυ­φα­σμένο με το δικαί­ωμα στην αλήθεια, την αλήθεια για το χαμό (στο πεδίο/ εκτέ­λεση) προ­σφι­λών προ­σώ­πων, μαχητών και αμάχων της τρα­γω­δίας, αλλά και για τις «συν­θή­κες» της κάθε απώ­λειας· επίσης την αλήθεια για την ευθύνη που ανα­λο­γεί κρατική/ατομική. Τα λάθη είναι πολλά και ανα­τρέ­χουν ήδη από τα πρώτα χρόνια διε­ρεύ­νη­σης του ζητή­μα­τος. Η Ιστορία θα τα κατα­γρά­ψει.

Και σήμερα είναι ευθύνη της Κύπρου, της Ελλάδας και πρω­ταρ­χικά της Τουρ­κίας η απο­κά­λυψη της αλή­θειας, προ­κει­μέ­νου οι «Αγνο­ού­με­νοι» να ανα­γνω­ρι­στούν τυπικά νεκροί· δηλαδή να επέλθει λύτρωση από την αγωνία της απώ­λειας και συνα­κό­λουθα να οδη­γη­θούμε στο πένθος και στο θρήνο, στην πρέ­πουσα απόδοση τιμής των νεκρών και ταφή τους. Δεν είναι τυχαίο πάντως, που το ζήτημα δεν κατα­γρά­φε­ται ούτε στις πρώτες σκέψεις/κινή­σεις των ΗΕ στην τρέ­χουσα περίοδο για επα­νέ­ναρξή της δια­δι­κα­σίας διευ­θέ­τη­σης του Κυπρια­κού. Θα μπο­ρούσε να είναι προ­οί­μιο οποιασ­δή­ποτε συζή­τη­σης για τη διευ­θέ­τηση του Κυπρια­κού. Απαιτεί όμως την Αλήθεια και αυτό αφορά όλους. Να ανοί­ξουν «φάκελοι», οι στρα­τιω­τι­κές ζώνες στην κατε­χό­μενη Κύπρο να απο­χα­ρα­κτη­ρι­στούν κάτι που δεν δια­φαί­νε­ται, αλλά δεν άνοιξε και ο φάκελος «Κύπρος 1974».

Βέβαια λει­τουρ­γεί η «Διε­ρευ­νη­τική Επι­τροπή για τους Αγνο­ου­μέ­νους/ΔΕΑ». Και ανε­ξάρ­τητα από τις προ­σπά­θειες της, ο τρόπος λει­τουρ­γίας, λάθη και παρα­λεί­ψεις στη μεθο­δο­λο­γία εξέ­τα­σης λει­ψά­νων και χρόνια γενι­κό­τερη αβελ­τη­ρία, οδή­γη­σαν στην παρούσα θλιβερή κατά­σταση να υπάρ­χουν περίπου 700 Ελλα­δί­τες και ελλη­νο­κύ­πριοι που (πιθανώς) έχασαν τη ζωή τους το 1974, αλλά δεν βρέ­θη­καν/ταυ­το­ποι­ή­θη­καν ακόμη λείψανά τους. Μόνο στο Στρα­σβούργο παρα­μέ­νει τυπικά ενώπιον της Επι­τρο­πής Υπουρ­γών του Συμ­βου­λίου τη Ευρώπης (ΣοΕ) η μη συμ­μόρ­φωση της Τουρ­κίας στις σχε­τι­κές απο­φά­σεις του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που /ΕυρΔΔΑ (τέταρτη δια­κρα­τική Κύπρος κατά Τουρ­κίας, Βαρ­νά­βας κ.α., κ.λ.π.). Απαιτεί και από τους συγ­γε­νείς αγνο­ου­μέ­νων την διεκ­δί­κηση της αλή­θειας, και δικα­στικά, που δυνη­τικά στρέ­φε­ται και έναντι Ελλάδας/Κύπρου (όπως συνέβη και απέδωσε στην Κύπρο -υπόθεση Βασι­λείου κ.α.) για τις ευθύνες που τους ανα­λο­γούν. Επίσης, συνεχή προβολή του στα διεθνή fora.

Σε μια περίοδο κ. Περράκη έντονων γεω­πο­λι­τι­κών ανα­κα­τα­τά­ξεων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και την Μέση Ανατολή, πώς μπορεί η Ελλάδα να ενι­σχύ­σει τον ρόλο της ως παρά­γο­ντας στα­θε­ρό­τη­τας και ασφά­λειας στην περιοχή;

Απαι­τεί­ται σοβαρή ανάλυση των γεω­πο­λι­τι­κών κινή­σεων και εξε­λί­ξεων στην ευρύ­τερη περιοχή της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου/Μέσης Ανα­το­λής που καθη­με­ρινά μετα­βάλ­λο­νται. Η επα­να­λαμ­βα­νό­μενη ρητο­ρική «περί παρά­γο­ντα στα­θε­ρό­τη­τας και ασφά­λειας» στην περιοχή, δεν αρκεί. Ούτε αρκεί η αξιο­ποί­ηση της γεω­γρα­φι­κής μας θέσης. Πρέπει να συνο­δεύ­ε­ται από πράξεις/πολι­τι­κές που συνυ­πο­λο­γί­ζουν δεδο­μένα/αλλαγές στη διεθνή κοι­νό­τητα, στις διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις ως μέλους διεθνών θεσμών (ΗΕ, ΕΕ κ.λ.π.). Να ενδυ­να­μώ­νει υφι­στά­με­νες σχέσεις και εμβα­θύ­νει συνερ­γα­σίες. Απαι­τεί­ται επίσης ουσια­στική παρου­σία/συμ­με­τοχή σε διε­θνείς δρα­στη­ριό­τη­τες διε­θνούς ασφά­λειας (επι­χει­ρή­σεις Ασπίδες UNIFIL στο Λίβανο κ.λ.π.). Μια πλέον ενεργός συμ­με­τοχή ως μέλος του ΣΑ αλλά και πρω­το­βου­λίες ενόψει και της Προ­ε­δρίας ΕΕ (Ιούλιος 2027). Ακόμη «προ­λη­πτικά» κινή­σεις σε διεθνές επίπεδο ενόψει δια­φαι­νό­με­νης νομο­θε­τι­κής εμπλαι­σί­ω­σης της «γαλά­ζιας πατρί­δας». Ενδει­κτικά παρεμ­βά­σεις στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο (Γ. Μανιάτη) είναι εξαι­ρε­τικά χρή­σι­μες και προ­κα­λούν την προσοχή αρμο­δίων οργάνων. Σε άλλο επίπεδο η κρίση στη Ceuta απο­δει­κνύει την ευα­λω­τό­τητα της ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής μετα­νά­στευ­σης και του αβέ­βαιου βημα­τι­σμού του «Ευρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου Μετα­νά­στευ­σης» που επι­βάλ­λουν μια άλλη ευρω­παϊκή στάση για τη Μεσό­γειο ως χώρο πολύ­πλευ­ρης δια­κυ­βέρ­νη­σης. Η Ελλάδα που γνώρισε «εργα­λειο­ποί­ηση» μετα­να­στευ­τι­κών ροών και αντι­με­τώ­πισε την κρίση του Έβρου, θα πρέπει να συμ­βά­λει στην αντι­με­τώ­πιση του φαι­νο­μέ­νου, με σεβασμό στις υπο­χρε­ώ­σεις που επι­τάσ­σει το διεθνές δίκαιο, ο ευρω­παϊ­κός νομικός πολι­τι­σμός και η αρχή της αλλη­λεγ­γύης. Αλλά και ενόψει των επι­κίν­δυ­νων για την ευρω­παϊκή δημο­κρα­τία απειλών/κινή­σεων ακραίων πολι­τι­κών/κομ­μα­τι­κών σχη­μα­τι­σμών σε διά­φο­ρες χώρες μέλη. Γενι­κό­τερα, η χώρα μας οφείλει να υπο­στη­ρί­ζει ατα­λά­ντευτα διε­θνείς θεσμούς και πολυ­μερή συνερ­γα­σία, να παρέχει ανα­φαν­δόν στήριξη στα Η.Ε. και στην προ­ώ­θηση του «Συμ­φώ­νου για το Μέλλον» καθώς και της «Δια­κή­ρυξη για τις Μελ­λο­ντι­κές Γενιές» των Η.Ε. του 2024. Σημα­ντι­κές πράξεις για τις οποίες δεν ακούμε τίποτα στην Ελλάδα.

Ο πρω­θυ­πουρ­γός Κ. Μητσο­τά­κης στις συνα­ντή­σεις με τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντο­γάν ζητά την άρση του casus Belli, χωρίς να εισα­κού­γε­ται. Τελικά όμως οι Τούρκοι έχουν σταθερή πολι­τική, καθώς και προ ημερών το CHP απο­φά­σισε ότι δεν συντρέ­χει λόγος αλλαγής της εθνικής στρα­τη­γι­κής. Έχουν συνέ­πεια οι Τούρκοι…

Είναι γεγονός ότι η Τουρκία δια­χρο­νικά παρου­σιά­ζει τις ίδιες θέσεις μεν, εξε­λι­κτικά όμως, αφού όχι μόνο διευ­ρύ­νει τις διεκ­δι­κή­σεις αλλά τις περι­βάλ­λει πλέον με «νομι­μο­φανή» στοι­χεία, συνήθως έωλα, δήθεν εκ του ισχύ­ο­ντος διε­θνούς δικαίου π.χ. UNCLOS στο οποίο σημειω­τέον δε συμ­με­τέ­χει, ή με στρεβλή ερμη­νεία/προ­σέγ­γιση π.χ. για δήθεν «νομι­μό­τητα» της εισβο­λής του ’74 για την προ­στα­σία της τουρ­κο­κυ­πρια­κής κοι­νό­τη­τας με βάση πρό­βλεψη της Συν­θή­κης Εγγυ­ή­σεως του 1960, επί­κληση αβάσιμη, αφού ο υπερκείμενος- σύμφωνα με το Χάρτη του ΟΗΕ (άρ. 103) -κανόνας της απα­γό­ρευ­σης προ­σφυ­γής στη χρήση βίας, δεν κάμ­πτε­ται από οποια­δή­ποτε άλλη συμ­βα­τική πράξη. Εξάλλου η διεθνής παρα­νο­μία στη κατε­χό­μενη Κύπρο και η μη ανα­γνώ­ριση εννόμων απο­τε­λε­σμά­των της εισβο­λής του 1974 έχει υπο­γραμ­μι­στεί από Απο­φά­σεις του ΣΑ/ΗΕ αλλά και το Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης (βλ. γνω­μο­δό­τηση για το Κόσοβο, 2010). Ή ακόμα η αμφι­σβή­τηση του καθε­στώ­τος νησιών στο Β.Α. Αιγαίο, αφού η συνθήκη της Λωζάνης 103 χρόνια μετά, γνω­ρί­ζει νέες ανα­θε­ω­ρη­τι­κές ανα­γνώ­σεις.

Ασφαλώς, η σημε­ρινή ενι­σχυ­μένη διεθνής θέση της Τουρ­κίας, της επι­τρέ­πει να ελίσ­σε­ται και να μην επιζητά πράγ­ματι διευ­θέ­τηση διαφορών- ιδίως με νομικά μέσα. {{Εξάλλου, η Τουρκία δεν δια­θέ­τει κουλ­τούρα διε­θνούς δικαιο­σύ­νης εξ’ού και η στάση της στην ελλη­νική μονο­μερή προ­σφυγή στη Χάγη για την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας το 1976 αλλά και η πολι­τική επιλογή των «δια­πραγ­μα­τεύ­σεων» από την πλευρά της Άγκυρας, ως κατάλ­λη­λης δια­δι­κα­σίας συνεν­νο­ή­σεων.}}

Η εν λόγω διεθνής θέση, παρόλα τα πολ­λα­πλά προ­βλή­ματα στην εσω­τε­ρική λει­τουρ­γία του κράτους (δημο­κρα­τία, δικαιο­σύνη, κράτος δικαίου) δεν προ­κα­λούν διε­θνείς αντι­δρά­σεις, όπως και η απουσία βού­λη­σης να αντα­πο­κρι­θεί σε διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις έναντι διεθνών οργα­νι­σμών.

Η στάση αυτή στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας δεν εγείρει μόνο απορίες στην Αθήνα αλλά και στις Βρυ­ξέλ­λες. Η μη ανα­γνώ­ριση της Κυπριακή Δημο­κρα­τίας, η μη πρό­σκληση σε διά­σκεψη των ΗΕ και μάλιστα υπό την Κυπριακή Προ­ε­δρία στην Ε.Ε., η μη συμ­μόρ­φωση προς απο­φά­σεις διεθνών δικα­στη­ρίων (Στρα­σβούργο), ο απο­κλει­σμός κυπρια­κών πλοίων από τουρ­κικά λιμάνια κ.λ.π., θέτει ζητή­ματα αλλά και η αντί­στοιχη θέση της Αθήνας όμως είναι εφε­κτική. Το διεθνές κλίμα γύρω από τις μεγάλες συγκρού­σεις στον πλανήτη αλλά και οι υπο­βό­σκου­σες κρίσεις, καθώς και η αμφί­σημη θέση διεθνών δρώντων, δεν διευ­κο­λύ­νει θετικές εξε­λί­ξεις και αυτήν την περίοδο, ιδίως στην Ανα­το­λική λεκάνη της Μεσο­γείου, στην εγγύς Ανατολή και επέ­κεινα, όπου οι απειλές, η κινη­τι­κό­τητα είναι διαρ­κείς. Τελικά, οι «Ευρω­παίοι» αντι­με­τω­πί­ζουν την Τουρκία ως εταίρο στην ευρω­παϊκή αρχι­τε­κτο­νική ασφά­λειας ή ως μέλος της «Ευρω­παϊ­κής Διά­σκε­ψης» όπου μετέ­χουν και μη μέλη της Ε.Ε.

Με δεδο­μέ­νες τις εξε­λί­ξεις στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, ποια θεω­ρείτε ότι είναι η «κόκκινη γραμμή» της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής και ποιες πρω­το­βου­λίες θα πρέπει να ανα­λη­φθούν ώστε να δια­σφα­λι­στούν τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της χώρας χωρίς να δια­τα­ρα­χθεί η περι­φε­ρειακή στα­θε­ρό­τητα;

Η διεθνής συγκυ­ρία της δυστο­πίας, τα ρήγματα στη διεθνή δικαιο­τα­ξία, πρώ­τι­στα με την πολι­τική Trump και τις επι­πτώ­σεις στο σύστημα των Η.Ε., η τάση απο­δρο­μής από το κανο­νι­στικό πλαίσιο του Χάρτη Η.Ε. και η ανα­ζή­τηση «out of the box» λύσεων για την παγκό­σμια δια­κυ­βέρ­νηση (π.χ. Συμ­βού­λιο Ειρήνης για τη Γάζα) δεί­χνουν τη σημασία της προ­σή­λω­σης μας σε μια θεσμική και νομικά βασι­σμένη εθνική πολι­τική, που συντρέ­χει με το εθνικό συμ­φέ­ρον, αλλά και με ευε­λι­ξία ενόψει ρευστού περι­βάλ­λο­ντος. Οι «κόκ­κι­νες γραμμές» ορί­ζο­νται από το ίδιο-εκάστοτε- διεθνές κανο­νι­στικό πλαίσιο και τις συνα­φείς ρυθ­μί­σεις που οι εθνικές πολι­τι­κές αντι­λαμ­βά­νο­νται αντι­λαμ­βά­νο­νται και τελικά εφαρ­μό­ζουν δια­φο­ρε­τικά, ενώ το Δίκαιο παρα­μέ­νει το ίδιο (όπως υπεν­θυ­μί­ζει το ΔΔΧ). Πρό­κει­ται δηλαδή για πολι­τική άποψη, γι’αυτό και οι νομικές «παρα­δο­ξό­τη­τες». Η όποια παρα­βα­τική/αντι­διε­θνής συμπε­ρι­φορά αντι­με­τω­πί­ζε­ται με κατάλ­λη­λες κινή­σεις ενώπιον διεθνών θεσμών (ΗΕ, Σ.Α., ΔΔΧ, ΕΕ, ΣοΕ/ΕυρΔΔΑ) πέρα από τις όποιες ασκή­σεις διπλω­μα­τίας. Και βέβαια εκτός της ασκού­με­νης πολι­τι­κής ασφά­λειας και άμυνας της χώρας, σε διμερές/πολυ­με­ρές επίπεδο. Ανε­ξάρ­τητα από όποια αντί­ληψη υπάρχει για το απο­τε­λε­σμα­τικό μέτρο που θα ανα­σχέ­σει ή μετα­βάλ­λει την παρά­βαση, το να ζητάς π..χ επιβολή κυρώ­σεων στην Τουρκία δεν μπορεί ισο­σκε­λί­ζε­ται πάραυτα με τη θέση περί «ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κού μέτρου» ή «ελλειμ­μα­τι­κής λει­τουρ­γίας» διε­θνούς θεσμού π.χ. Συμ­βού­λιο ΕΕ, ΣΑ/ ΗΕ) ή με απουσία εμπι­στο­σύ­νης στη διεθνή δικαιο­σύνη (π.χ. Χάγη).

Τον Σεπτέμ­βριο οργα­νώ­νε­ται ένα σημα­ντικό συνέ­δριο στην Κάσο. Θα ήθελα να μας δώσετε κάποια στοι­χεία του προ­γράμ­μα­τος και επ´ ευκαι­ρία να ρωτήσω αν θεω­ρείτε ότι υπάρχει ακόμη πιθα­νό­τητα να ποντί­σουμε το περί­φημο καλώδιο ή ολο­κλη­ρώ­θηκε η «ναυ­μα­χία» της Κάσου;

Το Συμπό­σιο της Κάσου, στις 4-6 Σεπτεμ­βρίου «Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολι­τική στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο», είναι μια επι­στη­μο­νική συνά­ντηση του Κέντρου Διε­θνούς Δικαίου και Διπλω­μα­τίας συμ­βο­λική και πρω­τό­τυπη. Πράγ­ματι, πρώτη φορά διορ­γα­νώ­νε­ται στο «Ηρωικό Νησί» μια τέτοια διε­θνο­λο­γική εκδή­λωση πάνω σε κρίσιμα θέματα διε­θνούς πολι­τι­κής, που η επι­και­ρό­τητα τους προσ­δί­δει ακόμα μεγα­λύ­τερο ενδια­φέ­ρον. Εντάσ­σε­ται στη λογική διε­θνο­λο­γι­κών διορ­γα­νώ­σεων στην περι­φέ­ρεια της πατρί­δας (Ρόδος, Καστε­λό­ριζο, Χάλκη, Λήμνος, Λέσβος κ.λ.π) που εξε­τά­ζουν κεντρικά ζητή­ματα -διαχρονικής εθνικής προ­τε­ραιό­τη­τας ιδιαί­τερα στο θαλάσ­σιο χώρο του Αρχι­πε­λά­γους Αιγαίου, από δικαι­ική και πολι­τική σκοπιά (καθε­στώς νησιών, οριο­θε­τή­σεις θαλασ­σίων ζωνών, στενά, αρμο­διό­τη­τες στο θαλάσ­σιο χώρο, ζητή­ματα ασφά­λειας κ.λ.π. ).

Ζητή­ματα που απαι­τούν ωστόσο, ανε­ξάρ­τητα από την δια­χρο­νία της εκκρε­μό­τη­τας, μια διαρκή επι­στη­μο­νική παρα­κο­λού­θηση και επε­ξερ­γα­σία, συνε­κτι­μώ­ντας εξε­λί­ξεις θεωρίας και πρα­κτι­κής, τις αέναες διπλω­μα­τι­κές κινή­σεις και βέβαια το μετα­βαλ­λό­μενο γεω­πο­λι­τικό περι­βάλ­λον. Ταυ­τό­χρονα τέτοιες «Συνα­ντή­σεις» εξε­τά­ζουν και μείζονα διεθνή θέματα της ευρύ­τε­ρης περιο­χής της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Ασφαλώς προ­σεγ­γί­ζο­ντας και την διεθνή/ευρω­παϊκή επι­και­ρό­τητα (βλ. κρίση Ceuta, ευρω­παϊκό σύμφωνο μετα­νά­στευ­σης, επερ­χό­μενη 22η Σύνοδος ΓΣ/ΗΕ).

Η Κάσος και το «επει­σό­διο» του 2025, με την εμπλοκή τουρ­κι­κών πολε­μι­κών πλοίων στην έρευνα πόντι­σης υπο­βρύ­χιου καλω­δίου ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελλάδας-Κύπρου στο στενό μεταξύ Κάσου- Καρ­πά­θου, δεν κατα­γρά­φηκε απλά στο καλει­δο­σκό­πιο των εξε­λί­ξεων εθνικού/διε­θνούς χαρα­κτήρα. Συνιστά και μια ακόμα περί­πτωση μελέτης του τρόπου αντι­με­τώ­πι­σης μιας πρό­κλη­σης/αμφι­σβή­τη­σης δικαιω­μά­των, που η χώρα αρύεται από το Διεθνές Δίκαιο Θαλάσ­σης. Ειδι­κό­τερα, εγεί­ρο­νται ερω­τη­μα­τικά για την αντι­με­τώ­πιση της τουρ­κι­κής ανα­θε­ω­ρη­τι­κής διά­θε­σης, αλλά και της διεκ­δι­κη­τι­κής «εμπέ­δω­σης» αντι­λή­ψεων για το περιε­χό­μενο της λεγό­με­νης «γαλά­ζιας πατρί­δας», που μελ­λο­ντικά θα προ­σλά­βει και «κανο­νι­στικό πλαίσιο» στην Τουρκία. Έμεινε η αμφι­ση­μία για την παροχή της «άδειας» και η διε­ρώ­τηση για την «λάθος δια­χεί­ριση;», αφού παρέ­μεινε «αδιευ­κρί­νι­στο» το ακριβές καθε­στώς έκτασης στην ΑΟΖ των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των λαμ­βα­νο­μέ­νης υπόψη της σημα­σίας της θέσης της Κάσου για οριο­θέ­τηση ακόμα και με την Κύπρο. Σε κάθε περί­πτωση τα στοι­χεία του φακέλου «Κάσος» είναι εξόχως διδα­κτικά.

Ακόμα και αν η αδρά­νεια/μη άσκηση δικαιώ­μα­τος δεν το εξα­λεί­φει, δημιουρ­γεί­ται πολιτικά- αίσθηση μετά­θε­σης για το «αβέβαιο χρονικά» μέλλον, δηλαδή τις «καλέν­δες» (;) η άσκησή του. Μια τέτοια εξέλιξη ασφαλώς δεν συνάδει με την πολι­τική που θα πρέπει να ακο­λου­θεί η Ελλάδα. Από την άλλη, η πρό­σφατη γαλλική συμ­με­τοχή της Μeridiam στο σχέδιο σύν­δε­σης Ελλάδας-Κύπρου -και μάλιστα πλειοψηφικά- ασφαλώς προσ­δί­δει μια άλλη διά­σταση στο όλο σχέδιο και την προ­ο­πτική υλο­ποί­η­σης του. Μένει να κατα­δει­χτεί η επί­πτωση της εν λόγω συμ­με­το­χής στην τουρ­κική θέση/στάση, ενώ ερω­τη­μα­τικό τίθεται για το κατά πόσο το εθνικό συμ­φέ­ρον υπη­ρε­τεί­ται περισ­σό­τερο με την παρα­χώ­ρηση της «πλειο­ψη­φίας» στη γαλλική εται­ρεία και με ότι αυτό μπορεί να συνε­πά­γε­ται. Είναι λοιπόν με μια ιδιαί­τερη ενσυ­ναί­σθηση που θα βρε­θούμε στην Κάσο.