Το Δημόσιο «αποσύρεται», οι ιδιοκτήτες επιστρέφουν – Αλλάζουν χέρια οι δασωμένοι αγροί

Ενα από τα πιο πολύ­πλοκα ζητή­ματα που έφεραν στο φως οι δασικοί χάρτες προ­σπα­θούν να επι­λύ­σουν η «Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο» και το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Η νομο­θε­τική ρύθμιση, με την οποία η κατη­γο­ρία των δασω­μέ­νων αγρών καταρ­γή­θηκε και το Δημόσιο παραι­τή­θηκε των δικαιω­μά­των του σε αυτές, ήταν μόνο το «εύκολο» κομμάτι. Τώρα οι υπεύ­θυ­νοι για το έργο προ­σπα­θούν να κατα­λή­ξουν πώς θα γίνει όχι ο απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμός, αλλά η απόδοση των εκτά­σεων αυτών σε όσους τις είχαν δηλώσει και, περαι­τέρω, σε όσους μπορούν να απο­δεί­ξουν ότι έχουν νόμιμα δικαιώ­ματα σε αυτές, αλλά δεν το έπραξαν (γιατί πίστευαν ότι δεν έχουν ελπίδα απέ­να­ντι στο Δημόσιο). Στόχος είναι η δια­δι­κα­σία αυτή να γίνει «αυτό­ματα», χωρίς να χρεια­στεί να κινη­το­ποι­η­θούν όσοι είχαν ήδη υπο­βά­λει δήλωση.

Οι δασω­μέ­νοι αγροί είναι εκτά­σεις που στις παλαιές αερο­φω­το­γρα­φίες του 1945 ή του 1960 (στις οποίες βασί­ζο­νται οι δασικοί χάρτες) εμφα­νί­ζο­νται ως μη δασικές, ενώ στις πρό­σφα­τες να κατα­λαμ­βά­νο­νται από δασική βλά­στηση. Με άλλα λόγια, είναι εκτά­σεις που εγκα­τα­λεί­φθη­καν: κατά κανόνα βρί­σκο­νται ανάμεσα σε δασικές και αγρο­τι­κές εκτά­σεις, στις παρυφές του δάσους. Για το Δημόσιο, οι δασω­μέ­νοι αγροί (που στους δασι­κούς χάρτες συμ­βο­λί­ζο­νται ως ΑΔ) ήταν περίπου ό,τι και οι δασικές εκτά­σεις. Κατ’ αρχάς προ­στα­τεύ­ο­νταν από τη δασική νομο­θε­σία ως προς τον χαρα­κτήρα τους. Περαι­τέρω, στις περιο­χές όπου ισχύει το τεκ­μή­ριο υπέρ του Δημο­σίου, το Δημόσιο (οι διευ­θύν­σεις δασών, συγκε­κρι­μένα) τις δήλωναν στο κτη­μα­το­λό­γιο και οι δηλώ­σεις τους υπε­ρί­σχυαν έναντι των ιδιωτών. Ο λόγος είναι απλός: οι περισ­σό­τε­ρες δηλώ­σεις στις εκτά­σεις αυτές γίνο­νταν με την επί­κληση χρη­σι­κτη­σίας και από το Σύνταγμα δεν επι­τρέ­πε­ται χρη­σι­κτη­σία εις βάρος του Δημο­σίου.

Αυτό άλλαξε πρό­σφατα με τον Ν. 4915/2022. Με μια ρύθμιση το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος ήρε τον δασικό χαρα­κτήρα των δασω­μέ­νων αγρών (δηλαδή τους απο­χα­ρα­κτή­ρισε όλους ορι­ζό­ντια, συλ­λή­βδην). Περαι­τέρω, απο­φα­σί­στηκε ότι το Δημόσιο δεν θα διεκ­δι­κή­σει την ιδιο­κτη­σία τους, παρά μόνον αν έχει συγκε­κρι­μένο τίτλο (όχι δηλαδή απλά και μόνο στη βάση πως ό,τι είναι δασικό, είναι δημόσιο). Αυτό σημαί­νει ότι πλέον στους δασω­μέ­νους αγρούς υπε­ρι­σχύ­ουν οι δηλώ­σεις των ιδιωτών και, το κυριό­τερο, επι­τρέ­πο­νται δηλώ­σεις ιδιο­κτη­σίας με χρη­σι­κτη­σία.

Πόσο σημα­ντι­κές είναι αυτές οι εκτά­σεις; Σύμφωνα με τα τελευ­ταία στοι­χεία του Ελλη­νι­κού Κτη­μα­το­λο­γίου, ενώ στο σύνολο της χώρας το ποσοστό τους δείχνει περιο­ρι­σμένο (5,2%), σε πραγ­μα­τι­κούς αριθ­μούς αντι­στοι­χούν σε 6,9 εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­ματα (6.900 τ.χλμ), περίπου δύο φορές το μέγεθος της Εύβοιας. Οι περισ­σό­τε­ρες από αυτές τις εκτά­σεις βρί­σκο­νται στην Αρκαδία (περίπου μισό εκα­τομ­μύ­ριο στρέμ­ματα), στα Ιωάν­νινα (391.000 στρ.) και τη Μεσ­ση­νία (349.000 στρ.). Ως ποσοστό όμως επί του συνόλου της περι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας, το μεγα­λύ­τερο ποσοστό έχει η Λευκάδα με το Μεγα­νήσι (15%) και ακο­λου­θεί η Αρκαδία (12,5%), η Μεσ­ση­νία (11,7%), η Καστο­ριά (11,4%) και η Χαλ­κι­δική (10,1%). Η Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο υπο­λο­γί­ζει ότι επη­ρε­ά­ζο­νται συνο­λικά 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια γεω­τε­μά­χια (οικό­πεδα).

Στόχος είναι η δια­δι­κα­σία αυτή να γίνει «αυτό­ματα», χωρίς να χρεια­στεί να κινητο-ποιηθούν όσοι είχαν ήδη υπο­βά­λει δήλωση.

Ο απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμός 6,9 εκα­τομ­μυ­ρίων στρεμ­μά­των, όσο κι αν «σχοι­νο­βα­τεί» από πλευράς συνταγ­μα­τι­κό­τη­τας (κάτι που ενδε­χο­μέ­νως να κριθεί, αν κατα­τε­θούν προ­σφυ­γές), είναι το «απλό» κομμάτι. Το πιο σύνθετο είναι η δια­δι­κα­σία με την οποία θα απο­συρ­θεί το Δημόσιο και θα ανα­γνω­ρι­στούν δικαιώ­ματα ιδιωτών. Πόσο μάλλον προ­κει­μέ­νου αυτό να συμβεί χωρίς άμεση εμπλοκή των πολιτών, όπως επι­θυ­μεί το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και χωρίς να καθυ­στε­ρή­σει άλλο η ολο­κλή­ρωση των δασικών χαρτών. Το θέμα απα­σχο­λεί δια­δο­χι­κές συσκέ­ψεις τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες και μέχρι στιγμής αυτό που έχει απο­φα­σι­στεί είναι ότι θα ζητηθεί από τις διευ­θύν­σεις δασών όλης της χώρας να ανα­κα­λέ­σουν τις δηλώ­σεις που υπέ­βα­λαν για δασω­μέ­νους αγρούς. Κατόπιν θα επα­νε­ξε­τα­στούν οι δηλώ­σεις πολιτών στις εκτά­σεις αυτές οι οποίες απορ­ρί­φθη­καν. Υπάρ­χουν όμως δύο ζητή­ματα:

• Τι γίνεται με τις περιο­χές εκείνες (λ.χ. Κρήτη) που επειδή δεν υπήρχαν τίτλοι και επειδή ήταν γνωστό ότι οι εκτά­σεις αυτές θα χαρα­κτη­ρι­στούν δασικές και θα τις διεκ­δι­κή­σει το Δημόσιο, οι ενδια­φε­ρό­με­νοι δεν μπήκαν στη δια­δι­κα­σία να υπο­βά­λουν δήλωση; Το υπουρ­γείο δεν θέλει να δοθεί νέα παρά­ταση στους δασι­κούς χάρτες.

• Πώς θα χει­ρι­στεί η Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο τις περιο­χές που έχουν ήδη κτη­μα­το­γρα­φη­θεί, εκεί δηλαδή όπου η ιδιο­κτη­σία έχει ήδη απο­δο­θεί στις διευ­θύν­σεις δασών; Το κτη­μα­το­λό­γιο σε λει­τουρ­γία αντι­προ­σω­πεύει το 34% των ιδιο­κτη­σια­κών δικαιω­μά­των αυτή τη στιγμή – περι­λαμ­βά­νει όμως κυρίως αστικά κέντρα.

«Οι συνταγ­μα­τι­κές απο­στο­λές του δασο­λο­γίου και του κτη­μα­το­λο­γίου είναι αλλη­λέν­δε­τες δεδο­μέ­νου ότι επί των δασικού χαρα­κτήρα εκτά­σεων το Δημόσιο αξιώνει ιδιο­κτη­σιακά δικαιώ­ματα λόγω του τεκ­μη­ρίου κυριό­τη­τάς του», εξηγεί ο Δημή­τρης Στα­θά­κης, πρό­ε­δρος του Ελλη­νι­κού Κτη­μα­το­λο­γίου. «Με την ανά­κληση των δηλώ­σεων ιδιο­κτη­σίας από τις διευ­θύν­σεις δασών, με τις οποίες διεκ­δι­κού­σαν τους δασω­μέ­νους αγρούς, το Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο φρο­ντί­ζει πρώτον να απο­σβε­στούν όσο γίνεται περισ­σό­τερο οι καθυ­στε­ρή­σεις που προ­κα­λού­νται από τη μετα­βολή αυτή, που συμ­βαί­νει σε προ­χω­ρη­μένο στάδιο κτη­μα­το­γρά­φη­σης και δεύ­τε­ρον να απαλ­λα­γεί ο πολίτης που έχει ήδη δηλώσει την ιδιο­κτη­σία του σε αυτές τις περιο­χές από οποια­δή­ποτε νέα ενέρ­γεια. Είναι ταυ­τό­χρονα μια ευκαι­ρία για όποιον έχει ιδιο­κτη­σία εντός των συγκε­κρι­μέ­νων περιο­χών και απο­θαρ­ρύν­θηκε στο παρελ­θόν λόγω της ύπαρξης της δήλωσης των διευ­θύν­σεων δασών, να εμφα­νι­στεί τώρα και να δηλώσει την ιδιο­κτη­σία του», σημειώ­νει. «Η δια­δι­κα­σία αυτή θα συμ­βά­λει ώστε στο τέλος του έτους το συνο­λικό ποσοστό συλ­λο­γής δηλώ­σεων σε επίπεδο χώρας να ξεπε­ρά­σει το 90% και έτσι να εκπλη­ρώ­σουμε τον βασικό σκοπό του κτη­μα­το­λο­γίου που είναι να κατα­γρα­φεί ο πραγ­μα­τι­κός ιδιο­κτή­της σε κάθε σημείο της Ελλάδας».

Οι εκχερ­σω­μέ­νες εκτά­σεις, οι χάρτες, η ρύθμιση και οι ασπά­λα­θοι

Μετά τους δασω­μέ­νους αγρούς, στο στό­χα­στρο του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος βρί­σκο­νται οι εκχερ­σω­μέ­νες δασικές εκτά­σεις, που κατα­λαμ­βά­νουν 2.025.743 στρέμ­ματα σε όλη τη χώρα. Το υπουρ­γείο επε­ξερ­γά­ζε­ται εδώ και ένα έτος ρύθμιση για τη «νομι­μο­ποί­ηση» της αλλαγής χρήσης μεγάλου μέρους των εκτά­σεων αυτών. Προ ημερών μάλιστα παρέ­λαβε μελέτη που αφορά τις οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις που θα εκτι­μά­ται ότι θα έχει στην αγρο­τική παρα­γωγή η αποβολή γεωργών και κτη­νο­τρό­φων από τις δασικές εκτά­σεις που (κατά κανόνα) κατα­πά­τη­σαν και απο­ψί­λω­σαν. Το επι­χεί­ρημα που διε­ρευ­νά­ται είναι κατά πόσο η εκχέρ­σωση για αγρο­τική χρήση μπορεί να γίνει συνταγ­μα­τικά ανεκτή, ως συμ­βάλ­λουσα στην εθνική οικο­νο­μία.

Σε ποιο σημείο βρί­σκε­ται σήμερα το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος; «Βρι­σκό­μα­στε μόλις ένα βήμα πριν από την ολο­κλή­ρωση της μεγάλης μεταρ­ρύθ­μι­σης των δασικών χαρτών. Με ρεα­λι­στικό σχε­δια­σμό, πολλή δουλειά και τηρώ­ντας τις επι­τα­γές του Συντάγ­μα­τος και τις απο­φά­σεις του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας προ­χω­ρή­σαμε μεθο­δικά στην εξεύ­ρεση λύσεων», λέει ο υφυ­πουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος Γιώργος Αμυράς. «Επι­λύ­σαμε το ιδιο­κτη­σιακό ζήτημα που αφο­ρούσε κυρίως περιο­χές όπως τα Δωδε­κά­νησα, την Ανα­το­λική και Δυτική Μάνη, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, τις Κυκλά­δες, τα Ιόνια νησιά και την Κρήτη. Βρήκαμε λύση στο ζήτημα των ασπα­λά­θων, που πλέον η παρου­σία τους από μόνη της δεν μπορεί να οδη­γή­σει σε υπαγωγή μιας έκτασης εντός της δασικής νομο­θε­σίας, ενώ πριν από λίγες ημέρες ψηφί­στηκε η ρύθμιση για τους δασω­μέ­νους αγρούς με την οποία επι­στρέ­φουν στους πραγ­μα­τι­κούς ιδιο­κτή­τες 6,9 εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­ματα σε όλη την Ελλάδα. Και τώρα κάνουμε το τελευ­ταίο βήμα. Επε­ξερ­γα­ζό­μα­στε ποσο­τικά και ποιο­τικά στοι­χεία για τις αγρο­τι­κές καλ­λιέρ­γειες στις εκχερ­σω­μέ­νες εκτά­σεις και βάσει αυτών σχε­διά­ζουμε τη νομο­θε­τική ρύθμιση για την επίλυση του εκκρε­μούς ζητή­μα­τος σε αρμονία με τη σχετική νομο­λο­γία του ΣτΕ. Η χώρα θα απο­κτή­σει, επι­τέ­λους, αξιό­πι­στους δασι­κούς χάρτες και οι ιδιο­κτή­τες δεν θα ταλαι­πω­ρού­νται από το κράτος».

Στο πλαίσιο αυτό το υπουρ­γείο παρέ­λαβε πριν από λίγες ημέρες μελέτη, η οποία απο­τυ­πώ­νει ανά περι­φε­ρειακή ενότητα το μερίδιο που έχουν οι καλ­λιερ­γού­με­νες, εκχερ­σω­μέ­νες δασικές εκτά­σεις στην αγρο­τική οικο­νο­μία. Η μελέτη βασί­ζε­ται σε στοι­χεία του ΟΠΕΚΕΠΕ (του κρα­τι­κού οργα­νι­σμού για τις επι­δο­τή­σεις, που επί σειρά ετών δεν έλεγχε το είδος των εκτά­σεων που επι­δο­τούσε) και παρου­σιά­ζει τα ετήσια έσοδα από την αγρο­τική παρα­γωγή επί εκχερ­σω­μέ­νων εκτά­σεων ανά περι­φε­ρειακή ενότητα και παρα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα. Το επόμενο διά­στημα το υπουρ­γείο θα επε­ξερ­γα­στεί τη μελέτη με τη δασική και τη νομική του υπη­ρε­σία, προ­κει­μέ­νου να δια­πι­στώ­σει αν μπορεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τα στοι­χεία της για να θεμε­λιώ­σει υπέρ­τερο δημόσιο συμ­φέ­ρον από τη δια­τή­ρηση της χρήσης των εκτά­σεων αυτών. Το υπουρ­γείο σκο­πεύει να θέσει δύο προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να επι­τρέ­ψει την αλλαγή χρήσης: την κατα­βολή αντι­τί­μου και την ύπαρξη τεκ­μη­ρίου κυριό­τη­τας προ­γε­νέ­στερο του 2000.

Η αγωνία του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος εδρά­ζε­ται στις απο­φά­σεις που εξέδωσε το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας το 2019, ακυ­ρώ­νο­ντας τις δια­τά­ξεις του 2014 και του 2017 με τις οποίες δόθηκε η δυνα­τό­τητα εξα­γο­ράς εκχερ­σω­μέ­νων δασικών εκτά­σεων έναντι τιμή­μα­τος. Το ανώτατο ακυ­ρω­τικό δικα­στή­ριο έκρινε ότι παρα­βιά­ζο­νται τα άρθρα 24 και 117 του Συντάγ­μα­τος, αλλά και οι συνταγ­μα­τι­κές αρχές της ισό­τη­τας και του κράτους δικαίου. Οι εκτά­σεις αυτές ξεπερ­νούν μέχρι στιγμής τα 2 εκατ. στρέμ­ματα σε όλη τη χώρα, ενώ οι αιτή­σεις εξα­γο­ράς που είχαν κατα­τε­θεί έφταναν τις 260.000.

Η περί­ο­δος των αντιρ­ρή­σεων, πάντως, κατά του περιε­χο­μέ­νου των δασικών χαρτών στα­διακά φθάνει στο τέλος της. Ηδη «έκλεισε» στην Κρήτη και στα­διακά μέχρι το τέλος Μαΐου θα ολο­κλη­ρω­θεί για τις περισ­σό­τε­ρες περιο­χές της χώρας. Παρότι το υπουρ­γείο υπο­στη­ρί­ζει ότι δεν εξε­τά­ζει νέα παρά­ταση, το ενδε­χό­μενο δεν θα πρέπει να απο­κλει­στεί.

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος