Η πόλη της Ρόδου έχει την ευκαιρία να εκμεταλλευτεί τις γεωπολιτικές αλλαγές στη Μεσόγειο

Ο Enrico Corradini, ένας δημο­σιο­γρά­φος της εφη­με­ρί­δας «Corriere della Sera», το 1912, μερι­κούς μήνες μετά τη κατά­ληψη της Δωδε­κα­νή­σου από τους Ιταλούς, έκανε ένα ταξίδι στα νησιά μας και έγραψε ένα βιβλίο: «Sopra le vie del nuovo impero, dall’emigrazione di Tunisi alla guerra nell’Egeo, Milano, Fratelli Treves Editori, 1912», (Πάνω στους δρόμους της νέας Αυτο­κρα­το­ρίας, από την μετα­νά­στευση στη Τυνησία μέχρι το πόλεμο στο Αιγαίο). Οι Ιταλοί είχαν κατα­λά­βει τότε τα νησιά για να εκβιά­σουν τους Τούρ­κους, ώστε να στα­μα­τή­σουν τον πόλεμο στη Τυνησία. Υπο­τί­θε­ται, πως η πρόθεση τους ήταν να τους τα επι­στρέ­ψουν αφού θα στα­μα­τού­σαν οι Τούρκοι το πόλεμο στη Τυνησία.

Σ’ αυτό το βιβλίο του, ο Corradini, μεταξύ άλλων επι­χει­ρη­μα­το­λο­γούσε γιατί η Ιταλία έπρεπε να κρα­τή­σει του­λά­χι­στον τη Ρόδο και να μην επι­στρα­φεί στη Τουρκία. Συμπε­ραί­νο­ντας έγραφε ότι: «Εμείς οι Ιταλοί μπήκαμε στη Αφρική, αλλά στην Τούρ­κικη Ασία όπου οι Γάλλοι, οι Άγγλοι, οι Γερ­μα­νοί και οι άλλοι αντα­γω­νί­ζο­νται, εμείς είμαστε απόντες. Μεταξύ των οικο­νο­μι­κών συμ­φε­ρό­ντων των ευρω­παίων δεν υπάρ­χουν εκεί τα δικά μας, και μεταξύ των μελ­λο­ντι­κών ευρω­παϊ­κών κατα­κτή­σεων δεν υπήρχε σημειω­μένη μέχρι χθες η δική μας. Ωστόσο μόνο όταν απο­βι­βα­στή­καμε εδώ στη Ρόδο εμείς προ­ω­θή­σαμε προς την Ασία την πρώτη εμπρο­σθο­φυ­λακή της δύναμής μας. Η Ρόδος είναι ένα σκάφος που ετοι­μά­ζε­ται να προ­σεγ­γί­σει το λιμάνι της απέ­ρα­ντης Ασίας. Εμείς είμαστε στην πλώρη. Ήδη τα μάτια μας είναι στραμ­μένα στην Ασία. Αύριο θα απο­βι­βα­στούμε».

Η Ρόδος λοιπόν, ήταν και είναι ένα σκάφος που μπορεί να προ­σεγ­γί­σει την απέ­ρα­ντη Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη όπως εκτι­μού­σαν τότε οι Ιταλοί. Οι Ιταλοί, είχαν πάρει στα χέρια τους μια υπο­βαθ­μι­σμένη από τους Τούρ­κους πόλη και την έκαναν μια βάση για να αλλά­ξουν τα γεω­πο­λι­τικά δεδο­μένα της Μεσο­γείου και θα το κατά­φερ­ναν. Όμως οι μεγάλες αλλαγές που έφερε ο δεύ­τε­ρος παγκό­σμιος πόλεμος χάλασαν τα σχέδια τους. Η πολι­τική τους να εξι­τα­λί­σουν τους Έλληνες, που τους είχαν ανάγκη για να τους οδη­γή­σουν στη Ανατολή, δεν πέτυχε και οι ευρύ­τε­ρες γεω­πο­λι­τι­κές αλλαγές που προ­έ­κυ­ψαν έκαναν πλέον δυνατή την προ­αιώ­νια επι­θυ­μία των κατοί­κων των νησιών να ενωθούν με την μητέρα τους Ελλάδα. Τώρα στη πλώρη του σκάφους είμαστε εμείς, οι κάτοι­κοι αυτού του τόπου. Τώρα εμείς πρέπει να οδη­γή­σουμε αυτό το σκάφος στα λιμάνια της Ανα­το­λής και της Δύσης. Όχι βέβαια με την αλα­ζο­νική Ιταλική νοο­τρο­πία, αλλά με την Ελλη­νική. Εμείς λοιπόν πρέπει να κερ­δί­σουμε αυτό το στοί­χημα!

Ο κόσμος σήμερα αλλάζει! Τα δόγματα με τα οποία διοι­κού­νταν ο κόσμος τους τελευ­ταί­ους αιώνες κατέρ­ρευ­σαν. Οι δρόμοι που ενώνουν την Ανατολή με τη Δύση αλλά­ζουν σπου­δαιό­τητα και η Ρόδος βρί­σκε­ται πάλι στο κέντρο των κεντρι­κών αρτη­ριών. Είναι σίγουρο πως η ιστορία δεν επα­να­λαμ­βά­νε­ται, αλλά είναι το ίδιο σίγουρο πως μας διδά­σκει. Η γνώση της ιστο­ρίας, είναι ο μόνος τρόπος για να δούμε το μέλλον ενός τόπου και για να κατα­λά­βουμε ποιος είναι ο καλύ­τε­ρος τρόπος για να τον οδη­γή­σουμε στην ανά­πτυξη. Μια επι­τυ­χη­μένη συνταγή του παρελ­θό­ντος είναι χρήσιμη ως βάση για τις προ­βλέ­ψεις του μέλ­λο­ντος.

Στο τόπο μας, υπάρ­χουν πολλές δυνά­μεις που θα μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν το σκάφος της Ρόδου εκεί που πρέπει. Το μόνο που μένει είναι να παρέμ­βουν αυτοί που έχουν την δυνα­τό­τητα και την αρμο­διό­τητα για να συντο­νί­σουν αυτές τις δυνά­μεις. Να καθο­ρί­σουν τους στόχους και τα μέσα, ώστε το σκάφος μας να κινηθεί στη σωστή ρώτα. Να επα­να­το­πο­θε­τη­θεί η Ρόδος στη γεω­πο­λι­τική θέση που της ανήκει και από όπου οι «επι­βο­λές» των μεγάλων την εκτό­πι­σαν.

Οι προ­κλή­σεις είναι πολύ­πλο­κες και δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται με απλοϊ­κό­τητα. Θέλει πολλές και εξει­δι­κευ­μέ­νες γνώσεις για να υπη­ρε­τή­σουμε αυτό το στόχο. Ο Δήμος, το Τεχνικό Επι­με­λη­τή­ριο και

όποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να συμ­βά­λει, θα πρέπει να ξεκι­νή­σουν ένα διάλογο. Ένα διάλογο που θα πρέπει να συμπε­ρι­λά­βει και άλλους συνο­μι­λη­τές. Εξει­δι­κευ­μέ­νους επι­στή­μο­νες, για να ανα­λύ­σουν τις επερ­χό­με­νες αλλαγές και τις δυνα­τό­τη­τες μας να συμ­με­τέ­χουμε στις επερ­χό­με­νες προ­κλή­σεις. Πως δηλαδή θα πρέπει να δια­μορ­φω­θεί το θεσμικό πλαίσιο και οι υπο­δο­μές της Ρόδου, ώστε να είναι σε θέση να αντα­πο­κρι­θούν στα νέα δεδο­μένα που έχουν ήδη δημιουρ­γη­θεί και σε εκείνα που ενδε­χό­μενα θα μας οδη­γή­σει η τύχη!

Ο του­ρι­σμός στη Ρόδο ήρθε χωρίς σχε­δια­σμό και τα απο­τε­λέ­σματα δεν ήταν τα καλύ­τερα που θα μπο­ρού­σαμε να έχουμε. Η Ρόδος βέβαια είναι ένας ευλο­γη­μέ­νος τόπος και ότι κάνουμε έχει απο­τέ­λε­σμα. Όμως αυτή τη στιγμή θα πρέπει να προ­ε­τοι­μά­σουμε τη πόλη μας και ολό­κληρο το νησί μας να δεχτεί την νέα εποχή όπως θα του άξιζε. Δεν πρέπει πια να ποντά­ρουμε στη τύχη. Τα βήματα μας πρέπει να είναι μελε­τη­μένα και μετρη­μένα με μεγάλη προσοχή.

Τα νησιά μας, μετά το δεύτερο παγκό­σμιο πόλεμο, δεν μπήκαν στη Ελλάδα όπως θα έπρεπε. Παρόλα αυτά όμως, οι κάτοι­κοι αυτού του τόπου ήξεραν και εκμε­ταλ­λεύ­τη­καν πολύ σωστά τους καιρούς. Τα νησιά μας πρω­το­πο­ρούν στη βιο­μη­χα­νία του του­ρι­σμού. Τώρα όμως μας δίνεται η ευκαι­ρία να πάψουμε να είμαστε η εσχατιά της Ευρώπης. Να επι­στρέ­ψουμε στο κέντρο και να διεκ­δι­κή­σουμε το ρόλο μας.

Όλα αυτά όμως θέλουν δουλειά, θέλουν γνώσεις και θέλουν θέληση. Πάντα θα υπάρ­χουν και οι ουραγοί. Αυτοί που ενδια­φέ­ρο­νται μόνο για τα προ­σω­πικά τους οφέλη. Ας τους αφή­σουμε πίσω μας και ας προ­χω­ρή­σουμε μπροστά όσοι μπο­ρούμε και θέλουμε…

Όλα τα παρα­πάνω φαί­νο­νται αόριστα, για το λόγο αυτό θα επα­νέλθω σε ένα θέμα που είχα θίξει πριν δέκα περίπου χρόνια και το θεω­ρούσα και συνε­χίζω να το θεωρώ ως μεγάλη παρά­ληψη των πολι­τι­κών μας που δεν ασχο­λή­θη­καν τότε με αυτό. Ένα θέμα που δεν έχει μόνον οικο­νο­μική σημασία αλλά πρω­τί­στως γεω­πο­λι­τική, αφού θα ανα­βαθ­μί­σει σε μεγάλο βαθμό το νησί της Ρόδου στα πλαίσια της Ευρώπης και γενι­κό­τερα του κόσμου. Όλα ξεκί­νη­σαν το 1992 όταν τέθηκε η βάση για τη δια­μόρ­φωση μιας ενιαίας Ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής μετα­φο­ρών με τη συνθήκη του Μάα­στριχ, η οποία εισή­γαγε την έννοια του Διευ­ρω­παϊ­κού δικτύου μετα­φο­ρών συμπλη­ρώ­νο­ντας το τρί­πτυχο των αντί­στοι­χων δικτύων ενέρ­γειας και τηλε­πι­κοι­νω­νιών. Η «Λευκή Βίβλος» των Μετα­φο­ρών, που δημο­σιεύ­τηκε το Δεκέμ­βριο του ίδιου έτους, ενί­σχυσε περαι­τέρω αυτή την πολι­τική μέσω της απε­λευ­θέ­ρω­σης της αγοράς των μετα­φο­ρών, ενώ κατά τη διά­σκεψη του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου το 1996 τέθηκαν δέκα πιο σαφείς στόχοι για την ανά­πτυξη του Διευ­ρω­παϊ­κού δικτύου μετα­φο­ρών θέτο­ντας ως χρονικό ορί­ζο­ντα το 2010. Ένας εξ αυτών εστίαζε συγκε­κρι­μένα στην ανά­πτυξη πολύ-τροπικών κόμβων για την απο­τε­λε­σμα­τική δια­σύν­δεση νησιω­τι­κών, απο­μα­κρυ­σμέ­νων ηπει­ρω­τι­κών και περι­φε­ρεια­κών περιο­χών με περιο­χές της κεντρι­κής Ευρώπης. Δηλαδή αυτή η χωρο­τα­ξική κατεύ­θυνση άλλαξε τις πολι­τι­κές των Μεγάλων Δυνά­μεων, που είχαν εγκαι­νια­στεί τον 19ο αιώνα και που άφηναν το Αιγαίο έξω από τους στρα­τη­γι­κούς δρόμους παγκό­σμιας σημα­σίας.

Με την νέα αυτή κατεύ­θυνση που έθεσε η Ευρώπη, καθό­ρισε τέσ­σε­ρις κύριους άξονες που απαρ­τί­ζουν τις θαλάσ­σιες αρτη­ρίες της, συμπλη­ρώ­νο­ντας απο­τε­λε­σμα­τικά τους χερ­σαί­ους δια­δρό­μους του Διευ­ρω­παϊ­κού δικτύου μετα­φο­ρών και συντε­λώ­ντας καθο­ρι­στικά στην απρό­σκο­πτη πολύ-τροπική εξυ­πη­ρέ­τηση των εμπο­ρευ­μα­τι­κών ροών στην Ευρώπη. Οι τέσ­σε­ρεις αυτοί άξονες είναι: η Θαλάσ­σια αρτηρία της Βαλ­τι­κής Θάλασ­σας, η Θαλάσ­σια αρτηρία της Δυτικής Ευρώπης, η Θαλάσ­σια αρτηρία της Δυτικής Μεσο­γείου και η Θαλάσ­σια αρτηρία της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Αυτή που ενδια­φέ­ρει εμάς είναι η περιοχή της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Όπως φαί­νε­ται στο συνημ­μένο χάρτη, η Ρόδος είναι εκ των πραγ­μά­των ο κόμβος που ενώνει όλες τις επί μέρους αρτη­ρίες τη Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Δηλαδή, το μόνο που έχουμε να κάνουμε για να μετα­τρέ­ψουμε τη Ρόδο σε μετα­φο­ρικό κόμβο, και όχι μόνο, είναι να δια­μορ­φώ­σουμε το έδαφος και το θεσμικό καθε­στώς για να δεχτούμε αυτή τη λει­τουρ­γία.

Οι θαλάσ­σιοι αυτοί διά­δρο­μοι που περνούν από τη Ρόδο και συν­δέ­ουν την Αδρια­τική Θάλασσα, το Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος, τη Μαύρη Θάλασσα και ανα­το­λικά τη Κύπρο και το Σουέζ, είναι οι κυριό­τε­ροι άξονες μετα­φο­ράς αγαθών της Ευρώπης. Μάλιστα τα νέα γεω­πο­λι­τικά δεδο­μένα τους καθι­στούν και τους πλέον αντα­γω­νι­στι­κούς οικο­νο­μικά. Η μετα­τροπή της Ρόδου ως κόμβου για την

ανά­πτυξη των δια­δρό­μων της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου ανα­μέ­νε­ται να προσ­δώ­σει πολ­λα­πλά οφέλη στη πόλη και στο νησί, που ουσια­στικά θα λει­τουρ­γή­σει ως κέντρο βάρους της συγκε­κρι­μέ­νης περιο­χής. Επι­πλέον η δημιουρ­γία μιας υπο­δο­μής για να υπο­δε­χτεί αυτή τη λει­τουρ­γία θα προσ­δώ­σει στη Ρόδο και άλλες δυνα­τό­τη­τες πέρα από τις οικο­νο­μι­κές.

Πρέπει να σημειώσω ότι, στην υπό εξέλιξη τότε μελέτη του ΓΠΣ της πόλης της Ρόδου, που ξεκί­νησε το 2002, είχαμε ενδε­λε­χώς διεισ­δύ­σει στο πρό­βλημα και είχαμε προ­δια­γρά­ψει τις υπο­δο­μές για τη συμ­με­τοχή της Ρόδου σε αυτό το πρό­γραμμα. Οι πολι­τι­κα­ντι­σμοί του παρελ­θό­ντος δεν άφησαν όμως τα περι­θώ­ρια για να συνε­χι­στεί η προ­σπά­θεια εκείνη. Τώρα λοιπόν θα πρέπει να δούμε τα πράγ­ματα από την αρχή και να τα κατευ­θύ­νουμε εκεί που πρέπει. Δεν αξίζει στη Ρόδο να μένει εγκλω­βι­σμένη στις ενδο­σκο­πή­σεις της.

ΝΙΚΟΛΟΣ ΦΑΡΜΑΚΙΔΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ