Η Ελλάδα πήρε πάνω από 30 δισεκατομμύρια ευρώ για να αλλάξει παραγωγικό μοντέλο. Όχι για να τα διαχειριστεί απλώς. Για να διορθώσει χρόνιες αδυναμίες και να δώσει κατεύθυνση στην οικονομία.
Στην πράξη, αυτό δεν έγινε.
Και εδώ προκύπτει το βασικό ερώτημα. Γιατί δεν άλλαξε το παραγωγικό μοντέλο;
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη διαχείριση των πόρων. Βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν αντιμετωπίστηκαν οι βαθιές παθογένειες της οικονομίας και του πολιτικού συστήματος.
Δεν προχώρησαν οι μεταρρυθμίσεις που θα άνοιγαν τις αγορές, που θα ενίσχυαν τον ανταγωνισμό, που θα περιόριζαν πρακτικές συγκέντρωσης ισχύος.
Αντί να αλλάξει η δομή της οικονομίας, σε κρίσιμους τομείς διατηρήθηκαν συνθήκες που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και μεταφέρουν το κόστος στην κοινωνία.
Έτσι, ένα εργαλείο που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός αλλαγής, λειτούργησε τελικά ως μηχανισμός διαχείρισης της υπάρχουσας κατάστασης.
Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι αμείλικτα.
Στεγαστικό. Βρίσκεις σπίτι;
Ακρίβεια. Βγαίνει ο μήνας;
Ενέργεια. Μειώθηκε το κόστος;
Πρωτογενής τομέας. Στηρίχθηκε ουσιαστικά;
Νησιά. Μετακινείσαι χωρίς να ματώνεις οικονομικά;
Αν οι απαντήσεις είναι αρνητικές, τότε το ζήτημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι ουσιαστικό.
Στεγαστικό – Δεν βρίσκουμε σπίτι
Σήμερα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να βρουν σπίτι. Ειδικά στην περιφέρεια και στα νησιά. Εκπαιδευτικοί, γιατροί, δημόσιοι λειτουργοί καλούνται να υπηρετήσουν σε περιοχές όπου η στέγη είτε δεν υπάρχει είτε είναι απαγορευτική.
Ένας μισθός 800 ή 900 ευρώ δεν καλύπτει ενοίκια 400 και 500 ευρώ, ενώ πολλές φορές δεν υπάρχει καν διαθέσιμο σπίτι.
Τα προγράμματα που εφαρμόστηκαν, όπως το «Σπίτι μου» και τα επιδόματα ενοικίου, κινήθηκαν στη λογική της ενίσχυσης της ζήτησης. Όταν όμως αυξάνεις τη ζήτηση χωρίς να αυξάνεις την προσφορά, οι τιμές ανεβαίνουν. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό. Το πρόβλημα δεν λύθηκε. Οξύνθηκε.
Εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα. Όταν υπάρχει υπεραπόδοση εσόδων, γιατί δεν αξιοποιείται για να δοθούν κίνητρα που αυξάνουν τα διαθέσιμα σπίτια; Γιατί δεν ενισχύεται η μακροχρόνια μίσθωση, ιδιαίτερα στα νησιά και την περιφέρεια;
Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι επιλογή.
Ακρίβεια – Δεν βγαίνει ο μήνας
Η ακρίβεια δεν είναι πια προσωρινή. Είναι μόνιμη.
Σε μια κανονική συνθήκη, μια οικογένεια θα έπρεπε να μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες της, να βγάζει τον μήνα και να κάνει και μια μικρή αποταμίευση για το μέλλον των παιδιών της.
Ο μισθός τελειώνει στις 15 ή στις 20 του μήνα. Και από εκεί και πέρα αρχίζει η πίεση. Υποχρεώσεις που μεταφέρονται, δανειακές ανάγκες, ακόμη και εκποίηση περιουσίας σε κάποιες περιπτώσεις.
Αυτό δεν είναι απλώς οικονομική δυσκολία. Είναι κοινωνική φθορά.
Και ενώ η ακρίβεια αποδίδεται συχνά σε εξωτερικούς παράγοντες, η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε επιδόματα. Γιατί τα επιδόματα ανακουφίζουν προσωρινά, αλλά δεν αλλάζουν τους όρους της αγοράς.
Ενέργεια και καύσιμα – Πληρώνουμε χωρίς να αλλάζει κάτι
Στα καύσιμα, η εικόνα είναι γνωστή σε όλους. Ο πολίτης πληρώνει ακριβά και ένα μεγάλο μέρος της τιμής είναι φόροι.
Το εύλογο ερώτημα είναι απλό. Πώς γίνεται σε ένα ποσό που πληρώνει ο πολίτης, το μεγαλύτερο μέρος να μην αφορά το ίδιο το καύσιμο;
Αντί για παρεμβάσεις που θα μείωναν το κόστος στη βάση του, επιλέχθηκε η επιδότηση της κατανάλωσης. Δηλαδή, πρώτα πληρώνεις και μετά επιστρέφεται ένα μικρό μέρος.
Το πρόβλημα όμως παραμένει.
Πρωτογενής τομέας – Ακριβαίνει η παραγωγή, εγκαταλείπεται η γη
Οι άνθρωποι της παραγωγής βρίσκονται σε συνεχή πίεση.
Καύσιμα, ρεύμα, ζωοτροφές και πρώτες ύλες έχουν αυξηθεί σημαντικά. Το κόστος για να καλλιεργήσει ή να παράξει κάποιος έχει γίνει δυσβάσταχτο.
Την ίδια στιγμή, η στήριξη δεν είναι ανάλογη. Δεν υπάρχει σταθερό πλαίσιο ούτε κίνητρα για να μείνει ο νέος άνθρωπος στην παραγωγή. Η γη εγκαταλείπεται.
Σε αυτό το περιβάλλον, δεν μπορεί να αγνοηθεί και η εικόνα γύρω από τη διαχείριση των αγροτικών ενισχύσεων. Υποθέσεις όπως αυτή του ΟΠΕΚΕΠΕ πλήττουν την εμπιστοσύνη και τον ίδιο τον παραγωγό.
Το αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο. Όταν ο πρωτογενής τομέας δεν στηρίζεται ουσιαστικά, το κόστος μεταφέρεται στον πολίτη. Στις νησιωτικές και τουριστικές περιοχές αυτό φαίνεται ακόμη περισσότερο. Τα βασικά αγαθά ακριβαίνουν.
Όταν δεν παράγεις, πληρώνεις ακριβότερα.
Νησιά και μετακινήσεις – Η μετακίνηση έγινε αβάσταχτο κόστος
Στα νησιά, η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο σκληρή.
Το κόστος μετακίνησης έχει αυξηθεί τόσο που μια απλή μετακίνηση γίνεται οικονομικό βάρος. Για μια τετραμελή οικογένεια, ένα ταξίδι για μια ιατρική εξέταση μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή επιβάρυνση.
Η μετακίνηση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη.
Και όμως, σήμερα αντιμετωπίζεται σαν κόστος που βαραίνει τον πολίτη.
Η νησιωτικότητα, αντί να στηρίζεται, επιβαρύνεται.
Όταν μια κοινωνία δεν μπορεί να στεγαστεί, δεν μπορεί να μετακινηθεί και δεν μπορεί να βγάλει τον μήνα, τότε το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό. Είναι δομικό.
Το μεγάλο ζήτημα είναι ότι χάθηκε ο στόχος. Και ενώ όλα αυτά εξελίσσονται, η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται.
Περιστρέφεται γύρω από δικογραφίες, ελέγχους και υποθέσεις που απασχολούν ακόμη και ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η παρουσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σε ζητήματα διαχείρισης πόρων δεν είναι ένα απλό γεγονός. Είναι μια θεσμική υπενθύμιση ότι η διαφάνεια και η λογοδοσία δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση.
Όταν η συζήτηση μεταφέρεται από το αποτέλεσμα στη διαδικασία, σημαίνει ότι έχει χαθεί ο στρατηγικός στόχος.
Η ουσία είναι ότι το κράτος δεν λειτούργησε ως στρατηγικός κατευθυντής της οικονομίας.
Λειτούργησε ως διαχειριστής πόρων.Και αυτό κάνει τη διαφορά. Η χώρα δεν έχασε τα χρήματα. Έχασε την ευκαιρία να αλλάξει.
Η Δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα. Αλλά έχει ευθύνες.
Και η κοινωνία έχει το δικαίωμα να ζητά όχι απλώς διαχείριση,
αλλά κατεύθυνση.
