Ταμείο Ανάκαμψης: Μια εθνική ευκαιρία που χάθηκε

Η Ελλάδα πήρε πάνω από 30 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ για να αλλάξει παρα­γω­γικό μοντέλο. Όχι για να τα δια­χει­ρι­στεί απλώς. Για να διορ­θώ­σει χρόνιες αδυ­να­μίες και να δώσει κατεύ­θυνση στην οικο­νο­μία.

Στην πράξη, αυτό δεν έγινε.

Και εδώ προ­κύ­πτει το βασικό ερώτημα. Γιατί δεν άλλαξε το παρα­γω­γικό μοντέλο;

Η απά­ντηση δεν βρί­σκε­ται μόνο στη δια­χεί­ριση των πόρων. Βρί­σκε­ται στο γεγονός ότι δεν αντι­με­τω­πί­στη­καν οι βαθιές παθο­γέ­νειες της οικο­νο­μίας και του πολι­τι­κού συστή­μα­τος.

Δεν προ­χώ­ρη­σαν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις που θα άνοιγαν τις αγορές, που θα ενί­σχυαν τον αντα­γω­νι­σμό, που θα περιό­ρι­ζαν πρα­κτι­κές συγκέ­ντρω­σης ισχύος.

Αντί να αλλάξει η δομή της οικο­νο­μίας, σε κρί­σι­μους τομείς δια­τη­ρή­θη­καν συν­θή­κες που περιο­ρί­ζουν τον αντα­γω­νι­σμό και μετα­φέ­ρουν το κόστος στην κοι­νω­νία.

Έτσι, ένα εργα­λείο που θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει ως μοχλός αλλαγής, λει­τούρ­γησε τελικά ως μηχα­νι­σμός δια­χεί­ρι­σης της υπάρ­χου­σας κατά­στα­σης.

Τα ερω­τή­ματα που προ­κύ­πτουν είναι αμεί­λι­κτα.

Στε­γα­στικό. Βρί­σκεις σπίτι;

Ακρί­βεια. Βγαίνει ο μήνας;

Ενέρ­γεια. Μειώ­θηκε το κόστος;

Πρω­το­γε­νής τομέας. Στη­ρί­χθηκε ουσια­στικά;

Νησιά. Μετα­κι­νεί­σαι χωρίς να ματώ­νεις οικο­νο­μικά;

Αν οι απα­ντή­σεις είναι αρνη­τι­κές, τότε το ζήτημα δεν είναι επι­κοι­νω­νιακό. Είναι ουσια­στικό.

Στε­γα­στικό – Δεν βρί­σκουμε σπίτι

Σήμερα, όλο και περισ­σό­τε­ροι άνθρω­ποι δεν μπορούν να βρουν σπίτι. Ειδικά στην περι­φέ­ρεια και στα νησιά. Εκπαι­δευ­τι­κοί, γιατροί, δημό­σιοι λει­τουρ­γοί καλού­νται να υπη­ρε­τή­σουν σε περιο­χές όπου η στέγη είτε δεν υπάρχει είτε είναι απα­γο­ρευ­τική.

Ένας μισθός 800 ή 900 ευρώ δεν καλύ­πτει ενοίκια 400 και 500 ευρώ, ενώ πολλές φορές δεν υπάρχει καν δια­θέ­σιμο σπίτι.

Τα προ­γράμ­ματα που εφαρ­μό­στη­καν, όπως το «Σπίτι μου» και τα επι­δό­ματα ενοι­κίου, κινή­θη­καν στη λογική της ενί­σχυ­σης της ζήτησης. Όταν όμως αυξά­νεις τη ζήτηση χωρίς να αυξά­νεις την προ­σφορά, οι τιμές ανε­βαί­νουν. Το απο­τέ­λε­σμα είναι γνωστό. Το πρό­βλημα δεν λύθηκε. Οξύν­θηκε.

Εδώ προ­κύ­πτει ένα εύλογο ερώτημα. Όταν υπάρχει υπε­ρα­πό­δοση εσόδων, γιατί δεν αξιο­ποιεί­ται για να δοθούν κίνητρα που αυξά­νουν τα δια­θέ­σιμα σπίτια; Γιατί δεν ενι­σχύ­ε­ται η μακρο­χρό­νια μίσθωση, ιδιαί­τερα στα νησιά και την περι­φέ­ρεια;

Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι επιλογή.

Ακρί­βεια – Δεν βγαίνει ο μήνας

Η ακρί­βεια δεν είναι πια προ­σω­ρινή. Είναι μόνιμη.

Σε μια κανο­νική συνθήκη, μια οικο­γέ­νεια θα έπρεπε να μπορεί να καλύ­πτει τις ανάγκες της, να βγάζει τον μήνα και να κάνει και μια μικρή απο­τα­μί­ευση για το μέλλον των παιδιών της.

Ο μισθός τελειώ­νει στις 15 ή στις 20 του μήνα. Και από εκεί και πέρα αρχίζει η πίεση. Υπο­χρε­ώ­σεις που μετα­φέ­ρο­νται, δανεια­κές ανάγκες, ακόμη και εκποί­ηση περιου­σίας σε κάποιες περι­πτώ­σεις.

Αυτό δεν είναι απλώς οικο­νο­μική δυσκο­λία. Είναι κοι­νω­νική φθορά.

Και ενώ η ακρί­βεια απο­δί­δε­ται συχνά σε εξω­τε­ρι­κούς παρά­γο­ντες, η απά­ντηση δεν μπορεί να περιο­ρί­ζε­ται σε επι­δό­ματα. Γιατί τα επι­δό­ματα ανα­κου­φί­ζουν προ­σω­ρινά, αλλά δεν αλλά­ζουν τους όρους της αγοράς.

Ενέρ­γεια και καύσιμα – Πλη­ρώ­νουμε χωρίς να αλλάζει κάτι

Στα καύσιμα, η εικόνα είναι γνωστή σε όλους. Ο πολίτης πλη­ρώ­νει ακριβά και ένα μεγάλο μέρος της τιμής είναι φόροι.

Το εύλογο ερώτημα είναι απλό. Πώς γίνεται σε ένα ποσό που πλη­ρώ­νει ο πολίτης, το μεγα­λύ­τερο μέρος να μην αφορά το ίδιο το καύσιμο;

Αντί για παρεμ­βά­σεις που θα μείωναν το κόστος στη βάση του, επι­λέ­χθηκε η επι­δό­τηση της κατα­νά­λω­σης. Δηλαδή, πρώτα πλη­ρώ­νεις και μετά επι­στρέ­φε­ται ένα μικρό μέρος.

Το πρό­βλημα όμως παρα­μέ­νει.

Πρω­το­γε­νής τομέας – Ακρι­βαί­νει η παρα­γωγή, εγκα­τα­λεί­πε­ται η γη

Οι άνθρω­ποι της παρα­γω­γής βρί­σκο­νται σε συνεχή πίεση.

Καύσιμα, ρεύμα, ζωο­τρο­φές και πρώτες ύλες έχουν αυξηθεί σημα­ντικά. Το κόστος για να καλ­λιερ­γή­σει ή να παράξει κάποιος έχει γίνει δυσβά­στα­χτο.

Την ίδια στιγμή, η στήριξη δεν είναι ανάλογη. Δεν υπάρχει σταθερό πλαίσιο ούτε κίνητρα για να μείνει ο νέος άνθρω­πος στην παρα­γωγή. Η γη εγκα­τα­λεί­πε­ται.

Σε αυτό το περι­βάλ­λον, δεν μπορεί να αγνοη­θεί και η εικόνα γύρω από τη δια­χεί­ριση των αγρο­τι­κών ενι­σχύ­σεων. Υπο­θέ­σεις όπως αυτή του ΟΠΕΚΕΠΕ πλήτ­τουν την εμπι­στο­σύνη και τον ίδιο τον παρα­γωγό.

Το απο­τέ­λε­σμα είναι συγκε­κρι­μένο. Όταν ο πρω­το­γε­νής τομέας δεν στη­ρί­ζε­ται ουσια­στικά, το κόστος μετα­φέ­ρε­ται στον πολίτη. Στις νησιω­τι­κές και του­ρι­στι­κές περιο­χές αυτό φαί­νε­ται ακόμη περισ­σό­τερο. Τα βασικά αγαθά ακρι­βαί­νουν.

Όταν δεν παρά­γεις, πλη­ρώ­νεις ακρι­βό­τερα.

Νησιά και μετα­κι­νή­σεις – Η μετα­κί­νηση έγινε αβά­στα­χτο κόστος

Στα νησιά, η πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι ακόμη πιο σκληρή.

Το κόστος μετα­κί­νη­σης έχει αυξηθεί τόσο που μια απλή μετα­κί­νηση γίνεται οικο­νο­μικό βάρος. Για μια τετρα­μελή οικο­γέ­νεια, ένα ταξίδι για μια ιατρική εξέταση μπορεί να εξε­λι­χθεί σε σοβαρή επι­βά­ρυνση.

Η μετα­κί­νηση δεν είναι πολυ­τέ­λεια. Είναι ανάγκη.

Και όμως, σήμερα αντι­με­τω­πί­ζε­ται σαν κόστος που βαραί­νει τον πολίτη.

Η νησιω­τι­κό­τητα, αντί να στη­ρί­ζε­ται, επι­βα­ρύ­νε­ται.

Όταν μια κοι­νω­νία δεν μπορεί να στε­γα­στεί, δεν μπορεί να μετα­κι­νη­θεί και δεν μπορεί να βγάλει τον μήνα, τότε το πρό­βλημα δεν είναι συγκυ­ριακό. Είναι δομικό.

 

Το μεγάλο ζήτημα είναι ότι χάθηκε ο στόχος. Και ενώ όλα αυτά εξε­λίσ­σο­νται, η δημόσια συζή­τηση μετα­το­πί­ζε­ται.

Περι­στρέ­φε­ται γύρω από δικο­γρα­φίες, ελέγ­χους και υπο­θέ­σεις που απα­σχο­λούν ακόμη και ευρω­παϊ­κούς θεσμούς.

Η παρου­σία της Ευρω­παϊ­κής Εισαγ­γε­λίας σε ζητή­ματα δια­χεί­ρι­σης πόρων δεν είναι ένα απλό γεγονός. Είναι μια θεσμική υπεν­θύ­μιση ότι η δια­φά­νεια και η λογο­δο­σία δεν είναι επιλογή. Είναι υπο­χρέ­ωση.

Όταν η συζή­τηση μετα­φέ­ρε­ται από το απο­τέ­λε­σμα στη δια­δι­κα­σία, σημαί­νει ότι έχει χαθεί ο στρα­τη­γι­κός στόχος.

Η ουσία είναι ότι το κράτος δεν λει­τούρ­γησε ως στρα­τη­γι­κός κατευ­θυ­ντής της οικο­νο­μίας.

Λει­τούρ­γησε ως δια­χει­ρι­στής πόρων.Και αυτό κάνει τη διαφορά. Η χώρα δεν έχασε τα χρήματα. Έχασε την ευκαι­ρία να αλλάξει.

Η Δημο­κρα­τία δεν έχει αδιέ­ξοδα. Αλλά έχει ευθύνες.

Και η κοι­νω­νία έχει το δικαί­ωμα να ζητά όχι απλώς δια­χεί­ριση,

αλλά κατεύ­θυνση.