Υπουργείο Εξωτερικών: Με τις «ευλογίες» των Τούρκων από το 1936 ο στρατός μας στα νησιά

Δεν άργησε να έρθει η «απά­ντηση» της ελλη­νι­κής πλευράς στους αστή­ρι­κτους ισχυ­ρι­σμούς του Χου­λουσί Ακάρ περί απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των ελλη­νι­κών νησιών του ανα­το­λι­κού Αιγαίου. Το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών «μιλά» με στοι­χεία που απορ­ρέ­ουν από τις διε­θνείς συν­θή­κες κι εκφρά­ζει την ελλη­νική θέση για το θέμα της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών του Αιγαίου όπως αυτή δια­τυ­πώ­νε­ται στην επίσημη ιστο­σε­λίδα του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών.

Ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά ότι μόνο η γει­το­νική χώρα επι­κα­λεί­ται και απαιτεί την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νησιών μας, την ώρα που αυτά έχουν ελλη­νικό στρατό με τις… ευλο­γίες της Τουρ­κι­κής Εθνο­συ­νέ­λευ­σης.

Όσον αφορά τη στρα­τι­κο­ποί­ηση, το καθε­στώς των ελλη­νι­κών νησιών του Αν. Αιγαίου διέ­πε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες.

Ειδι­κό­τερα:

• το καθε­στώς των νήσων Λήμνου και Σαμο­θρά­κης διέ­πε­ται από τη Σύμβαση της Λωζάν­νης για τα Στενά του 1923, η οποία αντι­κα­τα­στά­θηκε με τη Σύμβαση του Montreux του 1936,

• το καθε­στώς των νήσων Μυτι­λή­νης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας διέ­πε­ται από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάν­νης του 1923 και

• το καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων διέ­πε­ται από τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947.

Λήμνος και Σαμο­θράκη

Η απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των ελλη­νι­κών νησιών Λήμνου και Σαμοθράκης- η οποία μαζί με την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των Δαρ­δα­νελ­λίων, της Θάλασ­σας του Μαρμαρά και του Βοσπό­ρου, καθώς επίσης και των τουρ­κι­κών νησιών Ίμβρου (Gokceada), Τενέδου (Bozcaada) και Λαγου­σών (Tavcan), αρχικώς προ­ε­βλέ­πετο από τη Σύμβαση της Λωζάν­νης για τα Στενά του 1923, ωστόσο καταρ­γή­θηκε από τη Σύμβαση του Montreux του 1936- η οποία, όπως ρητώς μνη­μο­νεύ­ε­ται στο προ­οί­μιό της, αντι­κα­τέ­στησε στο σύνολό της την προ­α­να­φε­ρό­μενη Σύμβαση της Λωζάν­νης.

Το δικαί­ωμα της Ελλάδας να εξο­πλί­σει τη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη ανα­γνω­ρί­σθηκε από την Τουρκία, σύμφωνα και με την επι­στολή που απηύ­θυνε στον έλληνα Πρω­θυ­πουργό στις 6 Μαΐου 1936 ο τότε Τούρκος Πρέσβης στην Αθήνα Roussen Esref, κατόπιν οδηγιών της Κυβέρ­νη­σής του. Η Τουρ­κική Κυβέρ­νηση επα­νέ­λαβε αυτή τη θέση, όταν ο τότε Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κίας, Rustu Aras, απευ­θυ­νό­με­νος προς την Τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση με την ευκαι­ρία της κύρωσης της Συμ­βά­σεως του Montreux, ανα­γνώ­ρισε ανε­πι­φύ­λα­κτα το νόμιμο δικαί­ωμα της Ελλάδας να εγκα­τα­στή­σει στρα­τεύ­ματα στη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη, με τις εξής δηλώ­σεις του: “Οι δια­τά­ξεις που αφορούν τις νήσους Λήμνο και Σαμο­θράκη, οι οποίες ανήκουν στη γει­το­νική μας και φιλική χώρα Ελλάδα και είχαν απο­στρα­τι­κο­ποι­η­θεί κατ’ εφαρ­μο­γήν της Σύμ­βα­σης της Λωζάν­νης του 1923, επίσης καταρ­γή­θη­καν με τη νέα Σύμβαση του Montreux και αυτό μας ευχα­ρι­στεί ιδιαί­τερα” (Εφη­με­ρίδα των πρα­κτι­κών της Τουρ­κι­κής Εθνο­συ­νέ­λευ­σης, τεύχος 12, Ιούλιος 31/1936, σελ. 309). Παρό­μοιες δια­βε­βαιώ­σεις εδό­θη­σαν σχε­τι­κώς, κατά την ίδια περίοδο, εκ μέρους της Τουρ­κίας προς τις Κυβερ­νή­σεις τρίτων ενδια­φε­ρο­μέ­νων χωρών.

Το καθε­στώς των νησιών Μυτι­λή­νης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας

Όσον αφορά στα προ­α­να­φε­ρό­μενα νησιά (Μυτι­λήνη, Χίος, Σάμος, Ικαρία), πουθενά στη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάν­νης δεν προ­βλέ­πε­ται ότι αυτά θα τελούν υπό καθε­στώς απο­στρα­τι­κο­ποι­ή­σεως.

Η Ελλη­νική Κυβέρ­νηση ανέλαβε μόνον την υπο­χρέ­ωση, σύμφωνα με το Aρθρο 13 της Συν­θή­κης Ειρήνης της Λωζάν­νης, να μην εγκα­τα­στή­σει εκεί ναυ­τι­κές βάσεις ή οχυ­ρω­μα­τικά έργα. Ειδι­κό­τερα, το ανωτέρω άρθρο προ­βλέ­πει τα εξής:

“Προς εξα­σφά­λι­σιν της ειρήνης, η Ελλη­νική Κυβέρ­νη­σις υπο­χρε­ού­ται να τηρή εν ταις νήσοις Μυτι­λήνη, Χίω, Σάμω και Ικαρία τα ακό­λουθα μέτρα:

• Αι ειρη­μέ­ναι νήσοι δεν θα χρη­σι­μο­ποι­η­θώ­σιν εις εγκα­τά­στα­σιν ναυ­τι­κής βάσεως ή εις ανέρ­γερ­σιν οχυ­ρω­μα­τι­κού τινος έργου.

• Θα απα­γο­ρευ­θεί εις την Ελλη­νι­κήν στρα­τιω­τι­κήν αερο­πλοίαν να υπε­ρί­πτα­ται του εδάφους της ακτής της Ανα­το­λίας. Αντι­στοί­χως, η Οθω­μα­νική Κυβέρ­νη­σις, θα απα­γο­ρεύση εις την στρα­τιω­τι­κήν αερο­πλοϊαν αυτής να υπε­ρί­πτα­ται των ρηθει­σών νήσων.

• Αι ελλη­νι­καί στρα­τιω­τι­καί δυνά­μεις εν ταις ειρη­μέ­ναις νήσοις θα περιο­ρι­σθώσι εις τον συνήθη αριθμόν των δια την στρα­τιω­τι­κήν υπη­ρε­σίαν καλου­μέ­νων, οίτινες δύνα­νται να εκγυ­μνά­ζω­νται επί τόπου, ως και εις δύναμιν χωρο­φυ­λα­κής και αστυ­νο­μίας ανά­λο­γον προς την εφ΄ ολο­κλή­ρου του ελλη­νι­κού εδάφους υπάρ­χου­σαν τοιαύ­την”.

Ενώ η Ελλάδα έχει μέχρι σήμερα εφαρ­μό­σει με συνέ­πεια τις παρα­πάνω δια­τά­ξεις, η Τουρκία, παρά το γεγονός ότι υπο­χρε­ού­ται σύμφωνα με το ίδιο άρθρο να μην επι­τρέ­πει στα στρα­τιω­τικά της α/φη να υπε­ρί­πτα­νται του ενα­ε­ρίου χώρου των εν λόγω ελλη­νι­κών νησιών, έχει επα­νει­λημ­μέ­νως παρα­βιά­σει και συνε­χί­ζει να παρα­βιά­ζει τις σχε­τι­κές νομικές της υπο­χρε­ώ­σεις.

Από την άλλη πλευρά, το ίδιο άρθρο επι­τρέ­πει στην Ελλάδα να δια­τη­ρεί συνήθη αριθμό καλου­μέ­νων για τη στρα­τιω­τική θητεία στρα­τιω­τών, οι οποίοι δύνα­νται να εκπαι­δεύ­ο­νται επί τόπου, καθώς επίσης και δυνά­μεων Χωρο­φυ­λα­κής και Αστυ­νο­μίας.

Το καθε­στώς των Νήσων του Ν.Α. Αιγαίου (Δωδε­κά­νησα)

Τα Δωδε­κά­νησα παρα­χω­ρή­θη­καν στην Ελλάδα “κατά πλήρη κυριαρ­χία” από τη Σύμβαση Ειρήνης των Παρι­σίων, μεταξύ Ιταλίας και Συμ­μά­χων, τον Απρίλιο του 1947. Περαι­τέρω, οι δια­τά­ξεις της εν λόγω Συν­θή­κης προ­βλέ­πουν την απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των νήσων αυτών: “Αι ανωτέρω νήσοι θα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­θώσι και θα παρα­μεί­νω­σιν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­ναι”. Στα Δωδε­κά­νησα υφί­στα­νται ορι­σμέ­νες δυνά­μεις εθνο­φυ­λα­κής, οι οποίες έχουν δηλωθεί σύμφωνα με τα προ­βλε­πό­μενα από τις δια­τά­ξεις της συμ­φω­νίας CFE.

Όσον αφορά τους τουρ­κι­κούς ισχυ­ρι­σμούς για απο­στρα­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων, σημειώ­νε­ται ότι:

• Η Τουρκία δεν απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος σε αυτήν τη Συνθήκη του 1947, η οποία, επο­μέ­νως, απο­τε­λεί “res inter alios acta” γι’ αυτήν, δηλαδή ζήτημα που αφορά άλλα κράτη. Σύμφωνα δε με το άρθρο 34 της Συν­θή­κης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συν­θη­κών, “μια συνθήκη δεν δημιουρ­γεί υπο­χρε­ώ­σεις ή δικαιώ­ματα για τρίτες χώρες” εκτός των συμ­βαλ­λο­μέ­νων.

• Η πρό­βλεψη περί απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των Δωδε­κα­νή­σων έγινε μετά από απο­φα­σι­στική παρέμ­βαση της Σοβιε­τι­κής Ένωσης και απηχεί τις πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες της Μόσχας εκείνη τη χρονική περίοδο. Θα πρέπει ωστόσο να επι­ση­μαν­θεί ότι τα καθε­στώτα απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης έχασαν το λόγο ύπαρξής τους με τη δημιουρ­γία των συνα­σπι­σμών του ΝΑΤΟ και του Συμ­φώ­νου της Βαρ­σο­βίας, ως ασύμ­βατα με τη συμ­με­τοχή χωρών σε στρα­τιω­τι­κούς συνα­σπι­σμούς. Στο πλαίσιο αυτό, το καθε­στώς της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης έπαψε να εφαρ­μό­ζε­ται για τα ιταλικά νησιά Panteleria, Lampedusa, Lampione και Linosa, καθώς και για τη Δ. Γερ­μα­νία από τη μια πλευρά, και τη Βουλ­γα­ρία, Ρου­μα­νία, Αν. Γερ­μα­νία, Ουγ­γα­ρία και Φιλαν­δία από την άλλη πλευρά.

Πέραν των ανωτέρω, η Ελλάδα, όπως και κάθε άλλο κυρί­αρχο κράτος στον κόσμο, δεν μπορεί να παραι­τη­θεί από το φυσικό και νόμιμο δικαί­ωμά της για άμυνα σε περί­πτωση απειλής στρε­φο­μέ­νης κατά των νησιών της ή οποιου­δή­ποτε άλλου μέρους της επι­κρά­τειάς της. Πόσο μάλλον, τη στιγμή που η Τουρκία, παρα­βιά­ζο­ντας κατά­φωρα τον Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, την απειλεί με πόλεμο σε περί­πτωση που ασκήσει ένα νόμιμο και κυριαρ­χικό δικαί­ωμα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο.

Πέραν δε της απειλής πολέμου, η Τουρκία:

• Εισέ­βαλε στην Κύπρο το 1974, κατά παρά­βαση των δια­τά­ξεων της Συν­θή­κης Εγγυ­ή­σεως για την Κύπρο, στην οποία η Ελλάδα απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος, και, παρά τις πολυά­ριθ­μες αντί­θε­τες απο­φά­σεις του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας και της Γενικής Συνέ­λευ­σης των Ηνω­μέ­νων Εθνών, συνε­χί­ζει να δια­τη­ρεί μια σημα­ντική στρα­τιω­τική δύναμη στα κατε­χό­μενα εδάφη.

• Παρα­βιά­ζει συστη­μα­τι­κώς τον ελλη­νικό εθνικό εναέριο χώρο και υπε­ρί­πτα­ται με στρα­τιω­τικά αερο­σκάφη, συχνά οπλι­σμένα, ελλη­νι­κών νησιών του Αιγαίου και μάλιστα κατοι­κη­μέ­νων, γεγονός που έχει ιδιαί­τερη σημασία όσον αφορά ζητή­ματα ασφά­λειας.

• Κατά τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες, δια­τη­ρεί σημα­ντι­κές στρα­τιω­τι­κές μονάδες με εναέρια μέσα και απο­βα­τικά σκάφη σε περιο­χές της ακτής της Μικράς Ασίας, που ευρί­σκο­νται έναντι των ελλη­νι­κών νησιών, γεγονός που συνιστά σοβαρή απειλή κατά της Ελλάδας.

Η προ­α­να­φε­ρό­μενη κατά­σταση πραγ­μά­των, συν­δυα­ζό­μενη με την απειλή πολέμου (casus belli) και τη γενι­κό­τερη ανα­θε­ω­ρη­τική τάση της Τουρ­κίας ως προς το εδαφικό και νομικό καθε­στώς των ελλη­νι­κών νησιών που ορί­ζε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες και το διεθνές δίκαιο γενι­κό­τερα, υπο­χρε­ώ­νει και νομι­μο­ποιεί την Ελλάδα να προβεί στην ανα­γκαία αμυ­ντική προ­πα­ρα­σκευή που θα της επι­τρέ­ψει να ασκήσει, εάν παρα­στεί ανάγκη, το δικαί­ωμα της νόμιμης άμυνας, το οποίο προ­βλέ­πε­ται από το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, και να προ­στα­τεύ­σει τα ελλη­νικά νησιά.