Πανελλαδικές: Οι βάσεις εκτίναξαν τις ανισότητες

Μια «μαγική εικόνα» του χώρου της εκπαί­δευ­σης έδωσε και εφέτος το εξε­τα­στικό σύστημα της χώρας. Εκτός της γενικής παρα­δο­χής ότι του­λά­χι­στον 1/3 των υπο­ψη­φίων για τα ανώτατα ιδρύ­ματα της χώρας δεν σπου­δά­ζουν αυτό που πραγ­μα­τικά θέλουν, αλλά απλά γρά­φο­νται σε ένα τμήμα για να πάρουν ένα πτυχίο που ενδε­χο­μέ­νως να τους οδη­γή­σει στην ανεργία, εφέτος είχαμε και έναν ακόμη αριθμό που εντυ­πω­σί­ασε: υπο­ψή­φιος των Επαγ­γελ­μα­τι­κών Λυκείων μπήκε στο Τμήμα Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών της Ξάνθης με 600 μόρια, λιγό­τερα δηλαδή από μια μονάδα στην κλίμακα των 20.000 μορίων (που είναι το άριστα). Πώς έγινε αυτό; Μία από τις παρε­νέρ­γειες της «θερα­πείας» που επέβαλε στην ανώτατη εκπαί­δευση της χώρας το υπουρ­γείο Παι­δείας με τη λεγό­μενη «πανε­πι­στη­μιο­ποί­ηση» των ΤΕΙ.

Η δημιουρ­γία του νεο­σύ­στα­του Πανε­πι­στη­μίου Δυτικής Αττικής (από τη συγ­χώ­νευση των ΤΕΙ Αθήνας και Πειραιά) οδήγησε τον υπουργό Παι­δείας στο να δώσει ένα 5% εφέτος στους απο­φοί­τους των Επαγ­γελ­μα­τι­κών Λυκείων προς τα πανε­πι­στή­μια της χώρας (αντί το 1% που ίσχυε) και αυτό με τη σειρά του οδήγησε έναν νέο με 600 μόρια ως πρω­το­ετή φοιτητή σε ένα πανε­πι­στή­μιο τη στιγμή που εκα­το­ντά­δες υπο­ψή­φιοι με πολύ μεγα­λύ­τε­ρους βαθμούς απο­κλεί­στη­καν. Η βάση μάλιστα για τους υπο­ψη­φί­ους των Γενικών Λυκείων στο ίδιο τμήμα ήταν 12.913 μόρια.

Την ίδια στιγμή, στα παρά­δοξα ενός συστή­μα­τος που κάθε χρόνο εντυ­πω­σιά­ζει με τα προ­βλή­ματα ανι­σό­τη­τας που κατα­γρά­φο­νται, η χαμη­λό­τερη βάση (κάτω και από το 5) «κατο­χυ­ρώ­θηκε» εφέτος σε τμήμα του ΤΕΙ Ηπείρου, το οποίο βρί­σκε­ται σε δια­δι­κα­σίες «πανε­πι­στη­μιο­ποί­η­σης» και συνέ­νω­σης με το πανε­πι­στή­μιο της περιο­χής.

Ετσι, παρα­μο­νές νέων αλλαγών στο εξε­τα­στικό σύστημα της χώρας που θα δοθούν στη δημο­σιό­τητα αύριο το πρωί, με τα ΤΕΙ να «εξα­φα­νί­ζο­νται» πανελ­λα­δικά και τη χώρα να χάνει τελικά τις ειδι­κό­τη­τες της ανώ­τα­της τεχνι­κής εκπαί­δευ­σης, «Το Βήμα» δίνει τον λόγο στους προ­έ­δρους των δυο Εθνικών Δια­λό­γων για την Παιδεία που έγιναν την τελευ­ταία δεκα­ε­τία στην εκπαί­δευση. Τα πορί­σματά τους δια­φέ­ρουν, όπως και τα συμπε­ρά­σματά τους. Ωστόσο απο­τε­λούν προϊόν πολύ­μη­νης επι­στη­μο­νι­κής μελέτης ενός θεσμού που παρα­μέ­νει αδιά­βλη­τος, αλλά ταυ­τό­χρονα σε μεγάλο βαθμό άδικος για εκα­το­ντά­δες παιδιά που δίνουν κάθε χρόνο τον καλύ­τερο εαυτό τους.

Τόσο το πόρισμα που συντά­χθηκε πρό­σφατα από την επι­τροπή που συνε­δρί­ασε επί μήνες με τη συμ­με­τοχή 100 πανε­πι­στη­μια­κών, υπό τον καθη­γητή Ιστο­ρίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών κ. Αντώνη Λιάκο, όσο και το πόρισμα που συντά­χθηκε πριν από μερικά χρόνια από τον καθη­γητή Γλωσ­σο­λο­γίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών και πρώην υπουργό Παι­δείας κ. Γιώργο Μπα­μπι­νιώτη, με τη συμ­με­τοχή εκπαι­δευ­τι­κών ομο­σπον­διών και κοι­νω­νι­κών φορέων, περιεί­χαν ανα­λυ­τι­κές προ­τά­σεις για την ψήφιση νέου εξε­τα­στι­κού συστή­μα­τος με πολλές αρετές και μεγάλες πιθα­νό­τη­τες επι­τυ­χίας. Καμία από αυτές δεν εφαρ­μό­στηκε. Μπήκαν και τα δυο πορί­σματα στα συρ­τά­ρια των εκά­στοτε υπουρ­γών Παι­δείας, με τους συντά­κτες τους να απορούν γιατί ανέ­λα­βαν αφι­λο­κερ­δώς και ακτι­βι­στικά να «σώσουν» την εκπαί­δευση…

«Το πρό­βλημα της επι­λο­γής»

«Για το εξε­τα­στικό, ως το κεντρικό πρό­βλημα του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος, τα είπαμε στον Διάλογο (2015-16). Το πρό­βλημα δεν είναι πόσοι μπαί­νουν στην ανώτατη εκπαί­δευση με βαθμό κάτω από τη βάση του 10. Γιατί δεν μπορείς να μετρή­σεις όλες τις δεξιό­τη­τες πάνω σε μια ευθύ­γραμμη κλίμακα 0-20. Ούτε ο Προ­κρού­στης δεν το απο­τόλ­μησε με τόση ανα­τρι­χια­στική λεπτο­μέ­ρεια και τόσο μαζικές δια­στά­σεις. Μιλάμε συνεχώς για δια­φο­ρε­τι­κό­τητα και δια­φο­ρο­ποί­ηση, εδώ την ξεχνάμε. Η πρόταση επο­μέ­νως να κόβο­νται οι κάτω από τη βάση δείχνει ασχε­το­σύνη ως προς τη γνώση του προ­βλή­μα­τος, πράγμα που υπα­γο­ρεύ­ε­ται από μια εμπε­δω­μένη νοο­τρο­πία κοι­νω­νι­κού δαρ­βι­νι­σμού. Το πρό­βλημα είναι ότι τα 8 στα 10 παιδιά δεν φοιτούν στις σχολές που θέλουν. Ούτε τα παιδιά πηγαί­νουν εκεί που θέλουν, ούτε τα πανε­πι­στή­μια παίρ­νουν αυτούς που θέλουν. Αφή­νο­νται στην τύχη και στη ρουτίνα. Χρειά­ζε­ται δια­φο­ρο­ποί­ηση του τρόπου εισ­δο­χής, και αυτο­νο­μία των πανε­πι­στη­μίων να την επι­λέ­γουν. Δεν γίνεται όλα να τα καθο­ρί­ζεις κεντρικά. Βαλε τους κανόνες και άφησε τους παίκτες να κάνουν το παι­χνίδι. Θα βρουν καλύ­τερα τις ισορ­ρο­πίες μεταξύ τους, τις συνε­νώ­σεις, τις δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις του προφίλ τους, τις δια­δο­χι­κές προ­σαρ­μο­γές.

Κλειδί για τη μεταρ­ρύθ­μιση του εξε­τα­στι­κού είναι η μεταρ­ρύθ­μιση στην επαγ­γελ­μα­τική εκπαί­δευση. Και εδώ δεν μπορείς να την καθο­ρί­ζεις κεντρικά. Αφησε τις περιο­χές, λ.χ. τη Θεσ­σα­λία, την Κρήτη, την Ηπειρο, εκείνες που είναι πιο ώριμες, εκείνες όπου τα εκπαι­δευ­τικά τους ιδρύ­ματα συνε­νώ­νο­νται και ομο­σπον­δο­ποιού­νται, να ανα­δια­μορ­φώ­σουν την επαγ­γελ­μα­τική εκπαί­δευση με τα Επαγ­γελ­μα­τικά Επι­με­λη­τή­ρια. Ούτε ο συγκε­ντρω­τι­σμός, ούτε η αγορά αφη­ρη­μένα όπως την κατα­λα­βαί­νουν ο ΙΟΒΕ και η ΝΔ (λίγες μεγάλες επι­χει­ρή­σεις) μπορούν να δώσουν λύσεις, γιατί και η αγορά, δηλαδή το σύνολο των επι­χει­ρή­σεων και επαγ­γελ­μά­των, πρέπει να ανα­δια­μορ­φω­θεί και να συν­δια­μορ­φω­θεί με την εκπαί­δευση, μέσα από τους θεσμούς της. Το έχουμε ξαναπεί. Οι εκπαι­δευ­τι­κές μονάδες όλων των βαθ­μί­δων πρέπει να λει­τουρ­γούν ως ερευ­νη­τι­κές ομάδες, με προ­σω­πι­κό­τητα, που καθο­ρί­ζουν τη στρα­τη­γική τους. Το υπουρ­γείο πρέπει να επο­πτεύει τους κανόνες και να επεμ­βαί­νει εκεί που το σύστημα αρχίζει να παρου­σιά­ζει ανι­σορ­ρο­πίες. Η εκπαί­δευση δεν θα σωθεί από το άνω 20%, αλλά από τη βάση στην οποία ανήκει το 80%. Εκεί πρέπει να δοθεί η προσοχή. Εκεί υπάρχει το πρό­βλημα. Τα έχουμε πει και για το 4ετές γυμνά­σιο και το διετές λύκειο. Και εδώ ατολμία και ανα­πο­φα­σι­στι­κό­τητα.

Των Εισα­γω­γι­κών τα «παρά­δοξα»

1Κρίνεται ο υπο­ψή­φιος από μια 3ωρη εξέταση σε βασικές γνώσεις που πρέπει να απο­δεί­ξει ότι έχει, ενώ δεν κρί­νε­ται από την επίδοσή του μέσα σε 3 ολό­κληρα χρόνια, τα χρόνια τής φοί­τη­σής του στο Λύκειο! Σε τρεις ώρες αντί σε τρία χρόνια! Αιτία η απρο­θυ­μία έως ανι­κα­νό­τητα εξα­σφά­λι­σης από το υπουρ­γείο Παι­δείας μιας αντι­κει­με­νι­κής και αξιό­πι­στης αξιο­λό­γη­σης των μαθητών στο Λύκειο. Ετσι το μόνο σχεδόν κρι­τή­ριο εισα­γω­γής στα Πανε­πι­στή­μια που ισχύει στην Ευρώπη και αλλού απε­μπο­λεί­ται στην Ελλάδα!…

2Στερείται ο υπο­ψή­φιος δυνα­τό­τη­τας βελ­τί­ω­σης τής βαθ­μο­λο­γίας του σε ένα μάθημα – στο οποίο δεν έγραψε καλά στο εξε­τα­στικό 3ωρο – και υπο­χρε­ώ­νε­ται να περι­μέ­νει έναν ολό­κληρο χρόνο για να εξε­τα­σθεί ξανά σε όλα τα μαθή­ματα, με κίνδυνο να έχει μειω­μένη απόδοση σε κάποιο άλλο εξε­τα­ζό­μενο αντι­κεί­μενο (οπότε θα περι­μέ­νει άλλον ένα χρόνο ή θα φύγει για κάποιο ιδιω­τικό Πανε­πι­στή­μιο τού Εξω­τε­ρι­κού με κατα­στρο­φι­κές συνέ­πειες για την οικο­γέ­νειά του)!… Κι όλα αυτά γιατί δεν υπάρχει ένας Εθνικός Εξε­τα­στι­κός Φορέας που θα δίνει και τη δυνα­τό­τητα επα­νά­λη­ψης για βελ­τί­ωση σε 1 ή 2 μαθή­ματα.

3Εχουν φρο­ντι­στη­ριο­ποι­η­θεί οι τελευ­ταίες τάξεις τού Λυκείου, η καλύ­τερη ηλι­κιακή περί­ο­δος ωρι­μό­τη­τας για μια απα­ραί­τητη συνο­λική οργά­νωση των γνώσεων και τής ουσίας τής Παι­δείας που θα έμενε ανε­ξί­τηλη στη μνήμη των απο­φοί­των αν γινόταν σωστά. Η Γ’ Λυκείου είναι η ολο­κλή­ρωση ενός κύκλου σπουδών 12 ετών που θα ανα­δει­κνυό­ταν με ένα άλλο περιε­χό­μενο∙ δεν είναι φρο­ντι­στη­ριακή τάξη (και μάλιστα ανα­ξιό­πι­στη, αφού οι μαθητές εμπι­στεύ­ο­νται τα Φρο­ντι­στή­ρια και όχι το Σχολικό τους Φρο­ντι­στή­ριο)!…