Πέθανε ο Μάνος Ελευθερίου, απώλεια για τα ελληνικά γράμματα

Μια μεγάλη προ­σω­πι­κό­τητα των γραμ­μά­των, τον Μάνο Ελευ­θε­ρίου απο­χαι­ρε­τούμε σήμερα. Ο Μάνος Ελευ­θε­ρίου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 80 ετών από ανακοπή καρδιάς. Πολυ­γρα­φό­τα­τος, έγραψε ποι­η­τι­κές συλ­λο­γές, διη­γή­ματα, μία νουβέλα, δύο μυθι­στο­ρή­ματα και περισ­σό­τερα από 400 τρα­γού­δια, ενώ είχει εργα­στεί ως αρθρο­γρά­φος, επι­με­λη­τής εκδό­σεων, εικο­νο­γρά­φος και ραδιο­φω­νι­κός παρα­γω­γός.

Ποιος ήταν ο Μάνος Ελευ­θε­ρίου

Γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε στην Ερμού­πολη της Σύρου. Ο πατέρας του ήταν ναυ­τι­κός. Σε ηλικία 14 ετών έρχεται με την οικο­γέ­νειά του από την Σύρο στην Αθήνα και τα πρώτα επτά χρόνια κατοι­κούν στο Χαλάν­δρι. Το 1960 μετα­κο­μί­ζουν οικο­γε­νεια­κώς στο Νέο Ψυχικό. Το 1955 γνω­ρί­ζε­ται με τον Άγγελο Τερζάκη ο οποίος τον ωθεί να παρα­κο­λου­θή­σει μαθή­ματα στη δρα­μα­τική σχολή του Εθνικού Θεάτρου ως ακρο­α­τής. Το 1956 γρά­φε­ται στο τμήμα θεάτρου της Σχολής Σταυ­ρά­κου με καθη­γη­τές τον Χρήστο Βαχλιώτη, Γιώργο Θεο­δο­σιάδη και Γρηγόρη Γρη­γο­ρίου

Το 1960 στα Ιωάν­νινα όπου βρέθηκε για να εκτε­λέ­σει την στρα­τιω­τική του θητεία αρχίζει να γράφει θεα­τρικά έργα και ποι­ή­ματα. Το 1962 σε ηλικία μόλις 24 ετών δημο­σιεύει την πρώτη του ποι­η­τική συλλογή με τίτλο Συνοι­κι­σμός, με δικά του χρήματα αλλά δεν είχε την ανα­με­νό­μενη επι­τυ­χία. Την ίδια εποχή στα Ιωάν­νινα γράφει τους πρώτους στίχους, ανάμεσα στους οποίους ήταν και «Το τρένο φεύγει στις 8:00» που αργό­τερα μελο­ποί­ησε ο Μίκης Θεο­δω­ρά­κης. Τον Οκτώ­βριο του 1963 ξεκινά να εργά­ζε­ται στο «Reader’s Digest» όπου και παρέ­μεινε για τα επόμενα δεκαέξι χρόνια. Στο μεταξύ κυκλο­φο­ρούν τα δύο πρώτα του βιβλία με διη­γή­ματα, Το διευ­θυ­ντή­ριο (1964) και Η σφαγή (1965) για τα οποία γρά­φτη­καν εξαι­ρε­τι­κές κρι­τι­κές.Το 1964 παρου­σιά­ζε­ται στην ελλη­νική δισκο­γρα­φία.

Συνερ­γά­ζε­ται με το συνθέτη Χρήστο Λεοντή καθώς και τον Μίκη Θεο­δω­ράκη (1967) με τον οποίο η συνερ­γα­σία δια­κό­πηκε λόγω της Δικτα­το­ρίας. Τα συγκε­κρι­μένα τρα­γού­δια πρω­το­κυ­κλο­φό­ρη­σαν το 1970 στο Παρίσι. Συνερ­γά­στηκε με τον Δήμο Μούτση (Άγιος Φεβρουά­ριος, 1971) και με τον Γιάννη Μαρ­κό­πουλο στον δίσκο Θητεία του οποίου η ηχο­γρά­φηση άρχισε το Νοέμ­βριο του 1973, δια­κό­πηκε από τα γεγο­νότα του Πολυ­τε­χνείου και τελικά κυκλο­φό­ρησε το 1974 με την Μετα­πο­λί­τευση.

Κατά καιρούς είχε συνερ­γα­στεί σχεδόν με όλους τους Έλληνες συν­θέ­τες, όπως με τον συνθέτη Σταύρο Κου­γιουμ­τζή και τον τρα­γου­δι­στή Γιώργο Νταλάρα καθώς και με το Θανάση Γκαϊ­φύλ­λια στην Ατέ­λειωτη Εκδρομή (1975), τον Μάνο Χατζι­δάκι, τον Γιάννη Σπανό, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Σταμάτη Κρα­ου­νάκη, τον Λου­κιανό Κηλαη­δόνη, τον Γιώργο Χατζη­νά­σιο, τον Αντώνη Βαρδή και πολλούς άλλους. Παράλ­ληλα έγραφε και εικο­νο­γρα­φούσε παρα­μύ­θια για παιδιά και επι­με­λεί­ται την έκδοση λευ­κω­μά­των με θέμα την Σύρο: Ενθύ­μιον Σύρας, Θέατρο στην Ερμού­πολη κ.α.

Την δεκα­ε­τία του ‘90 αρθρο­γρα­φεί και συγ­χρό­νως κάνει ραδιο­φω­νι­κές εκπο­μπές στον Αθήνα 9,84 και στο Δεύτερο Πρό­γραμμα.

Το 1994 εκδίδει τη πρώτη του νουβέλα με τίτλο Το άγγιγμα του χρόνου. Το 2004 δημο­σιεύει το πρώτο του μυθι­στό­ρημα Ο Καιρός των Χρυ­σαν­θέ­μων που τιμή­θηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογο­τε­χνίας 2005. Το 2013 ο Μάνος Ελευ­θε­ρίου, βρα­βεύ­θηκε για την συνο­λική προ­σφορά του από την Ακα­δη­μία Αθηνών.

Τα τρα­γού­δια που αγα­πή­σαμε όλοι

·         Το παλ­λη­κάρι έχει καημό (Μ.Θεο­δω­ρά­κης)

·         Σ’ αυτή τη γει­το­νιά (Μ.Θεο­δω­ρά­κης)

·         Ο Άγιος Φεβρουά­ριος (Δ.Μούτσης)

·         Η σούστα πήγαινε μπροστά (Δ.Μούτσης)

·         Άλλος για Χίο τράβηξε (Δ.Μούτσης)

·         Ο χάρος βγήκε παγανιά (Δ.Μούτσης)

·         Θητεία (Γ.Μαρ­κό­που­λος)

·         Μαλα­μα­τέ­νια λόγια (Γ.Μαρ­κό­που­λος)

·         Τα λόγια και τα χρόνια (Γ.Μαρ­κό­που­λος)

·         Παρα­πο­νε­μένα λόγια ( Γ.Μαρ­κό­που­λος)

·         Κάτω απ’τη μαρκίζα (Γ.Σπανός)

·         Οι ελεύ­θε­ροι κι ωραίοι (Στ.Κου­γιουμ­τζής)

·         Στα χρόνια της υπο­μο­νής (Στ.Κου­γιουμ­τζής)

·         Άμλετ της Σελήνης (Θ.Μικρού­τσι­κος)

·         Δεν είμαι άλλος (Θ.Μικρού­τσι­κος)

·         Είναι αρρώ­στια τα τρα­γού­δια (Στ.Ξαρ­χά­κος)

·         Έρημοι σταθμοί (Δ.Τσακνής)

·         Θα σε ξανάβρω στους μπα­ξέ­δες (Ηλ.Ανδριό­που­λος)

·         Η Διαθήκη (Χρ.Νικο­λό­που­λος)

·         Ποιος τη ζωή μου, ποιος την κυνηγά (Μ.Θεο­δω­ρά­κης)

·         Το σπίτι γέμισε με λύπη (Χρ.Λεοντής)

·         Στων αγγέλων τα μπου­ζού­κια (Χρ.Νικο­λό­που­λος)

·         Μη χτυπάς σ’ ένα σπίτι κλειστό (Λ.Κηλαη­δό­νης)

·         Ατέ­λειωτη εκδρομή (Θ.Γκαϊ­φύλ­λιας)

·         Γνω­ρι­μία (Θ.Γκαϊ­φύλ­λιας)

Τα βιβλία του

·         (2013) Μαύρα μάτια, Μεταίχ­μιο

·         (2013) Τα λόγια και τα χρόνια, Μεταίχ­μιο

·         (2010) Ο νοητός λύκος, Μεταίχ­μιο

·         (2009) Αγρυ­πνία για το σκο­τεινό τρυγόνι στην εκκλη­σία του προφήτη Ελισ­σαίου, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (2008) Βλέμ­ματα από την Ελλάδα, Μεταίχ­μιο

·         (2008) Παρα­μονή Πρω­το­χρο­νιάς, Άμμος

·         (2006) Το άγγιγμα του χρόνου, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (2006) Το νεκρό καφε­νείο, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (2005) Ένα καράβι, καρα­βάκι…, Σχολή Ι. Μ. Πανα­γιω­τό­που­λου

·         (2005) Ο καιρός των χρυ­σαν­θέ­μων, Μεταίχ­μιο

·         (2004) Ο καιρός των χρυ­σαν­θέ­μων, Μεταίχ­μιο

·         (2003) Η πόρτα της Πηνε­λό­πης, Γαβρι­η­λί­δης

·         (2002) Είναι αρρώ­στια τα τρα­γού­δια, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (2002) Ο ίσκιος της Αθήνας, Ποταμός

·         (2000) Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί, Ελλη­νικά Γράμ­ματα

·         (1998) Του Γενάρη το φεγγάρι, Κέδρος [κείμενα, εικο­νο­γρά­φηση]

·         (1997) Ένα καράβι μια φορά, Ωκε­α­νίδα

·         (1997) Το νεκρό καφε­νείο, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (1994) Το άγγιγμα του χρόνου, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (1987) Ανα­μνή­σεις από την Όπερα, εκδό­σεις Γνώση

·         (1983) Το μυστικό πηγάδι, εκδό­σεις Γνώση

·         (1980) Μαθή­ματα μου­σι­κής/Τα ξόρκια,1972 Επα­νέκ­δοση από τις εκδό­σεις Ύψιλον

·         (1978) Τα όρια του μύθου, εκδό­σεις Γνώση

·         (1975) Αγρυ­πνία για το σκο­τεινό τρυγόνι στην εκκλη­σία του προφήτη Ελισ­σαίου, Αμοργός

·         (1973) Τα ξόρκια, Ύψιλον

·         (1972) Μαθή­ματα μου­σι­κής

·         (1962) Συνοι­κι­σμός

Πεζο­γρα­φία

Μυθι­στο­ρή­ματα

·         (2004) Ο καιρός των χρυ­σαν­θέ­μων, Μεταίχ­μιο

·         (2006) Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές, Μεταίχ­μιο

·         (2008) Άνθρω­πος στο πηγάδι, Μεταίχ­μιο

·         (2011) Πριν απ’ το ηλιο­βα­σί­λεμα, Μεταίχ­μιο

·         (2016) Φαρ­μα­κείον εκστρα­τείας, Μεταίχ­μιο

Διη­γή­ματα

·         (1964) Το διευ­θυ­ντή­ριο, Φέξης

·         (1965) Η σφαγή

·         (2007) Η μελαγ­χο­λία της πατρί­δας μετά τις ειδή­σεις των οκτώ, Μεταίχ­μιο

Νουβέλα

·         (1994) Το άγγιγμα του χρόνου, Καστα­νιώ­της

Μαρτυρίες-Ιστορικά

·         (2002) Είναι αρρώ­στια τα τρα­γού­δια (Ανθο­λό­γηση κει­μέ­νων του συγ­γρα­φέα. Επι­μέ­λεια σειράς Θανάσης Θ. Νιάρχος), Καστα­νιώ­της

·         (2005) Η δεκα­ε­τία του ’60 (μαζί με τον Θανάση Θ. Νιάρχο, Καστα­νιώ­της

·         (2013) Μαύρα Μάτια – Ο Μάρκος Βαμ­βα­κά­ρης και η συριανή κοι­νω­νία στα χρόνια 1905-1920, Μεταίχ­μιο

Μελέτες-Λευκώματα

·         Το θέατρο στην Ερμού­πολη τον εικοστό αιώνα (τέσ­σε­ρις τόμοι), Δήμος Ερμού­πο­λης.

·         (2002) Ο ίσκιος της Αθήνας: Shadows of Athens (φωτο­γρά­φιση Εβίτα Μαχαίρα, μετά­φραση Mary Kitroeff, κείμενα Μάνος Ελευ­θε­ρίου), Ποταμός

Παιδικά

·         Παρα­μύ­θια για τον Αυτο­κρά­τορα, Γνώση

·         (1997) Ένα καράβι μια φορά (εικο­νο­γρά­φηση Σοφία Φόρτωμα), Ωκε­α­νίδα

·         (1998) Του Γενάρη το φεγγάρι: Παρα­μύ­θια για τους δώδεκα (εικο­νο­γρά­φηση Μάνος Ελευ­θε­ρίου), Κέδρος

·         (2000) Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί (εικο­νο­γρά­φηση Σοφία Φόρτωμα), Ελλη­νικά Γράμ­ματα

·         (2005) Ένα καράβι, καρα­βάκι… (εικο­νο­γρά­φηση Μαθητές Α΄ δημο­τι­κού 2004-2005 σχολής Ι.Μ.Πανα­γιω­τό­που­λου), Εκδό­σεις της Σχολής Ι. Μ. Πανα­γιω­τό­που­λου

Θέατρο

·         (2007) Μπλε μελαγ­χο­λία. Σας αρέσει ο Μπραμς; Άλτιν (Μάνος Ελευ­θε­ρίου, Μάρω Δούκα, Μένης Κου­μα­ντα­ρέας), Κέδρος

·         (2010) Ο Γέρος Χορευ­τής, Μεταίχ­μιο

Συμ­με­τοχή σε συλ­λο­γικά έργα

·         (2013) Ημε­ρο­λό­γιο: Παιδιά του κόσμου, Εκδό­σεις Γκο­βό­στη

·         (2013) Μακρου­λά­κης, Ίδρυμα Εικα­στι­κών Τεχνών και Μου­σι­κής Β. & Μ. Θεο­χα­ράκη

·         (2012) Φύγε για να μείνεις, Οδοι­πό­ρος

·         (2011) Στίχοι στο καβα­λέτο, Εκδό­σεις Τέχνης «Οίστρος»

·         (2011) Τα ποι­ή­ματα του 2010, Κοι­νω­νία των (δε)κάτων

·         (2008) 3.000 χρόνια ελλη­νική ερωτική ποίηση, Εκδο­τική Θεσ­σα­λο­νί­κης

·         (2008) Μαρία Μοντέζ, Αιγό­κε­ρως

·         (2007) Μπλε μελαγ­χο­λία. Σας αρέσει ο Μπραμς; Άλτιν, Κέδρος

·         (2005) Η δεκα­ε­τία του ’60, Εκδό­σεις Καστα­νιώτη

·         (2005) Το Χαλάν­δρι που γνώρισα (19 Έλληνες συγ­γρα­φείς γράφουν για το Χαλάν­δρι), Ευρι­πί­δης

·         (2001) Μια πόλη, ένας συγ­γρα­φέας, Μίνωας

·         (1997) Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο (29 ιστο­ρίες που δημο­σιεύ­τη­καν στην εφη­με­ρίδα «Τα Νέα»), Αθήνα – Κέδρος

Επι­μέ­λειες του συγ­γρα­φέα

·         (1981) Φωτο­γρα­φίες και σήματα Ελλήνων και ξένων φωτο­γρά­φων της περιό­δου 1859-1910, εκδό­σεις Γνώση

·         (1993) Ενθύμιο Σύρας φωτο­γρα­φίες και καρτ ποστάλ από το 1860-1950, εκδό­σεις Γνώση

·         (2000) Νεο­κλα­σική Ερμού­πολη, (Επι­μέ­λεια. Φωτο­γρά­φιση Πανα­γιώ­της Δεν­δρι­νός, Νίκος Δεσύ­πρης, Ιάκωβος Καρ­βώ­νης κ.ά.) Ελλη­νικά Γράμ­ματα

·         (2001) Ενθύ­μιον Σύρου: Σύρος ένα νησί – Μια ιστορία (Επι­μέ­λεια. Καρτ ποστάλ και φωτο­γρα­φίες του 19ου και του 20ού αιώνα, μετά­φραση Sophia Phocas), Ελλη­νικά Γράμ­ματα

·         (2003) Κοκο­ρέλη, Αργυρώ, Ο Μπαλού στο πάρκο, (εικο­νο­γρά­φηση), Μίλητος

·         (2004/2011) Ερμού­πολη, Μια πόλη στη λογο­τε­χνία (Επι­μέ­λεια Μάνος Ελευ­θε­ρίου, επι­μέ­λεια σειράς Κώστας Ακρίβος, φωτο­γρά­φιση Καμίλο Νόλλας) Μεταίχ­μιο.