40+8 Καράτια Έλλη Παρασκευά- 48 χρόνια συνεχούς παρουσίας-Μια παράσταση που έπρεπε που έπρεπε όλοι να δείτε.

Γράφει ο Πέτρος Μόσχου, κρι­τι­κός θεατρου.

40+8 καράτια .

48 χρόνια η ΕΛΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ ΔΙΝΕΙ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ.

Ο χορός είναι η τέχνη της οποίας η πρώτη ύλη είμαστε εμείς , εμείς που την ασκούμε.

Δεν μπορείς να γράψεις για την Έλλη Παρα­σκευα, αν πρώτα δεν γράψεις για τον χορό, για την Ραλλού Μάνου και το Ελλη­νικό Χορό­δραμα.

Στην αρχή ήταν η Κούλα Πρά­τσικα και μια από τις μαθή­τριες της ήταν η Ραλλού Μανου, που κοντά της έμαθε πολλα. Εγώ λέω πως κοντά της πήρε μύηση. Ο πρώτος δάσκα­λος πάντα σου χαρίζει πορεια.

Ύστερα ,για την Μάνου, ήρθε η Γερ­μα­νία και μετά η Γαλλία και αργό­τερα για μικρά δια­στή­ματα ήταν κοντά στην Πρά­τσικα. Το 1947 φεύγει με τον σύζυγό της για την Αμερική. Στην Νέα Υόρκη εγγρά­φε­ται στην σχολή της Μάρθας Γκράχαμ. Βλέπεις την επιρροή που άσκησε επάνω της, καθώς οι κινή­σεις της θυμί­ζουν έντονα την Γκράχαμ. Τα κινη­σιο­λο­γία στοι­χεία θα δοθούν απλό­χερα από την ίδια στις μαθή­τριες και τους μαθητές της και το 1951 ιδρύει το Ελλη­νικό Χορο­δραμα και η Αθήνα υπο­δέ­χε­ται την Μάνου και το Χορο­δραμα σε μια σειρά από παρα­στά­σεις που ακο­λου­θούν με καται­γι­στι­κούς ρυθμούς. Ξεχω­ρί­ζει η χορο­γρα­φία του Μαρσύα, που παρου­σιά­στηκε στην Αγία Μαρίνα ,στην Αίγινα. Η παρά­σταση έγινε με την συνερ­γα­σία της Περι­η­γη­τι­κής Λέσχης και έμεινε στην ιστορία του Ελλη­νι­κού Χορο­δρα­μα­τος.

Η Μάνου, που έχει έντονα επιρ­ρε­α­στει από τον πατέρα της , αγαπά υπέρ­με­τρα την πατρίδα και το άλλο ιδιαί­τερο γνώ­ρι­σμα της ήταν η έντονη επιρροή της μητέρας  που της διδά­σκει τον σπαρ­τια­τικό τρόπο ζωης. Δεν παρα­δί­δει εύκολα τα όπλα και επι­μέ­νει σε πολλά πράγ­ματα. Από την αρχή βρί­σκε­ται κοντά της ο Μάνος Χατζι­δα­κης. Χωρίς τον Μάνο και τις μου­σι­κές του η πορεία του Ελλη­νι­κού Χορο­δρα­μα­τος θαταν δύσκολη. Οι ευτυ­χι­σμέ­νες στιγμές του Ελλη­νι­κού Χορο­δρα­μα­τος είναι αυτές με τον Μάνο Χατζι­δάκη με εργα όπως, οι Εξι Λαϊκές Ζωγρα­φιές, το Κατα­ρα­μένο Φίδι και ο Μέγας Αλέ­ξαν­δρος και αργό­τερα η Ερημια.

Η Μάνου λέει: Να κατα­πια­νό­μα­στε με τις ιδιαί­τε­ρες απαι­τή­σεις του τόπου μας. Φυσικά ο χορός είναι διεθνης και παρ’ όλες τις δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις έχει τους ίδιους κανονες. Η τεχνική όμως είναι μόνο το μέσον. Δίνουμε σε κάθε παρα­γωγή την Ελλη­νι­κό­τητα της χωρίς όμως, όπως σε ένα Ελλη­νικό παρα­δο­σιακό έργο, οπου οι χορευ­τές φορούν τις φου­στα­νέ­λες και τα τσα­ρού­χια. Αυτό πολλές φορές δεν είναι αρκετό. Και τότε τι γίνεται; Η Μάρθα Γκράχαμ έλεγε ότι το αίμα θυμάται στο υπο­σει­νη­δητο που υπο­βάλ­λε­ται σε αυτό από την παρά­δοση.

Ο Σεργκέι Ντια­γκί­λεφ ,ιδρυτής της ανα­βί­ω­σης των Ρωσικών Μπα­λέ­των λέει: Θέλω να κάνω έργο δημιουρ­γού και όχι μιμητου. “Αυτό πιστέ­ψαμε στην αρχή με τον Μάνο”, μας λέει η Μάνου.

Την εποχή εκείνη άρχισε να συνερ­γά­ζε­ται με τον Μίκη Θεο­δω­ράκη, τον Νίκο Μαμα­γκακη, τον Αργύρη Κουνάδη, τον Ξενάκη, τον Γιάννη Κου­ρου­πός,   τον Θεόδωρο Αντω­νίου, Γιάννη Μαρ­κο­πουλο, τονι Λου­κιανό Κηλαι­δονη, τον Σπύρο Βασι­λείου ,τον Δημήτρη Μυταρά, τον Γιάννη Μόραλη, τον Χατζη­κυ­ριάκο Γκίκα.Κατα­πλη­κτι­κες συνερ­γα­σίες. Είναι η εποχή του χορού, όπου το κοι­μι­σμένο παιδί του πολι­τι­σμου επι­τέ­λους ξυπνά.

Την Μάνου την γνώρισα το 1965 από κοντά, πολύ πριν γνωρίσω την Έλλη Παρα­σκευά. Σκαστος από το σπιτι, φεύγω με ένα πλοιά­ριο για την Παλαιά Επί­δαυρο με την Περι­η­γη­τική Λεσχη. Προ­ο­ρι­σμός η Επί­δαυ­ρος. Η Μάνου έχει χορο­γρα­φή­σει τις Τρωάδες του Ευρι­πίδη και δίνει τις τελευ­ταίες οδηγίες στον χορό. Ήμουν περί­ερ­γος να δω την Κατσελη στον ρόλο της Εκάβης. Στο έργο αυτό παρου­σια­ζε­ται ο πόλεμος και τα δεινά που επι­φέ­ρει, Οικο­γέ­νειες που ξεκλι­ρι­ζο­νται, όσοι μένουν ζωντα­νοί που­λιού­νται στα σκλα­βο­πά­ζαρα, μοίρα κοινή όλων των γυναι­κών που μέσα από το έργο του ο Ευρι­πί­δης μιλά γιαυτο που τους περι­μέ­νει.

Το 1965 είναι η χρονιά που γνώρισα την Μάνου και αυτό με συγκι­νεί πάντα. Η Έλλη Παρα­σκευά θα είναι ο ενδιά­με­σος κρικος.

Πέρασαν χρόνια πολλά, πάρα πολλά. Είμαι στην Ρόδο και συναντώ την Μάνου. Η Έλλη Παρα­σκευά έχει ήδη κάνει την δική της σχολή στην Ρόδο, την πρώτη σχολή χορού στα δωδε­κα­νησα. Η Ρόδος είχε τον κατάλ­ληλο άνθρωπο  που το προ­σπά­θησε και το κατά­φερε.

Ο χορός είχε τις δικές του ευτυ­χι­σμέ­νες στιγμές στην Ρόδο. Η Έλλη Παρα­σκευά θα δώσει πολλές ευκαι­ριες σε συνα­δέλ­φους της από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικο για να κατέ­βουν στην Ρόδο και να διδά­ξουν χορό στα παιδια. Σύντομα θα κλείσει την 5η δεκα­ε­τία και συνε­χί­ζει  με τα παιδιά της να δίνει ανάσες στην όμορφη τέχνη του χορού. Η Έλλη κατά­φερε ο χορός , το αδι­κη­μένο παιδί του πολι­τι­σμού, να ριζώσει και να ανα­πτυ­χθεί. Ακού­ρα­στη συνε­χί­ζει από τότε να δίνει την παρου­σία της σε κάθε περι­σταση. Για τις μαθή­τριες και τους μαθητες της λέει”Είναι όλα τους παιδιά μου, είμαι η άλλη τους μητέρα και δεν με ξεχνανε ποτε. Μαζί ζήσαμε πολλές χαρές”.

Παρα­κο­λού­θησα την φετινή παρά­σταση της Σχολής της και στο τέλος σκέ­φτηκα “κοίταξε να δεις, αυτή η γυναίκα που πήρε τα πέντε τάλαντα της παρα­βο­λής και και τακανε περισ­σό­τερα μαζί με τα παιδιά της ,πολλά παιδιά, που τα ταξει­δεψε στην μαγεία του χορού, πόσο ευτυ­χι­σμένη και ανα­τρε­πτική είναι”. Στην κου­βέ­ντα που είχαμε λίγο αργό­τερα κάποια στιγμή γύρισε και μου είπε “ εγώ δεν αναζητώ χαμέ­νους καιρούς, όπως λέει ο Προυστ, η ζωή είναι γεμάτη προ­σφορά νομίζω. Έδωσα πολλές ευκαι­ρίες σε όλους και δεν στα­μά­τησα ποτε να δίνω κάτι από την ψυχή μου στα παιδιά και αυτό είναι που μετράει περισ­σό­τερο για μένα σαν δασκάλα”. Σήμερα μπορεί να νοιώθει περη­φανη που περε­μει­ναν πίστα σε μια συμ­βί­ωση γεμάτη χαρές και λύπες, γιατί τίποτα δεν είναι πάντα εύκολο στην ζωή.

Της έδωσα τα συγ­χα­ρη­τη­ρια μου και κάπως συγκι­νη­με­νος της είπα “Σε ευχα­ρι­στώ που υπάρ­χεις. Σε λίγο όλα αυτά θα κλεί­σουν 50 ολο­κληρα χρόνια. Πόσο γρήγορα περνά ο καιρός! Έλλη έχεις τόση αγάπη για αυτό που κάνεις” Μου χαμο­γέ­λασε, έτσι που μόνο εκείνη ξέρει να χαμό­γελα και είπε “ Σε ευχα­ρι­στώ πολύ Πέτρο”

Η ίδια λέει “ Η φετινή μας παρά­σταση είναι μια μικρή περι­ή­γηση στις δια­δρο­μές του χορου. Πώς στην ίδια σκηνή εναλ­λά­σο­νται το μπαλέτο με τον σύγ­χρονο χορό, πως πηγαί­νουμε από το Latin στο Tango και στο  flamengo, πως βρί­σκουμε κοινή έκφραση στο  Hip hop και στην Jazz . Ο χορός είναι μια ομορφη εκφρα­στική πολυ­μορ­φική τέχνη που μας επι­τρέ­πει να βιώ­νουμε ποικίλα συναι­σθή­ματα, που τα εκφρά­ζουμε με το σώμα και την ψυχή και οι θεατές να εισπράτ­τουν με τα μάτια και την ψυχή τους”. Ευχα­ρί­στησε από την καρδιά της όλες τις δασκά­λες της σχολής που συνέ­βαλ­λαν απο­φα­σί­στη­καν στο υπέροχο απο­τέ­λε­σμα. Την Σέβη Αργυρού, την Μύριαμ Πεκ­με­στζη, την Σταυ­ρούλα Γιωρ­γο­πα­πα­δα­κου, την Βούλα Γρανίτη και τον δάσκαλο του Hop hop Stein Are Gjersvik ,καθώς και όλους τους συντε­λε­στές της παρά­στα­σης. Ιδιαί­τερα εδωσε τις άπειρες ευχα­ρι­στίες της στα παιδια, μικρά και μεγάλα, που δού­λε­ψαν με πάθος ,όρεξη και αγάπη και έδωσαν ένα  αισθη­τικά  ομορφο και καλ­λι­τε­χνικό απο­τέ­λε­σμα.

Ιδιαί­τερα συγ­χα­ρη­τή­ρια από μένα στην Μαρία Μανου­κιαν, πρώην μαθή­τρια της σχολής της Έλλης, που άρχισε ήδη την επαγ­γελ­μα­τική της καριερα. Ζήτησα να την γνωρίσω. Αυτό το κορίτσι έχει πολύ μέλλον στο χορό.

Η παρά­σταση ήταν αφιε­ρω­μένη στον Βαγγέλη Παυλίδη και την Ζωή Φωτει­νου . Δύο άνθρω­ποι με τους οποίους η Έλλη είχε  στενούς δεσμούς φιλίας  και  αγάπης , που υπηρξαν πάντα δίπλα της σε όλη την πορεία της σχολής της όλα αυτά τα χρόνια και που δεν είναι πια κοντά μας.

Όταν η Ραλλού Μάνου ζήτησε από την Έλλη να παρα­μεί­νει και να διδά­σκει στην σχολής και φυσικά να παίρνει μέρος στις παρα­στά­σεις του Χορο­δρα­μα­τος, η Έλλη έπρεπε να αντι­με­τω­πί­σει την πολύ σημα­ντική πρό­κληση, ή να μείνει στην Αθήνα και να κάνει καριέρα δίπλα  στην Μάνου ή να επι­στρέ­ψει στην Ρόδο και να ανοίξει την σχολή της. Την κέρδισε η αγάπη για το νησί και τα παιδιά που μέχρι τότε δεν ειχαν την ευκαι­ρία να γνω­ρί­σουν τις συγκι­νή­σεις του χορού που εκείνη είχε γευτεί.

Προ­σω­πικά πιστεύω ότι έχει παίξει πολύ σημα­ντικο ρόλο στον χώρο του πολι­τι­σμού και επαξια μπορεί να έχει την θέση της ανάμεσα στους πιο σημα­ντι­κούς ανθρώ­πους του τόπου μας.  Αυτοί όλοι οι άνθρω­ποι θα πρέπει κάποια στιγμή να τιμη­θούν από την πολι­τεία για την προ­σφορά τους.

Ευχα­ρι­στώ

Πέτρος Μόσχος