«Ο πληθυσμόςτης Ελλάδας υπό διωγμόν»: Μνημόνια και δημογραφικό

Δρα­μα­τική αριθ­μη­τική ανα­τροπή φαί­νε­ται πως πυρο­δό­τησε για τον πλη­θυ­σμό της Ελλάδας η οικο­νο­μική κρίση, που πλήττει από το 2010 τη χώρα. Η συρ­ρί­κνωση των γεν­νή­σεων, η αύξηση των θανάτων και η αρνη­τική μετα­νά­στευση, ανα­δει­κνύ­ουν το δημο­γρα­φικό της Ελλάδας σε μέγα εθνικό θέμα. Σύμφωνα με τους υπο­λο­γι­σμούς της ΕΛΣΤΑΤ, μόνο το διά­στημα 2011-2017 ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας μειώ­θηκε κατά 355.000 ανθρώ­πους και αν το πρό­βλημα δεν αντι­με­τω­πι­σθεί με την υπευ­θυ­νό­τητα που απαι­τεί­ται για το «νούμερο 1» εθνικό πρό­βλημα, ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας, το 2050, μόλις που θα αγγίζει τα 10 εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πων. Κι ακόμη χει­ρό­τερα, σύμφωνα με τους υπο­λο­γι­σμούς της Eurostat, το 2080, με 7,2 εκατομ. ανθρώ­πους, η Ελλάδα θα απο­τε­λεί το μικρό­τερο (σσ. και επι­σφα­λέ­στερο (;)) τμήμα της ΕΕ.

Η έρευνα με τίτλο «Ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας υπό διωγμόν», που υπο­γρά­φει η νομικός Ήρα Έμκε- Που­λο­πού­λου, διδά­κτο­ρας του πανε­πι­στη­μίου του Παρι­σιού, μέλος της Ακα­δη­μίας Επι­στη­μό­νων της Νέας Υόρκης και αντι­πρό­ε­δρος της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Δημο­γρα­φι­κών Μελετών, υπό την αιγίδα της οποίας, άλλωστε, τελεί η έκδοση, είναι «κραυγή αγωνίας». «Στόχος του βιβλίου είναι να απο­δεί­ξει ότι κατά τη διάρ­κεια της κρίσης μεγάλα τμήματα του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού βρί­σκο­νται “υπό διωγμόν”, υφί­στα­νται, δηλαδή, συστη­μα­τική υποβολή σε ταλαι­πω­ρίες, που έχουν οδη­γή­σει ή θα κατα­λή­ξουν στο μέλλον στην απο­μά­κρυνσή τους από την Ελλάδα, από την οικο­γέ­νειά τους, από τη δουλειά τους, από τους φίλους τους, ακόμη και από τη ζωή» σημειώ­νει χαρα­κτη­ρι­στικά η ίδια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και συμπυ­κνώ­νει το δημο­γρα­φικό πρό­βλημα της χώρας ως εξής: «Οι δημο­γρα­φι­κοί δείκτες εξε­λίσ­σο­νται με βραδύ ρυθμό και βελ­τιώ­νο­νται με ακόμη βρα­δύ­τερο. Αν, όμως, η στρα­τη­γική που έχει ως στόχο την αύξηση των γεν­νή­σεων, την επι­βρά­δυνση του ρυθμού γήραν­σης, τον περιο­ρι­σμό της απο­δη­μίας, δεν εφαρ­μο­στεί ΤΩΡΑ, τα προ­βλή­ματα του πλη­θυ­σμού θα εκδι­κη­θούν εκεί­νους που τα αγνοούν!».

Στην έκδοση των 734 σελίδων, «προϊόν έρευνας τριών χρόνων», που φιλο­ξε­νεί απο­κω­δι­κο­ποιώ­ντας δεκάδες στα­τι­στι­κούς πίνακες της ΕΛΣΤΑΤ και της EUROSTAT και εικο­νο­γρα­φεί­ται από το σκω­πτικό πενάκι του Σπύρου Ορνε­ράκη, παρα­τί­θε­ται λεπτο­με­ρειακή χαρ­το­γρά­φηση του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού, όπως αυτή δια­μορ­φώ­θηκε μέσα από τις κατά καιρούς οικονομικο-πολιτικο-κοινωνικές συν­θή­κες από το 1828 έως σήμερα, αλλά κυρίως την περίοδο της οικο­νο­μι­κής κρίσης.

Η κ. Έμκε – Που­λο­πού­λου εξηγεί ότι το δημο­γρα­φικό εμφα­νί­στηκε στη δεκα­ε­τία του ΄80, επο­μέ­νως προ­ϋ­πήρχε της κρίσης, αλλά επι­δει­νώ­θηκε κατά τη διάρ­κειά της, με απο­τέ­λε­σμα ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας να μειώ­νε­ται, να αλλοιώ­νε­ται και να γερνάει με ταχύ­τερο από τον ανα­με­νό­μενο ρυθμό.

«Οι απο­γρα­φές απο­κά­λυ­ψαν ότι έως και τις αρχές του 21ου αι. ο πλη­θυ­σμός της χώρας αυξα­νό­ταν διαρκώς, ακόμα και στις ανώ­μα­λες περιό­δους, που γνώρισε το ελλη­νικό έθνος» λέει και συνε­χί­ζει: «Για παρά­δειγμα, το 1828, πριν από την ίδρυση του ελλη­νι­κού κράτους, η Ελλάδα «μετρούσε» 753.000 ανθρώ­πους, οι οποίοι το 2011 έφτασαν τους 10,9 εκα­τομμ­μύ­ρια. Το 2011 αντι­στοι­χού­σαν 104 γυναί­κες σε 100 άνδρες και στην περίοδο 1951-2011 μειώ­θηκε στο μισό ο πλη­θυ­σμός των νέων 0-14 χρόνων (από 28,8% σε 14,5%) και σχεδόν τρι­πλα­σιά­στηκε η ανα­λο­γία των ηλι­κιω­μέ­νων στον πλη­θυ­σμό (από 6,7% σε 19,5%). Αλλά, στην περίοδο της κρίσης, ο ρυθμός γήραν­σης επι­τα­χύ­νε­ται. Η μέση ηλικία του πλη­θυ­σμού από 30 έτη το 1951 φτάνει τα 43,5 το 2014!».

Επι­πλέον, την περίοδο 2001-2011 κατα­γρά­φε­ται μικρή μείωση στους άγαμους και στους έγγα­μους, αυξά­νε­ται σημα­ντικά ο αριθμός των δια­ζευγ­μέ­νων και λιγό­τε­ρων των χήρων/χηρών, ενώ παρα­τη­ρεί­ται μεγάλη αύξηση των μονο­πρό­σω­πων νοι­κο­κυ­ριών, μικρό­τερη αύξηση των νοι­κο­κυ­ριών 2-3 ατόμων και μείωση των νοι­κο­κυ­ριών 4 ατόμων. Είναι, δε, εντυ­πω­σιακή η μείωση των πολύ­τε­κνων οικο­γε­νειών.

Σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας, την περίοδο 2011-2016, οι θάνατοι ξεπέ­ρα­σαν τις γεν­νή­σεις κατά 115.479 άτομα (γεν­νή­σεις 692.592 / θάνατοι 808.071). Η μικρή αύξηση των γεν­νή­σεων (κατά 1.051 παιδιά), που κατα­γρά­φηκε το 2016 οφεί­λε­ται κατά 77% σε γεν­νή­σεις από γυναί­κες πρό­σφυ­γες, που δεν θα μείνουν στην Ελλάδα. Σε έξι χρόνια, δε, χάθηκαν πολύ περισ­σό­τερα άτομα από τις γεν­νή­σεις ενός έτους (π.χ. το 2016, 93.698 γεν­νή­σεις). Έως το 2010, οι άνθρω­ποι που έρχο­νταν στην Ελλάδα ήταν περισ­σό­τε­ροι από εκεί­νους που την εγκα­τέ­λει­παν. Η εικόνα που παρου­σιά­ζει σήμερα (2018) η χώρα, εκτός από την υπεροχή των θανάτων έναντι των γεν­νή­σεων, οφεί­λε­ται στο φαι­νό­μενο της «αρνη­τι­κής μετα­νά­στευ­σης», γεγονός που έχει ως συνέ­πεια τη μείωση του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού, κάθε χρόνο, σε απόλυτο αριθμό.

Τα στοι­χεία που παρα­τί­θε­νται στην ογκώδη έκδοση οδηγούν στο σχεδόν αδια­πραγ­μά­τευτο συμπέ­ρα­σμα πως ό,τι κατά­φερε με κόπο η Ελλάδα να κερ­δί­σει στα χρόνια της «ευμά­ρειας», όταν -έτσι κι αλλιώς- τα νέα ζευ­γά­ρια δύσκολα έπαιρ­ναν την απόφαση για 2ο και 3ο παιδί, το έχασε μέσα στα οκτώ χρόνια της κρίσης! Το δημο­γρα­φικό από εθνικό θέμα εξε­λί­χθηκε σε εφιάλτη.

Όπως ανα­φέ­ρει η ερευ­νή­τρια, για το θέμα των αιτίων και των επι­πτώ­σεων των δημο­γρα­φι­κών εξε­λί­ξεων, οι παρά­γο­ντες για τη δυσμενή εικόνα του πλη­θυ­σμού είναι πολλοί, αλλά «πρω­ταρ­χική θέση κατά τη διάρ­κεια της κρίσης κατέχει η ανεργία, η επι­σφα­λής απα­σχό­ληση και η μείωση του οικο­γε­νεια­κού εισο­δή­μα­τος. Μετά το 2013 παρα­τη­ρεί­ται μείωση της ανερ­γίας με ταυ­τό­χρονη μείωση της πλήρους απα­σχό­λη­σης και αύξηση της μερικής. Η εξέλιξη αυτή σημαί­νει ότι καταρ­γού­νται οι “καλές” θέσεις εργα­σίας με ικα­νο­ποι­η­τικό μισθό, εξα­σφά­λιση και εργα­σιακά δικαιώ­ματα, ενώ αυξά­νο­νται οι “ευέ­λι­κτες μορφές απα­σχό­λη­σης”, ανα­σφά­λι­στες με πολύ χαμη­λούς μισθούς και ενίοτε απα­ρά­δε­κτες συν­θή­κες εργα­σίας». Ως εκ τούτου, η αύξηση της ανερ­γίας των νέων ανδρών και γυναι­κών και η απα­σχό­ληση σε δυσβά­στα­κτο περι­βάλ­λον απο­τε­λούν αιτία μείωσης της γαμη­λιό­τη­τας και της γεν­νη­τι­κό­τη­τας και αύξηση της απο­δη­μίας, γιατί όσοι της υφί­στα­νται, κυρίως όσοι έχασαν τη δουλειά τους, δεν απο­φα­σί­ζουν να παντρευ­τούν και να κάνουν παιδιά και όσοι έχουν προ­σό­ντα επι­λέ­γουν τη μετα­νά­στευση».

Η κ. Έμκε – Που­λο­πού­λου χτυπάει τον κώδωνα κιν­δύ­νου. «Το δημο­γρα­φικό πρό­βλημα θα επι­δει­νω­θεί» τονίζει και εξηγεί: «Η εντυ­πω­σιακή μείωση των γεν­νή­σεων, η γήρανση του πλη­θυ­σμού και η εκτό­ξευση της απο­δη­μίας θα κατα­λή­ξουν σε μεγάλη συρ­ρί­κνωση του πλη­θυ­σμού της χώρας μας και σε αύξηση της ανα­λο­γίας των ηλι­κιω­μέ­νων. Θα αυξά­νε­ται ο πλη­θυ­σμός άνω των 65 ετών σε βάρος των ηλικιών 0-14».

Στο ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει αντι­στροφή της δημο­γρα­φι­κής… κατρα­κύ­λας της χώρας, η ερευ­νή­τρια απαντά: «Πρό­κει­ται για μία εν μέρει μη ανα­στρέ­ψιμη πραγ­μα­τι­κό­τητα. Η επί 40 χρόνια χαμηλή γονι­μό­τητα έχει δημιουρ­γή­σει μια μικρό­τερη αριθ­μη­τικά γενιά γυναι­κών. Ακόμα κι αν οι γυναί­κες αυτές απο­κτή­σουν περισ­σό­τερα παιδιά, θα είναι δύσκολο ο αριθμός των γεν­νή­σεων να ξεπε­ρά­σει τον αριθμό των θανάτων. Εξάλλου, θα πρέπει να περά­σουν 25-30 χρόνια, ώστε η αύξηση των γεν­νή­σεων να δημιουρ­γή­σει τη γενιά, που θα εντα­χθεί στην αγορά εργα­σίας και με την απα­σχό­ληση και τις εισφο­ρές της στο ασφα­λι­στικό σύστημα να συμ­βά­λει στη στήριξή του. Μέχρι ν΄ αρχίσει να εργά­ζε­ται αυτή η γενιά, θα χρεια­στούν επι­πλέον δαπάνες ιδιω­τι­κές και δημό­σιες για την ανα­τροφή και την εκπαί­δευσή της».

Η κ. Έμκε Που­λο­πού­λου κρατά για το τέλος μια μικρή δέσμη φωτός από μια χαρα­μάδα ελπίδας… «Υπάρχει, ωστόσο, δυνα­τό­τητα να στα­μα­τή­σει η κατάρ­ρευση και να επι­βρα­δυν­θεί ο ρυθμός γήραν­σης, αλλά αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την παροχή γεν­ναίων κινή­τρων για την ενί­σχυση της γονι­μό­τη­τας και τον περιο­ρι­σμό της απο­δη­μίας. Αλλά όχι έτσι απλά. Υπάρχει άμεση ανάγκη για μια υπεύ­θυνη, συντο­νι­σμένη, σοβαρή δημο­γρα­φική πολι­τική, που θα έχει ως στόχο τη δια­μόρ­φωση ενός κοι­νω­νι­κού και εργα­σια­κού περι­βάλ­λο­ντος, ευνοϊ­κού για τη δημιουρ­γία οικο­γέ­νειας, την από­κτηση παιδιών και την παρα­μονή των νέων στον τόπο μας. Πρέπει, δε, να γίνει κατα­νοητό ότι η χρη­σι­μο­ποί­ηση μετα­να­στών και προ­σφύ­γων για τη βελ­τί­ωση του δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος, μπορεί να οδη­γή­σει σε εθνική και δημο­γρα­φική αλλοί­ωση. Εξάλλου, οι μετα­νά­στες προ­σαρ­μό­ζουν την ανα­πα­ρα­γω­γική συμπε­ρι­φορά τους στη συμπε­ρι­φορά των γηγενών και μακρο­χρό­νια γερνούν και αυτοί. Εκείνο που πρέπει να γίνει, είναι η δημιουρ­γία ενός φορέα που θα συντο­νί­ζει τη στρα­τη­γική για το Δημο­γρα­φικό, π.χ. ένα υπουρ­γείο Οικο­γε­νεια­κής Πολι­τι­κής ή ένα Γραφείο Δημο­γρα­φι­κής Πολι­τι­κής της Βουλής. Τέλος, απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση για μια τέτοια πολι­τική είναι η ανά­πτυξη με ρυθμό του­λά­χι­στον 2%, ώστε να μπορεί να βοη­θή­σει και στη στήριξη του ασφα­λι­στι­κού συστή­μα­τος».

Πηγή thetoc.gr