Αποκάλυψη: Γιατί απεκλείσθη η Ρόδος για Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης

Η «δη­μο­κρα­τι­κή» από την στιγ­μή που έγινε η πρώτη επι­λο­γή για την ανά­δει­ξη της Πο­λι­τι­στι­κής Πρω­τεύ­ου­σας της Ευ­ρώ­πης για το 2021 και απε­χώ­ρη­σαν από το τημ διά­φο­ροι άν­θρω­ποι, σχη­μά­τι­σε την εντύ­πω­ση ότι «κάτι δεν πή­γαι­νε καλά στο Βα­σί­λειο της Δα­νι­μαρ­κί­ας» και την αί­σθη­σή της αυτή απο­τύ­πω­σε σε κά­ποια σχό­λια, «πε­ριο­ρι­σμέ­νου κιν­δύ­νου», για να αφή­σει το τημ να ερ­γα­στεί απρό­σκο­πτα. Φαί­νε­ται, όμως, ότι και πάλι είχε δίκιο.

Πριν λίγες ημέ­ρες, δη­μο­σιο­ποι­ή­θη­κε στην ιστο­σε­λί­δα του υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού η κρίση της Επι­τρο­πής την οποί­αν ανα­πα­ρή­γα­γαν οι «αντί­πα­λες» πό­λεις, Ελευ­σί­να και Κα­λα­μά­τα. Η δη­μο­τι­κή αρχή Ρόδου «έπνι­ξε» όμως την τε­λι­κή αυτή κρίση και δεν έκρι­νε καν σκό­πι­μο να ενη­με­ρώ­σει το δη­μο­τι­κό συμ­βού­λιο, ούτε φυ­σι­κά την κοινή γνώμη. Το μόνο που δια­τυ­μπά­νι­ζε ήταν ότι «όποιος επι­θυ­μού­σε θα μπο­ρού­σε να μπει στην ιστο­σε­λί­δα του Δήμου και να δια­βά­σει την πρό­τα­ση που είχε κα­τα­τε­θεί».

Σή­με­ρα η «δη­μο­κρα­τι­κή» φέρ­νει στο φως την τε­λι­κή ανα­φο­ρά της Επι­τρο­πής σε με­τά­φρα­ση (σημ. είναι γραμ­μέ­νη στα αγ­γλι­κά) για ενη­μέ­ρω­ση της κοι­νής γνώ­μης και για να πλη­ρο­φο­ρη­θεί γιατί απερ­ρί­φθη η πρό­τα­ση της Ρόδου, καθώς μά­λι­στα οι πραγ­μα­τι­κοί λόγοι απε­κρύ­βη­σαν «τε­χνηέ­ντως» από τη δη­μο­τι­κή αρχή.

Ει­σα­γω­γι­κά επι­ση­μαί­νου­με τα πιο «τρα­ντα­χτά» στοι­χεία πάνω στα οποία στη­ρί­χθη­κε η επι­τρο­πή και απέρ­ρι­ψε την πρό­τα­ση της δη­μο­τι­κής αρχής:

Ασυ­νή­θης  πρα­κτι­κή

στις ΠΠΕ….

Κατά την πα­ρου­σί­α­ση, η επι­τρο­πή ενη­με­ρώ­θη­κε ότι ένα έργο θα έχει προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό πάνω από 3,7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ και θα διορ­γα­νω­θεί από τον ορ­γα­νι­σμό του Καλ­λι­τε­χνι­κού Διευ­θυ­ντή. Η πρα­κτι­κή αυτή είναι εξαι­ρε­τι­κά ασυ­νή­θης στις ΠΠΕ και θα δώσει το έναυ­σμα για κα­τη­γο­ρί­ες περί σύ­γκρου­σης συμ­φε­ρό­ντων. Βάσει της εμπει­ρί­ας από προη­γού­με­νες ΠΠΕ, είναι ση­μα­ντι­κό τα ανώ­τε­ρα στε­λέ­χη (και τα μέλη του Συμ­βου­λί­ου) να μην έχουν συμ­φέ­ρο­ντα στο πρό­γραμ­μα ΠΠΕ. Υπήρ­χε επί­σης ένας κατά τα φαι­νό­με­να με­γά­λος αριθ­μός έργων του Heat Collective, στα διά­φο­ρα σχή­μα­τά του.

Η αξιο­λό­γη­ση του προ­τει­νό­με­νου προ­γράμ­μα­τος από την επι­τρο­πή κα­τέ­στη δυ­σχε­ρής λόγω της έλ­λει­ψης οι­κο­νο­μι­κών στοι­χεί­ων για τα προ­τει­νό­με­να έργα (βα­σι­κό στοι­χείο των φα­κέ­λων υπο­ψη­φιό­τη­τας που φτά­νουν στο τε­λι­κό στά­διο επι­λο­γής).Η έλ­λει­ψη οι­κο­νο­μι­κών στοι­χεί­ων για  τα έργα απο­τέ­λε­σε αδυ­να­μία.

Έλ­λειμ­μα   συμ­με­το­χής

πο­λι­τών -φο­ρέ­ων

Κατά την προ­ε­πι­λο­γή, η επι­τρο­πή είχε ση­μειώ­σει την έντο­νη ενερ­γο­ποί­η­ση πο­λι­τών, φο­ρέ­ων, καθώς και του πο­λι­τι­στι­κού τομέα. Από τον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας φαί­νε­ται ότι αυτή η ενερ­γο­ποί­η­ση έχει πε­ριο­ρι­στεί αι­σθη­τά σε σύ­γκρι­ση με τη φάση της προ­ε­πι­λο­γής, καθώς η προ­σο­χή στρά­φη­κε στη πα­γί­ω­ση του προ­γράμ­μα­τος

Θα πε­ρι­μέ­να­με ευ­ρύ­τε­ρη συμ­με­το­χή του το­πι­κού πλη­θυ­σμού σε αυτές τις εκ­δη­λώ­σεις. Απο­κο­μί­σα­με την εντύ­πω­ση πε­ρισ­σό­τε­ρο της χρή­σης του νη­σιού ως χώρου έκ­φρα­σης άλλων, παρά της εστί­α­σης στους δι­κούς του κα­τοί­κους, κάτι που θα εμ­βά­θυ­νε την αντί­λη­ψή τους για την ποι­κι­λο­μορ­φία των πο­λι­τι­σμών της Ευ­ρώ­πης.

Η επι­τρο­πή δεν πεί­στη­κε για το ότι θα προ­έ­κυ­πτε ση­μα­ντι­κή ενί­σχυ­ση της το­πι­κής δια­χει­ρι­στι­κής ικα­νό­τη­τας (αντί για βρα­χυ­πρό­θε­σμες ανα­θέ­σεις κα­θη­κό­ντων σε άτομα από την Αθήνα), προ­κει­μέ­νου να διεκ­πε­ραιω­θεί το ση­μα­ντι­κά ενι­σχυ­μέ­νο πο­λι­τι­στι­κό πρό­γραμ­μα μετά το πέρας της ΠΠΕ.

Το ψη­φια­κό σχέ­διο δεν πε­ρι­λάμ­βα­νε, όπως θα πε­ρί­με­νε η επι­τρο­πή, στοι­χεία για την διεύ­ρυν­ση της συμ­με­το­χής των πο­λι­τών στην πο­λι­τι­στι­κή ζωή.

Η επι­τρο­πή εξέ­τα­σε την προ­τει­νό­με­νη νο­μι­κή μορφή του φορέα δια­χεί­ρι­σης και τη σύν­θε­ση του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λί­ου. Πα­ρα­τή­ρη­σε ότι δεν πε­ρι­λαμ­βά­νο­νταν εκ­πρό­σω­ποι από την κοι­νω­νία των πο­λι­τών, την εκ­παί­δευ­ση και τον πο­λι­τι­στι­κό τομέα

Η επι­τρο­πή θε­ώ­ρη­σε ασα­φείς τους στό­χους της υπο­ψη­φιό­τη­τας. Σε ορι­σμέ­να ση­μεία, ιδίως κατά την πα­ρου­σί­α­ση, βρέ­θη­κε στο επί­κε­ντρο η επι­δί­ω­ξη της ενί­σχυ­σης της πο­λι­τι­στι­κής του­ρι­στι­κής προ­σφο­ράς στο νησί, κάτι που δεν προ­βάλ­λε­ται με τον ίδιο τρόπο στον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας. Αυτό κα­τέ­δει­ξε έλ­λει­ψη σα­φή­νειας σε ότι αφορά τους στό­χους.

Η επι­τρο­πή δεν διέ­κρι­νε ένα στι­βα­ρό φάσμα εταί­ρων από την Ευ­ρώ­πη. Πολ­λοί ορ­γα­νι­σμοί ήταν μι­κρής κλί­μα­κας και πε­ριο­ρι­σμέ­νης διε­θνούς εμ­βέ­λειας.

Eπι­λο­γή της Πο­λι­τι­στι­κής Πρω­τεύ­ου­σας της Ευ­ρώ­πης

Τε­λι­κή ανα­φο­ρά

ΠΟ­ΛΙ­ΤΙ­ΣΤΙ­ΚΗ ΠΡΩ­ΤΕΥΟΥ­ΣΑ ΤΗΣ ΕΥ­ΡΩ­ΠΗΣ

Ρόδος

Γε­νι­κό πε­ρί­γραμ­μα

Η Ρόδος πα­ρου­σιά­στη­κε ως μια επι­τυ­χη­μέ­νη πόλη με ισχυ­ρούς πό­ρους πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς που συ­μπλη­ρώ­νουν την προ­σφο­ρά δια­κο­πών κοντά στη θά­λασ­σα. Η υπο­ψη­φιό­τη­τα συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει τα νησιά των Δω­δε­κα­νή­σων. Η συ­μπε­ρί­λη­ψή τους ση­μαί­νει ότι η πε­ριο­χή δια­θέ­τει δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νο πο­λι­τι­σμι­κό κε­φά­λαιο, το οποίο απο­τε­λεί πηγή έμπνευ­σης για έργα και καλ­λι­τέ­χνες. Κατά την πα­ρου­σί­α­ση, η επι­τρο­πή αξιο­λό­γη­σης ενη­με­ρώ­θη­κε για τους στό­χους της επέ­κτα­σης της του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου στους ελ­λι­πώς ανε­πτυγ­μέ­νους από του­ρι­στι­κή άποψη χει­με­ρι­νούς μήνες, για την προ­σπά­θεια ενί­σχυ­σης της πο­λι­τι­στι­κής του­ρι­στι­κής προ­σφο­ράς και την ανά­πτυ­ξη του δυ­να­μι­κού των νη­σιών.

Η πο­λι­τι­στι­κή προ­σφο­ρά βα­σί­ζε­ται σή­με­ρα κατά κύριο λόγο στα ιστο­ρι­κά αξιο­θέ­α­τα. Στον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι πολ­λοί καλ­λι­τέ­χνες, θε­α­τρι­κές ομά­δες, μου­σι­κοί, σχε­δια­στές κλπ. είναι «πα­γι­δευ­μέ­νοι σε πα­ρα­γω­γές μι­κρής κλί­μα­κας, λόγω μι­κρής προ­σέ­λευ­σης κοι­νού και έλ­λει­ψης ευ­και­ριών».

Η υπο­ψη­φιό­τη­τα βα­σί­ζε­ται στο θέμα «Τα­ξί­δι στο Φως». Δο­μεί­ται γύρω από τέσ­σε­ρις κα­τευ­θύν­σεις, που πα­ρα­πέ­μπουν σε πυ­ξί­δα: «Πο­λί­της της Ευ­ρώ­πης» (Δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τες και Αξίες), «Ανα­το­λή–Δύση» (Πλατ­φόρ­μα Δια­λό­γου), «Νη­σιω­τι­κό­τη­τα» (Βιω­σι­μό­τη­τα και Πρό­σβα­ση) και «Δη­μιουρ­γι­κός Τόπος, Δη­μιουρ­γι­κοί Άν­θρω­ποι» (Γιορ­τή της συν-δη­μιουρ­γί­ας).

Πο­λι­τι­στι­κή Στρα­τη­γι­κή

Η πο­λι­τι­στι­κή στρα­τη­γι­κή εγκρί­θη­κε από το Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο το 2015, στο πλαί­σιο του Επι­χει­ρη­σια­κού Σχε­δί­ου του για το διά­στη­μα 2015-2019. Το 2016 εγκρί­θη­κε τρο­πο­ποί­η­ση για την πα­ρά­τα­ση του πο­λι­τι­στι­κού σκέ­λους για πέντε επι­πλέ­ον έτη. Η στρα­τη­γι­κή θα ανα­θε­ω­ρεί­ται κάθε τρία έτη και θα συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει δια­δι­κτυα­κή δια­δι­κα­σία δια­βού­λευ­σης. Η υπο­ψη­φιό­τη­τα ΠΠΕ είναι εναρ­μο­νι­σμέ­νη με μια μάλ­λον ευ­ρύ­τε­ρη πο­λι­τι­στι­κή στρα­τη­γι­κή. Δεν έχει υπάρ­ξει επί­ση­μη χαρ­το­γρά­φη­ση του πο­λι­τι­στι­κού τομέα και ο φά­κε­λος υπο­ψη­φιό­τη­τας πα­ρα­δέ­χε­ται ότι τα στοι­χεία είναι κα­τα­κερ­μα­τι­σμέ­να. Στην πε­ρί­πτω­ση επι­λο­γής της, η Ρόδος θα διε­νερ­γού­σε με­λέ­τη εκ βά­θρων.

Η επι­τρο­πή εκτί­μη­σε δε­ό­ντως τη δέ­σμευ­ση για την υλο­ποί­η­ση του 36% των έργων του φα­κέ­λου υπο­ψη­φιό­τη­τας, ανε­ξαρ­τή­τως της έκ­βα­σης του δια­γω­νι­σμού ΠΠΕ. Το σχέ­διο προ­βλέ­πει ότι το 44% των εκ­δη­λώ­σε­ων του φα­κέ­λου υπο­ψη­φιό­τη­τας δεν είναι εφά­παξ διορ­γα­νώ­σεις, αλλά το πρώτο βήμα για βιώ­σι­μες ετή­σιες ή ανά διε­τία εκ­δη­λώ­σεις.

Ο φά­κε­λος υπο­ψη­φιό­τη­τας δίνει πε­ριο­ρι­σμέ­νες πλη­ρο­φο­ρί­ες όσον αφορά τον πο­λι­τι­στι­κό, κοι­νω­νι­κό και οι­κο­νο­μι­κό αντί­κτυ­πο της ΠΠΕ. Σε αντί­θε­ση με άλ­λους φα­κέ­λους, δεν έγινε ανοι­κτή ανά­λυ­ση των προ­κλή­σε­ων και των ευ­και­ριών που αντι­με­τω­πί­ζει η πόλη, κάτι που θα μας έδινε την ευ­και­ρία να εξε­τά­σου­με την πο­λι­τι­στι­κή στρα­τη­γι­κή και την συ­να­κό­λου­θη υπο­ψη­φιό­τη­τα ΠΠΕ ενταγ­μέ­νη σε ένα γε­νι­κό­τε­ρο πλαί­σιο. Η επι­τρο­πή εντό­πι­σε μια αντί­φα­ση με­τα­ξύ, αφε­νός, της δια­βε­βαί­ω­σης του φα­κέ­λου υπο­ψη­φιό­τη­τας ότι η ΠΠΕ δεν στό­χευε στην αύ­ξη­ση του του­ρι­σμού και, αφε­τέ­ρου, των στοι­χεί­ων που πα­ρα­σχέ­θη­καν κατά την πα­ρου­σί­α­ση, τα οποία ανα­δεί­κνυαν την αύ­ξη­ση του του­ρι­σμού, ιδίως κατά την πε­ρί­ο­δο εκτός αιχ­μής.

Η επι­τρο­πή έκρι­νε ότι τα σχέ­δια για την πα­ρα­κο­λού­θη­ση και αξιο­λό­γη­ση ήταν ελ­λι­πή. Η δια­δι­κα­σία πα­ρα­κο­λού­θη­σης δεν προσ­διο­ρι­ζό­ταν ως χω­ρι­στή δρα­στη­ριό­τη­τα για την κα­θο­δή­γη­ση των φο­ρέ­ων δια­χεί­ρι­σης της ΠΠΕ κατά τη φάση προ­πα­ρα­σκευ­ής, ώστε να μπο­ρούν να γί­νο­νται τρο­πο­ποι­ή­σεις. Οι πί­να­κες των πι­θα­νών δει­κτών κά­λυ­πταν πεδία πέραν των επι­διώ­ξε­ων μιας ΠΠΕ. Ορι­σμέ­νοι δεί­κτες προ­κά­λε­σαν προ­βλη­μα­τι­σμό στην επι­τρο­πή, όπως εκεί­νος που αφο­ρού­σε τη συλ­λο­γή στοι­χεί­ων για το «πλή­θος των κα­τοί­κων που θε­ω­ρούν τη γλώσ­σα, τα έθιμα και την πα­ρά­δο­ση ως βα­σι­κά στοι­χεία της εθνι­κής ταυ­τό­τη­τας». Αυτό δεν φαί­νε­ται συμ­βα­τό με την έν­νοια της ιδιό­τη­τας του Ευ­ρω­παί­ου πο­λί­τη, δε­δο­μέ­νου ότι η εσω­τε­ρι­κή και εξω­τε­ρι­κή με­τα­νά­στευ­ση προ­κα­λούν με­τα­βο­λές στην έν­νοια της ιθα­γέ­νειας.

Ευ­ρω­παϊ­κή Διά­στα­ση

Η δύ­να­μη της ευ­ρω­παϊ­κής διά­στα­σης στο προ­τει­νό­με­νο πρό­γραμ­μα απορ­ρέ­ει από την επι­δί­ω­ξη κάθε έργο να πε­ρι­λαμ­βά­νει εταί­ρους από τη Μέση Ανα­το­λή (κυ­ρί­ως την ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο), καθώς και άλλες ευ­ρω­παϊ­κές χώρες, σύμ­φω­να με την αρχή 2+1 του προ­γράμ­μα­τος Social Erasmus. Αυτός είναι ένας αξιέ­παι­νος στό­χος (αν και μάλ­λον υπερ­βο­λι­κά πε­ριο­ρι­στι­κός για άλλα αξιό­λο­γα έργα που κα­λύ­πτουν τις απαι­τή­σεις). Η επι­τρο­πή δια­πί­στω­σε ότι αυτός ο αξιέ­παι­νος στό­χος δεν αντα­να­κλά­ται στους στό­χους στην ενό­τη­τα περί πα­ρα­κο­λού­θη­σης. Εκεί, οι δεί­κτες αφο­ρούν πε­ρισ­σό­τε­ρο το πλή­θος των εκ­δη­λώ­σε­ων, παρά οποια­δή­πο­τε επί­τευ­ξη με­γα­λύ­τε­ρης ευαι­σθη­το­ποί­η­σης και κα­τα­νό­η­σης σε σχέση με τους πο­λι­τι­σμούς της Ευ­ρώ­πης καθώς και, στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση, της ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου και της Μέσης Ανα­το­λής. Αυτή η αδυ­να­μία ήταν επί­σης εμ­φα­νής στην έλ­λει­ψη δρά­σε­ων δια­πο­λι­τι­σμι­κού δια­λό­γου πέραν των πα­ρα­στά­σε­ων. Δε­δο­μέ­νης της το­πο­θε­σί­ας της, η πόλη είχε την ευ­και­ρία να δη­μιουρ­γή­σει ένα πολύ εν­δια­φέ­ρον πρό­γραμ­μα που θα κα­τα­πια­νό­ταν με τρέ­χο­ντα ζη­τή­μα­τα πο­λι­τι­σμι­κών συ­γκρού­σε­ων. Η επι­τρο­πή δεν διέ­κρι­νε ένα στι­βα­ρό φάσμα εταί­ρων από την Ευ­ρώ­πη. Πολ­λοί ορ­γα­νι­σμοί ήταν μι­κρής κλί­μα­κας και πε­ριο­ρι­σμέ­νης διε­θνούς εμ­βέ­λειας.

Η ομάδα υπο­ψη­φιό­τη­τας έχει υπο­γρά­ψει πρω­τό­κολ­λα συ­νερ­γα­σί­ας με αρ­κε­τές προ­σε­χείς ΠΠΕ και δή­λω­σε την πρό­θε­σή της να συ­νερ­γα­στεί με ΠΠΕ από σή­με­ρα και μέχρι το 2021. Εντού­τοις, στην πα­ρού­σα φάση η επι­τρο­πή ανέ­με­νε ένα λε­πτο­με­ρέ­στε­ρο σύ­νο­λο συμ­φω­νιών υλο­ποί­η­σης έργων.

Καλ­λι­τε­χνι­κό πρό­γραμ­μα

Το καλ­λι­τε­χνι­κό πρό­γραμ­μα με κε­ντρι­κό θέμα το «Τα­ξί­δι στο Φως» δο­μεί­ται γύρω από τέσ­σε­ρις άξο­νες: «Πο­λί­της της Ευ­ρώ­πης», «Ανα­το­λή– Δύση», «Νη­σιω­τι­κό­τη­τα» και «Δη­μιουρ­γι­κός Τόπος». Αυτό απο­τε­λεί μια συ­νει­δη­τή σύμ­πτυ­ξη σε σχέση με τους επτά άξο­νες της προ­ε­πι­λο­γής, ώστε το μή­νυ­μα να κα­τα­στεί σα­φέ­στε­ρο. Επι­δί­ω­ξη είναι να αξιο­ποι­η­θούν τα τέσ­σε­ρα χρό­νια προ­πα­ρα­σκευ­ής για την προ­σέλ­κυ­ση ση­μα­ντι­κού αριθ­μού καλ­λι­τε­χνών και κοι­νού από όλο τον κόσμο.

Στην κα­τάρ­τι­ση της υπο­ψη­φιό­τη­τας συ­νέ­βα­λαν οι συ­να­ντή­σεις με το­πι­κούς πο­λι­τι­στι­κούς πα­ρά­γο­ντες, όπως αρ­χι­τέ­κτο­νες, ΜΚΟ και το Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου.

Βα­σι­κό στοι­χείο του προ­γράμ­μα­τος απο­τε­λεί η πρό­θε­ση τα έργα να πε­ρι­λαμ­βά­νουν έναν εταί­ρο από τη Μέση Ανα­το­λή και δύο εταί­ρους από την Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση. Επι­πλέ­ον, πολλά προ­τει­νό­με­να έργα έχουν εταί­ρους από ακόμη πιο μα­κρι­νές χώρες, με­τα­ξύ των οποί­ων η Ρωσία και οι ΗΠΑ. Η επι­τρο­πή πα­ρα­τή­ρη­σε αρ­κε­τά εν­δια­φέ­ρο­ντα έργα ή προ­γράμ­μα­τα. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα ήταν σχε­τι­κά μι­κρής κλί­μα­κας, σε μορφή ερ­γα­στη­ρί­ων, τα οποία λει­τουρ­γούν ως πόλος έλξης για μι­κρούς αριθ­μούς αν­θρώ­πων από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες βάσει κά­ποιου κοι­νού εν­δια­φέ­ρο­ντος. Θα πε­ρι­μέ­να­με ευ­ρύ­τε­ρη συμ­με­το­χή του το­πι­κού πλη­θυ­σμού σε αυτές τις εκ­δη­λώ­σεις. Απο­κο­μί­σα­με την εντύ­πω­ση πε­ρισ­σό­τε­ρο της χρή­σης του νη­σιού ως χώρου έκ­φρα­σης άλλων, παρά της εστί­α­σης στους δι­κούς του κα­τοί­κους, κάτι που θα εμ­βά­θυ­νε την αντί­λη­ψή τους για την ποι­κι­λο­μορ­φία των πο­λι­τι­σμών της Ευ­ρώ­πης.

Κά­ποια προ­γράμ­μα­τα ήταν φι­λό­δο­ξα, όπως το «Persona Κέ­ντρο Ευ­ρω­παϊ­κού Κι­νη­μα­το­γρά­φου», το οποίο στο­χεύ­ει στη δη­μιουρ­γία μιας στα­θε­ρής ροής κι­νη­μα­το­γρα­φι­κής πα­ρα­γω­γής στη Ρόδο, και το «Digit: Isle», το οποίο βα­σί­ζε­ται στην τε­χνο­λο­γι­κή και­νο­το­μία στον χώρο της τέ­χνης, σε συν­δυα­σμό με εκ­παι­δευ­τι­κά στοι­χεία. Η επι­τρο­πή δια­πί­στω­σε πε­ριο­ρι­σμέ­νο αριθ­μό έργων στο πεδίο των ει­κα­στι­κών τε­χνών, κάτι που οδη­γεί σε υπερ­βο­λι­κή έμ­φα­ση στις πα­ρα­στά­σεις, στις διά­φο­ρες εκ­φάν­σεις τους.

Η επι­τρο­πή ση­μεί­ω­σε την πρό­θε­ση ελα­χι­στο­ποί­η­σης των επι­πτώ­σε­ων στο κλίμα, με τη χρήση ενός σχε­δί­ου αντι­στάθ­μι­σης με φύ­τευ­ση δέ­ντρων, μια προ­σέγ­γι­ση που πλέον θε­ω­ρεί­ται ανε­παρ­κής για τη μεί­ω­ση των εκ­πο­μπών άν­θρα­κα.

Ελ­πί­ζα­με αυτή να είχε ανα­βαθ­μι­στεί μέσω μιας πιο απο­φα­σι­στι­κής προ­σέγ­γι­σης για τη μεί­ω­ση των πραγ­μα­τι­κών επι­πτώ­σε­ων των εκ­δη­λώ­σε­ων εντός του ίδιου του πο­λι­τι­στι­κού τομέα (π.χ. πρά­σι­νες εκ­δη­λώ­σεις) και του κλά­δου του του­ρι­σμού. Η επι­τρο­πή εκτί­μη­σε θε­τι­κά τη δο­κι­μα­στι­κή, πι­λο­τι­κή εφαρ­μο­γή αρ­κε­τών πι­θα­νών έργων.

Ωστό­σο, η αξιο­λό­γη­ση του προ­τει­νό­με­νου προ­γράμ­μα­τος από την επι­τρο­πή κα­τέ­στη δυ­σχε­ρής λόγω της έλ­λει­ψης οι­κο­νο­μι­κών στοι­χεί­ων για τα προ­τει­νό­με­να έργα (βα­σι­κό στοι­χείο των φα­κέ­λων υπο­ψη­φιό­τη­τας που φτά­νουν στο τε­λι­κό στά­διο επι­λο­γής).

Κατά την πα­ρου­σί­α­ση, η επι­τρο­πή πλη­ρο­φο­ρή­θη­κε ότι οι κυ­ριό­τε­ρες εκ­δη­λώ­σεις δεν είχαν ακόμη ανα­κοι­νω­θεί. Αυτό σή­μαι­νε ότι η επι­τρο­πή δεν μπο­ρού­σε να είναι βέ­βαιη ως προς τα εμ­βλη­μα­τι­κό­τε­ρα έργα, τα οποία κατά κα­νό­να λει­τουρ­γούν ως πόλοι έλξης για το διε­θνές κοινό, πάνω και πέρα από τα συ­νή­θη του­ρι­στι­κά αξιο­θέ­α­τα της πόλης και του νη­σιού.

Κατά την πα­ρου­σί­α­ση, η επι­τρο­πή ενη­με­ρώ­θη­κε ότι ένα έργο θα έχει προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό πάνω από 3,7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ και θα διορ­γα­νω­θεί από τον ορ­γα­νι­σμό του Καλ­λι­τε­χνι­κού Διευ­θυ­ντή. Η πρα­κτι­κή αυτή είναι εξαι­ρε­τι­κά ασυ­νή­θης στις ΠΠΕ και θα δώσει το έναυ­σμα για κα­τη­γο­ρί­ες περί σύ­γκρου­σης συμ­φε­ρό­ντων. Βάσει της εμπει­ρί­ας από προη­γού­με­νες ΠΠΕ, είναι ση­μα­ντι­κό τα ανώ­τε­ρα στε­λέ­χη (και τα μέλη του Συμ­βου­λί­ου) να μην έχουν συμ­φέ­ρο­ντα στο πρό­γραμ­μα ΠΠΕ. Υπήρ­χε επί­σης ένας κατά τα φαι­νό­με­να με­γά­λος αριθ­μός έργων του Heat Collective, στα διά­φο­ρα σχή­μα­τά του. Η επι­τρο­πή δεν ήταν σε θέση να συ­γκρί­νει το σχε­τι­κό μέ­γε­θος και αντι­κεί­με­νο των έργων, ούτε την ισορ­ρο­πία με­τα­ξύ των αξό­νων. Ένας από τους στό­χους που πε­ρι­γρά­φη­κε κατά την πα­ρου­σί­α­ση ήταν αυτός της ενί­σχυ­σης της πο­λι­τι­στι­κής προ­σφο­ράς κατά τις πε­ριό­δους εκτός του­ρι­στι­κής αιχ­μής. Η επι­τρο­πή δεν ήταν σε θέση να προ­βεί σε σχε­τι­κή αξιο­λό­γη­ση, καθώς δεν προ­σκο­μί­στη­κε χρο­νο­διά­γραμ­μα.

Οι προ­τά­σεις για την ανά­πτυ­ξη των δη­μιουρ­γι­κών κλά­δων ήταν ιδιαί­τε­ρα ελ­λι­πείς· αυτό συ­νε­πά­γε­ται κενά όσον αφορά την ικα­νό­τη­τα επί­τευ­ξης των οι­κο­νο­μι­κών στό­χων μιας ΠΠΕ. Ανεκ­με­τάλ­λευ­τες πέ­ρα­σαν ευ­και­ρί­ες για την επέ­κτα­ση των βιο­τε­χνι­κών δρα­στη­ριο­τή­των σε έργα όπως η «Συ­γκο­μι­δή της Πα­ρά­δο­σης».

Ικα­νό­τη­τα

Η υπο­ψη­φιό­τη­τα εγκρί­θη­κε ομό­φω­να από το Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο το 2015. Όλοι οι επι­κε­φα­λής των πο­λι­τι­κών κομ­μά­των υπέ­γρα­ψαν δια­κή­ρυ­ξη υπο­στή­ρι­ξης της υπο­ψη­φιό­τη­τας, για το εν­δε­χό­με­νο αλ­λα­γής πο­λι­τι­κής ηγε­σί­ας με­τα­ξύ 2015 και 2021. Επι­προ­σθέ­τως, την υπο­στή­ρι­ξή τους στην υπο­ψη­φιό­τη­τα εξέ­φρα­σαν τα Δη­μο­τι­κά συμ­βού­λια των 18 νη­σιών των Δω­δε­κα­νή­σων. Τον Σε­πτέμ­βριο του 2016, το Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο ενέ­κρι­νε την πο­λι­τι­στι­κή στρα­τη­γι­κή, επι­βε­βαιώ­νο­ντας de facto εκ νέου και την υπο­ψη­φιό­τη­τα.

Η πόλη έχει εξα­σφα­λί­σει 37 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ για ένα σχέ­διο απο­κα­τα­στά­σε­ων και ανα­και­νί­σε­ων, για τη βελ­τί­ω­ση των πο­λι­τι­στι­κών υπο­δο­μών. Στον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας δί­νο­νται πε­ριο­ρι­σμέ­να στοι­χεία για τα συ­γκε­κρι­μέ­να έργα και την τρέ­χου­σα πο­ρεία και ανα­με­νό­με­νη ημε­ρο­μη­νία ολο­κλή­ρω­σής τους. Η επι­τρο­πή δεν ήταν σε θέση να κρί­νει αν αυτό το πρό­γραμ­μα απο­τε­λεί απει­λή για την ΠΠΕ. Η πόλη δια­θέ­τει με­γά­λη γκάμα χώρων, ιδίως σε κτί­ρια πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, για εκ­δη­λώ­σεις με ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση στις πα­ρα­στα­τι­κές τέ­χνες. Υπήρ­χαν λι­γό­τε­ρες ανα­φο­ρές σε χώ­ρους σύγ­χρο­νης τέ­χνης. Σε όλον τον φά­κε­λο, τα στοι­χεία για την ικα­νό­τη­τα πο­λι­τι­στι­κής πα­ρα­γω­γής ήταν λι­γό­τε­ρα από εκεί­να για τους χώ­ρους εκ­δη­λώ­σε­ων.

Ο φά­κε­λος υπο­ψη­φιό­τη­τας πε­ριεί­χε λίγες πλη­ρο­φο­ρί­ες ανα­φο­ρι­κά με τις δε­ξιό­τη­τες και τις εμπει­ρί­ες της πόλης σε σχέση με την πο­λι­τι­στι­κή δια­χεί­ρι­ση. Ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι οι πο­λι­τι­στι­κοί θε­σμοί των νη­σιών «έχουν μεί­νει πίσω σε ό,τι αφορά τη μα­κρο­πρό­θε­σμη στρα­τη­γι­κή, την προ­βο­λή και τη δια­χεί­ρι­ση». Προ­βλέ­πε­ται ένα μικρό εκ­παι­δευ­τι­κό πρό­γραμ­μα· ωστό­σο, οι πε­ρισ­σό­τε­ρες ΠΠΕ πλέον εστιά­ζουν σε με­γά­λης κλί­μα­κας εκ­παι­δευ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα για τους πο­λι­τι­στι­κούς δια­χει­ρι­στές και τη δη­μο­τι­κή διοί­κη­ση της εκά­στο­τε πόλης. Η επι­τρο­πή δεν πεί­στη­κε για το ότι θα προ­έ­κυ­πτε ση­μα­ντι­κή ενί­σχυ­ση της το­πι­κής δια­χει­ρι­στι­κής ικα­νό­τη­τας (αντί για βρα­χυ­πρό­θε­σμες ανα­θέ­σεις κα­θη­κό­ντων σε άτομα από την Αθήνα), προ­κει­μέ­νου να διεκ­πε­ραιω­θεί το ση­μα­ντι­κά ενι­σχυ­μέ­νο πο­λι­τι­στι­κό πρό­γραμ­μα μετά το πέρας της ΠΠΕ.

Προ­βο­λή

Κατά την προ­ε­πι­λο­γή, η επι­τρο­πή είχε ση­μειώ­σει την έντο­νη ενερ­γο­ποί­η­ση πο­λι­τών, φο­ρέ­ων, καθώς και του πο­λι­τι­στι­κού τομέα. Από τον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας φαί­νε­ται ότι αυτή η ενερ­γο­ποί­η­ση έχει πε­ριο­ρι­στεί αι­σθη­τά σε σύ­γκρι­ση με τη φάση της προ­ε­πι­λο­γής, καθώς η προ­σο­χή στρά­φη­κε στη πα­γί­ω­ση του προ­γράμ­μα­τος. Υπάρ­χει ισχυ­ρή σύν­δε­ση με­τα­ξύ «ει­δι­κών ομά­δων του πλη­θυ­σμού» και επι­μέ­ρους έργων. Υπάρ­χουν, όμως, λι­γό­τε­ρα στοι­χεία για μια προ­σέγ­γι­ση πιο ορι­ζό­ντιας εν­σω­μά­τω­σης των πε­ρι­θω­ριο­ποι­η­μέ­νων ομά­δων. (Πα­ρα­δείγ­μα­τος χάρη, δια­σφά­λι­ση της πρό­σβα­σης σε πο­λι­τι­στι­κούς χώ­ρους και εξέ­τα­ση των λόγων της μη προ­σέ­λευ­σης.) Η επι­τρο­πή εκτί­μη­σε θε­τι­κά τον στόχο της προ­σβα­σι­μό­τη­τας των πο­λι­τι­στι­κών χώρων από άτομα με ανα­πη­ρί­ες.

Η επι­τρο­πή δεν θε­ώ­ρη­σε πει­στι­κά τα σχέ­δια για την ανά­πτυ­ξη του εν­δια­φέ­ρο­ντος του κοι­νού. Η επι­τρο­πή πε­ρί­με­νε μια πολύ πιο διε­ξο­δι­κή προ­σέγ­γι­ση της ανά­πτυ­ξης του κοι­νού μέσω των φε­στι­βάλ και των πο­λι­τι­στι­κών φο­ρέ­ων. Αυτό είναι ανε­ξάρ­τη­το από τη συμ­με­το­χή των σχο­λεί­ων, η οποία ελά­χι­στα ανα­φέ­ρε­ται στον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας. Το ψη­φια­κό σχέ­διο δεν πε­ρι­λάμ­βα­νε, όπως θα πε­ρί­με­νε η επι­τρο­πή, στοι­χεία για την διεύ­ρυν­ση της συμ­με­το­χής των πο­λι­τών στην πο­λι­τι­στι­κή ζωή.

Δια­χεί­ρι­ση

Ο προ­βλε­πό­με­νος προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός είναι 45 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Αυτά θα προ­έλ­θουν από τον Δήμο (€17 εκατ.), την Πε­ρι­φέ­ρεια (€8,7 εκατ.), την ΕΕ (κυ­ρί­ως μέσω αντα­γω­νι­στι­κών προ­σφο­ρών) (€1,9 εκατ.) και τον ιδιω­τι­κό τομέα (€5,4 εκατ.). Η ανα­με­νό­με­νη συ­νει­σφο­ρά της εθνι­κής κυ­βέρ­νη­σης ανέρ­χε­ται στα 11,9 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ.

Προ­βλέ­πε­ται το 80% να κα­τα­νε­μη­θεί για την κά­λυ­ψη των δα­πα­νών του προ­γράμ­μα­τος, το 10% για μάρ­κε­τινγκ και το 8% για μι­σθούς και λει­τουρ­γι­κά έξοδα. Άλλο ένα 2% των λει­τουρ­γι­κών δα­πα­νών κα­λύ­πτει νέες δρά­σεις πριν από το 2021.

Η προ­βλε­πό­με­νη συ­νει­σφο­ρά της εθνι­κής κυ­βέρ­νη­σης δεν έχει ακόμη επι­βε­βαιω­θεί, όμως είναι σε ύψος ανά­λο­γο με άλλες ΠΠΕ σε χώρες με συ­γκρί­σι­μο ΑΕγχΠ.

Η επι­τρο­πή είχε επι­φυ­λά­ξεις σχε­τι­κά με τις οι­κο­νο­μι­κές προ­βλέ­ψεις. Καμία ΠΠΕ δεν έχει κα­τορ­θώ­σει να δα­πα­νή­σει 80% του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού της σε δα­πά­νες του προ­γράμ­μα­τος, ούτε μόλις 8% σε μι­σθούς (υπο­λο­γί­ζο­ντας 60 μέλη προ­σω­πι­κού στην πε­ρί­ο­δο μέ­γι­στης απα­σχό­λη­σης).

Η επι­τρο­πή εξέ­τα­σε την προ­τει­νό­με­νη νο­μι­κή μορφή του φορέα δια­χεί­ρι­σης και τη σύν­θε­ση του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λί­ου. Πα­ρα­τή­ρη­σε ότι δεν πε­ρι­λαμ­βά­νο­νταν εκ­πρό­σω­ποι από την κοι­νω­νία των πο­λι­τών, την εκ­παί­δευ­ση και τον πο­λι­τι­στι­κό τομέα.

Η επι­τρο­πή έκρι­νε την επι­λο­γή του Διευ­θύ­νο­ντα Συμ­βού­λου, του Καλ­λι­τε­χνι­κού Διευ­θυ­ντή και λοι­πών ανώ­τε­ρων στε­λε­χών ως απο­δε­κτή. Η κα­τα­νο­μή αρ­μο­διο­τή­των, ωστό­σο, δεν ήταν σαφής.

Η επι­τρο­πή ση­μεί­ω­σε το πε­ρί­γραμ­μα της στρα­τη­γι­κής μάρ­κε­τινγκ και τα πλε­ο­νε­κτή­μα­τα που θα είχε η ΠΠΕ χάρη στη στενή σχέση της με τον ισχυ­ρό του­ρι­στι­κό κλάδο του νη­σιού. Υπήρ­χε σαφής και διε­ξο­δι­κή προ­σέγ­γι­ση για την πλη­ρο­φό­ρη­ση τόσο της υφι­στά­με­νης του­ρι­στι­κής βάσης του νη­σιού, όσο και των κα­τοί­κων του ίδιου του νη­σιού αλλά και των κα­τοί­κων της ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας. Η επι­τρο­πή έκρι­νε ότι υπήρ­ξε λι­γό­τε­ρη εστί­α­ση απ’ ό,τι πε­ρί­με­νε σε νέες ομά­δες-στό­χους, που θα έβρι­σκαν ελ­κυ­στι­κό το πρό­γραμ­μα της ΠΠΕ. Η ΠΠΕ θα χρεια­ζό­ταν ει­δι­κή στρα­τη­γι­κή μάρ­κε­τινγκ, δια­κρι­τή από το κοινό του­ρι­στι­κό προ­ω­θη­τι­κό υλικό, με έμ­φα­ση στη νέα πο­λι­τι­στι­κή προ­σφο­ρά και σχε­δια­σμέ­νη­για δια­φο­ρε­τι­κό κοινό-στόχο.

Πε­ρί­λη­ψη

Η υπο­ψη­φιό­τη­τα είχε την εν­δια­φέ­ρου­σα φι­λο­δο­ξία να συ­νερ­γα­στεί σε κάθε έργο με εταί­ρους τόσο από την Ευ­ρώ­πη όσο και από τη Μέση Ανα­το­λή. Αυτό θα δη­μιουρ­γού­σε προ­στι­θέ­με­νη αξία για την ανά­πτυ­ξη της ΠΠΕ. Η επι­τρο­πή θε­ώ­ρη­σε ασα­φείς τους στό­χους της υπο­ψη­φιό­τη­τας. Η έλ­λει­ψη οι­κο­νο­μι­κών στοι­χεί­ων για έργα απο­τέ­λε­σε αδυ­να­μία. Σε ορι­σμέ­να ση­μεία, ιδίως κατά την πα­ρου­σί­α­ση, βρέ­θη­κε στο επί­κε­ντρο η επι­δί­ω­ξη της ενί­σχυ­σης της πο­λι­τι­στι­κής του­ρι­στι­κής προ­σφο­ράς στο νησί, κάτι που δεν προ­βάλ­λε­ται με τον ίδιο τρόπο στον φά­κε­λο υπο­ψη­φιό­τη­τας. Αυτό κα­τέ­δει­ξε έλ­λει­ψη σα­φή­νειας σε ότι αφορά τους στό­χους. Η επι­τρο­πή έχει επι­φυ­λά­ξεις για την ικα­νό­τη­τα του πο­λι­τι­στι­κού τομέα του νη­σιού να υλο­ποι­ή­σει ένα έργο τόσο σύν­θε­το και ογκώ­δες όσο η ΠΠΕ. Το στοι­χείο της ενί­σχυ­σης αυτής της ικα­νό­τη­τας ήταν σχε­τι­κά ελ­λι­πές. Παρά τη συχνή εν­σω­μά­τω­ση ψη­φια­κών δρά­σε­ων, το πρό­γραμ­μα δεν διέ­θε­τε σύγ­χρο­νη και και­νο­τό­μο εστί­α­ση. Δια­πι­στώ­θη­κε δυ­σα­νά­λο­γη έμ­φα­ση υπέρ των πα­ρα­στα­τι­κών τε­χνών, με υπο-εκ­προ­σώ­πη­ση των δια­φό­ρων ει­κα­στι­κών τε­χνών. Η συμ­με­το­χή των δη­μιουρ­γι­κών κλά­δων θα μπο­ρού­σε να έχει ανα­πτυ­χθεί πε­ρισ­σό­τε­ρο, π.χ. βιο­τε­χνία. Τα σχέ­δια για τα νησιά δεν ήταν επαρ­κώς απο­σα­φη­νι­σμέ­να, πα­ρό­τι κατά την πα­ρου­σί­α­ση πολλά αξιο­λο­γή­θη­καν ως θε­τι­κά, όπως η εκ­παί­δευ­ση και η αξιο­ποί­η­ση εθε­λο­ντών.

Η επι­τρο­πή χαι­ρε­τί­ζει την πρό­θε­ση υλο­ποί­η­σης του 36% του προ­γράμ­μα­τος ανε­ξαρ­τή­τως της έκ­βα­σης του δια­γω­νι­σμού ΠΠΕ. Αυτό κα­τα­δει­κνύ­ει μια σαφή δέ­σμευ­ση για την ανα­βάθ­μι­ση της πο­λι­τι­στι­κής προ­σφο­ράς της πόλης, εναρ­μο­νι­σμέ­νη με την πο­λι­τι­στι­κή της στρα­τη­γι­κή.