Η Ομογένεια και η Αυτοδιοίκηση ενώνουν ξανά δυνάμεις για τα μικρά νησιά

• Η Ψέριμος, το Καστελ­λό­ριζο και η Γαύδος απο­τε­λούν μέχρι σήμερα τους τρεις σταθ­μούς του Smart Islands • Η Ομο­γέ­νεια, η Αυτο­διοί­κηση, η Πολι­τεία και η ακα­δη­μαϊκή κοι­νό­τητα επι­χει­ρούν να δημιουρ­γή­σουν ένα σταθερό πλαίσιο συνερ­γα­σίας για τα νησιά που αντι­με­τω­πί­ζουν κοινά προ­βλή­ματα

Η Γαύδος απο­τέ­λεσε τον φετινό σταθμό του Smart Islands, μετά την Ψέριμο και το Καστελ­λό­ριζο.

Ένα μοντέλο συνερ­γα­σίας που φιλο­δο­ξεί να δώσει πρα­κτι­κές λύσεις σε κοινά προ­βλή­ματα των μικρών και ακρι­τι­κών νησιών δια­μορ­φώ­νε­ται μέσα από την πρω­το­βου­λία Smart Islands.

Στόχος είναι νησιω­τι­κές κοι­νό­τη­τες με μικρό πλη­θυ­σμό και περιο­ρι­σμέ­νες υπο­δο­μές να μπορούν να συν­δέ­ο­νται με δήμους, φορείς της Πολι­τείας, πανε­πι­στή­μια, οργα­νώ­σεις της Ομο­γέ­νειας και ιδιω­τι­κούς φορείς που μπορούν να προ­σφέ­ρουν τεχνο­γνω­σία, υπη­ρε­σίες ή χρη­μα­το­δό­τηση.

Οι βασικοί τομείς παρέμ­βα­σης αφορούν την εκπαί­δευση, την υγεία, την ενέρ­γεια, το νερό, τις μετα­φο­ρές, την ψηφιακή συν­δε­σι­μό­τητα και γενι­κό­τερα τις συν­θή­κες που επι­τρέ­πουν σε μια οικο­γέ­νεια να ζει μόνιμα σε ένα μικρό νησί.

Το Smart Islands ξεκί­νησε από την Ψέριμο το 2024, συνε­χί­στηκε στο Καστελ­λό­ριζο το 2025 και φέτος μετα­φέρ­θηκε στη Γαύδο, όπου πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 22 και 23 Σεπτεμ­βρίου το τρίτο διεθνές συνέ­δριο της πρω­το­βου­λίας.

Η επιλογή δια­φο­ρε­τι­κού νησιού κάθε χρόνο επι­τρέ­πει να κατα­γρά­φο­νται προ­βλή­ματα που αλλά­ζουν από τόπο σε τόπο, αλλά και ανάγκες που επα­να­λαμ­βά­νο­νται σε μεγάλο μέρος της μικρής νησιω­τι­κής Ελλάδας.

Ανάμεσά τους βρί­σκο­νται η μείωση του μόνιμου πλη­θυ­σμού, η δυσκο­λία στε­λέ­χω­σης βασικών υπη­ρε­σιών, η λει­τουρ­γία σχο­λι­κών μονάδων με ελά­χι­στους μαθητές, η πρό­σβαση σε υπη­ρε­σίες υγείας, οι μετα­κι­νή­σεις και η ανάγκη για σύγ­χρο­νες ψηφια­κές υπο­δο­μές.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Smart Islands επι­χει­ρεί να δημιουρ­γή­σει έναν μηχα­νι­σμό μέσω του οποίου οι ανάγκες κάθε νησιού θα κατα­γρά­φο­νται και στη συνέ­χεια θα συν­δέ­ο­νται με φορείς που μπορούν να συμ­βά­λουν στην αντι­με­τώ­πισή τους.

Η φετινή διορ­γά­νωση στη Γαύδο έδωσε ένα πιο συγκε­κρι­μένο παρά­δειγμα αυτής της προ­σέγ­γι­σης. Μέσα από την πρω­το­βου­λία «24 Ανάγκες – 24 Ευκαι­ρίες να αλλά­ξουμε τη Γαύδο» κατα­γρά­φη­καν συγκε­κρι­μέ­νες ανάγκες του νησιού στους τομείς της υγείας, της εκπαί­δευ­σης, της ενέρ­γειας, των μετα­φο­ρών, του περι­βάλ­λο­ντος, του πολι­τι­σμού και της ψηφια­κής συν­δε­σι­μό­τη­τας.

Η λογική είναι απλή: κάθε ανάγκη μπορεί να ανα­λη­φθεί ή να υπο­στη­ρι­χθεί από έναν δήμο, έναν οργα­νι­σμό, ένα ίδρυμα, μια επι­χεί­ρηση, ένα πανε­πι­στή­μιο ή έναν φορέα της Ομο­γέ­νειας.

Ένα πρώτο παρά­δειγμα είναι η δορυ­φο­ρική σύνδεση Starlink που προ­σφέρ­θηκε στον Δήμο Γαύδου από το International Hellenic Association, μαζί με την κάλυψη της σχε­τι­κής συν­δρο­μής.

Η παρέμ­βαση αφορά τη Γαύδο, αλλά το μοντέλο μπορεί να εφαρ­μο­στεί και σε άλλα μικρά νησιά όπου η πρό­σβαση σε στα­θε­ρές ψηφια­κές υπη­ρε­σίες παρα­μέ­νει περιο­ρι­σμένη.

Η ψηφιακή συν­δε­σι­μό­τητα αποκτά ιδιαί­τερη σημασία για μικρές νησιω­τι­κές κοι­νό­τη­τες, καθώς επη­ρε­ά­ζει την πρό­σβαση σε υπη­ρε­σίες, την εξ απο­στά­σεως εργασία, την εκπαί­δευση και τη δυνα­τό­τητα παρα­μο­νής ή εγκα­τά­στα­σης νέων κατοί­κων.

Αντί­στοιχη σημασία έχει η εκπαί­δευση. Σε αρκετά μικρά νησιά, η λει­τουρ­γία ενός σχο­λείου εξαρ­τά­ται από πολύ μικρό αριθμό μαθητών και συχνά από την παρα­μονή λίγων οικο­γε­νειών.

Η Γαύδος απο­τε­λεί χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα, καθώς τη φετινή σχολική χρονιά το Δημο­τικό και το Νηπια­γω­γείο δεν λει­τουρ­γούν λόγω έλλει­ψης μαθητών. Το ζήτημα ανέ­δειξε τη στενή σύνδεση ανάμεσα στη λει­τουρ­γία ενός σχο­λείου, τη μόνιμη κατοί­κηση και τη συνο­λική βιω­σι­μό­τητα μιας μικρής νησιω­τι­κής κοι­νό­τη­τας.

Στην Ψέριμο, αντί­θετα, το σχολείο συνε­χί­ζει να λει­τουρ­γεί, έχοντας φέτος έξι μαθητές. Η περί­πτωση δείχνει πόσο σημα­ντική μπορεί να είναι η παρου­σία ακόμη και λίγων οικο­γε­νειών για τη δια­τή­ρηση βασικών δομών σε ένα μικρό νησί.

Η εκπαί­δευση, επο­μέ­νως, αντι­με­τω­πί­ζε­ται στο Smart Islands ως μέρος μιας ευρύ­τε­ρης πολι­τι­κής για τη μόνιμη ζωή στα νησιά. Για να παρα­μεί­νει μια οικο­γέ­νεια σε έναν απο­μο­νω­μένο τόπο χρειά­ζε­ται σχολείο, πρό­σβαση στην υγεία, αξιό­πι­στες μετα­φο­ρές, ψηφια­κές υπη­ρε­σίες και στοι­χειώ­δεις επαγ­γελ­μα­τι­κές δυνα­τό­τη­τες.

Σε αυτή τη λογική εντάσ­σε­ται και η πρόταση που συζη­τή­θηκε στο συνέ­δριο για στε­νό­τερη συνερ­γα­σία μεταξύ μεγα­λύ­τε­ρων δήμων και μικρών νησιω­τι­κών δήμων.

Οι μικροί δήμοι συχνά δεν δια­θέ­τουν επαρκές τεχνικό ή διοι­κη­τικό προ­σω­πικό για να προ­ε­τοι­μά­σουν μελέτες, να ωρι­μά­σουν έργα ή να διεκ­δι­κή­σουν χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία. Η συνερ­γα­σία με μεγα­λύ­τε­ρους δήμους μπορεί να καλύψει μέρος αυτού του κενού, παρέ­χο­ντας τεχνική υπο­στή­ριξη και τεχνο­γνω­σία.

Παράλ­ληλα, η ελλη­νική δια­σπορά επι­χει­ρεί να απο­κτή­σει πιο οργα­νω­μένο ρόλο. Μέσω του International Hellenic Association, επι­στή­μο­νες, πανε­πι­στη­μια­κοί, επαγ­γελ­μα­τίες και οργα­νώ­σεις του εξω­τε­ρι­κού συν­δέ­ο­νται με συγκε­κρι­μέ­νες ανάγκες των νησιών.

Η συμβολή της Ομο­γέ­νειας δεν περιο­ρί­ζε­ται στη χρη­μα­το­δό­τηση. Περι­λαμ­βά­νει τεχνο­γνω­σία, πρό­σβαση σε διεθνή δίκτυα, επι­στη­μο­νική υπο­στή­ριξη και συνερ­γα­σίες που μπορούν να αξιο­ποι­η­θούν σε μικρές τοπικές κοι­νω­νίες.

Στο συνέ­δριο της Γαύδου τέθηκε επίσης η ανάγκη δημιουρ­γίας ενός πιο στα­θε­ρού δικτύου μεταξύ των νησιών που συμ­με­τέ­χουν στο Smart Islands και των φορέων που έχουν ανα­λά­βει να τα στη­ρί­ξουν. Η πρόταση έχει ιδιαί­τερη σημασία για τη συνέ­χεια της πρω­το­βου­λίας. Ένα μόνιμο δίκτυο μπορεί να επι­τρέ­ψει την παρα­κο­λού­θηση των παρεμ­βά­σεων, τη μετα­φορά λύσεων από ένα νησί σε άλλο και την αξιο­ποί­ηση της εμπει­ρίας που απο­κτά­ται κάθε χρόνο.

Το ζητού­μενο πλέον είναι οι παρεμ­βά­σεις που δοκι­μά­ζο­νται σε ένα νησί να μπορούν, όπου είναι χρήσιμο και εφικτό, να προ­σαρ­μό­ζο­νται στις ανάγκες άλλων μικρών νησιω­τι­κών κοι­νο­τή­των.

Η Ψέριμος, το Καστελ­λό­ριζο και η Γαύδος απο­τε­λούν μέχρι σήμερα τους τρεις σταθ­μούς του Smart Islands. Κάθε νησί έχει δια­φο­ρε­τι­κές ανάγκες, όμως πολλά από τα προ­βλή­ματα είναι κοινά.

Η επόμενη φάση της πρω­το­βου­λίας θα κριθεί από το πόσες από τις προ­τά­σεις θα περά­σουν σε πραγ­μα­τική εφαρ­μογή και από το κατά πόσο το μοντέλο συνερ­γα­σίας που δια­μορ­φώ­νε­ται θα μπο­ρέ­σει να αξιο­ποι­η­θεί και από άλλες μικρές νησιω­τι­κές κοι­νό­τη­τες.

Για τα μικρά νησιά, το όφελος ενός τέτοιου δικτύου βρί­σκε­ται κυρίως στη δυνα­τό­τητα πρό­σβα­σης σε ανθρώ­πους, τεχνο­γνω­σία και πόρους που δύσκολα μπορούν να εξα­σφα­λί­σουν μόνα τους. Αυτή είναι και η κατεύ­θυνση που επι­χει­ρεί να απο­κτή­σει το Smart Islands μετά τις τρεις πρώτες διορ­γα­νώ­σεις του.