ΥΠΠΟ: Η Κουλουρία του Αρχαγγέλου στο Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

Με την εγγραφή 10 νέων στοι­χείων εμπλου­τί­ζε­ται το Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας. Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, υλο­ποιώ­ντας από το 2006 τη Σύμβαση της UNESCO για τη δια­φύ­λαξη της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιά (2003), έπειτα από συστη­μα­τική επε­ξερ­γα­σία της Διεύ­θυν­σης Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς και τη γνω­μο­δό­τηση του αρμό­διου Συμ­βου­λίου Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, απο­φά­σισε τις νέες εγγρα­φές στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο, το οποίο, πλέον, αριθμεί 199 στοι­χεία.

Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Με την εγγραφή δέκα νέων στοι­χείων στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, ενι­σχύ­ουμε έμπρα­κτα τη διαρκή προ­σπά­θεια του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού για την κατα­γραφή, τη δια­φύ­λαξη και την ανά­δειξη του ανε­κτί­μη­του πλούτου της άυλης πολι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς. Κάθε νέο στοι­χείο απο­τυ­πώ­νει μια ξεχω­ρι­στή έκφραση της πολι­τι­στι­κής μας ταυ­τό­τη­τας, καθώς και τις γνώσεις, τις δεξιό­τη­τες, τις πρα­κτι­κές και τη συλ­λο­γική μνήμη των κοι­νο­τή­των που το δια­τη­ρούν και το μετα­δί­δουν από γενιά σε γενιά. Σε συνερ­γα­σία με τις τοπικές κοι­νω­νίες και τους φορείς τους, στόχος μας είναι αυτή η κλη­ρο­νο­μιά να παρα­μέ­νει ζωντανή και να απο­τε­λεί οργα­νικό μέρος της σύγ­χρο­νης κοι­νω­νι­κής και πολι­τι­στι­κής ζωής, αλλά και πηγή έμπνευ­σης για τη σύγ­χρονη δημιουρ­γία. Με τις νέες εγγρα­φές, το Εθνικό Ευρε­τή­ριο αριθμεί πλέον 199 στοι­χεία, ανα­δει­κνύ­ο­ντας την πολυ­μορ­φία, τη δημιουρ­γι­κό­τητα και τη συνέ­χεια του ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού. Η προ­στα­σία και η ανά­δειξή τους απο­τε­λεί κοινή ευθύνη, ώστε ο πολι­τι­στι­κός μας πλούτος να παρα­μέ­νει προ­σβά­σι­μος και δημιουρ­γι­κός για τις επό­με­νες γενιές».

Ακο­λου­θούν τα δέκα νέα στοι­χεία που εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας:

Λιτα­νεία της Ιερής Εικόνας της Πανα­γίας της Βουλ­κα­νιώ­τισ­σας 

Κάθε χρόνο, πραγ­μα­το­ποιεί­ται η Λιτα­νεία της Ιερής Εικόνας της «Πανα­γίας Βουλ­κα­νιώ­τισ­σας» τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σεπτεμ­βρίου, σε ανά­μνηση, σύμφωνα με την παρά­δοση, της διά­σω­σης κατοί­κων της περιο­χής από λοιμό τον 17ο/18ο αιώνα. Η Λιτα­νεία καλύ­πτει από­σταση περίπου 20 χιλιο­μέ­τρων, και πραγ­μα­το­ποιεί­ται καθ’ όλη τη διάρ­κεια της νύχτας, συγκε­ντρώ­νο­ντας πλήθος πιστών που συνο­δεύ­ουν την εικόνα με πεζο­πο­ρία. Η κάθοδος ξεκινά από την Ιερά Μονή του Βουλ­κά­νου στη μία τα μεσά­νυ­χτα και κατα­λή­γει στις δέκα το πρωί στη Μεσσήνη, όπου η Εικόνα παρα­δί­δε­ται από τον Ηγού­μενο στον Σεβα­σμιό­τατο Μητρο­πο­λίτη Μεσ­ση­νίας. H Εικόνα, τοπο­θε­τη­μένη σε χρυ­σο­κέ­ντητο σακούλι, συνο­δεύ­ε­ται από καντήλι, άσβηστο στη Λιτα­νεία. Ακο­λου­θεί λιτα­νεία εντός της πόλης της Μεσ­σή­νης και η Εικόνα ενθρο­νί­ζε­ται στο Μετόχι της Ζωο­δό­χου Πηγής, οπότε ξεκινά το ιστο­ρικό εμπο­ρικό πανη­γύρι, το οποίο διαρκεί 9 ημέρες. Πρό­κει­ται για ένα από τα μεγα­λύ­τερα και πιο ιστο­ρικά πανη­γύ­ρια της Πελο­πον­νή­σου, με σημα­ντική θρη­σκευ­τική και πολι­τι­στική σημασία.

Κου­λου­ρία του Αρχάγ­γε­λου Ρόδου (έδεσμα στο γαμήλιο τραπέζι)

Η κου­λου­ρία είναι ένα τοπικό παρα­δο­σιακό ζυμα­ρικό, που προ­σφέ­ρε­ται ως το πρώτο πιάτο του γαμή­λιου τρα­πε­ζιού στον Αρχάγ­γελο Ρόδου. Μέρες πριν τον γάμο οι συγ­γε­νείς του ζευ­γα­ριού συγκε­ντρώ­νο­νται στο σπίτι της νύφης και οι γυναί­κες πλάθουν την κου­λου­ρία με τη συνο­δεία τρα­γου­διών και ευχών για το νέο ζευγάρι. Την απλώ­νουν σε πανιά στις ταρά­τσες των σπιτιών για να στε­γνώ­σει. Ανήμερα του γάμου, αρχαγ­γε­λί­τισ­σες μαγεί­ρισ­σες μαγει­ρεύ­ουν την κου­λου­ρία σε μεγάλα καζάνια που περιέ­χουν ζωμό κρεάτων. Το έδεσμα σερ­βί­ρε­ται με λίγο τριμ­μένο τυράκι και απο­τε­λεί το πρώτο πιάτο στο γαμήλιο τραπέζι.

Η Παρα­δο­σιακή Ζου­πα­νιώ­τικη Τέχνη της Πέτρας 

Η Ζου­πα­νιώ­τικη τέχνη της πέτρας είναι παρα­δο­σιακή τέχνη, πρα­κτική τεχνο­γνω­σία και δεξιό­τητα λατό­μευ­σης, λιθο­ξοϊ­κής και δόμησης της πέτρας. Απο­τε­λεί τοπική παρά­δοση των μαστο­ρο­χω­ρίων της περιο­χής του Βοΐου Κοζάνης με ονο­μα­στούς μάστο­ρες. Ασκεί­ται συνεχώς μέχρι σήμερα με φορείς τους λίγους ενα­πο­μεί­να­ντες μαστό­ρους στον Πεντά­λοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο, και τον Αυγε­ρινό. Παράλ­ληλα, η τέχνη δια­τη­ρεί­ται ζωντανή στη συλ­λο­γική τοπική μνήμη και είναι απο­τυ­πω­μένη στα πολυά­ριθμα έργα της. Για τις τοπικές κοι­νό­τη­τες και την ευρύ­τερη περιοχή της Δυτικής Μακε­δο­νίας απο­τε­λεί βασικό στοι­χείο ταυ­τό­τη­τας και τοπικής υπε­ρη­φά­νειας, που εκφρά­ζε­ται σε αφη­γή­σεις, τρα­γού­δια, έθιμα και πολι­τι­στικά δρώμενα επι­βε­βαιώ­νο­ντας την τοπική ρήση «Πέτρα είχαμι, πέτρα δου­λέ­ψαμι».

Καβο­ντο­ρί­τι­κος χορός

Ο Καβο­ντο­ρί­τι­κος χορός απο­τε­λεί ένα χαρα­κτη­ρι­στικό στοι­χείο Ελλη­νι­κού Παρα­δο­σια­κού χορού στην περιοχή της Νότιας Εύβοιας. Συγκε­κρι­μένα, χορεύ­ε­ται στην περιοχή του Καβο­ντόρο και της Καρυ­στίας από τους κατοί­κους της περιο­χής, άντρες και γυναί­κες, που στην πλειο­ψη­φία τους είναι αρβα­νί­τι­κης κατα­γω­γής. Τα συνη­θέ­στερα μουσικά όργανα με τα οποία παί­ζε­ται η χαρα­κτη­ρι­στική μελωδία και ο σκοπός του καβο­ντο­ρί­τι­κου χορού είναι το βιολί, το λαούτο, η τσα­μπούνα, το τουμπί, η καβο­ντο­ρί­τικη λύρα και το φύλλο. Πρό­κει­ται για απλό και λιτό χορό, που χορεύ­ε­ται κατά βάση με οργα­νική μελωδία. Δύναται όμως τη μουσική να συνο­δεύ­σει τρα­γούδι, με αρβα­νι­τό­φωνο ή ελλη­νό­φωνο στίχο.

Κόλι Καβύλης ‘Έβρου

Το «Κόλι» είναι ένα αγερ­μικό ανδρικό δρώμενο του Δωδε­καη­μέ­ρου που τελεί­ται στην κοι­νό­τητα της Καβύλης Έβρου στις 24-25 Δεκεμ­βρίου. Πρό­κει­ται για τα παρα­δο­σιακά κάλαντα της κοι­νό­τη­τας, που ψάλ­λο­νται από τους νέους της Καβύλης, με τη συνο­δεία μου­σι­κών οργάνων, προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λι­στεί η ευε­τη­ρία και η καλή συγκο­μιδή.

Λαζα­ρί­νες Λιβα­διάς Σερρών

Το Σάββατο του Λαζάρου νεαρά κορί­τσια ντυμένα με παρα­δο­σια­κές νυφιά­τι­κες φορε­σιές επι­σκέ­πτο­νται σε ομάδες τα σπίτια του χωριού και τρα­γου­δούν παι­νέ­ματα για το πρω­τό­τοκο παιδί κάθε οικο­γέ­νειας. Την ομάδα συνο­δεύ­ουν αγόρια που μετα­φέ­ρουν ανθο­στο­λι­σμένο καλάθι. Η αρχηγός κάθε ομάδας, η «Μπο­γιάν­τσος», ανα­λαμ­βά­νει να πάρει από τη νοι­κο­κυρά του σπιτιού το φιλο­δώ­ρημα. Η νοι­κο­κυρά, αφού βάλει στο καλάθι των λαζα­ρί­νων αλεύρι και αυγά, αφήνει να κυλήσει ένα κόσκινο, για να φανεί από τον τρόπο που αυτό θα πέσει η απο­δο­τι­κό­τητα της σοδειάς. Την Κυριακή των Βαΐων, οι Λαζα­ρί­νες ρίχνουν βάγια στο ποτάμι. Η Λαζα­ρίνα, της οποίας το βάι θα περάσει τα άλλα, αποκτά τον τίτλο της «κου­μπά­ρας» και κάνει το τραπέζι στις υπό­λοι­πες ανήμερα το Πάσχα.

Το πανη­γύρι της Αγίας Παρα­σκευής στους Καλαρ­ρύ­τες Ιωαν­νί­νων

Κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Παρα­σκευής, μετά τη λει­τουρ­γία σε ναΐσκο, που βρί­σκε­ται 6 χιλιό­με­τρα έξω από το χωριό Καλαρ­ρύ­τες Ιωαν­νί­νων σε μια σπηλιά σε υψό­με­τρο 1740 μ., ακο­λου­θεί γλέντι στην περιοχή «Λιβάδι». Το βράδυ της ίδιας μέρας το πανη­γύρι μετα­φέ­ρε­ται στην πλατεία του χωριού. Πρό­κει­ται για έθιμο που οι ντόπιοι το συν­δέ­ουν με θαύμα της Αγίας Παρα­σκευής για τη σωτηρία και τον πολ­λα­πλα­σια­σμό κοπα­διού και φανε­ρώ­νει τον βαθύ δεσμό του με τη μετα­κι­νού­μενη κτη­νο­τρο­φία, η οποία υπήρξε θεμέλιο της οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής ζωής της κοι­νό­τη­τας. Έτσι, το πανη­γύρι λει­τουρ­γεί και ως ζωντανή ανά­μνηση του ποι­με­νι­κού βίου και της επο­χι­κής μετα­κί­νη­σης ανθρώ­πων και ζώων στα ορεινά βοσκο­τό­πια.

Τα Σερ­γιά­νια στην Κρανιά Καρ­δί­τσας

Το σερ­γιάνι στην περιοχή της Κρανιάς Καρ­δί­τσας είναι τελε­τουρ­γι­κός γυναι­κείος χορός των Καρα­γκού­νη­δων, ο οποίος τελεί­ται τις Από­κριες και το Πάσχα χωρίς τη συνο­δεία μου­σι­κών οργάνων, μόνο με το συλ­λο­γικό τρα­γούδι των γυναι­κών. Έχει βαθιές ρίζες στην καρα­γκού­νικη κοι­νό­τητα, καθώς στο παρελ­θόν απο­τε­λούσε μία από τις ελά­χι­στες μορφές παρου­σίας και έκφρα­σης των γυναι­κών στη δημόσια ζωή. Σήμερα παρα­μέ­νει ζωντα­νός και δημο­φι­λής, τόσο στα παλαιό­τερα μέλη της κοι­νό­τη­τας, όσο και μεταξύ των νεό­τε­ρων γυναι­κών, οι οποίες ανα­γνω­ρί­ζουν σε αυτόν το βάθος και τη σημασία της πολι­τι­σμι­κής τους ταυ­τό­τη­τας και κλη­ρο­νο­μιάς.

Η δημόσια ανα­πα­ρά­σταση του εθίμου «Καλο­γιάν­νια» των Σαρα­κα­τσά­νων στην ΠΕ Ροδόπης

Τα «Καλο­γιάν­νια» τελού­νται στις 24 Ιουνίου κάθε έτους στον υπαί­θριο Παρα­δο­σιακό Μου­σειακό Οικισμό των Σαρα­κα­τσά­νων στην ΠΕ Ροδόπης. Πρό­κει­ται για δημόσια ανα­πα­ρά­σταση τελε­τουρ­γίας λαϊκής λατρείας προς τιμή του Ιωάννη του Προ­δρό­μου, που τελού­σαν οι Πολίτες Σαρα­κα­τσά­νοι της Ανα­το­λι­κής Μακε­δο­νίας και Θράκης, οι οποίοι κατά το παρελ­θόν μετα­κι­νού­νταν σε περιο­χές κοντά στην Κων­στα­ντι­νού­πολη.

Το Πασχα­λινό Έθιμο της Ροδάνης στη Συνοι­κία Απόζαρι του νομού Καστο­ριάς

Πρό­κει­ται για πασχα­λινό έθιμο που τελεί­ται στη συνοι­κία Απόζαρι του Δήμου Καστο­ριάς. Πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο έχει η ροδάνη, μια ιδιό­τυπη ξύλινη χει­ρο­ποί­ητη κατα­σκευή, στη μορφή περι­στρε­φό­με­νης κούνιας με καθί­σματα, η οποία τοπο­θε­τεί­ται κάθε χρόνο στην κεντρική πλατεία της συνοι­κίας Απόζαρι στο πλαίσιο των πασχα­λι­νών εορ­τα­σμών. Το «γύρισμα», όπως λέγεται, της ροδάνης ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, δια­κό­πτε­ται τη Μεγάλη Παρα­σκευή, συνε­χί­ζε­ται το Μεγάλο Σάββατο και ολο­κλη­ρώ­νε­ται την Κυριακή του Θωμά, αν και τα τελευ­ταία χρόνια η λει­τουρ­γία της παρα­τεί­νε­ται για ακόμη δύο εβδο­μά­δες. Στα καθί­σματα κάθο­νται νεό­τε­ροι και μεγα­λύ­τε­ροι, κάτοι­κοι της συνοι­κίας Απόζαρι ή και επι­σκέ­πτες.