ΥΠΠΟ: Η Κουλουρία του Αρχαγγέλου στο Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

Με την εγ­γρα­φή 10 νέων στοι­χεί­ων εμπλου­τί­ζε­ται το Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελ­λά­δας. Το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού, υλο­ποιώ­ντας από το 2006 τη Σύμ­βα­ση της UNESCO για τη δια­φύ­λα­ξη της Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιά (2003), έπει­τα από συ­στη­μα­τι­κή επε­ξερ­γα­σία της Διεύ­θυν­σης Νε­ό­τε­ρης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς και τη γνω­μο­δό­τη­ση του αρ­μό­διου Συμ­βου­λί­ου Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, απο­φά­σι­σε τις νέες εγ­γρα­φές στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο, το οποίο, πλέον, αριθ­μεί 199 στοι­χεία.

Η Υπουρ­γός Πο­λι­τι­σμού Λίνα Μεν­δώ­νη δή­λω­σε: «Με την εγ­γρα­φή δέκα νέων στοι­χεί­ων στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, ενι­σχύ­ου­με έμπρα­κτα τη διαρ­κή προ­σπά­θεια του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού για την κα­τα­γρα­φή, τη δια­φύ­λα­ξη και την ανά­δει­ξη του ανε­κτί­μη­του πλού­του της άυλης πο­λι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς. Κάθε νέο στοι­χείο απο­τυ­πώ­νει μια ξε­χω­ρι­στή έκ­φρα­ση της πο­λι­τι­στι­κής μας ταυ­τό­τη­τας, καθώς και τις γνώ­σεις, τις δε­ξιό­τη­τες, τις πρα­κτι­κές και τη συλ­λο­γι­κή μνήμη των κοι­νο­τή­των που το δια­τη­ρούν και το με­τα­δί­δουν από γενιά σε γενιά. Σε συ­νερ­γα­σία με τις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες και τους φο­ρείς τους, στό­χος μας είναι αυτή η κλη­ρο­νο­μιά να πα­ρα­μέ­νει ζω­ντα­νή και να απο­τε­λεί ορ­γα­νι­κό μέρος της σύγ­χρο­νης κοι­νω­νι­κής και πο­λι­τι­στι­κής ζωής, αλλά και πηγή έμπνευ­σης για τη σύγ­χρο­νη δη­μιουρ­γία. Με τις νέες εγ­γρα­φές, το Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο αριθ­μεί πλέον 199 στοι­χεία, ανα­δει­κνύ­ο­ντας την πο­λυ­μορ­φία, τη δη­μιουρ­γι­κό­τη­τα και τη συ­νέ­χεια του ελ­λη­νι­κού πο­λι­τι­σμού. Η προ­στα­σία και η ανά­δει­ξή τους απο­τε­λεί κοινή ευ­θύ­νη, ώστε ο πο­λι­τι­στι­κός μας πλού­τος να πα­ρα­μέ­νει προ­σβά­σι­μος και δη­μιουρ­γι­κός για τις επό­με­νες γε­νιές».

Ακο­λου­θούν τα δέκα νέα στοι­χεία που εγ­γρά­φο­νται στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελ­λά­δας:

Λι­τα­νεία της Ιερής Ει­κό­νας της Πα­να­γί­ας της Βουλ­κα­νιώ­τισ­σας 

Κάθε χρόνο, πραγ­μα­το­ποιεί­ται η Λι­τα­νεία της Ιερής Ει­κό­νας της «Πα­να­γί­ας Βουλ­κα­νιώ­τισ­σας» τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σε­πτεμ­βρί­ου, σε ανά­μνη­ση, σύμ­φω­να με την πα­ρά­δο­ση, της διά­σω­σης κα­τοί­κων της πε­ριο­χής από λοιμό τον 17ο/18ο αιώνα. Η Λι­τα­νεία κα­λύ­πτει από­στα­ση πε­ρί­που 20 χι­λιο­μέ­τρων, και πραγ­μα­το­ποιεί­ται καθ’ όλη τη διάρ­κεια της νύ­χτας, συ­γκε­ντρώ­νο­ντας πλή­θος πι­στών που συ­νο­δεύ­ουν την ει­κό­να με πε­ζο­πο­ρία. Η κά­θο­δος ξε­κι­νά από την Ιερά Μονή του Βουλ­κά­νου στη μία τα με­σά­νυ­χτα και κα­τα­λή­γει στις δέκα το πρωί στη Μεσ­σή­νη, όπου η Ει­κό­να πα­ρα­δί­δε­ται από τον Ηγού­με­νο στον Σε­βα­σμιό­τα­το Μη­τρο­πο­λί­τη Μεσ­ση­νί­ας. H Ει­κό­να, το­πο­θε­τη­μέ­νη σε χρυ­σο­κέ­ντη­το σα­κού­λι, συ­νο­δεύ­ε­ται από κα­ντή­λι, άσβη­στο στη Λι­τα­νεία. Ακο­λου­θεί λι­τα­νεία εντός της πόλης της Μεσ­σή­νης και η Ει­κό­να εν­θρο­νί­ζε­ται στο Με­τό­χι της Ζω­ο­δό­χου Πηγής, οπότε ξε­κι­νά το ιστο­ρι­κό εμπο­ρι­κό πα­νη­γύ­ρι, το οποίο διαρ­κεί 9 ημέ­ρες. Πρό­κει­ται για ένα από τα με­γα­λύ­τε­ρα και πιο ιστο­ρι­κά πα­νη­γύ­ρια της Πε­λο­πον­νή­σου, με ση­μα­ντι­κή θρη­σκευ­τι­κή και πο­λι­τι­στι­κή ση­μα­σία.

Κου­λου­ρία του Αρ­χάγ­γε­λου Ρόδου (έδε­σμα στο γα­μή­λιο τρα­πέ­ζι)

Η κου­λου­ρία είναι ένα το­πι­κό πα­ρα­δο­σια­κό ζυ­μα­ρι­κό, που προ­σφέ­ρε­ται ως το πρώτο πιάτο του γα­μή­λιου τρα­πε­ζιού στον Αρ­χάγ­γε­λο Ρόδου. Μέρες πριν τον γάμο οι συγ­γε­νείς του ζευ­γα­ριού συ­γκε­ντρώ­νο­νται στο σπίτι της νύφης και οι γυ­ναί­κες πλά­θουν την κου­λου­ρία με τη συ­νο­δεία τρα­γου­διών και ευχών για το νέο ζευ­γά­ρι. Την απλώ­νουν σε πανιά στις τα­ρά­τσες των σπι­τιών για να στε­γνώ­σει. Ανή­με­ρα του γάμου, αρ­χαγ­γε­λί­τισ­σες μα­γεί­ρισ­σες μα­γει­ρεύ­ουν την κου­λου­ρία σε με­γά­λα κα­ζά­νια που πε­ριέ­χουν ζωμό κρε­ά­των. Το έδε­σμα σερ­βί­ρε­ται με λίγο τριμ­μέ­νο τυ­ρά­κι και απο­τε­λεί το πρώτο πιάτο στο γα­μή­λιο τρα­πέ­ζι.

Η Πα­ρα­δο­σια­κή Ζου­πα­νιώ­τι­κη Τέχνη της Πέ­τρας 

Η Ζου­πα­νιώ­τι­κη τέχνη της πέ­τρας είναι πα­ρα­δο­σια­κή τέχνη, πρα­κτι­κή τε­χνο­γνω­σία και δε­ξιό­τη­τα λα­τό­μευ­σης, λι­θο­ξοϊ­κής και δό­μη­σης της πέ­τρας. Απο­τε­λεί το­πι­κή πα­ρά­δο­ση των μα­στο­ρο­χω­ρί­ων της πε­ριο­χής του Βοΐου Κο­ζά­νης με ονο­μα­στούς μά­στο­ρες. Ασκεί­ται συ­νε­χώς μέχρι σή­με­ρα με φο­ρείς τους λί­γους ενα­πο­μεί­να­ντες μα­στό­ρους στον Πε­ντά­λο­φο, τον Βυθό, το Δί­λο­φο, και τον Αυ­γε­ρι­νό. Πα­ράλ­λη­λα, η τέχνη δια­τη­ρεί­ται ζω­ντα­νή στη συλ­λο­γι­κή το­πι­κή μνήμη και είναι απο­τυ­πω­μέ­νη στα πο­λυά­ριθ­μα έργα της. Για τις το­πι­κές κοι­νό­τη­τες και την ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή της Δυ­τι­κής Μα­κε­δο­νί­ας απο­τε­λεί βα­σι­κό στοι­χείο ταυ­τό­τη­τας και το­πι­κής υπε­ρη­φά­νειας, που εκ­φρά­ζε­ται σε αφη­γή­σεις, τρα­γού­δια, έθιμα και πο­λι­τι­στι­κά δρώ­με­να επι­βε­βαιώ­νο­ντας την το­πι­κή ρήση «Πέτρα εί­χα­μι, πέτρα δου­λέ­ψα­μι».

Κα­βο­ντο­ρί­τι­κος χορός

Ο Κα­βο­ντο­ρί­τι­κος χορός απο­τε­λεί ένα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό στοι­χείο Ελ­λη­νι­κού Πα­ρα­δο­σια­κού χορού στην πε­ριο­χή της Νό­τιας Εύ­βοιας. Συ­γκε­κρι­μέ­να, χο­ρεύ­ε­ται στην πε­ριο­χή του Κα­βο­ντό­ρο και της Κα­ρυ­στί­ας από τους κα­τοί­κους της πε­ριο­χής, άντρες και γυ­ναί­κες, που στην πλειο­ψη­φία τους είναι αρ­βα­νί­τι­κης κα­τα­γω­γής. Τα συ­νη­θέ­στε­ρα μου­σι­κά όρ­γα­να με τα οποία παί­ζε­ται η χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή με­λω­δία και ο σκο­πός του κα­βο­ντο­ρί­τι­κου χορού είναι το βιολί, το λα­ού­το, η τσα­μπού­να, το του­μπί, η κα­βο­ντο­ρί­τι­κη λύρα και το φύλλο. Πρό­κει­ται για απλό και λιτό χορό, που χο­ρεύ­ε­ται κατά βάση με ορ­γα­νι­κή με­λω­δία. Δύ­να­ται όμως τη μου­σι­κή να συ­νο­δεύ­σει τρα­γού­δι, με αρ­βα­νι­τό­φω­νο ή ελ­λη­νό­φω­νο στίχο.

Κόλι Κα­βύ­λης ‘Έβρου

Το «Κόλι» είναι ένα αγερ­μι­κό αν­δρι­κό δρώ­με­νο του Δω­δε­καη­μέ­ρου που τε­λεί­ται στην κοι­νό­τη­τα της Κα­βύ­λης Έβρου στις 24-25 Δε­κεμ­βρί­ου. Πρό­κει­ται για τα πα­ρα­δο­σια­κά κά­λα­ντα της κοι­νό­τη­τας, που ψάλ­λο­νται από τους νέους της Κα­βύ­λης, με τη συ­νο­δεία μου­σι­κών ορ­γά­νων, προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λι­στεί η ευ­ε­τη­ρία και η καλή συ­γκο­μι­δή.

Λα­ζα­ρί­νες Λι­βα­διάς Σερ­ρών

Το Σάβ­βα­το του Λα­ζά­ρου νεαρά κο­ρί­τσια ντυ­μέ­να με πα­ρα­δο­σια­κές νυ­φιά­τι­κες φο­ρε­σιές επι­σκέ­πτο­νται σε ομά­δες τα σπί­τια του χω­ριού και τρα­γου­δούν παι­νέ­μα­τα για το πρω­τό­το­κο παιδί κάθε οι­κο­γέ­νειας. Την ομάδα συ­νο­δεύ­ουν αγό­ρια που με­τα­φέ­ρουν αν­θο­στο­λι­σμέ­νο κα­λά­θι. Η αρ­χη­γός κάθε ομά­δας, η «Μπο­γιάν­τσος», ανα­λαμ­βά­νει να πάρει από τη νοι­κο­κυ­ρά του σπι­τιού το φι­λο­δώ­ρη­μα. Η νοι­κο­κυ­ρά, αφού βάλει στο κα­λά­θι των λα­ζα­ρί­νων αλεύ­ρι και αυγά, αφή­νει να κυ­λή­σει ένα κό­σκι­νο, για να φανεί από τον τρόπο που αυτό θα πέσει η απο­δο­τι­κό­τη­τα της σο­δειάς. Την Κυ­ρια­κή των Βαΐων, οι Λα­ζα­ρί­νες ρί­χνουν βάγια στο πο­τά­μι. Η Λα­ζα­ρί­να, της οποί­ας το βάι θα πε­ρά­σει τα άλλα, απο­κτά τον τίτλο της «κου­μπά­ρας» και κάνει το τρα­πέ­ζι στις υπό­λοι­πες ανή­με­ρα το Πάσχα.

Το πα­νη­γύ­ρι της Αγίας Πα­ρα­σκευ­ής στους Κα­λαρ­ρύ­τες Ιω­αν­νί­νων

Κάθε χρόνο στις 26 Ιου­λί­ου, ανή­με­ρα της Αγίας Πα­ρα­σκευ­ής, μετά τη λει­τουρ­γία σε να­ΐ­σκο, που βρί­σκε­ται 6 χι­λιό­με­τρα έξω από το χωριό Κα­λαρ­ρύ­τες Ιω­αν­νί­νων σε μια σπη­λιά σε υψό­με­τρο 1740 μ., ακο­λου­θεί γλέ­ντι στην πε­ριο­χή «Λι­βά­δι». Το βράδυ της ίδιας μέρας το πα­νη­γύ­ρι με­τα­φέ­ρε­ται στην πλα­τεία του χω­ριού. Πρό­κει­ται για έθιμο που οι ντό­πιοι το συν­δέ­ουν με θαύμα της Αγίας Πα­ρα­σκευ­ής για τη σω­τη­ρία και τον πολ­λα­πλα­σια­σμό κο­πα­διού και φα­νε­ρώ­νει τον βαθύ δεσμό του με τη με­τα­κι­νού­με­νη κτη­νο­τρο­φία, η οποία υπήρ­ξε θε­μέ­λιο της οι­κο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής ζωής της κοι­νό­τη­τας. Έτσι, το πα­νη­γύ­ρι λει­τουρ­γεί και ως ζω­ντα­νή ανά­μνη­ση του ποι­με­νι­κού βίου και της επο­χι­κής με­τα­κί­νη­σης αν­θρώ­πων και ζώων στα ορει­νά βο­σκο­τό­πια.

Τα Σερ­γιά­νια στην Κρα­νιά Καρ­δί­τσας

Το σερ­γιά­νι στην πε­ριο­χή της Κρα­νιάς Καρ­δί­τσας είναι τε­λε­τουρ­γι­κός γυ­ναι­κεί­ος χορός των Κα­ρα­γκού­νη­δων, ο οποί­ος τε­λεί­ται τις Από­κριες και το Πάσχα χωρίς τη συ­νο­δεία μου­σι­κών ορ­γά­νων, μόνο με το συλ­λο­γι­κό τρα­γού­δι των γυ­ναι­κών. Έχει βα­θιές ρίζες στην κα­ρα­γκού­νι­κη κοι­νό­τη­τα, καθώς στο πα­ρελ­θόν απο­τε­λού­σε μία από τις ελά­χι­στες μορ­φές πα­ρου­σί­ας και έκ­φρα­σης των γυ­ναι­κών στη δη­μό­σια ζωή. Σή­με­ρα πα­ρα­μέ­νει ζω­ντα­νός και δη­μο­φι­λής, τόσο στα πα­λαιό­τε­ρα μέλη της κοι­νό­τη­τας, όσο και με­τα­ξύ των νε­ό­τε­ρων γυ­ναι­κών, οι οποί­ες ανα­γνω­ρί­ζουν σε αυτόν το βάθος και τη ση­μα­σία της πο­λι­τι­σμι­κής τους ταυ­τό­τη­τας και κλη­ρο­νο­μιάς.

Η δη­μό­σια ανα­πα­ρά­στα­ση του εθί­μου «Κα­λο­γιάν­νια» των Σα­ρα­κα­τσά­νων στην ΠΕ Ρο­δό­πης

Τα «Κα­λο­γιάν­νια» τε­λού­νται στις 24 Ιου­νί­ου κάθε έτους στον υπαί­θριο Πα­ρα­δο­σια­κό Μου­σεια­κό Οι­κι­σμό των Σα­ρα­κα­τσά­νων στην ΠΕ Ρο­δό­πης. Πρό­κει­ται για δη­μό­σια ανα­πα­ρά­στα­ση τε­λε­τουρ­γί­ας λαϊ­κής λα­τρεί­ας προς τιμή του Ιω­άν­νη του Προ­δρό­μου, που τε­λού­σαν οι Πο­λί­τες Σα­ρα­κα­τσά­νοι της Ανα­το­λι­κής Μα­κε­δο­νί­ας και Θρά­κης, οι οποί­οι κατά το πα­ρελ­θόν με­τα­κι­νού­νταν σε πε­ριο­χές κοντά στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη.

Το Πα­σχα­λι­νό Έθιμο της Ρο­δά­νης στη Συ­νοι­κία Από­ζα­ρι του νομού Κα­στο­ριάς

Πρό­κει­ται για πα­σχα­λι­νό έθιμο που τε­λεί­ται στη συ­νοι­κία Από­ζα­ρι του Δήμου Κα­στο­ριάς. Πρω­τα­γω­νι­στι­κό ρόλο έχει η ρο­δά­νη, μια ιδιό­τυ­πη ξύ­λι­νη χει­ρο­ποί­η­τη κα­τα­σκευή, στη μορφή πε­ρι­στρε­φό­με­νης κού­νιας με κα­θί­σμα­τα, η οποία το­πο­θε­τεί­ται κάθε χρόνο στην κε­ντρι­κή πλα­τεία της συ­νοι­κί­ας Από­ζα­ρι στο πλαί­σιο των πα­σχα­λι­νών εορ­τα­σμών. Το «γύ­ρι­σμα», όπως λέ­γε­ται, της ρο­δά­νης ξε­κι­νά τη Με­γά­λη Πέμ­πτη, δια­κό­πτε­ται τη Με­γά­λη Πα­ρα­σκευή, συ­νε­χί­ζε­ται το Με­γά­λο Σάβ­βα­το και ολο­κλη­ρώ­νε­ται την Κυ­ρια­κή του Θωμά, αν και τα τε­λευ­ταία χρό­νια η λει­τουρ­γία της πα­ρα­τεί­νε­ται για ακόμη δύο εβδο­μά­δες. Στα κα­θί­σμα­τα κά­θο­νται νε­ό­τε­ροι και με­γα­λύ­τε­ροι, κά­τοι­κοι της συ­νοι­κί­ας Από­ζα­ρι ή και επι­σκέ­πτες.