Έρχεται φθινόπωρο “φωτιά” στο εργασιακό μέτωπο

Στην επα­ναρ­ρύθ­μιση των εργα­σια­κών σχέσεων και του καθε­στώ­τος των συλ­λο­γι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων χωρίς όμως την… επι­στροφή ούτε σε ό,τι ίσχυε στο παρελ­θόν ούτε όμως και σε όσα είχε…υπο­σχε­θεί προ­ε­κλο­γικά (ή είχε νομο­θε­τή­σει τον Ιούλιο του 2015 και «πήρε πίσω», κατ’ απαί­τηση των Θεσμών) οδη­γεί­ται η κυβέρ­νηση έως το ερχό­μενο φθι­νό­πωρο.

«Οδηγός» για τις παρεμ­βά­σεις, σύμφωνα με το 3ο Μνη­μό­νιο, θα είναι οι «βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές» στην Ευρω­παϊκή Ενωση, οι οποίες -όπως προ­κύ­πτει από τα συγκρι­τικά στοι­χεία τα οποία κωδι­κο­ποιεί η «Ημε­ρη­σία» με τη συν­δρομή του οικο­νο­μο­λό­γου Χρ. Ιωάννου- προ­οιω­νί­ζο­νται μεγάλες ανα­τρο­πές.

Οι απο­κλί­σεις ανάμεσα στο ευρω­παϊκό και το ελλη­νικό «μοντέλο», όπως αυτό έχει δια­μορ­φω­θεί σήμερα μετά τις νομο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις που επι­βλή­θη­καν από το 2012 και μετά στο πλαίσιο της δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής, θα απο­τυ­πω­θούν στην πρώτη συγκρι­τική μελέτη η οποία θα παρου­σια­στεί την ερχό­μενη Δευτέρα σε συνε­δρί­αση της ανε­ξάρ­τη­της επι­τρο­πής των ξένων εμπει­ρο­γνω­μό­νων (πλην…ενός του καθη­γητή και πρώην υπουρ­γού Ι. Κου­κιάδη) στο Αμστερ­νταμ «ανοί­γο­ντας», στην πράξη, τη δια­δι­κα­σία της «δια­πραγ­μά­τευ­σης» της ηγεσίας του υπουρ­γείου Εργα­σίας με τους Θεσμούς.

«Από δεκα­ε­τιών η χώρα στε­ρού­νταν ενός σχεδίου για την οικο­νο­μική και την κοι­νω­νική πορεία της, και για τα εργα­σιακά, αρκού­μενη στην συντή­ρηση ρυθ­μί­σεων της μετεμ­φυ­λια­κής – μετα­πο­λε­μι­κής Ελλάδας του 1950 και της ατελούς μετα­πο­λί­τευ­σης του 1974, και ενα­πο­θέ­το­ντας τις προ­σαρ­μο­γές στην υπο­τι­θέ­μενη «ευρω­παϊκή προ­ο­πτική» της, και μόνον απο­σπα­σμα­τικά και «πυρο­σβε­στικά» προ­χω­ρούσε σε επι­λο­γές υπό το βάρος εξω­γε­νών υπο­χρε­ώ­σεων (π.χ. ευρω­παϊ­κές οδηγίες) ή της ανάγκης βρα­χυ­πρό­θε­σμων προ­σαρ­μο­γών», σχο­λιά­ζει ο Χρ. Ιωάννου εξη­γώ­ντας ότι «όταν το 2008-2009 η ελλη­νική οικο­νο­μία ήρθε αντι­μέ­τωπη με τα πρώτα ρήγματα της διαρ­θρω­τι­κής κατάρ­ρευ­σης και όταν το 2010, το 2012 και το 2015 βρέθηκε ενώπιον της χρε­ο­κο­πίας, στε­ρού­νταν – και στα εργα­σιακά – δυνα­τό­τη­τας κατα­νό­η­σης και επι­λο­γών ώστε αυτο­δυ­νά­μως και ενδο­γε­νώς, να μεταρ­ρυθ­μί­σει το σύστημα εργα­σια­κών σχέσεων. Οι εγχώ­ριοι θεσμοί των εργα­σια­κών σχέσεων είχαν (αυτό) καθη­λω­θεί σε ρόλους παρα­τη­ρη­τών για επι­λο­γές που ορί­ζο­νταν εξω­γε­νώς»…

Ο κατώ­τα­τος μισθός

Θεσμο­θε­τη­μέ­νος εθνικός κατώ­τα­τος μισθός, χωρίς επι­δό­ματα και τριε­τίες, υπάρχει σήμερα σε 22 από τις 28 χώρες – μέλη της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης ύστερα και από την εισα­γωγή του στη Γερ­μα­νία (κατώ­τατο ωρο­μί­σθιο στα 8,50 ευρώ, στα­διακά από το 2015 και πλήρως μέχρι το 2017 με πρό­βλεψη ανα­κα­θο­ρι­σμού του από το 2018).

Σε όλες σχεδόν τις χώρες, ωστόσο, η απόφαση για τον καθο­ρι­σμό του κατώ­τα­του μισθού και ημε­ρο­μι­σθίου γίνεται κρατικά και όχι μέσω απ’ ευθείας δια­πραγ­μα­τεύ­σεων των κοι­νω­νι­κών εταίρων.

Ενδει­κτικό είναι το γεγονός ότι ενώ τα γερ­μα­νικά συν­δι­κάτα και οι εργο­δο­τι­κές οργα­νώ­σεις, επί δεκα­ε­τίες, δεν ήταν υπέρ της εισα­γω­γής νομο­θε­τη­μέ­νου και κρατικά ορι­σμέ­νου κατώ­τα­του μισθού (καταρ­γεί τη συλ­λο­γική αυτο­νο­μία, διαλύει το σύστημα συλ­λο­γι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων και δίνει ρυθ­μι­στικό ρόλο στο κράτος), οι οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες, η ελεύ­θερη κυκλο­φο­ρία εργα­ζο­μέ­νων στην Ευρω­παϊκή Ενωση και η υπο­χώ­ρηση της συν­δι­κα­λι­στι­κής πυκνό­τη­τας, δεν επέ­τρε­παν πλέον την εξα­σφά­λιση αξιο­πρε­πών μισθών σε αρκε­τούς κλάδους…

Με δεδο­μέ­νες τις μεγάλες αλλαγές που έχουν συντε­λε­στεί στην ελλη­νική αγορά εργα­σίας και την παρά­ταση του προ­γράμ­μα­τος προ­σαρ­μο­γής, θεω­ρεί­ται σχεδόν αδύνατο να καταρ­γη­θεί ο πυρήνας του ν. 4172/13 που προ­βλέ­πει μηχα­νι­σμό καθο­ρι­σμού του κατώ­τα­του μισθού και του ημε­ρο­μι­σθίου από το κράτος με βάση αντι­κει­με­νικά κρι­τή­ρια (παρα­γω­γι­κό­τητα, αντα­γω­νι­στι­κό­τητα, κόστος ζωής, επίπεδο απα­σχό­λη­σης κ.α.), ύστερα από προη­γού­μενη δια­βού­λευση με τη ΓΣΕΕ και τις εργο­δο­τι­κές οργα­νώ­σεις.

Ακόμη κι’ αν αλλάξει μερικώς ο σχε­τι­κός νόμος, στελέχη της αγοράς θεωρούν ότι θα υπάρξει θέμα για τις («παγω­μέ­νες») τριε­τίες, το επίδομα γάμου (ισχύουν έως τα τέλη του 2016, με βάση την Εθνική Γενική Συλ­λο­γική Σύμβαση Εργα­σίας σε αντί­θεση με τα επι­δό­ματα ωρί­μα­σης, τέκνων, σπουδών και επι­κίν­δυ­νης εργα­σίας τα οποία είναι υπο­χρε­ω­τικά) και ενδε­χο­μέ­νως για την κατα­βολή των μισθών σε 12μηνη βάση (αντί των 14 σήμερα μαζί με τα δώρα και το επίδομα αδείας). Ως «αντί­βαρο», η κυβέρ­νηση θα μπο­ρούσε να «κερ­δί­σει» την κατάρ­γηση του χαμη­λό­τε­ρου κατώ­τα­του μισθού που ισχύει για τους νέους ηλικίας έως 25ετών (510,95 ευρώ έναντι 586,08 ευρώ για όλους τους άλλους).

Επέ­κταση συμ­βά­σεων

Εχοντας ως «πάτωμα» ασφα­λείας τον κατώ­τατο (νομο­θε­τη­μένο) μισθό για τις ελά­χι­στες αμοιβές κάθε ατο­μι­κής ή επι­χει­ρη­σια­κής σύμ­βα­σης εργα­σίας, η ευρω­παϊκή πρα­κτική ενθαρ­ρύ­νει την απο­κέ­ντρωση των συλ­λο­γι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων και την (υπό όρους) επέ­κταση όσων υπο­γρά­φο­νται σε επίπεδο κλάδου. Χαρα­κτη­ρι­στικά είναι τα παρα­δείγ­ματα της Γερ­μα­νίας, της Ιταλίας, της Ολλαν­δίας, της Αυστρίας, της Δανίας κ.α όπου έχει ανα­πτυ­χθεί κουλ­τούρα δια­πραγ­μά­τευ­σης σε κλαδικό και επι­χει­ρη­σιακό επίπεδο.

Στην Ελλάδα κυριαρ­χούν, πλέον, οι ατο­μι­κές (σχεδόν για τους 8 στους 10 εργα­ζό­με­νους) και οι επι­χει­ρη­σια­κές συμ­βά­σεις (163 μέσα στο πρώτο 5μηνο!) ενώ οι ελά­χι­στες κλα­δι­κές και ομοιο­ε­παγ­γελ­μα­τι­κές (μόνο 6 και 3, αντί­στοιχα), δεσμεύ­ουν μόνο τα μέλη των εργο­δο­τι­κών οργα­νώ­σεων που τις υπο­γρά­φουν, δημιουρ­γώ­ντας συν­θή­κες άνισου αντα­γω­νι­σμού (και απο­χώ­ρη­σης των εργο­δο­τών από τις οργα­νώ­σεις τους).

Νομικοί κύκλοι θεωρούν ότι η κυβέρ­νηση μπορεί να πετύχει την επα­να­φορά της επέ­κτα­σης των κλα­δι­κών συμ­βά­σεων εφόσον, όμως, τις υπο­γρά­φουν συν­δι­κα­λι­στι­κές οργα­νώ­σεις και εργο­δο­τι­κοί φορείς που θα εκπρο­σω­πούν το 51%. Ερώτημα υπάρχει για το εάν θα δια­τη­ρεί­ται δικαί­ωμα αυτο­ε­ξαί­ρε­σης (opt out) σε επι­χει­ρή­σεις ενώ «υπό εξέταση» θα τεθεί και το καθε­στώς της μεσο­λά­βη­σης και της διαι­τη­σίας για την επίλυση των εργα­τι­κών δια­φο­ρών, μετά τις αλλαγές που έχουν γίνει στα χρόνια των Μνη­μο­νίων.

Οι απερ­γίες

Περιο­ρι­σμέ­νος, σε σύγκριση με άλλες χώρες, είναι στην Ελλάδα ο χρόνος προει­δο­ποί­η­σης για την κήρυξη απερ­γιών (24 ώρες στον ιδιω­τικό τομέα και 4 ημέρες στον ευρύ­τερο δημόσιο) ενώ «ελέγ­χο­νται» οι δια­δι­κα­σίες λήψης των απο­φά­σεων και οι συν­δι­κα­λι­στι­κές «διευ­κο­λύν­σεις» (άδειες, απα­γό­ρευση από­λυ­σης κ.ά.).

Πουθενά «βέτο»
Ομα­δι­κές απο­λύ­σεις

Σε καμία ευρω­παϊκή χώρα δεν προ­βλέ­πε­ται υπουρ­γικό «βέτο» σε ομα­δι­κές απο­λύ­σεις ενώ μόνο στην Ολλαν­δία ζητεί­ται προη­γού­μενη έγκριση από την περι­φε­ρειακή υπη­ρε­σία απα­σχό­λη­σης (UWV) η οποία, ωστόσο, εφαρ­μό­ζει την «ουσία» της ευρω­παϊ­κής οδηγίας 98/59/ΕΚ και των διεθνών συμ­βά­σεων, επι­βάλ­λο­ντας στον εργο­δότη ακόμη και την υπο­χρέ­ωση κατα­βο­λής επι­δο­μά­των ανερ­γίας. Στην Ελλάδα είναι ελεύ­θε­ρες οι απο­λύ­σεις σε επι­χει­ρή­σεις με λιγό­τερα από 20 άτομα, και δεν ελέγ­χο­νται οι απο­λύ­σεις μέχρι 6 εργα­ζο­μέ­νων το μήνα για επι­χει­ρή­σεις ή εκμε­ταλ­λεύ­σεις που απα­σχο­λούν 20 έως 150 άτομα και 5% του προ­σω­πι­κού και μέχρι 30 εργα­ζό­με­νοι για επι­χει­ρή­σεις ή εκμε­ταλ­λεύ­σεις που απα­σχο­λούν πάνω από 150.

Προ­βλή­ματα υπάρ­χουν, ωστόσο, στην εφαρ­μογή της ουσίας της κοι­νο­τι­κής νομο­θε­σίας (δια­δι­κα­σία ουσια­στι­κών δια­βου­λεύ­σεων, κρι­τή­ρια επι­λο­γής των προς απόλυση εργα­ζο­μέ­νων, σχέδιο για τη στήριξη, κατάρ­τιση ή και επα­να­πρό­σληψη, κατά σειρά προ­τε­ραιό­τη­τας, των απο­λυο­μέ­νων, αν αλλά­ξουν οι συν­θή­κες) ενώ δεν υπάρ­χουν προ­στα­τευ­τι­κές δια­τά­ξεις για τους εργα­ζό­με­νους σε περι­πτώ­σεις χρε­ο­κο­πίας (δεν μπορούν να λάβουν ούτε επίδομα), υπο­χρέ­ωση αιτιο­λό­γη­σης των απο­λύ­σεων. Ως αντάλ­λαγμα η χώρα μας δια­τη­ρεί υψη­λό­τε­ρες απο­ζη­μιώ­σεις που «κου­ρεύ­ο­νται» εφόσον υπάρξει προει­δο­ποί­ηση (εργο­δο­τι­κοί κύκλοι ζητούν να περιο­ρι­στεί κάτω από τους 4 μήνες που είναι το ανώτατο όριο για όσους έχουν πάνω από 10 έτη εργα­σίας στον ίδιο εργο­δότη).

Η Ελλάδα απο­κλί­νει, τέλος, σε ό,τι αφορά το δικαί­ωμα των εργο­δο­τών στην αντα­περ­γία (lockout) που, όμως, δεν ζητούν να το απο­κτή­σουν οι εργο­δο­τι­κές οργα­νώ­σεις. Σχετική συμ­φω­νία μη αλλαγής του πλαι­σίου είχε γίνει στη Γενεύη, επί υπουρ­γίας του Γ. Βρούτση, με απο­τέ­λε­σμα το Διεθνές Γραφείο Εργα­σίας να ανα­κοι­νώ­σει ότι δεν είναι πάντα προς…μίμηση όσα ισχύουν σε άλλες χώρες («η οδήγηση στα αρι­στερά είναι βέλ­τι­στη πρα­κτική στο Λονδίνο, αλλά, όχι στη Nέα Yόρκη» έλεγε χαρα­κτη­ρι­στικά η σχετική Εκθεση).

Ημε­ρη­σία