Νέο σύστημα επιλογής διοικήσεων και εταιρική διακυβέρνηση στο Δημόσιο

ο νέο σύστημα επι­λο­γής επι­τε­λι­κών στε­λε­χών για τους κρα­τι­κούς οργα­νι­σμούς που επε­ξερ­γά­ζε­ται η κυβέρ­νηση με βάση μελέτη του Εθνικού Κέντρου Δημό­σιας Διοί­κη­σης & Αυτο­διοί­κη­σης. Τα διεθνή παρα­δείγ­ματα και η πρόταση για Κώδικα Δημό­σιας Εται­ρι­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης.

Νέο σύστημα επι­λο­γής διοι­κή­σεων και εται­ρική δια­κυ­βέρ­νηση στο Δημόσιο

Τη δημιουρ­γία ενός ενιαίου συστή­μα­τος επι­λο­γής ανω­τέ­ρων στε­λε­χών και διοι­κή­σεων στις δημό­σιες επι­χει­ρή­σεις και οργα­νι­σμούς, με βάση αντί­στοι­χες πρα­κτι­κές του εξω­τε­ρι­κού, επε­ξερ­γά­ζο­νται στην κυβέρ­νηση. Επι­πλέον, προ­ω­θούν τη δημιουρ­γία «Κώδικα Δημό­σιας Εται­ρι­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης» κατά τα πρότυπα αρκετών κρατών – μελών της Ε.Ε. Πρό­σφατα, μάλιστα, παρα­δό­θηκε στην κυβέρ­νηση σχετική μελέτη του Εθνικού Κέντρου Δημό­σιας Διοί­κη­σης & Αυτο­διοί­κη­σης (ΕΚΔΔΑ) που παρου­σιά­ζει το Euro2day.gr.

Είναι η πρώτη φορά που πέφτει στο τραπέζι η δημιουρ­γία ενός τέτοιου Κώδικα καθώς εκτός από το σαθρό σύστημα επι­λο­γής διοι­κή­σεων στους κρα­τι­κούς οργα­νι­σμούς, η Ελλάδα δε δια­θέ­τει μηχα­νι­σμό λογο­δο­σίας των ανθρώ­πων που ανα­λαμ­βά­νουν κρί­σι­μες θέσεις στη δημόσια διοί­κηση. Αντί­θετα, κατά παρά­δοση, πολι­τικά στελέχη «παρ­κά­ρο­νται» σε καίριες θέσεις της κρα­τι­κής μηχανής μέχρι τις επό­με­νες εκλογές και λει­τουρ­γούν ως ένας ακόμα μοχλός του πελα­τεια­κού συστή­μα­τος.

Πρό­κει­ται για δύο πρω­το­βου­λίες οι οποίες έρχο­νται να συμπλη­ρώ­σουν το σχέδιο νόμου «Δια­φά­νεια, Αξιο­κρα­τία και Απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της Δημό­σιας Διοί­κη­σης» που προ­ω­θεί­ται προς ψήφιση στη Βουλή. Το σχέδιο νόμου περι­λαμ­βά­νει το Εθνικό Μητρώο επι­τε­λι­κών Στε­λε­χών Δημό­σιας Διοί­κη­σης, το Σύστημα Αξιο­λό­γη­σης των δημο­σίων υπαλ­λή­λων, τη βαθ­μο­λο­γική διάρ­θρωση θέσεων και το Σύστημα Επι­λο­γής Προϊ­στα­μέ­νων στο δημόσιο.

Εδώ και δεκα­ε­τίες προ­κα­λού­νται αντι­δρά­σεις κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρ­νηση εξαι­τίας των κρι­τη­η­ρίων επι­λο­γής των διοι­κή­σεων στις κρα­τι­κές επι­χει­ρή­σεις και οργα­νι­σμούς. Η μελέτη του ΕΚΔΔΑ περιέ­χει ενδια­φέ­ρο­ντα στοι­χεία για τα μοντέλα που ακο­λου­θού­νται στον υπό­λοιπο κόσμο. Στις χώρες της Βαλ­τι­κής, για παρά­δειγμα, ανα­πτύ­χθηκε οδηγός για τα βασικά χαρα­κτη­ρι­στικά που πρέπει να δια­κρί­νουν τα μέλη των διοι­κη­τι­κών συμ­βου­λίων κρα­τι­κών οργα­νι­σμών.

Στον συγκε­κρι­μένο οδηγό επι­ση­μαί­νε­ται πως «στις χώρες του ΟΟΣΑ, αξιο­λο­γεί­ται ως αρνη­τικό στοι­χείο για έναν/μία υπο­ψή­φιο/α, τόσο το να είναι εν ενερ­γεία πολι­τι­κός, όσο και δημό­σιος υπάλ­λη­λος» (σ.σ. θεω­ρεί­ται σύγκρουση συμ­φε­ρό­ντων, εμπόδιο στην αντι­κει­με­νική κρίση, κλπ). Πρό­κει­ται για δια­πί­στωση που βρί­σκε­ται πολύ μακριά από την Ελλάδα όπου τα διοι­κη­τικά συμ­βού­λια στε­λε­χώ­νο­νται συχνό­τατα από πολι­τευ­τές του κυβερ­νώ­ντος κόμ­μα­τος (ή κομ­μά­των, με πρό­σφατο το παρά­δειγμα των ποσο­στώ­σεων επί συγκυ­βέρ­νη­σης ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ).

Σε άλλες χώρες, όμως, θεω­ρεί­ται πως οι ίδιες οι κρα­τι­κές εται­ρείες “θα πρέπει να εντο­πί­ζουν και να ενι­σχύ­ουν (με προ­γράμ­ματα κατάρ­τι­σης και εκπαί­δευ­σης) υπο­ψη­φιό­τη­τες που προ­έρ­χο­νται από το προ­σω­πικό τους”. Ιδιαί­τερη μέριμνα κατα­βάλ­λε­ται ώστε “να εξα­σφα­λί­ζε­ται εύρος και ποι­κι­λία βιο­γρα­φι­κών” στη σύνθεση του διοι­κη­τι­κού συμ­βου­λίου ενός κρα­τι­κού οργα­νι­σμού ή επι­χεί­ρη­σης.

Από τον ίδιο οδηγό προ­κύ­πτει πως οι υπο­ψή­φιοι για την ανάληψη επι­τε­λι­κών κρα­τι­κών θέσεων πρέπει “να κατέ­χουν πολι­τικό κρι­τή­ριο και κατα­νό­ηση της λει­τουρ­γίας της κυβέρ­νη­σης, το οποίο συχνά απου­σιά­ζει από στελέχη που προ­έρ­χο­νται από τον ιδιω­τικό τομέα…”. Ταυ­τό­χρονα, όμως, θεω­ρεί­ται σημα­ντική “η εμπει­ρία από τον ιδιω­τικό τομέα, κατά προ­τί­μηση σε πολυ­ε­θνική ή εισηγ­μένη εται­ρεία”. Μάλιστα, “αν ο/η υπο­ψή­φιος/α είχε εργα­στεί ως διευ­θύ­νων/ουσα σύμ­βου­λος, απο­τε­λεί, επίσης, σημα­ντικό πλε­ο­νέ­κτημα”.

Η μελέτη του ΕΚΔΔΑ επι­ση­μαί­νει την ιδιαί­τερη σημασία «που απο­κτούν οι αρχές της δια­φά­νειας, της λογο­δο­σίας, του επαγ­γελ­μα­τι­σμού και της συνέ­πειας, στο πλαίσιο μιας συστη­μα­τι­κής και τυπο­ποι­η­μέ­νης δια­δι­κα­σίας ανα­ζή­τη­σης και επι­λο­γής υπο­ψη­φίων» για τη στε­λέ­χωση των κρα­τι­κών επι­χει­ρή­σεων / οργα­νι­σμών.

Αλλαγές σε τέσ­σε­ρις άξονες

Η μελέτη προ­τεί­νει αλλαγές σε τέσ­σε­ρις άξονες της δια­δι­κα­σίας με βάση και τη διεθνή εμπει­ρία:

Πρώτον, στο στάδιο πριν τη δια­δι­κα­σία επι­λο­γής των υπο­ψη­φιο­τή­των «το οποίο θα πρέπει να υπο­στη­ρί­ζε­ται από μια αξιό­πι­στη, τεχνικά άρτια, δημόσια και σύγ­χρονη βάση δεδο­μέ­νων» (σ.σ. το Εθνικό Μητρώο επι­τε­λι­κών Στε­λε­χών Δημό­σιας Διοί­κη­σης που προ­βλέ­πει το σχέδιο νόμου). Επίσης, πρέπει να έχει καθο­ρι­στεί το όργανο που θα επι­λέ­γει τους υπο­ψή­φιους. Η διεθνής εμπει­ρία δείχνει πως στις μη εισηγ­μέ­νες κρα­τι­κές εται­ρείες ακο­λου­θού­νται διάφορα μοντέλα όπως η συγκρό­τηση ειδικού αυτό­νο­μου φορέα που είναι υπεύ­θυ­νος για τη συνο­λική δια­δι­κα­σία επι­λο­γής διοι­κή­σεων σε όλους τους οργα­νι­σμούς (όπως στη Νέα Ζηλαν­δία) ή η συγκρό­τηση «Ειδικής Επι­τρο­πής Επι­λο­γής» για όλες τις προ­βλε­πό­με­νες θέσεις Επι­τε­λι­κών Στε­λε­χών στο Δημόσιο, η δημιουρ­γία ad hoc επι­τρο­πών επι­λο­γής ανά επο­πτεύον υπουρ­γείο ή η ανάθεση σε εξει­δι­κευ­μέ­νες εται­ρείες επι­λο­γής στε­λε­χών (“head hunters”).

Δεύ­τε­ρον, στο στάδιο της συλ­λο­γής των βιο­γρα­φι­κών των υπο­ψη­φίων και του ελέγχου των τυπικών προ­σό­ντων, με σύστημα που εξα­σφα­λί­ζει τη δια­φά­νεια (από το περιε­χό­μενο και τη δημο­σιό­τητα που έχει η προ­κή­ρυξη για μια θέση μέχρι τη δυνα­τό­τητα ενστά­σεων από υπο­ψη­φί­ους οι οποίοι θεωρούν πως αδι­κή­θη­καν).

Τρίτο, το στάδιο της αξιο­λό­γη­σης των βιο­γρα­φι­κών των υπο­ψη­φίων, «με έμφαση στην ανα­ζή­τηση υπο­ψη­φίων με συγκε­κρι­μένο προφίλ και τη συγκρό­τηση φακέλου, ώστε να ακο­λου­θή­σει η δομη­μένη συνέ­ντευξη, ως επι­πρό­σθετο φίλτρο επι­λο­γής».

Τέταρτο, το στάδιο μετά την επιλογή και «αφού έχει εντο­πι­στεί και διο­ρι­στεί ο επι­κρα­τέ­στε­ρος/η υπο­ψή­φιος/α» που προ­τεί­νε­ται ένα σύστημα διαρ­κούς ενη­μέ­ρω­σης / επι­μόρ­φω­σης ειδικά για μέλη διοι­κη­τι­κών συμ­βου­λίων.

Ο Κώδικας Δημό­σιας Εται­ρι­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης

Στη μελέτη του ΕΚΔΔΑ επι­ση­μαί­νε­ται πως σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, εκτός από τους κανόνες Εται­ρι­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης που ισχύουν για τις εισηγ­μέ­νες κρα­τι­κές, με βάση και το σχετικό πλαίσιο του ΟΟΣΑ, έχει ανα­πτυ­χθεί και ένας ξεχω­ρι­στός κώδικας για τους υπό­λοι­πους κρα­τι­κούς οργα­νι­σμούς. Ένα τέτοιο παρά­δειγμα είναι η Γερ­μα­νία, ενώ στη Σουηδία υπό την αιγίδα του υπουρ­γείου Επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και Και­νο­το­μίας «λει­τουρ­γεί ειδικός οργα­νι­σμός για την εται­ρική δια­κυ­βέρ­νηση και τη δια­χεί­ριση των επεν­δύ­σεων, με στόχο την αύξηση της παρα­γό­με­νης αξίας των εται­ρειών».

Προ­τεί­νε­ται η εφαρ­μογή ενός αντί­στοι­χου «Κώδικα Δημό­σιας Εται­ρι­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης» και στην Ελλάδα κυρίως γιατί «η εισα­γωγή ενός σύγ­χρο­νου συστή­μα­τος επι­λο­γής επι­τε­λι­κών στε­λε­χών δεν πρέπει να περιο­ρί­ζε­ται στη δια­σφά­λιση τυπο­ποι­η­μέ­νων δια­φα­νών και αξιο­κρα­τι­κών δια­δι­κα­σιών, αλλά πολύ περισ­σό­τερο να εστιά­ζε­ται στρα­τη­γικά στη βελ­τί­ωση της διοι­κη­τι­κής – λει­τουρ­γι­κής ικα­νό­τη­τας των δημο­σίων οργα­νι­σμών».

euro2day.gr