Στο Αιγαίο διψούν για ζωή

Εκείνη τη στιγμή, το μόνο που τους ενδιέ­φερε ήταν να παρου­σιά­σουν τις παρα­δο­σια­κές λιχου­διές του νησιού τους και την παρα­γκω­νι­σμένη ιστορία τους. Αδια­φο­ρού­σαν για τη συμ­φω­νία με τους δανει­στές, δεν τους προ­βλη­μά­τιζε το αν θα βρε­θούμε εκτός Ευρώπης, δεν τους ένοιαζε αν την επόμενη μέρα θα που­λού­σαν τα προ­ϊ­ό­ντα τους σε δραχμές. Πολι­τι­στι­κοί, εξω­ραϊ­στι­κοί και γυναι­κείοι σύλ­λο­γοι εννιά δια­φο­ρε­τι­κών αιγαιο­πε­λα­γί­τι­κων νησιών συγκε­ντρώ­θη­καν την περα­σμένη Κυριακή στην Πάτμο για να δηλώ­σουν παρό­ντες στο 8ο Φεστι­βάλ Γεύσης και Παρά­δο­σης Αιγαίου, που συν­διορ­γά­νω­σαν η εφη­με­ρίδα τα «Πατμιακά Χρονικά» μαζί με το Δήμο Πάτμου και την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου.

Από νωρίς το από­γευμα στη Σκάλα, στο λιμάνι της Πάτμου, υπήρχε έντονη κινη­τι­κό­τητα. Με φόντο ένα μεγάλο κυπριακό κρουα­ζιε­ρό­πλοιο, οι χορευ­τές ετοί­μα­ζαν τις φορε­σιές τους, στη γραμ­μα­τεία οι εθε­λο­ντές του Φεστι­βάλ κατέ­γρα­φαν τα φαγητά που κατέ­βαι­ναν στο δια­γω­νι­σμό και τα μέλη των συλ­λό­γων τοπο­θε­τού­σαν τα καλού­δια τους στους πάγκους. Δίπλα-δίπλα, εκπρό­σω­ποι από τη Φολέ­γαν­δρο, την Τήνο, τη Σάμο, τη Λέρο, τους Φούρ­νους, την Κάλυμνο, τους Λειψούς, το Αγα­θο­νήσι, και φυσικά από την Πάτμο, γνω­ρί­ζο­νταν μεταξύ τους, αντάλ­λα­ζαν πλη­ρο­φο­ρίες για τα αγαθά τους, μοί­ρα­ζαν ενη­με­ρω­τικά φυλ­λά­δια για το νησί τους και προ­ε­τοι­μά­ζο­νταν για να υπο­δε­χθούν τους επι­σκέ­πτες.

Παρότι προ­έρ­χο­νταν από δια­φο­ρε­τικά νησιω­τικά συμπλέγ­ματα, μολο­νότι κάποιοι εξ αυτών δεν είχαν «παρα­δο­σια­κές» συντα­γές να επι­δεί­ξουν, αλλά μόνο εξαι­ρε­τικά ντόπια προ­ϊ­ό­ντα, όπως θυμα­ρί­σιο μέλι, και παρά το γεγονός ότι οι πολι­τι­στι­κές τους ταυ­τό­τη­τες δια­φέ­ρουν αρκετά, είχαν ένα συνε­κτικό στοι­χείο που «σκέπαζε» όλες τις αντι­φά­σεις: το Αιγαίο. Ταξί­δε­ψαν μέχρι και έξι ώρες από το νησί τους για να φτάσουν στην Πάτμο, κου­βά­λη­σαν τα φαγητά από τα σπίτια τους, αγό­ρα­σαν -στην πλειο­ψη­φία τους- με δικά τους χρήματα τα υλικά, φιλο­ξε­νή­θη­καν σε φίλους και γνώ­στους, ξόδεψαν χρόνο από την προ­σω­πική τους ζωή και πει­ρα­μα­τί­στη­καν για μέρες με διάφορα πιάτα, μόνο και μόνο για να ενωθούν κάτω από το ίδιο Φεστι­βάλ, για να υπε­ρα­σπι­στούν, σε πείσμα των καιρών, το νησιω­τικό χαρα­κτήρα της Ελλάδας.

Φαγητό σημαί­νει ιστορία

Γύρω στις έξι, πίσω από την γραμ­μα­τεία, παρα­τη­ρούσα τους συμ­με­τέ­χο­ντες να κατα­θέ­τουν τα φαγητά τους. Πια­τέ­λες, τάπερ και δίσκοι πήγαι­ναν κι έρχο­νταν, ώσπου κάποια στιγμή μια κυρία ανοίγει με την αυτο­πε­ποί­θηση ενός μάγου τη γάστρα της και λέει «καβουρ­μάς». Ωχ! Κι εγώ που νόμιζα ότι ο καβουρ­μάς ήταν απο­κλει­στικά μακε­δο­νί­τικο έδεσμα, αμ δε! «Οι σφουγ­γα­ρά­δες της Καλύ­μνου όταν έφευγαν μετά το Πάσχα για το οχτά­μηνο ταξίδι τους, έπαιρ­ναν μαζί τους χοιρινό ή βοδινό κρέας μαγει­ρε­μένο με λίπος για να δια­τη­ρεί­ται», εξηγεί η κυρία Φανή Ψαρρά, μέλος του τοπικού συλ­λό­γου γυναι­κών «Ήρα». «Και γαλέτες, πες καλέ ότι έπαιρ­ναν μαζί τους και γαλέτες!», φώναξε με ενθου­σια­σμό ένα άλλο μέλος του συλ­λό­γου, η κυρία Καλ­λιόπη Αλε­ξαν­δράκη. Καβουρ­μάς και γαλέτες λοιπόν, αυτό ήταν το φαγητό των σφουγ­γα­ρά­δων· μέσα από τις λαί­μαρ­γες μπου­κιές τους περι­γρά­φε­ται με ακρί­βεια η ιστορία ενός ολό­κλη­ρου νησιού.

Βέβαια, μπορεί όντως το φαγητό να απο­τυ­πώ­νει την ιστορία ενός τόπου, ταυ­τό­χρονα όμως απο­τε­λεί τρόπο έκφρα­σης, δημιουρ­γίας κι εξέ­λι­ξης. Η Πάτμος για παρά­δειγμα, που λόγω ιστο­ρι­κών και οικο­νο­μι­κών παρα­γό­ντων δεν ανέ­πτυξε ποτέ μια συγκε­κρι­μένη κουζίνα με δικά της χαρα­κτη­ρι­στικά πιάτα, πραγ­μα­το­ποιεί την τελευ­ταία πεντα­ε­τία μια συστη­μα­τική προ­σπά­θεια εμπλου­τι­σμού και εξέ­λι­ξης της ντόπιας κου­ζί­νας. Ανα­πό­σπα­στο μέρος της εν λόγω προ­σπά­θειας, οι σεφ που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στο νησί και αγω­νί­ζο­νται για να απο­κτή­σει η Πάτμος γαστρο­νο­μική κουλ­τούρα ώστε να ανα­βαθ­μί­σει (και) με αυτό τον τρόπο το του­ρι­στικό της προϊόν. «Ίσως η πιο σημα­ντική διά­σταση του Φεστι­βάλ είναι ότι λει­τουρ­γεί ως αφορμή για τους κατοί­κους των νησιών να ασχο­λη­θούν εκ νέου με την κουζίνα τους, να ανα­κα­λύ­ψουν ή να θυμη­θούν ξανά τα προ­ϊ­ό­ντα της γης τους και να εκφρα­στούν μέσω αυτών», σημειώ­νει ο σεφ του εστια­το­ρίου «Apocalypsis», Δημή­τρης Παμπό­ρης, ο οποίος για την εκδή­λωση, μεταξύ άλλων, είχε ετοι­μά­σει μίνι μπέρ­γκερ με παστή σαρδέλα και κέτσαπ φτιαγ­μένη από φασόλια γίγα­ντες.

«Πατμο­κί­νηση»

Τον είδα χαρού­μενο πάνω στη σκηνή, λες και βρι­σκό­ταν στο φυσικό του μέρος. Χαρού­μενο και περή­φανο που το Φεστι­βάλ που είχε αρχίσει να παρου­σιά­ζει πριν εφτά χρόνια όχι μόνο επι­βιώ­νει, αλλά μεγα­λώ­νει χρόνο με τον χρόνο. Ο βου­λευ­τής Β’ Αθηνών του Ποτα­μιού, Γιώργος Αμυράς, που το Σάββατο είχε διορ­γα­νώ­σει στο νησί δυο ποδη­λα­το­δρο­μίες, μία για ενή­λι­κες και μία για παιδιά, φανερά ευδιά­θε­τος, έδωσε μια άλλη οπτική γωνία του Φεστι­βάλ Γεύσης και παρά­δο­σης Αιγαίου. Στο διά­λειμμα της παρου­σί­α­σης, όταν στήσαμε ένα πηγα­δάκι ανάμεσα σε μουσικά όργανα και παρα­δο­σια­κές φορε­σιές, τον ρώτησα πώς θα χαρα­κτή­ριζε το Φεστι­βάλ με μία μονάχα λέξη. «Πατμο­κί­νηση», απα­ντάει αυθόρ­μητα, «θα το ονόμαζα Πατμο­κί­νηση γιατί αφενός κινη­το­ποί­ησε τους ντό­πιους παρα­γω­γούς, αφε­τέ­ρου τους έφερε σε επαφή με τις κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες. Με άλλα λόγια, έβαλε μπρος τις μηχανές παρα­γω­γής του νησιού», διευ­κρί­νι­ζει.

Του­ρί­στες που γοη­τευ­μέ­νοι δοκί­μα­ζαν ψάρι σαβόρι από την Τήνο, παιδιά που μάθαι­ναν γεω­γρα­φία μέσα από τα ονόματα των νησιών, ηλι­κιω­μέ­νοι που έπιναν τσί­πουρο εξι­στο­ρώ­ντας παλιές «περι­πέ­τειες» στο ακρο­α­τή­ριό τους, νοι­κο­κυ­ρές που περή­φα­νες έδει­χναν τα φαγητά τους και κρέ­μο­νταν από τα χείλη σου για να ακού­σουν την κριτική σου, άγνωστα προ­ϊ­ό­ντα -όπως το αβγό τουρσί από τους Φούρνους- που προ­βάλ­λο­νταν στους πάγκους, παρα­γω­γοί που έκλει­ναν συμ­φω­νίες με αγο­ρα­στές, κόσμος χαρού­με­νος που χόρευε και διψούσε για ζωή, κάπου εκεί, σε μια ακρούλα του Αιγαίου. Τι άλλο να ζητήσει κανείς από ένα Φεστι­βάλ Γεύσης;

Γιάννης Παπα­δη­μη­τρίου