Γαβριήλ Χαρίτος: Εκτιμήσεις για το 2024 – Ισραήλ – Ένας πόλεμος με πολλαπλές προκλήσεις

Ο δρ. Γαβριήλ Χαρίτος εξέθεσε τις εκτι­μή­σεις του για την έκβαση του πολέμου στη Μέση Ανατολή, την επόμενη μέρα στην μετα­πο­λε­μική Γάζα και για τις εσω­τε­ρι­κές πολι­τι­κές εξε­λί­ξεις στο Ισραήλ στην καθιε­ρω­μένη ειδική έκδοση της ελλη­νι­κού ερευ­νη­τι­κού ινστι­τού­του ΕΛΙΑΜΕΠ, που δημο­σιο­ποι­ή­θηκε χθες, 30 Δεκεμ­βρίου. Η Δημο­κρα­τική τη Ρόδου φιλο­ξε­νεί τις εκτι­μή­σεις του κ. Χαρίτου για το 2024.

Ο πόλεμος της 7ης Οκτω­βρίου άλλαξε άρδην την ισραη­λινή πολι­τική ατζέντα. Έτσι, το τέλος του 2023 σε τίποτα δεν θυμίζει το Ισραήλ των δια­δη­λώ­σεων και της ατέρ­μο­νης θεσμι­κής κρίσης. Η απο­τυ­χία του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού να προ­βλέ­ψει όσα τραγικά συνέ­βη­σαν, καταρ­ρά­κω­σαν την εμπι­στο­σύνη του μέσου Ισραη­λι­νού προς το στρα­τιω­τικό κατε­στη­μένο, που μέχρι πρό­τι­νος εκλαμ­βα­νό­ταν ως άτρωτο, αδιά­φθορο και πανέ­τοιμο να αντι­με­τω­πί­σει κάθε απειλή. Η κοι­νω­νία ανα­μέ­νει να απο­δο­θούν ευθύνες στους υπεύ­θυ­νους αυτής της μεγάλης ήττας, παρότι κυριαρ­χεί η πεποί­θηση ότι στο πεδίο των μαχών το Ισραήλ θα νικήσει. Όταν ο πόλεμος αυτός τελειώ­σει, το κατε­στη­μένο – πολι­τικό, στρα­τιω­τικό και δικα­στικό – γνω­ρί­ζει ότι θα κληθεί να λογο­δο­τή­σει. Άγνωστο, ωστόσο, παρα­μέ­νει εάν η απά­ντηση στο ερώτημα «τις πταίει» θα δοθεί εντός του 2024, καθότι άγνωστη παρα­μέ­νει ακόμα η διάρ­κεια του πολέμου.

Τα μέτωπα του πολέμου

Η ιδιαι­τε­ρό­τητα του πολέμου που άρχισε στις 7 Οκτω­βρίου έγκει­ται στην πολ­λα­πλό­τητα των ενεργών του μετώπων. Επι­σή­μως, το μέτωπο είναι ένα και βρί­σκε­ται στη Γάζα. Ωστόσο, τα πρό­σθετα, ανε­πί­σημα μέχρι στιγμής, αλλά καθ’ όλα ενεργά  μέτωπα σε Νότιο Λίβανο και Ερυθρά Θάλασσα, είναι ικανά να διευ­ρύ­νουν το πολε­μικό σκηνικό.

Παρότι η κυβέρ­νηση της Βηρυτού δεν επι­θυ­μεί πρό­σθε­τες περι­πέ­τειες, η Χεζ­μπο­λάχ φαί­νε­ται πρόθυμη να απο­τε­λέ­σει τον ιρανικό Προ­κρού­στη, επα­να­λαμ­βά­νο­ντας τον πόλεμο του 2006. Έτσι, το μέτωπο Ισραήλ-Χεζμπολάχ ενερ­γο­ποι­ή­θηκε λίγα μόλις εικο­σι­τε­τρά­ωρα από την έναρξη του πολέμου, με τον ηγέτη της οργά­νω­σης, Χασάν Νασράλα, να κάνει λόγο για «πόλεμο φθοράς». Το Ισραήλ, ωστόσο, απαιτεί πλέον την άμεση εφαρ­μογή της από­φα­σης 1701/2006 του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας, που ορίζει την περιέ­λευση του Νοτίου Λιβάνου υπό τον έλεγχο του τακτι­κού λιβα­νι­κού στρατού, τον αφο­πλι­σμό της Χεζ­μπο­λάχ και την από­συρσή της βορείως του ποταμού Λιτάνι. Εάν οι διπλω­μα­τι­κές προ­σπά­θειες ΗΠΑ, Γαλλίας και Γερ­μα­νίας δεν ευδο­κι­μή­σουν, εκτι­μά­ται πως απο­τε­λεί ζήτημα χρόνου το Ισραήλ να κηρύξει έναν παράλ­ληλο πόλεμο κατά της Χεζ­μπο­λάχ, αξιο­ποιώ­ντας την παρούσα ενι­σχυ­μένη δυτική στρα­τιω­τική παρου­σία, που δρα απο­τρε­πτικά έναντι του Ιράν. Άλλωστε, η ισραη­λινή κοι­νω­νία δείχνει έτοιμη να στη­ρί­ξει μια τέτοια εξέλιξη, προ­κει­μέ­νου οι πολίτες να μπο­ρέ­σουν να επι­στρέ­ψουν με ασφά­λεια στις εστίες τους στην λιβα­νική μεθόριο – προσ­δο­κία απόλυτα ταυ­τό­σημη για τους πολίτες που εγκα­τέ­λει­ψαν τα κατε­στραμ­μένα σπίτια τους στην μεθόριο με τη Γάζα.

Πρω­το­τυ­πία του πολέμου απο­τε­λεί το νέο μέτωπο, που άνοιξαν κατά του Ισραήλ οι φιλοϊ­ρα­νοί αντάρ­τες Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα. Το μέτωπο αυτό ενέχει τον κίνδυνο διε­θνο­ποί­η­σης. Πέραν των ΗΠΑ, της Βρε­τα­νίας και πλεί­στων χωρών που η οικο­νο­μία τους πλήτ­τε­ται από το κλεί­σιμο του θαλασ­σίου διαύλου των στενών Μπαμπ-Αλ-Μάνταμπ, η Σαου­δική Αραβία κάλ­λι­στα μπορεί να εκλάβει την τρέ­χουσα κατά­σταση ως μια ανε­πα­νά­λη­πτη ευκαι­ρία να αντι­με­τω­πί­σει τον ιρανικό περι­φε­ρειακό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό, δια­τη­ρώ­ντας το φιλο­δυ­τικό momentum για μια μελ­λο­ντική εξο­μά­λυνση των σχέσεων με το Ισραήλ.

Τέλος, το Ισραήλ αισθά­νε­ται ότι είναι σε θέση να δια­χει­ρι­στεί την συνήθη κινη­τι­κό­τητα του μετώπου στην Δυτική Όχθη, έχοντας μάθει να δια­χει­ρί­ζε­ται προς το συμ­φέ­ρον του τις δυνά­μεις ασφα­λείας της Παλαι­στι­νια­κής Αρχής – κυρίως σε επίπεδο συλ­λο­γής πλη­ρο­φο­ριών.

Η επόμενη μέρα της Γάζας

Παρά τις δια­φω­νίες με την δια­κυ­βέρ­νηση Μπάι­ντεν, οι Ισραη­λι­νοί θα επι­μεί­νουν να θέσουν υπό δικό τους στρα­τιω­τικό έλεγχο την Λωρίδα της Γάζας. Ήδη έχουν προβεί σε τετε­λε­σμένα επί του εδάφους για την επιβολή περι­με­τρι­κής ζώνης ασφα­λείας 1-2 χλμ. που θα συνο­δευ­τεί με περιο­ρι­σμέ­νης έκτασης εκκα­θα­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις (ενδε­χο­μέ­νως ενόσω θα εντεί­νε­ται η δρα­στη­ριό­τητα στον Νότιο Λίβανο), ενθαρ­ρύ­νο­ντας την ιδέα μιας «πολυ­ε­θνι­κής ανθρω­πι­στι­κής διοί­κη­σης» με τη συμ­με­τοχή όσων αρα­βι­κών χωρών δια­τη­ρούν ομαλές σχέσεις με το Ισραήλ (Αίγυ­πτος, Ιορ­δα­νία, ΗΑΕ, Μαρόκο, Μπα­χρέιν) με την προσ­δο­κία μίας πρό­σθε­της σαου­δα­ρα­βι­κής παρου­σίας. Εάν ο Λευκός Οίκος αρνηθεί μία τέτοια πρόταση, το Ισραήλ θα επι­διώ­ξει να κερ­δί­σει χρόνο ελπί­ζο­ντας στην επι­στροφή των Ρεπου­μπλι­κα­νών στην εξουσία το 2025.

Στον αντί­ποδα των ισραη­λι­νών επι­διώ­ξεων, εκτι­μά­ται ότι οι ΗΠΑ και ο διεθνής παρά­γο­ντας θα προ­ω­θή­σουν την ανά­κτηση του ελέγχου της Γάζας από την Παλαι­στι­νιακή Αρχή. Με τους Αμε­ρι­κα­νούς να προ­ω­θούν τον εκδη­μο­κρα­τι­σμό των παλαι­στι­νια­κών θεσμών, θα θελή­σουν να προ­σελ­κύ­σουν ισλα­μι­στι­κές φωνές, πρό­θυ­μες να ανα­σκευά­σουν πρό­τε­ρες σχέσεις τους με τη σημε­ρινή Χαμάς. Προς αυτήν την κατεύ­θυνση ανα­μέ­νε­ται να ενθαρ­ρυν­θούν αρα­βι­κές/μου­σουλ­μα­νι­κές κυβερ­νή­σεις. Πέραν του Κατάρ και της Τουρ­κίας, εκτι­μά­ται ότι χρή­σι­μος ρόλος ενδέ­χε­ται να προ­τα­θεί στην Αλγερία, κυρίως λόγω μιας σειράς πρω­το­βου­λιών «παλαι­στι­νια­κής συμ­φι­λί­ω­σης» που ανέλαβε παλαιό­τερα ο Πρό­ε­δρος της χώρας, Αμπ­ντελ­μα­τζίντ Τεμπούν. Ωστόσο, το περι­βάλ­λον του Παλαι­στι­νίου Προ­έ­δρου Αμπάς και το ‘βαθύ κράτος’ της Φατάχ θα ζυγί­σουν προ­σε­κτικά τις ισορ­ρο­πίες, προτού (και εφόσον) αντα­πο­κρι­θούν θετικά.

Το μέλλον του Νετα­νιά­χου

Το ξέσπα­σμα του πολέμου και η συμ­με­τοχή του δημο­φι­λούς Μπένι Γκαντς στην κυβέρ­νηση εθνικής ενό­τη­τας υπό τον Νετα­νιά­χου, στην πραγ­μα­τι­κό­τητα παρα­τεί­νουν την παρα­μονή του δευ­τέ­ρου στην εξουσία, του­λά­χι­στον μέχρι τη λήξη του πολέμου. Ενώ θεω­ρείτο κρίσιμο για το πολι­τικό του μέλλον η ολο­κλή­ρωση της εκδί­κα­σης των ποι­νι­κών του υπο­θέ­σεων, η απο­λο­γία του ανα­μέ­νε­ται τον ερχό­μενο Απρίλιο. Ωστόσο, βάσει της (ημι­τε­λούς) δικα­στι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης, η πρω­θυ­πουρ­γική του θητεία δεν απει­λεί­ται από μία κατα­δι­κα­στική πρω­τό­δικη απόφαση. Αντι­θέ­τως, εάν προ­κύ­ψουν προ­σω­πι­κές του πολι­τι­κές ευθύνες για όσα (δεν) έγιναν στις 7 Οκτω­βρίου, τότε μόνο το πολι­τικό του μέλλον ενδέ­χε­ται να απει­λη­θεί.

Ο κ. Γαβριήλ Χαρίτος διδά­σκει Ιστορία των Πολι­τι­κών Σχέσεων Ελλάδας-Ισραήλ-Κύπρου στο Πανε­πι­στή­μιο Μπεν-Γκουριόν  και στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο. Είναι ερευ­νη­τής του ΕΛΙΑΜΕΠ