Ευρωπαϊκός τουρισμός: 4 κίνδυνοι απειλούν με αβεβαιότητα τον κλάδο

Aντιμέτωπος με μια σειρά προ­κλή­σεων, ανα­μέ­νε­ται να έρθει, στο άμεσο μέλλον, ο ευρω­παϊ­κός του­ρι­σμός, θέτο­ντας σε αβε­βαιό­τητα τον κλάδο.

Όπως εκτιμά η Αlpha Bank στο πρό­σφατο Εβδο­μα­διαίο Δελτίο Οικο­νο­μι­κών Εξε­λί­ξεων, οι κυριό­τε­ροι κίν­δυ­νοι είναι:

α) οι γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις που ενδε­χο­μέ­νως να απο­τε­λέ­σουν εμπόδιο στις μετα­κι­νή­σεις,

β) η κλι­μα­τική αλλαγή και δη στη Μεσό­γειο,

γ) το μειω­μένο δια­θέ­σιμο εισό­δημα των πολιτών και οι αυξή­σεις στις τιμές των του­ρι­στι­κών υπη­ρε­σιών και

δ) η υπερ­βο­λική αύξηση του του­ρι­σμού σε ορι­σμέ­νες περιο­χές (overtourism).

Ωστόσο, σημα­ντι­κό­τερη πρό­κληση απο­τε­λεί η κλι­μα­τική αλλαγή, αφού υπάρχει άμεση συνάρ­τηση των και­ρι­κών συν­θη­κών με την του­ρι­στική ζήτηση, εξαρ­τώ­μενη βέβαια από την επο­χι­κό­τητα και τη γεω­γρα­φική ιδιο­μορ­φία των κρατών.

Χρονιά – ορόσημο το 2022 για τον ευρω­παϊκό του­ρι­σμό

Την τελευ­ταία τριετία, η βιο­μη­χα­νία του του­ρι­σμού, που απο­τε­λεί την ατμο­μη­χανή πολλών περι­φε­ρεια­κών κρατών της Ευρώπης, δοκι­μά­σθηκε, εξαι­τίας των περιο­ρι­σμών στην κινη­τι­κό­τητα, ενώ ήρθε αντι­μέ­τωπη με πληθώρα προ­κλή­σεων. Αναμ­φί­βολα, ο ευρω­παϊ­κός του­ρι­σμός βρί­σκε­ται σε τροχιά ανά­καμ­ψης και ανα­μέ­νε­ται να επι­στρέ­ψει σύντομα στα προ­παν­δη­μικά επίπεδα. Βέβαια, για να επι­τευ­χθεί η επι­στροφή δεν αρκεί μόνο η επι­θυ­μία των πολιτών για ταξίδια, αλλά υπάρ­χουν και άλλοι παρά­γο­ντες που ανα­μέ­νε­ται να δια­δρα­μα­τί­σουν κατα­λυ­τικό ρόλο.

Ο του­ρι­σμός απο­τε­λεί ένα προϊόν, συνεχώς εξε­λισ­σό­μενο, που συνει­σφέ­ρει σημα­ντικά στην οικο­νο­μία της Ευρώπης. Συνεπώς, η ταχεία επα­να­φορά στα προ­παν­δη­μικά επίπεδα και η βελ­τί­ωση των δεικτών εσόδων και δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει ανάχωμα στις «αναι­μι­κές» ανα­πτυ­ξια­κές προ­ο­πτι­κές της ευρω­παϊ­κής οικο­νο­μίας.

Το 2022 απο­τέ­λεσε μια χρονιά ορόσημο για τον κλάδο του του­ρι­σμού, μετά από δύο έτη περιο­ρι­σμών, απρο­θυ­μίας ή αδυ­να­μίας των πολιτών να ταξι­δέ­ψουν. Οι διε­θνείς αφίξεις και τα έσοδα από τον του­ρι­σμό αυξή­θη­καν, με την Ευρώπη να παρα­μέ­νει ο προ­ο­ρι­σμός που προ­σελ­κύει τις περισ­σό­τε­ρες διε­θνείς αφίξεις, αφού το προη­γού­μενο έτος την επι­σκέ­φθη­καν 594 εκατ. του­ρί­στες ή περισ­σό­τερο από το 60% των συνο­λι­κών διεθνών αφίξεων (Γράφημα 4). Βέβαια, οι αφίξεις, παρά την ανά­καμψη, δεν έχουν επι­στρέ­ψει στα προ­παν­δη­μικά επίπεδα, με την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή να έχει κατα­θέ­σει ένα σχέδιο (“Transition Pathway for Tourism”, Φεβρουά­ριος 2022) που στο­χεύει στην επι­τά­χυνση της πρά­σι­νης και της ψηφια­κής μετά­βα­σης αλλά και στη βελ­τί­ωση της ανθε­κτι­κό­τη­τας του του­ρι­στι­κού οικο­συ­στή­μα­τος. Άλλωστε, η πρό­σφατη υγειο­νο­μική κρίση ανέ­δειξε τις αδυ­να­μίες του κλάδου έναντι απροσ­δό­κη­των γεγο­νό­των, τα οποία μπορούν να εκτρο­χιά­σουν τόσο τα δημόσια οικο­νο­μικά, όσο και το εισό­δημα νοι­κο­κυ­ριών και επι­χει­ρή­σεων.

Αναμ­φί­βολα, οι προ­ο­πτι­κές για τον ευρω­παϊκό του­ρι­σμό το 2023 είναι ευοί­ω­νες, δια­τη­ρώ­ντας τη δυνα­μική του προη­γού­με­νου έτους, με το πρώτο εξάμηνο του 2023 να έχει φθάσει περίπου στα επίπεδα του 95% των διεθνών αφίξεων του προη­γού­με­νου έτους (European Travel Commission (2023), European Tourism: Trends & Prospects, Q2/2023, Ιούλιος). Μετά από ένα σημα­ντικό διά­στημα περιο­ρι­σμών στην κινη­τι­κό­τητα, οι πολίτες συνε­χί­ζουν να δαπα­νούν για ταξίδια, παρά τον επίμονο υψηλό πλη­θω­ρι­σμό και το υψηλό κόστος των ταξι­διω­τι­κών δαπανών. Σύμφωνα με τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία, διά­φο­ροι ευρω­παϊ­κοί προ­ο­ρι­σμοί έχουν προ­σελ­κύ­σει περισ­σό­τε­ρους αλλο­δα­πούς του­ρί­στες, σε σχέση με το 2019, ενώ η Ευρώπη παρου­σιά­ζει ανθε­κτι­κό­τητα, κυρίως λόγω της ήπιας απο­κλι­μά­κω­σης των τιμών στην ενέρ­γεια το 2023, των νέων, συλ­λο­γι­κών συμ­βά­σεων στον κλάδο του του­ρι­σμού, που στο­χεύ­ουν στην αποφυγή φαι­νο­μέ­νων αδυ­να­μίας εύρεσης προ­σω­πι­κού στον του­ρι­στικό κλάδο και της στα­δια­κής υπο­χώ­ρη­σης του πλη­θω­ρι­σμού.

Όμως, καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας για τη βιω­σι­μό­τητα του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος και την ανά­καμψή του είναι τα ταξίδια από μακρι­νούς προ­ο­ρι­σμούς, που μέχρι τώρα δεν κατα­λαμ­βά­νουν μεγάλο μερίδιο της ταξι­διω­τι­κής αγοράς της Ευρώπης. Οι κάτοι­κοι των ΗΠΑ παρου­σιά­ζουν αυξη­μένο ενδια­φέ­ρον για τους ευρω­παϊ­κούς προ­ο­ρι­σμούς, έχοντας ευνοη­θεί από τη συναλ­λαγ­μα­τική ισο­τι­μία και τις περιο­ρι­σμέ­νες πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις στις ΗΠΑ σε σχέση με την Ευρώπη, ενώ οι του­ρί­στες από την Ασία και τον Ειρη­νικό, μετά από μια παρα­τε­τα­μένη περίοδο παρα­μο­νής εντός των συνόρων τους, έχουν αρχίσει και πάλι να ταξι­δεύ­ουν. Απε­να­ντίας, οι δυσκο­λίες στην κίνηση των Ρώσων πολιτών έχουν δημιουρ­γή­σει προ­βλή­ματα σε ορι­σμέ­νες χώρες της Μεσο­γείου, ενώ φιλικοί προ­ο­ρι­σμοί προς την Ρωσία, όπως η Τουρκία και η Σερβία, επω­φε­λού­νται από τις γεω­πο­λι­τι­κές συν­θή­κες.

Παρά το γεγονός ότι οι πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις επι­μέ­νουν και το εισό­δημα των νοι­κο­κυ­ριών επι­βα­ρύ­νε­ται, οι πολίτες είναι δια­τε­θει­μέ­νοι να δαπα­νή­σουν για ταξίδια. Για αυτό εκτι­μά­ται ότι θα κατα­γρα­φεί αύξηση των ροών κατά την περίοδο αιχμής των ταξι­διών (Ιούνιος-Αύγουστος), που θα τονώσει την του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία. Αυτό απο­δει­κνύ­ε­ται τόσο από την αερο­πο­ρική κίνηση στις χώρες της Ευρώπης, που πλη­σιά­ζει τα επίπεδα του 2019, όσο και από τις επι­δό­σεις των ξενο­δο­χείων, καθώς το πρώτο 5μηνο του έτους, παρου­σί­α­σαν αυξη­μένα έσοδα ανά δια­θέ­σιμο δωμάτιο κατά 34,9%, αυξη­μένη πλη­ρό­τητα κατά 17,7% και αυξη­μένη μέση ημε­ρή­σια τιμή κατά 14,6%, σε σχέση με την αντί­στοιχη περίοδο του 2022 (European Travel Commission).

Προ­κλή­σεις

Όμως, ο ευρω­παϊ­κός του­ρι­σμός θα έρθει αντι­μέ­τω­πος με προ­κλή­σεις, στο άμεσο μέλλον, που θα θέσουν σε αβε­βαιό­τητα τον κλάδο. Οι κυριό­τε­ροι κίν­δυ­νοι είναι: α) οι γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις που ενδε­χο­μέ­νως να απο­τε­λέ­σουν εμπόδιο στις μετα­κι­νή­σεις, β) η κλι­μα­τική αλλαγή και δη στη Μεσό­γειο, γ) το μειω­μένο δια­θέ­σιμο εισό­δημα των πολιτών και οι αυξή­σεις στις τιμές των του­ρι­στι­κών υπη­ρε­σιών και δ) η υπερ­βο­λική αύξηση του του­ρι­σμού σε ορι­σμέ­νες περιο­χές (overtourism).

H μείωση του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών, σε συνάρ­τηση με την αύξηση των τιμών των ξενο­δο­χεια­κών πακέτων και των αερο­πο­ρι­κών εισι­τη­ρίων, εγκυ­μο­νεί κιν­δύ­νους για την πορεία του κλάδου. Τέλος, η εξά­πλωση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος τόσο σε αστικά κέντρα, όσο και σε αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και νησιω­τι­κές περιο­χές έχει οδη­γή­σει πολλές χώρες στη λήψη περιο­ρι­στι­κών μέτρων.

Τη σημα­ντι­κό­τερη, όμως, πρό­κληση απο­τε­λεί η κλι­μα­τική αλλαγή, αφού υπάρχει άμεση συνάρ­τηση των και­ρι­κών συν­θη­κών με την του­ρι­στική ζήτηση, εξαρ­τώ­μενη βέβαια από την επο­χι­κό­τητα και τη γεω­γρα­φική ιδιο­μορ­φία των κρατών. Οι πρω­τό­γνω­ρες υψηλές θερ­μο­κρα­σίες του Ιουλίου (Γράφημα 5) και, ως επα­κό­λουθο, οι εκτε­τα­μέ­νες πυρ­κα­γιές απο­τε­λούν αρνη­τικό παρά­γο­ντα για την του­ρι­στική ζήτηση. Σύμφωνα μάλιστα με πρό­σφατη μελέτη της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής (“Regional impact of climate change on European tourism demand”, Ιούλιος 2023), οι κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες επη­ρε­ά­ζουν σημα­ντικά την του­ρι­στική ζήτηση και ιδιαί­τερα τις παρά­κτιες περιο­χές. Επίσης, από την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας επω­φε­λού­νται τα κράτη του Βορρά, ενώ ο Νότος μπορεί να κατα­γρά­ψει σημα­ντι­κές μειώ­σεις.

Συνο­ψί­ζο­ντας, ο ευρω­παϊ­κός του­ρι­σμός πλη­σιά­ζει τα προ­παν­δη­μικά επίπεδα, παρά την πληθώρα προ­κλή­σεων. Η αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής απο­τε­λεί ένα δύσκολο εγχεί­ρημα, που μπορεί να αλλάξει άρδην το του­ρι­στικό προϊόν και απαιτεί ιδιαί­τερη προσοχή.

Πηγή ΟΤ