Η οργανωμένη φροντιστηριακή εκπαίδευση στην σύγχρονη Ελλάδα: όψεις των εκπαιδευτικών ανισοτήτων

Η φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση απο­τε­λεί ένα δια­χρο­νικό δεδο­μένο το οποίο δεν έχει διε­ρευ­νη­θεί επαρκώς στην σύγ­χρονη Ελλάδα. Πέρα από περι­γρα­φι­κές και επι­δερ­μι­κές απο­τυ­πώ­σεις δεν δια­θέ­τουμε έρευνες μακράς κλί­μα­κας με ποσο­τι­κές και ποιο­τι­κές δια­στά­σεις ώστε να κατα­νοη­θεί αλλά και να ερμη­νευ­θεί συντε­ταγ­μένα το εν λόγω φαι­νό­μενο. Ένα φαι­νό­μενο που δια­περνά το σύνολο του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος αλλά και ολό­κληρο το φάσμα της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας με χαρα­κτη­ρι­στικά δια­γε­νε­ακά, δια­τα­ξικά, γεω­γρα­φικά, περι­φε­ρειακά κ.α

Είναι σαφές πως η φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση στην Ελλάδα συν­δέ­ε­ται με το φαι­νό­μενο της «σκιώ­δους εκπαί­δευ­σης» όπως αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται στη διεθνή βιβλιο­γρα­φία. Παρόλο που ο όρος «σκιώδης εκπαί­δευση» περι­λαμ­βά­νει τις δαπάνες για φρο­ντι­στή­ρια και ιδιαί­τερα μαθή­ματα, στη συγκε­κρι­μένη περί­πτωση η εστίαση – για λόγους που συν­δέ­ο­νται με την πρό­σβαση σε επίσημα στοι­χεία –  γίνεται στις μορφές φρο­ντι­στη­ρίου που είναι οργα­νω­μέ­νες και λει­τουρ­γούν βάσει του υπάρ­χο­ντος συγκε­κρι­μέ­νου θεσμι­κού πλαι­σίου στο πεδίο της μη τυπικής εκπαί­δευ­σης.

Με βάση το προ­α­να­φερ­θέν σκε­πτικό το ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ πριν μερι­κούς μήνες, ολο­κλή­ρωσε ένα σημα­ντικό τμήμα μιας πανελ­λα­δι­κής έρευνας με ποσο­τικά και ποιο­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά για την οργα­νω­μένη φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση. Η έρευνα ωστόσο συνε­χί­ζε­ται και μετά την ολο­κλή­ρωσή της θα δημο­σιευ­θεί σε μελ­λο­ντι­κές εκδό­σεις του φορέα όταν θα έχουν ανα­λυ­θεί και σταθ­μι­σθεί πλήρως όλα τα δεδο­μένα και οι επε­ξερ­γα­σίες.

Με αφορμή το εν λόγω ερευ­νη­τικό εγχεί­ρημα, την Δευτέρα 24 Φεβρουα­ρίου 2025 πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε συνά­ντηση Εργα­σίας Εμπει­ρο­γνω­μό­νων με θέμα την παρου­σί­αση έρευνας του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ με τίτλο «Οργα­νω­μένη φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση στην Δευ­τε­ρο­βάθ­μια Εκπαί­δευση: ερευ­νη­τικά  ευρή­ματα μιας πρώτης ποσο­τι­κής και ποιο­τι­κής προ­σέγ­γι­σης».

Στη συνά­ντηση συμ­με­τεί­χαν Ερευ­νη­τές & Επι­στη­μο­νι­κοί Συνερ­γά­τες από το ΙΝΕ- ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, Πανε­πι­στη­μια­κοί Καθη­γη­τές, Εκπαι­δευ­τι­κοί/Φρο­ντι­στές καθώς και εκπρό­σω­ποι Κοι­νω­νι­κών Εταίρων (ΣΕΒ, ΓΣΕΒΕΕ, ΟΙΕΛΕ, ΔΟΕ, ΟΕΦΕ κ.α.).

Στη συνά­ντηση παρου­σιά­στη­καν τα πιο πρό­σφατα στοι­χεία για τις δαπάνες των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών για φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας την τελευ­ταία δεκα­ε­τία, καθώς και ορι­σμένα πρώτα ευρή­ματα πανελ­λα­δι­κής έρευνας με ποσο­τικά και ποιο­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά για την οργα­νω­μένη φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση.

Τα ευρή­ματα αυτής της εν λόγω  έρευνας παρέ­χουν σημα­ντι­κές πλη­ρο­φο­ρίες για τις στάσεις, τις αντι­λή­ψεις αλλά και τις πρα­κτι­κές των οικο­γε­νειών ανα­φο­ρικά με την εξω­σχο­λική οργα­νω­μένη φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση, ενι­σχύ­ο­ντας την κατα­νό­ηση των δαπανών αλλά και των προ­κλή­σεων που αντι­με­τω­πί­ζουν οι ελλη­νι­κές οικο­γέ­νειες ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις τάσεις αλλά και τις εξε­λί­ξεις στο πεδίο των εκπαι­δευ­τι­κών ανι­σο­τή­των.

Τα πορί­σματα της έρευνας είναι σημα­ντικό να μη δια­βα­στούν απο­σπα­σμα­τικά, αλλά στην ολότητα και τη συνέ­χεια ενός δια­χρο­νι­κού φαι­νο­μέ­νου που ανα­δει­κνύει δομικές αδυ­να­μίες, κοι­νω­νι­κές αντι­φά­σεις, παθο­γέ­νειες, ανορ­θο­λο­γι­σμούς αλλά και «παρα­δο­ξό­τη­τες» που συν­δέ­ο­νται με το ευρύ­τερο φάσμα των εκπαι­δευ­τι­κών και κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των στη νεο­ελ­λη­νική κοι­νω­νία.

Είναι επίσης σημα­ντικό να ιδωθούν κριτικά και ανα­στο­χα­στικά και το κυριό­τερο να συν­δε­θούν με τη επι­βε­βλη­μένη και σθεναρή ενί­σχυση:

·        των πολι­τι­κών για τη δημόσια εκπαί­δευση (πόροι, ανθρώ­πινο δυνα­μικό, υπο­δο­μές, προ­γράμ­ματα σπουδών, διδα­κτι­κές μεθο­δο­λο­γίες, ποιό­τητα μαθη­σια­κών απο­τε­λε­σμά­των, πιστο­ποί­ηση προ­σό­ντων, σύνδεση με την απα­σχό­ληση κ.α.)

·        των παρεμ­βά­σεων υπέρ των κοι­νω­νικά και οικο­νο­μικά ασθε­νέ­στε­ρων,

·        των στρα­τη­γι­κών άμβλυν­σης των εκπαι­δευ­τι­κών και κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των.

Τα πρα­κτικά της συνά­ντη­σης εργα­σίας θα απο­τε­λέ­σουν αντι­κεί­μενο επε­ξερ­γα­σίας από το ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ και θα συσχε­τι­σθούν με τα ευρή­ματα της έρευνας η οποία είναι σε εξέλιξη. Να σημειω­θεί επίσης πως η έρευνα του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ ενι­σχύ­θηκε από τη συν­δρομή της εται­ρίας ερευνών ΜΕΤΡΟΝ ANALYSIS, η οποία για λογα­ρια­σμό του φορέα διε­νήρ­γησε ποσο­τική και ποιο­τική έρευνα (συνε­ντεύ­ξεις και ομάδες εστί­α­σης) με σκοπό την ερευ­νη­τική πλαι­σί­ωση και υπο­στή­ριξη του εγχει­ρή­μα­τος.

Ακο­λου­θούν τα βασικά πρώτα πορί­σματα ανά θεμα­τική.

Α. Δαπάνες των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών για φρο­ντι­στή­ρια

Οι δαπάνες των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών αντι­κα­το­πτρί­ζουν την επέν­δυση των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών για εξω­σχο­λική υπο­στή­ριξη των μαθητών/σπου­δα­στών. Τα στοι­χεία προ­έρ­χο­νται από την Έρευνα Οικο­γε­νεια­κών Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών, η οποία διε­νερ­γεί­ται κατ’ έτος από την ΕΛ.ΣΤΑΤ. και καλύ­πτει ένα αντι­προ­σω­πευ­τικό δείγμα του πλη­θυ­σμού, επι­τρέ­πο­ντας τη στα­τι­στική ανάλυση των δαπανών σε εθνικό επίπεδο. Τα βασικά ευρή­ματα είναι τα ακό­λουθα:

·        Τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά το 2023 δαπά­νη­σαν συνο­λικά σχεδόν 614 εκατ. € για φρο­ντι­στή­ρια γενικής εκπαί­δευ­σης. Το ποσό αυτό αντι­στοι­χεί στο 16,2% των δαπανών τους για αγαθά και υπη­ρε­σίες εκπαί­δευ­σης και στο 0,7% της συνο­λι­κής κατα­να­λω­τι­κής τους δαπάνης. Η δαπάνη αυτή ενώ από το 2013 έως το 2020 παρου­σιά­ζει μια φθί­νουσα πορεία, την τελευ­ταία διετία (2021-2023) κατα­γρά­φει μια απότομη αύξηση της τάξης του 36% (σε σταθερές-αποπληθωρισμένες τιμές).

·        Το 4,2% των δαπανών για φρο­ντι­στή­ρια γενικής εκπαί­δευ­σης αφορά στην πρω­το­βάθ­μια εκπαί­δευση. Εντυ­πω­σιακό είναι ότι η δαπάνη αυτή έχει 4πλασιαστεί: από 5,9 εκατ.€ το 2013 έχει ανέλθει σε 26,1 εκατ.€ το 2023, γεγονός που απο­δί­δε­ται στην ανά­πτυξη των Κέντρων Μελέτης τα τελευ­ταία χρόνια.

·        Η δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση απορ­ροφά τη συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των δαπανών για φρο­ντι­στή­ρια (94,6%), φτά­νο­ντας στα 580,9 εκατ.€. Αυτή η κατα­νομή αντα­να­κλά, φυσικά, την αυξη­μένη ζήτηση για υπο­στή­ριξη μαθητών στην κρίσιμη βαθμίδα της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, όπου λαμ­βά­νει χώρα η προ­ε­τοι­μα­σία για τις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις.  Παρότι η συγκε­κρι­μένη δαπάνη παρου­σί­αζε πτωτική τάση έως το 2020, την τελευ­ταία διετία (2021-2023) αυξή­θηκε κι αυτή σημα­ντικά (+35,5%).

·        Οι δαπάνες για φρο­ντι­στή­ρια τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης ανέρ­χο­νται σε 7,2 εκατ.€, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας μόλις το 1,2% των συνο­λι­κών δαπανών για φρο­ντι­στή­ρια. Παρά τις μικρές δια­κυ­μάν­σεις, παρα­μέ­νουν σε σχετικά σταθερά περίπου επίπεδα καθ’ όλη τη δεκα­ε­τία.

Δημο­γρα­φι­κοί και κοινωνικο-οικονομικοί παρά­γο­ντες δια­φο­ρο­ποί­η­σης των δαπανών:

·        Η επί­δραση της αστι­κό­τη­τας είναι έντονη. Τα νοι­κο­κυ­ριά στις αστικές περιο­χές δαπα­νούν περισ­σό­τερα χρήματα για φρο­ντι­στή­ρια σε σύγκριση με τα νοι­κο­κυ­ριά σε αγρο­τι­κές περιο­χές, ενώ η διαφορά μεταξύ τους έχει διευ­ρυν­θεί μέσα στην τελευ­ταία δεκα­ε­τία. Οι περι­φε­ρεια­κές ανι­σό­τη­τες είναι επίσης σημα­ντι­κές και έχουν διευ­ρυν­θεί σημα­ντικά μέσα στην δεκα­ε­τία.

 

·        Το εισό­δημα του νοι­κο­κυ­ριού ανα­δει­κνύ­ε­ται σε καθο­ρι­στικό παρά­γο­ντα δια­φο­ρο­ποί­η­σης. Τα νοι­κο­κυ­ριά με υψη­λό­τερα εισο­δή­ματα δαπα­νούν σημα­ντικά μεγα­λύ­τερο μέρος της κατα­να­λω­τι­κής τους δαπάνης για φρο­ντι­στή­ρια, ενώ η πρό­σβαση στις υπη­ρε­σίες αυτές γίνεται δυσκο­λό­τερη για νοι­κο­κυ­ριά χαμη­λό­τε­ρου εισο­δή­μα­τος.

Χαρα­κτη­ρι­στικό του εύρους της ανι­σό­τη­τας είναι πως η δαπάνη για φρο­ντι­στή­ρια (ως ποσοστό της κατα­να­λω­τι­κής τους δαπάνης) των τριών υψη­λό­τε­ρων εισο­δη­μα­τι­κών κατη­γο­ριών είναι 3,5 φορές υψη­λό­τερη της δαπάνης των τριών χαμη­λό­τε­ρων κατη­γο­ριών, ενώ η «ψαλίδα» μεταξύ τους έχει διευ­ρυν­θεί μέσα στην τελευ­ταία δεκα­ε­τία.

 

Η θέση στο επάγ­γελμα του υπευ­θύ­νου του νοι­κο­κυ­ριού επη­ρε­ά­ζει τις δαπάνες. Κοι­τά­ζο­ντας το μερίδιο που κατα­λαμ­βά­νουν οι δαπάνες αυτές στο σύνολο του οικο­γε­νεια­κού τους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, φαί­νε­ται να επι­βα­ρύ­νο­νται περισ­σό­τερο οι βοηθοί στην οικο­γε­νειακή επι­χεί­ρηση (1,3%) και οι μισθω­τοί (1,1%) και σημα­ντικά λιγό­τερο οι αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νοι με μισθω­τούς (0,9%) ή χωρίς μισθω­τούς (0,8%). Πιο ανα­λυ­τικά ως προς το επάγ­γελμα του υπεύ­θυ­νου του νοι­κο­κυ­ριού, το 2023 οι έμποροι/πωλητές αλλά και οι υπάλ­λη­λοι γρα­φείου κατα­γρά­φουν τις υψη­λό­τε­ρες δαπάνες ξεπερ­νώ­ντας ακόμη και τις πλέον ευκα­τά­στα­τες επαγ­γελ­μα­τι­κές ομάδες (Διευ­θύ­νο­ντα ή ανώτερα διοι­κη­τικά στελέχη ή Επι­στή­μο­νες κλπ). Αυτό ενδέ­χε­ται να οφεί­λε­ται στη στροφή των υψη­λό­τε­ρων επαγ­γελ­μα­τι­κών κατη­γο­ριών προς ιδιαί­τερα μαθή­ματα αντί για οργα­νω­μέ­νες φρο­ντι­στη­ρια­κές δομές. Στον αντί­ποδα βρί­σκο­νται κατη­γο­ρίες με χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα, όπως οι γεωργοί, οι κτη­νο­τρό­φοι και οι εργάτες στην γεωργία, οι οποίοι δαπα­νούν και χαμη­λό­τερα ποσά για φρο­ντι­στή­ρια.

Οι δαπάνες για φρο­ντι­στή­ρια τείνουν να αυξά­νο­νται όσο μεγα­λώ­νει το νοι­κο­κυ­ριό, ενώ η οικο­γε­νειακή σύνθεση παίζει καθο­ρι­στικό ρόλο. Γενικά, τα νοι­κο­κυ­ριά με 2 παιδιά και άνω έως και 16 ετών κατα­γρά­φουν τις υψη­λό­τε­ρες δαπάνες για φρο­ντι­στή­ρια. Παρα­τη­ρεί­ται ότι τα ζευ­γά­ρια με δύο παιδιά (έως 16 ετών) δαπα­νούν σημα­ντικά περισ­σό­τερα για φρο­ντι­στή­ρια από τις τρί­τε­κνες και πολύ­τε­κνες οικο­γέ­νειες, παρότι το ανα­με­νό­μενο θα ήταν η δαπάνη να αυξά­νε­ται με το πλήθος των παιδιών. Αυτό ενδέ­χε­ται να οφεί­λε­ται στο ότι οι τρί­τε­κνες και πολύ­τε­κνες οικο­γέ­νειες επι­βα­ρύ­νο­νται με περισ­σό­τερα ανε­λα­στικά έξοδα, γεγονός που περιο­ρί­ζει τις δυνα­τό­τη­τές τους να επεν­δύ­σουν σε φρο­ντι­στή­ρια στον ίδιο βαθμό με τις μικρό­τε­ρες οικο­γέ­νειες. Οι μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες με παιδιά έως 16 ετών επι­βα­ρύ­νο­νται ιδιαί­τερα ως ποσοστό του συνο­λι­κού τους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού με 1,1%, όταν το αντί­στοιχο των οικο­γε­νειών με ζευγάρι και παιδιά έως 16 ετών κυμαί­νε­ται από 0,6% (με 1 παιδί) έως 1,2% (με 2 παιδιά).     Τέλος, οι δαπάνες είναι υψη­λό­τε­ρες στα νοι­κο­κυ­ριά με υπεύ­θυ­νους στις ηλι­κια­κές ομάδες 35-64 ετών, και ιδίως 45-54 ετών, γεγονός που είναι ανα­με­νό­μενο, καθώς αυτές οι ηλι­κια­κές ομάδες είναι πιθα­νό­τερο να έχουν παιδιά σε σχολική ηλικία που χρειά­ζο­νται μεγα­λύ­τερη εκπαι­δευ­τική υπο­στή­ριξη.

Β. Στάσεις & απόψεις γονέων και νέων για φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας

Στη συνέ­χεια παρου­σιά­ζο­νται τα πρώτα πορί­σματα από την πρω­το­γενή έρευνα που διε­νερ­γή­θηκε από την εται­ρεία δημο­σκο­πή­σεων Metron Analysis για το ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ την περίοδο Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2023. Η εστίαση γίνεται στις στάσεις και τις απόψεις τόσο των νέων που έχουν φοι­τή­σει σε φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας, όσο και των γονέων με παιδιά που φοιτούν ή έχουν φοι­τή­σει σε φρο­ντι­στή­ρια.

·        Οι απόψεις το γονέων και των νέων για τον κύριο ρόλο των φρο­ντι­στη­ρίων σχεδόν ταυ­τί­ζο­νται, με έναν στους τρεις να θεωρεί πως ο κύριος ρόλος των φρο­ντι­στη­ρίων γενικής παι­δείας στη χώρα μας είναι να καλύ­πτουν την αδυ­να­μία του σχο­λείου να βοη­θή­σει τα παιδιά για τις πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις ή να διδάξει με επάρ­κεια τα μαθή­ματα γενικής παι­δείας.

·        Ως προς τη σχέση του φρο­ντι­στη­ρίου με το σχολείο, τόσο οι γονείς (39%) όσο και οι νέοι (37%) αντι­λαμ­βά­νο­νται τα φρο­ντι­στή­ρια κυρίως ως εκπαί­δευση συμπλη­ρω­μα­τική προς το σχολείο, ενώ θεωρούν ότι ο ρόλος τους ενι­σχύ­ε­ται ειδικά ως προς την είσοδο στο πανε­πι­στή­μιο (21% των γονέων και 31% των νέων). Ωστόσο, εμφα­νί­ζε­ται κι ένα σημα­ντικό ποσοστό που θεωρεί πως το φρο­ντι­στή­ριο υπο­κα­θι­στά το σχολείο (1 στους 5 γονείς και 1 στους 4 νέους)

·        Και οι γονείς (62%) και οι νέοι (55%) θεωρούν την κάλυψη των κενών του σχο­λείου ως την κύρια ανάγκη που καλύ­πτουν τα φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας, ενώ η εισα­γωγή στο πανε­πι­στή­μιο εμφα­νί­ζε­ται ως δευ­τε­ρεύ­ουσα ανάγκη και για τις δύο ομάδες, ωστόσο πιο έντονη για τους γονείς (41%) απ’ ότι για τους νέους (32%).

·        Η δεύτερη κύρια ανάγκη που ανα­δει­κνύ­ουν οι νέοι είναι η σωστή εκπαί­δευση στα μαθή­ματα γενικής παι­δείας σε ποσοστό 37%, ενώ οι γονείς την κατα­τάσ­σουν χαμη­λό­τερα (33%). Επίσης, ένας στους τρεις γονείς ή νέους θεωρεί πως μια κύρια ανάγκη που έρχεται να καλύψει το φρο­ντι­στή­ριο είναι η σωστή οργά­νωση του χρόνου και της μελέτης, καθώς και η εξοι­κεί­ωση με τη δια­δι­κα­σία των εξε­τά­σεων και τη δια­χεί­ριση του άγχους.

·        Κοινή πεποί­θηση είναι ότι τα φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας βοηθούν ουσια­στικά τους μαθητές στην είσοδό τους σε πανε­πι­στή­μια (74% των γονέων και 68% των νέων συμ­φω­νεί σχεδόν έως απόλυτα με την πρόταση) και στην ανεργία των εκπαι­δευ­τι­κών, προ­σφέ­ρο­ντας δουλειά σε πολλούς νέους αδιό­ρι­στους εκπαι­δευ­τι­κούς (66% των γονέων και 60% των νέων  συμ­φω­νεί σχεδόν έως απόλυτα με την πρόταση). Επίσης ένας στους δύο γονείς και νέους, θεωρούν ότι τα φρο­ντι­στή­ρια βελ­τιώ­νουν συνεχώς τις υπο­δο­μές, τις μεθό­δους διδα­σκα­λίας αλλά και το εκπαι­δευ­τικό προ­σω­πικό τους. Από την άλλη, ένα σημα­ντικό μέρος των γονέων και των νέων είναι κρι­τι­κοί απέ­να­ντι στα φρο­ντι­στή­ρια. Συγκε­κρι­μένα, το 50% των γονέων θεωρούν ότι τα φρο­ντι­στή­ρια επι­βα­ρύ­νουν οικο­νο­μικά την οικο­γέ­νεια και υπερ­φορ­τώ­νουν το παιδί (το αντί­στοιχο ποσοστό για τους νέους είναι 43%). Σε μεγάλο ποσοστό οι γονείς (49%) και οι νέοι (45%) θεωρούν ότι τα φρο­ντι­στή­ρια δεν προ­σφέ­ρουν ολο­κλη­ρω­μένη γνώση, παρά μόνο δίνουν έμφαση στις πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις, ενώ παράλ­ληλα ενι­σχύ­ουν την αδια­φο­ρία του παιδιού για το σχολείο (40% γονείς και 41% νέοι). Ως προς το εάν τα φρο­ντι­στή­ρια απο­τε­λούν προσιτή  υπη­ρε­σία για τα χαμηλά και μεσαία στρώ­ματα, οι γονείς εμφα­νί­ζο­νται διχα­σμέ­νοι με το 29% να δια­φω­νεί σχεδόν έως απόλυτα με την συγκε­κρι­μένη πρόταση, και το 36% να συμ­φω­νεί.

·        Πιο ανα­λυ­τικά από την σύγκριση των φρο­ντι­στη­ρίων με τα ιδιαί­τερα μαθή­ματα, τα πρώτα εμφα­νί­ζο­νται να πλε­ο­νε­κτούν ως προς το κόστος (45% των γονέων και 36% των νέων), ενώ ένας τους τρεις γονείς και νέους ανα­γνω­ρί­ζει πως τα φρο­ντι­στή­ρια προ­σφέ­ρουν μια πιο αντι­κει­με­νική εικόνα των δυνα­το­τή­των κάθε παιδιού. Σημα­ντικό συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα είναι και η κοι­νω­νι­κο­ποί­ηση για τους νέους (32%). Αντί­στροφα, τα ιδιαί­τερα κρί­νο­νται κατάλ­ληλα για όσους ανα­ζη­τούν προ­σω­πο­ποι­η­μένη (44% των γονέων, 41% των νέων) αλλά και πιο απο­τε­λε­σμα­τική εκπαί­δευση (34% και 38% αντί­στοιχα). Οι γονείς, επίσης, θεωρούν σημα­ντικό πλε­ο­νέ­κτημα την αποφυγή μετα­κι­νή­σεων (36%) και νέοι την ευε­λι­ξία του προ­γράμ­μα­τος σε σύγκριση με τα φρο­ντι­στή­ρια. Τέλος, ένας στους τρεις περίπου γονείς και νέους θεωρούν ότι τα ιδιαί­τερα μαθή­ματα είναι πιο κατάλ­ληλα για συγκε­κρι­μέ­νες κατη­γο­ρίες μαθητών (εσω­στρε­φείς, με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες ή δυνατοί μαθητές).

·        Εν κατα­κλείδι, 7 στους 10, νέοι ή γονείς μαθητών/τριών που έχουν φοι­τή­σει σε φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας, δηλώ­νουν πως έμειναν αρκετά έως και πάρα πολύ ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι από την παρα­κο­λού­θηση μαθη­μά­των εκεί.

Γ. Απόψεις εκπαι­δευ­τι­κών εργα­ζο­μέ­νων στα φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας

Το ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ ανέθεσε επίσης στη Metron Analysis τη διε­ξα­γωγή ποιο­τι­κών ερευνών με συμ­με­τέ­χο­ντες εκπαι­δευ­τι­κούς που εργά­ζο­νται σε φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας, φορείς εκπρο­σώ­πη­σης αλλά και γονείς. Ειδι­κό­τερα η ερευ­νη­τική προ­σέγ­γιση στο πεδίο των εκπαι­δευ­τι­κών εργα­ζο­μέ­νων βασί­στηκε σε ικανό αριθμό «συνε­ντεύ­ξεων σε βάθος» (in depth interviews) σε μια προ­σπά­θεια να ενι­σχυ­θεί τόσο η ανε­ξαρ­τη­σία των συμ­με­τε­χό­ντων όσο και ελευ­θε­ρία τους να μιλή­σουν ανοικτά και ελεύ­θερα χωρίς δεσμεύ­σεις και περιο­ρι­σμούς από πλευράς εργο­δο­σίας.

Η διε­ρεύ­νηση της επαγ­γελ­μα­τι­κής και εκπαι­δευ­τι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας των εκπαι­δευ­τι­κών ανα­δει­κνύει την ανάγκη για άμεσες παρεμ­βά­σεις που θα δια­σφα­λί­σουν ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο εργα­σιακό περι­βάλ­λον για τους εκπαι­δευ­τι­κούς στα φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας.

Τα ευρή­ματα ανα­δει­κνύ­ουν ένα προφίλ εκπαι­δευ­τι­κών νεό­τε­ρης ηλικίας, με υψηλό επίπεδο ακα­δη­μαϊ­κών προ­σό­ντων – καθώς πολλοί δια­θέ­τουν μετα­πτυ­χιακή εκπαί­δευση – και συνεχή αξιο­λό­γηση στο χώρο εργα­σίας τους. Ωστόσο επι­ση­μαί­νε­ται πως η πανε­πι­στη­μιακή εκπαί­δευση δεν δια­σφα­λί­ζει πάντα την παι­δα­γω­γική και διδα­κτική επάρ­κεια, ενώ ο χώρος των επι­μορ­φω­τι­κών σεμι­να­ρίων συχνά λει­τουρ­γεί περισ­σό­τερο ως «βιο­μη­χα­νία πιστο­ποι­ή­σεων» παρά ως ουσια­στική εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία.

Σε εργα­σιακό επίπεδο, οι εκπαι­δευ­τι­κοί στα φρο­ντι­στή­ρια αντι­με­τω­πί­ζουν πολ­λα­πλά­σιες υπο­χρε­ώ­σεις συγκρι­τικά με το δημόσιο σχολείο, έντονη πίεση για υψηλές επι­δό­σεις των μαθητών, καθώς και χαμηλές απο­λα­βές και εργα­σιακή επι­σφά­λεια. Παρά τις προ­κλή­σεις αυτές, η δυνα­τό­τητα από­κτη­σης ενσήμων επι­ση­μαί­νε­ται ως θετικό στοι­χείο.

Η φρο­ντι­στη­ριακή εκπαί­δευση αντι­με­τω­πί­ζε­ται από τους/τις εκπαι­δευ­τι­κούς ως μια προ­σω­ρινή και ανα­γκα­στική βιο­πο­ρι­στική επιλογή, η οποία όμως τους παρέχει πολύ­τιμη διδα­κτική εμπει­ρία. Παράλ­ληλα, η απορ­ρό­φησή τους στη δημόσια εκπαί­δευση απο­τε­λεί έναν δύσκολο αλλά επι­θυ­μητό στόχο, καθώς το σχολείο του δημο­σίου τομέα θεω­ρεί­ται ότι προ­σφέ­ρει στα­θε­ρό­τητα, καλύ­τε­ρες απο­λα­βές, συγκε­κρι­μένο ωράριο και μεγα­λύ­τερη παι­δα­γω­γική ελευ­θε­ρία. Για πολλούς, η σύγκριση αυτή δημιουρ­γεί την αίσθηση ενός «αθέ­μι­του αντα­γω­νι­σμού» εις βάρος των φρο­ντι­στη­ρια­κών εκπαι­δευ­τι­κών.

Η ποιο­τική ανάλυση απο­κα­λύ­πτει την απαι­τη­τική εργα­σιακή πραγ­μα­τι­κό­τητα των εκπαι­δευ­τι­κών που εργά­ζο­νται σε φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί καλού­νται να αντα­πε­ξέλ­θουν σε συν­θή­κες χαμηλών απο­δο­χών και πιε­στι­κών απαι­τή­σεων, με ωράρια εξα­ντλη­τικά που ξεπερ­νούν μάλιστα τις αμει­βό­με­νες ώρες διδα­σκα­λίας, καθώς η προ­ε­τοι­μα­σία του μαθή­μα­τος παρα­μέ­νει μη αμει­βό­μενη εργασία.

Παράλ­ληλα, εντο­πί­ζο­νται σοβαρά ζητή­ματα αδή­λω­της και ανα­σφά­λι­στης εργα­σίας, καθώς και παρα­βιά­σεις βασικών εργα­σια­κών δικαιω­μά­των, όπως η μη κατα­βολή δώρων και επι­δο­μά­των.

Η κατάρ­γηση των συλ­λο­γι­κών συμ­βά­σεων και οι ελλι­πείς έλεγχοι επι­τρέ­πουν τη δια­τή­ρηση αυτών των συν­θη­κών, ενώ η εύκολη αντι­κα­τά­σταση των εκπαι­δευ­τι­κών από νεό­τε­ρους συνα­δέλ­φους με χαμη­λό­τε­ρες απο­δο­χές εντεί­νει την επι­σφά­λεια στον κλάδο.

Η έρευνα ανα­δει­κνύει, επίσης, βασι­κούς άξονες βελ­τί­ω­σης των εργα­σια­κών συν­θη­κών, μεταξύ των οποίων συγκα­τα­λέ­γο­νται:

·        Καλύ­τε­ρες αμοιβές και απο­ζη­μί­ωση της εργα­σίας που πραγ­μα­το­ποιεί­ται εκτός της αίθου­σας διδα­σκα­λίας

·        Παροχή ουσια­στι­κής επι­μόρ­φω­σης και σεμι­να­ρίων

·        Συνε­χό­μενο ωράριο εργα­σίας

·        Ενί­σχυση της κρα­τι­κής επο­πτείας

·        Επα­να­φορά συλ­λο­γι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων

Συνο­λικά, η βελ­τί­ωση του κλάδου ανα­φο­ρικά με τις εργα­σια­κές συν­θή­κες απαιτεί μια τριμερή προ­σέγ­γιση, που περι­λαμ­βά­νει:

·        Το κράτος, μέσω της ενί­σχυ­σης του θεσμι­κού πλαι­σίου και της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρης επο­πτείας.

·        Τους ιδιο­κτή­τες των φρο­ντι­στη­ρίων, με μακρό­πνοη επέν­δυση στο ανθρώ­πινο δυνα­μικό.

·        Τους ίδιους τους εργα­ζό­με­νους, μέσα από συλ­λο­γική οργά­νωση και διεκ­δί­κηση δικαιω­μά­των.

Η ποιο­τική ανάλυση δεν εστιά­ζει μόνο στις εργα­σια­κές συν­θή­κες των εκπαι­δευ­τι­κών στα φρο­ντι­στή­ρια γενικής παι­δείας, αλλά και στις αντι­λή­ψεις όλων των εμπλε­κό­με­νων μερών (εκπαι­δευ­τι­κοί, γονείς, φορείς εκπρο­σώ­πη­σης) για την ποιό­τητα της παρε­χό­με­νης εκπαί­δευ­σης.

Διε­ρευ­νώ­ντας, λοιπόν, τα κρι­τή­ρια ποιό­τη­τας, το ανθρώ­πινο δυνα­μικό ανα­δει­κνύ­ε­ται ως ο πιο καθο­ρι­στι­κός παρά­γο­ντας ποιό­τη­τας.

Κρι­τή­ρια όπως η μετα­δο­τι­κό­τητα, η παι­δα­γω­γική επάρ­κεια, η ευε­λι­ξία και η διαρκής επι­μόρ­φωση των εκπαι­δευ­τι­κών θεω­ρού­νται απα­ραί­τητα για μια απο­τε­λε­σμα­τική μαθη­σιακή δια­δι­κα­σία.

Παράλ­ληλα, η ποιό­τητα της εκπαί­δευ­σης δια­μορ­φώ­νε­ται και από άλλες παρα­μέ­τρους, όπως το εκπαι­δευ­τικό υλικό, η οργά­νωση του προ­γράμ­μα­τος σπουδών, η χρήση σύγ­χρο­νων μεθόδων διδα­σκα­λίας, τα ολι­γο­μελή και ομοιο­γενή τμήματα και η διαρκής αξιο­λό­γηση.

 

Ωστόσο, κάθε ομάδα ενδια­φε­ρό­με­νων δίνει έμφαση σε δια­φο­ρε­τι­κές πτυχές της ποιό­τη­τας, ανάλογα με τη σχέση της με την εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία:

·        Οι γονείς αξιο­λο­γούν πρω­τί­στως τη σχέση κόστους-αποδοτικότητας και τη διαρκή ενη­μέ­ρωση από το φρο­ντι­στή­ριο.

·        Οι εκπαι­δευ­τι­κοί επι­ζη­τούν μια αρμο­νική σχέση με τη διοί­κηση και τους γονείς, αλλά και βελ­τιω­μέ­νες εργα­σια­κές συν­θή­κες.

·        Οι φορείς εκπρο­σώ­πη­σης υπο­γραμ­μί­ζουν τη σημασία της μακρό­πνοης επέν­δυ­σης σε ποιο­τι­κές εργα­σια­κές σχέσεις, θεω­ρώ­ντας ότι η στα­θε­ρό­τητα και η υπο­στή­ριξη των εκπαι­δευ­τι­κών συμ­βάλ­λουν στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της εκπαι­δευ­τι­κής δια­δι­κα­σίας.

Η έρευνα κατα­δει­κνύει ότι η βελ­τί­ωση των εργα­σια­κών συν­θη­κών των εκπαι­δευ­τι­κών και η ενί­σχυση της ποιό­τη­τας της φρο­ντι­στη­ρια­κής εκπαί­δευ­σης είναι αλλη­λέν­δε­τες δια­δι­κα­σίες. Η δια­σφά­λιση θεσμι­κών εγγυ­ή­σεων, η συνεχής επι­μόρ­φωση και η επέν­δυση στο ανθρώ­πινο δυνα­μικό απο­τε­λούν κρί­σι­μες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για ένα βιώσιμο και ποιο­τικό εκπαι­δευ­τικό περι­βάλ­λον.