ΚΕΠΕ: Υποχωρούν οι επιδόσεις των μαθητών – Πώς εξελίσσονται οι εκπαιδευτικές ανισότητες

Την πτώση των επι­δό­σε­ων των Ελ­λή­νων μα­θη­τών στην PISA 2025, αλλά και τη δια­δρο­μή των εκ­παι­δευ­τι­κών ανι­σο­τή­των στη διάρ­κεια της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης, ανα­δει­κνύ­ει ανα­κοί­νω­ση του Κέ­ντρου Προ­γραμ­μα­τι­σμού και Οι­κο­νο­μι­κών Ερευ­νών (ΚΕΠΕ), με βάση τα απο­τε­λέ­σμα­τα της διε­θνούς αξιο­λό­γη­σης και τα ευ­ρή­μα­τα του ευ­ρω­παϊ­κού ερευ­νη­τι­κού έργου LINEup.

Σύμ­φω­να με τα απο­τε­λέ­σμα­τα της PISA 2025, που ανα­κοι­νώ­θη­καν τον Σε­πτέμ­βριο του 2026, το 49,5% των 15χρο­νων μα­θη­τών στην Ελ­λά­δα δεν κα­τα­κτά το βα­σι­κό επί­πε­δο επάρ­κειας στα Μα­θη­μα­τι­κά, ενώ τα αντί­στοι­χα πο­σο­στά ανέρ­χο­νται σε 43,8% στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου και 40,9% στις φυ­σι­κές επι­στή­μες.

Η μέση επί­δο­ση της Ελ­λά­δας δια­μορ­φώ­θη­κε στις 424 μο­νά­δες στα Μα­θη­μα­τι­κά, στις 423 μο­νά­δες στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου και στις 434 μο­νά­δες στις φυ­σι­κές επι­στή­μες, χα­μη­λό­τε­ρα από τους αντί­στοι­χους μέ­σους όρους του ΟΟΣΑ. Σε σχέση με το 2022, η επί­δο­ση μειώ­θη­κε κατά 6 μο­νά­δες στα Μα­θη­μα­τι­κά, κατά 16 μο­νά­δες στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου και κατά 7 μο­νά­δες στις φυ­σι­κές επι­στή­μες.

Όπως ση­μειώ­νει το ΚΕΠΕ, η μι­κρό­τε­ρη από­στα­ση της Ελ­λά­δας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ δεν απο­τε­λεί λόγο εφη­συ­χα­σμού, καθώς συν­δέ­ε­ται και με την τα­χύ­τε­ρη μεί­ω­ση των επι­δό­σε­ων σε πολ­λές άλλες χώρες.

Η PISA απο­τυ­πώ­νει τις επι­δό­σεις των 15χρο­νων σε μια συ­γκε­κρι­μέ­νη χρο­νι­κή στιγ­μή και επι­τρέ­πει διε­θνείς συ­γκρί­σεις. Το ευ­ρω­παϊ­κό έργο LINEup, στο οποίο συμ­με­τέ­χει το ΚΕΠΕ μαζί με 13 ακόμη εταί­ρους από έξι ευ­ρω­παϊ­κές χώρες, εξε­τά­ζει δια­φο­ρε­τι­κή διά­στα­ση, πα­ρα­κο­λου­θώ­ντας την πο­ρεία των ίδιων μα­θη­τών σε βάθος χρό­νου.

Στο πλαί­σιο της έρευ­νας, η ομάδα του ΚΕΠΕ, με αξιο­ποί­η­ση ανω­νυ­μο­ποι­η­μέ­νων διοι­κη­τι­κών δε­δο­μέ­νων του MySchool και σχο­λι­κών βαθ­μών, πα­ρα­κο­λού­θη­σε τις ίδιες μα­θή­τριες και τους ίδιους μα­θη­τές στη Γλώσ­σα και στα Μα­θη­μα­τι­κά από την Α΄ Γυ­μνα­σί­ου έως τη Γ΄ Λυ­κεί­ου, για πέντε δια­δο­χι­κές κο­όρ­τες.

Τα πρώτα ευ­ρή­μα­τα δεί­χνουν ότι οι εκ­παι­δευ­τι­κές ανι­σό­τη­τες δεν έχουν ενιαία μορφή. Τα κο­ρί­τσια έχουν υψη­λό­τε­ρους βαθ­μούς από τα αγό­ρια και στα δύο μα­θή­μα­τα, με τη δια­φο­ρά να είναι με­γα­λύ­τε­ρη και πιο επί­μο­νη στη Γλώσ­σα. Στα Μα­θη­μα­τι­κά η δια­φο­ρά είναι μι­κρό­τε­ρη και πε­ριο­ρί­ζε­ται κατά την πρό­ο­δο στη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση.

Δια­φο­ρε­τι­κή εξέ­λι­ξη κα­τα­γρά­φε­ται με­τα­ξύ Ελ­λή­νων και μη Ελ­λή­νων μα­θη­τών. Μέχρι το τέλος του Λυ­κεί­ου, το αρ­χι­κό χάσμα στους βαθ­μούς έχει πε­ριο­ρι­στεί πε­ρί­που στο μισό, τόσο στη Γλώσ­σα όσο και στα Μα­θη­μα­τι­κά.

Οι με­γα­λύ­τε­ρες δια­φο­ρές συν­δέ­ο­νται, σύμ­φω­να με την ανά­λυ­ση του ΚΕΠΕ, με το οι­κο­γε­νεια­κό υπό­βα­θρο, όπως αυτό προ­σεγ­γί­ζε­ται μέσω του επαγ­γέλ­μα­τος του πα­τέ­ρα. Στην αρχή της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης, η δια­φο­ρά στους βαθ­μούς με­τα­ξύ των δύο άκρων των επαγ­γελ­μα­τι­κών κα­τη­γο­ριών, δη­λα­δή των ανώ­τε­ρων επαγ­γελ­μα­τι­κών στε­λε­χών και των ανέρ­γων, είναι πε­ρί­που δι­πλά­σια από την αντί­στοι­χη δια­φο­ρά με­τα­ξύ Ελ­λή­νων και μη Ελ­λή­νων μα­θη­τών.

Το ΚΕΠΕ επι­ση­μαί­νει, πα­ράλ­λη­λα, ότι η συρ­ρί­κνω­ση ενός χά­σμα­τος δεν ση­μαί­νει κατ’ ανά­γκη και βελ­τί­ω­ση των επι­δό­σε­ων. Στη Γλώσ­σα, οι δια­φο­ρές πε­ριο­ρί­ζο­νται κυ­ρί­ως επει­δή οι ομά­δες με τις υψη­λό­τε­ρες επι­δό­σεις υπο­χω­ρούν όσο προ­χω­ρά η εκ­παί­δευ­ση. Στα Μα­θη­μα­τι­κά, αντί­θε­τα, οι ομά­δες με τις χα­μη­λό­τε­ρες επι­δό­σεις βελ­τιώ­νο­νται τα­χύ­τε­ρα.

Ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζει και η με­τα­βο­λή των δια­φο­ρών με­τα­ξύ Γυ­μνα­σί­ου και Λυ­κεί­ου. Στο Γυ­μνά­σιο, οι πε­ρισ­σό­τε­ρες δια­φο­ρές στους βαθ­μούς εμ­φα­νί­ζο­νται με­τα­ξύ μα­θη­τών και μα­θη­τριών ακόμη και μέσα στην ίδια τάξη. Στο Λύ­κειο, οι δια­φο­ρές με­τα­ξύ σχο­λεί­ων γί­νο­νται αι­σθη­τά με­γα­λύ­τε­ρες.

Στη Γλώσ­σα, το με­ρί­διο των δια­φο­ρών στους βαθ­μούς που εντο­πί­ζε­ται με­τα­ξύ σχο­λεί­ων πε­ρί­που δι­πλα­σιά­ζε­ται από την αρχή έως το τέλος της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης. Το εύ­ρη­μα, όπως διευ­κρι­νί­ζε­ται, δεν επι­τρέ­πει από μόνο του αι­τιώ­δες συ­μπέ­ρα­σμα για την επί­δρα­ση ενός συ­γκε­κρι­μέ­νου τύπου σχο­λεί­ου, δεί­χνει όμως ότι η ει­κό­να των εκ­παι­δευ­τι­κών ανι­σο­τή­των με­τα­βάλ­λε­ται ση­μα­ντι­κά κατά τη σχο­λι­κή δια­δρο­μή.

Το ΚΕΠΕ υπο­γραμ­μί­ζει ότι τα δε­δο­μέ­να της PISA και του MySchool δεν είναι άμεσα συ­γκρί­σι­μα. Η PISA βα­σί­ζε­ται σε κοινά τυ­πο­ποι­η­μέ­να τεστ, ενώ η ανά­λυ­ση του ΚΕΠΕ στους σχο­λι­κούς βαθ­μούς, οι οποί­οι εμπε­ριέ­χουν και άλλα στοι­χεία της σχο­λι­κής πα­ρου­σί­ας των μα­θη­τών, όπως η συμ­με­το­χή στο μά­θη­μα.

Από δια­φο­ρε­τι­κή οπτι­κή, ωστό­σο, τα δύο είδη δε­δο­μέ­νων ανα­δει­κνύ­ουν το ερώ­τη­μα για το τι κρύ­βε­ται πίσω από τον μέσο όρο. Στην PISA, όπως ση­μειώ­νει το ΚΕΠΕ, η από­κλι­ση στις φυ­σι­κές επι­στή­μες με­τα­ξύ των πε­ρισ­σό­τε­ρο και λι­γό­τε­ρο κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κά ευ­νοη­μέ­νων μα­θη­τών πα­ρα­μέ­νει με­γά­λη και δεν έχει πε­ριο­ρι­στεί ου­σια­στι­κά την τε­λευ­ταία δε­κα­ε­τία.

Ανά­γκη για δια­χρο­νι­κά εκ­παι­δευ­τι­κά δε­δο­μέ­να

Στο πλαί­σιο του LINEup χαρ­το­γρα­φή­θη­καν πε­ρισ­σό­τε­ρες από 100 δια­χρο­νι­κές βά­σεις εκ­παι­δευ­τι­κών δε­δο­μέ­νων σε 24 ευ­ρω­παϊ­κές χώρες, στο πλαί­σιο ευ­ρύ­τε­ρης επι­σκό­πη­σης 32 χωρών. Η χαρ­το­γρά­φη­ση ανέ­δει­ξε ση­μα­ντι­κές δια­φο­ρές στη δια­θε­σι­μό­τη­τα, την πρό­σβα­ση και το πε­ριε­χό­με­νο των δε­δο­μέ­νων, με την Ελ­λά­δα να υστε­ρεί, σύμ­φω­να με το ΚΕΠΕ, τόσο στη δια­θε­σι­μό­τη­τα όσο και στην πρό­σβα­ση σε αυτά.

Όπως επι­ση­μαί­νει το ΚΕΠΕ, η PISA προ­σφέ­ρει το πλε­ο­νέ­κτη­μα της διε­θνούς συ­γκρι­σι­μό­τη­τας, ενώ τα εθνι­κά δια­χρο­νι­κά δε­δο­μέ­να επι­τρέ­πουν να εντο­πι­στεί πότε εμ­φα­νί­ζο­νται, διευ­ρύ­νο­νται ή πε­ριο­ρί­ζο­νται οι εκ­παι­δευ­τι­κές ανι­σό­τη­τες.

Η εκ των υστέ­ρων εναρ­μό­νι­ση των υφι­στά­με­νων εθνι­κών βά­σε­ων δε­δο­μέ­νων είναι, ωστό­σο, μόνο εν μέρει δυ­να­τή, καθώς τα δε­δο­μέ­να έχουν συλ­λε­χθεί για δια­φο­ρε­τι­κούς σκο­πούς, με δια­φο­ρε­τι­κούς ορι­σμούς, με­τα­βλη­τές και τρό­πους μέ­τρη­σης.

Με βάση τα ευ­ρή­μα­τα, το ΚΕΠΕ ανα­δει­κνύ­ει ως ανα­γκαία τη συ­στη­μα­τι­κό­τε­ρη συλ­λο­γή δια­χρο­νι­κών εκ­παι­δευ­τι­κών δε­δο­μέ­νων και τη βελ­τί­ω­ση της πρό­σβα­σης σε αυτά για ερευ­νη­τι­κούς σκο­πούς. Στό­χος, όπως προ­κύ­πτει από την ανα­κοί­νω­ση, είναι η συ­μπλή­ρω­ση της διε­θνούς ει­κό­νας που πα­ρέ­χει η PISA με τη δυ­να­τό­τη­τα πα­ρα­κο­λού­θη­σης της εκ­παι­δευ­τι­κής πο­ρεί­ας των ίδιων μα­θη­τών στον χρόνο, ώστε να εντο­πί­ζο­νται έγκαι­ρα τα ση­μεία στα οποία δη­μιουρ­γού­νται και εξε­λίσ­σο­νται οι ανι­σό­τη­τες.

Πηγή: skai.gr