Η Ρόδος στο επίκεντρο του νέου ευρωπαϊκού δικτύου αντιπυρικής προστασίας

• Από τη φωτιά του 2023 στο πρώτο υβριδικό σύστημα αντιπυρικής θωράκισης στην Ευρώπη • Ρεπορτάζ του Associated Press εστιάζει στην ενσωμάτωση δορυφορικών συστημάτων και τεχνητής νοημοσύνης στην αντιπυρική θωράκιση του νησιού

Στις 26 Ιουνίου το Fortune δημοσίευσε ρεπορτάζ του Associated Press που κατέγραφε μια παγκόσμια πρωτιά για την Ελλάδα, η οποία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που ενσωμάτωσε αποκλειστικό δορυφορικό σύστημα στην αντιπυρική προστασία. Τέσσερις μικροδορυφόροι μεγέθους βαλίτσας καμπίνας εκτοξεύτηκαν σε χαμηλή τροχιά τον Μάιο με πύραυλο της SpaceX. Κατασκευαστής η γερμανική OroraTech, με θερμικούς αισθητήρες που ανιχνεύουν εστία πλάτους μόλις τεσσάρων μέτρων, εκεί που οι παραδοσιακοί δορυφόροι εντοπίζουν μόνο πυρκαγιές μεγέθους κρουαζιερόπλοιου.

Τα δεδομένα αναλύονται με τεχνητή νοημοσύνη και αποστέλλονται σε πραγματικό χρόνο στους διοικητές επιχειρήσεων με τη θέση, το μέγεθος και την ένταση της εστίας ήδη υπολογισμένα. Το σύστημα είναι τόσο ευαίσθητο που οι αισθητήρες εντοπίζουν φωτοβολταϊκά πάρκα, καυτές στέγες εργοστασίων ή πυρακτωμένους βράχους, εδώ μάλιστα παρεμβαίνουν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που φιλτράρουν τυχόν ψευδείς συναγερμούς πριν η ειδοποίηση φτάσει στην Πυροσβεστική Υπηρεσία. Η ΕΕ χρηματοδότησε το ευρύτερο δίκτυο με 200 εκατομμύρια ευρώ, συνδυάζοντας θερμικούς, ραντάρ και οπτικούς δορυφόρους από τρεις ευρωπαϊκές εταιρείες. Η Ρόδος είναι η αιτία που η Ελλάδα εφάρμοσε πρώτη στον κόσμο αυτή την τεχνολογία.
Τον Ιούλιο του 2023, η φωτιά κατέκαψε περίπου 178 τετραγωνικά χιλιόμετρα σε δέκα μέρες. 19.000 άνθρωποι συνολικά απομακρύνθηκαν από ξενοδοχεία, καταλύματα και σπίτια της ευρύτερης περιοχής, 16.000 με οχήματα και 3.000 μέσω θαλάσσης. Ήταν η μεγαλύτερη οργανωμένη εκκένωση από φυσική καταστροφή στην ιστορία της Ευρώπης, χωρίς να καταγραφεί ανθρώπινη απώλεια. Οι ζημιές ξεπέρασαν τα 5,8 εκατομμύρια ευρώ. Η Ευρώπη αποφάσισε να μην ξαναβρεθεί απροετοίμαστη και μετέτρεψε την ελληνική επικράτεια σε πεδίο δοκιμής της επόμενης γενιάς αντιπυρικής τεχνολογίας.
Να σημειωθεί ότι τον Οκτώβριο του 2025, ο Δήμος Ρόδου εγκατέστησε πρώτος πανελλαδικά ολοκληρωμένο σύστημα πυροπροστασίας με κάμερες τεχνητής νοημοσύνης και αισθητήρες σε κομβικές θέσεις. Εκατό αισθητήρες ανά κάμερα καταγράφουν μεταβολές στο διοξείδιο του άνθρακα και τη θερμοκρασία, ανιχνεύοντας εστία πριν αυτή γίνει ορατή ή βγάλει καπνό. Το σύστημα καλύπτει δύσβατες περιοχές από τον Προφήτη Ηλία ως την Κυμισάλα, με σταθμούς αναμετάδοσης στον Ατάβυρο και το Μόντε Σμιθ. Σε περίπτωση ανίχνευσης, ειδοποίηση με φωτογραφία και γεωγραφικές συντεταγμένες αποστέλλεται αυτόματα στους υπεύθυνους. Στις 15 Ιουνίου 2026, η Nova παρέδωσε στον Δήμο Ρόδου το σύστημα «Smart Forest Ρόδος», ψηφιακή υποδομή πρόληψης και επιτήρησης αναπτυγμένη στην Κοιλάδα των Πεταλούδων, περιοχή του δικτύου Natura 2000.
Δορυφόρος, κάμερα, αισθητήρας. Το δορυφορικό σύστημα σχεδιάστηκε για να καλύπτει το σύνολο της χώρας, η Ρόδος όμως είναι η περιοχή στην Ελλάδα όπου η δορυφορική παρακολούθηση συναντά το πυκνότερο δίκτυο επίγειων αισθητήρων και καμερών. Το πώς λειτουργεί αυτή η στρώση αποφάσεων στην πράξη εξήγησε στο AP η συνταγματάρχης του Πυροσβεστικού Σώματος Ζηζούλα Ντάσιου: «Αν υπάρχουν ταυτόχρονα δέκα φωτιές σε όλη την Ελλάδα και η ακτινοβολούμενη ισχύς ορισμένων είναι χαμηλή, οι δυνάμεις κατευθύνονται εκεί που η εστία αναπτύσσεται πιο επικίνδυνα. Η ιεράρχηση γίνεται από τον αλγόριθμο πριν από την ανθρώπινη κρίση».
Σύμφωνα με το AP, οι σχεδιαστές στην Αθήνα και στις Βρυξέλλες ήδη προβλέπουν να αξιοποιήσουν το ίδιο δίκτυο για επιτήρηση συνόρων, διαχείριση εκτάκτων αναγκών και σχεδιασμό αντιμετώπισης καύσωνα. Γίνεται κατανοητό ότι η επένδυση αυτή ξεπερνά τα όρια της δασοπροστασίας, και για τη Ρόδο αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Το νησί βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της ΕΕ, σε απόσταση αναπνοής από τα τουρκικά παράλια, με δεκάδες χιλιόμετρα θαλάσσιων συνόρων που δεν παρακολουθούνταν ποτέ από εγχώρια διαστημική υποδομή.
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου ανακοίνωσε την περασμένη Παρασκευή ότι η ΕΕ σχεδιάζει να ενισχύσει τα ελληνικά προγράμματα με επιπλέον 350 εκατομμύρια ευρώ.
Τον Μάρτιο του 2026, ερευνητές του Εθνικού Κέντρου Έρευνας «Δημόκριτος» δημοσίευσαν στο επιστημονικό περιοδικό Fire (MDPI) αξιολόγηση κινδύνου δασικών πυρκαγιών αποκλειστικά για τη Ρόδο. Οι περιοχές του νησιού που βρίσκονται σε συνθήκες ακραίου κινδύνου για πυρκαγιά αναμένεται να αυξηθούν από το 15% της συνολικής έκτασης σήμερα σε 66 έως 72% έως το 2049.
Το 93% του νησιού χαρακτηρίζεται ήδη ευάλωτο. Ακόμα κι αν ολόκληρος ο πλανήτης κατάφερνε αύριο το πρωί να μειώσει δραστικά τους ρύπους, για τη Ρόδο η κλιματική αλλαγή έχει ήδη κλειδώσει και η επιδείνωση μέχρι το 2050 είναι, με επίσημη επιστημονική ορολογία, «ουσιαστικά αναπόφευκτη».
Οι ερευνητές δοκίμασαν το μοντέλο τους με τα στοιχεία της καταστροφής του 2023 και το αποτέλεσμα έδειξε ότι οι περιοχές που κάηκαν ταυτίζονταν με τις ζώνες που το μοντέλο είχε ήδη χαρακτηρίσει υψηλού κινδύνου. Πρόκειται για τις ίδιες δασικές ζώνες που σήμερα επιχειρείται να θωρακιστούν με επίγειους αισθητήρες.
Η τεχνολογία που εγκαταστάθηκε στη Ρόδο έχει ως στόχο να κερδίσει χρόνο στα πρώτα λεπτά της ανάφλεξης. Η θωράκιση που χτίζεται τώρα, από το έδαφος ως τη χαμηλή τροχιά, είναι η πρώτη απόπειρα να αποδειχτεί ότι η τεχνολογία μπορεί να τρέξει πιο γρήγορα από την κλιματική αλλαγή.