ΕΤΕ: Ανθεκτικός ο ελληνικός τουρισμός στην κρίση – Ο αεροπορικός κίνδυνος

Μετά από δια­δο­χι­κά ρεκόρ τα προη­γού­με­να έτη, ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός ει­σέρ­χε­ται στο 2026 με ασυ­νή­θι­στα χα­μη­λή ορα­τό­τη­τα, καθώς η γε­ω­πο­λι­τι­κή δια­τα­ρα­χή στη Μέση Ανα­το­λή έθεσε υπό πίεση τον πρώτο κρίκο της του­ρι­στι­κής αλυ­σί­δας: τις αε­ρο­πο­ρι­κές με­τα­φο­ρές. Σε αυτό το πε­ρι­βάλ­λον, ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία απο­κτά η ετή­σια Έρευ­να Συ­γκυ­ρί­ας της ΕΤΕ σε ελ­λη­νι­κά ξε­νο­δο­χεία, καθώς διε­ξή­χθη στην κο­ρύ­φω­ση της κρί­σης, την πε­ρί­ο­δο Απρι­λί­ου-Μαΐου.

Το βα­σι­κό μή­νυ­μα είναι ότι, ακόμη και στο ση­μείο μέ­γι­στης αβε­βαιό­τη­τας, οι προσ­δο­κί­ες του κλά­δου πα­ρέ­μει­ναν θε­τι­κές, πα­ρα­πέ­μπο­ντας σε αύ­ξη­ση πω­λή­σε­ων της τάξης του 3% το 2026 (ένα­ντι 4,5% το 2025). Η εκτί­μη­ση αυτή είναι εκ των πραγ­μά­των συ­ντη­ρη­τι­κή, καθώς έκτο­τε ο δεί­κτης εμπι­στο­σύ­νης του κλά­δου βελ­τιώ­νε­ται συ­νε­χώς, σε συ­νέ­πεια με την ομα­λο­ποί­η­ση της συ­γκυ­ρί­ας. Η θε­τι­κή αυτή ει­κό­να, επι­βε­βαιώ­νε­ται τόσο από τις διε­θνείς εκτι­μή­σεις για τον ευ­ρω­παϊ­κό του­ρι­σμό (αύ­ξη­ση 3%-4% το 2026) όσο και από την αε­ρο­πο­ρι­κή κί­νη­ση στα ελ­λη­νι­κά αε­ρο­δρό­μια (με τις πτή­σεις της πε­ριό­δου Μάιος-Αύ­γου­στος να κι­νού­νται ανο­δι­κά κατά 3,6%, ένα­ντι 1,6% στην Ευ­ρώ­πη).

Ωστό­σο, η θε­τι­κή ει­κό­να δεν ση­μαί­νει ότι ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός έμει­νε ανε­πη­ρέ­α­στος από τη γε­ω­πο­λι­τι­κή και ενερ­γεια­κή δια­τα­ρα­χή. Η άνο­δος των τιμών του πε­τρε­λαί­ου, που κο­ρυ­φώ­θη­κε τον Απρί­λιο στα 120 δο­λά­ρια ανά βα­ρέ­λι, αύ­ξη­σε το κό­στος των αε­ρο­με­τα­φο­ρών, με τις τιμές καυ­σί­μων να δι­πλα­σιά­ζο­νται, ενώ ενί­σχυ­σε και τις πλη­θω­ρι­στι­κές πιέ­σεις στην Ευ­ρώ­πη, πε­ριο­ρί­ζο­ντας το δια­θέ­σι­μο ει­σό­δη­μα στις βα­σι­κές αγο­ρές προ­έ­λευ­σης. Η έρευ­νά επι­βε­βαιώ­νει ότι οι ελ­λη­νι­κές ξε­νο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις είχαν εντο­νό­τε­ρη έκ­θε­ση στις επι­πτώ­σεις της κρί­σης σε σχέση με τον υπό­λοι­πο επι­χει­ρη­μα­τι­κό τομέα: 80% δή­λω­σε πίεση κό­στους και σχε­δόν το ½ ανα­γνώ­ρι­σε επι­πτώ­σεις στη ζή­τη­ση και στον επεν­δυ­τι­κό σχε­δια­σμό, ένα­ντι 70% και 30% αντί­στοι­χα στο σύ­νο­λο των ΜμΕ.

Το γε­γο­νός ότι η κρίση δεν με­τα­τρά­πη­κε τε­λι­κά σε σο­βα­ρή δια­τα­ρα­χή οφεί­λε­ται, σε με­γά­λο βαθμό, στο ότι ορι­σμέ­να χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του ελ­λη­νι­κού μο­ντέ­λου λει­τούρ­γη­σαν στη συ­γκε­κρι­μέ­νη συ­γκυ­ρία υπο­στη­ρι­κτι­κά. Η υψηλή εξάρ­τη­ση από ευ­ρω­παϊ­κές αγο­ρές (πε­ρί­που 90% των δια­νυ­κτε­ρεύ­σε­ων εξω­τε­ρι­κού, ένα­ντι πε­ρί­που 80% στη Με­σό­γειο) και η έμ­φα­ση στο προ­ϊ­όν «ήλιος-θά­λασ­σα» ενί­σχυ­σαν τη ζή­τη­ση, καθώς οι Ευ­ρω­παί­οι του­ρί­στες εμ­φά­νι­σαν αυ­ξη­μέ­νη διά­θε­ση για θε­ρι­νά τα­ξί­δια ανα­ψυ­χής σε με­σο­γεια­κούς προ­ο­ρι­σμούς. Κρι­σι­μό­τε­ρη, όμως, ήταν η τρίτη δο­μι­κή πα­ρά­με­τρος: η αε­ρο­πο­ρι­κή συν­δε­σι­μό­τη­τα. Λόγω της χα­μη­λής εγ­χώ­ριας βάσης και της γε­ω­γρα­φι­κής από­στα­σης από τις βα­σι­κές αγο­ρές, μία πα­ρα­τε­τα­μέ­νη δια­τα­ρα­χή στις αε­ρο­πο­ρι­κές με­τα­φο­ρές θα μπο­ρού­σε να πλή­ξει δυ­σα­νά­λο­γα τον ελ­λη­νι­κό του­ρι­σμό. Τε­λι­κά, ο κίν­δυ­νος αυτός δεν ενερ­γο­ποι­ή­θη­κε: οι αρ­χι­κοί φόβοι για ελ­λεί­ψεις καυ­σί­μων δεν επι­βε­βαιώ­θη­καν, ενώ η εκτό­ξευ­ση των τιμών ήταν σύ­ντο­μη και ση­μειώ­θη­κε σε πε­ρί­ο­δο που επέ­τρε­ψε στις αε­ρο­πο­ρι­κές εται­ρεί­ες να απορ­ρο­φή­σουν μέρος της πί­ε­σης μέσω στρα­τη­γι­κών αντι­στάθ­μι­σης κό­στους.

Το δί­δαγ­μα της τρέ­χου­σας συ­γκυ­ρί­ας είναι ότι, σε ένα πε­ρι­βάλ­λον συ­χνό­τε­ρων γε­ω­πο­λι­τι­κών και ενερ­γεια­κών ανα­τα­ρά­ξε­ων, η δια­χεί­ρι­ση του αε­ρο­πο­ρι­κού κιν­δύ­νου πρέ­πει να απο­τε­λέ­σει κρί­σι­μο ερ­γα­λείο της του­ρι­στι­κής πο­λι­τι­κής. Για να απο­τυ­πω­θεί η ευαι­σθη­σία του κλά­δου σε μία δια­τα­ρα­χή με­γα­λύ­τε­ρης διάρ­κειας, εξε­τά­ζο­νται εν­δει­κτι­κά σε­νά­ρια για την επό­με­νη του­ρι­στι­κή πε­ρί­ο­δο: σε σε­νά­ριο χα­μη­λής πί­ε­σης, με τιμές πε­τρε­λαί­ου κοντά στα 80 δο­λά­ρια/βα­ρέ­λι έως το 1ο εξά­μη­νο του 2027 (ένα­ντι 70 δο­λα­ρί­ων το 2025), η του­ρι­στι­κή ζή­τη­ση θα μπο­ρού­σε να δε­χθεί μέ­γι­στη πίεση έως 2 πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες. Σε σε­νά­ριο πα­ρα­τε­τα­μέ­νης δια­τα­ρα­χής, με μέση τιμή κοντά στα 100 δο­λά­ρια/βα­ρέ­λι, η αντί­στοι­χη πίεση στη ζή­τη­ση θα μπο­ρού­σε να φθά­σει έως 5,5 πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες.

Η ανά­γκη αυτή απο­κτά με­γα­λύ­τε­ρη ση­μα­σία καθώς βρί­σκε­ται ήδη σε εξέ­λι­ξη η προ­σπά­θεια με­τε­ξέ­λι­ξης του ελ­λη­νι­κού του­ρι­στι­κού μο­ντέ­λου. Από την πλευ­ρά της πο­λι­τεί­ας, προ­ω­θού­νται πα­ρεμ­βά­σεις σε χρό­νιες αδυ­να­μί­ες, όπως ο χω­ρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός και οι υπο­δο­μές. Από την πλευ­ρά του κλά­δου, κα­τα­γρά­φε­ται επί­σης με­γα­λύ­τε­ρη ωρι­μό­τη­τα, καθώς σχε­δόν το ½ των ξε­νο­δο­χεί­ων τόσο βλέ­πει θε­τι­κά τη συμ­βο­λή του στην ανα­βάθ­μι­ση το­πι­κών υπο­δο­μών μέσω του τέ­λους αν­θε­κτι­κό­τη­τας όσο και κι­νεί­ται προ­δρα­στι­κά για την αξιο­ποί­η­ση ζή­τη­σης από μα­κρι­νές αγο­ρές. Σε αυτό το πλαί­σιο, η αε­ρο­πο­ρι­κή συν­δε­σι­μό­τη­τα πρέ­πει να προ­στα­τευ­θεί προ­λη­πτι­κά. Αυτό ση­μαί­νει πλαί­σιο δια­χεί­ρι­σης κρί­σε­ων με αντι­κει­με­νι­κούς ενερ­γο­ποι­η­τές, προ­συμ­φω­νη­μέ­να πρω­τό­κολ­λα αντί­δρα­σης, δια­φα­νή προ­σω­ρι­νά κί­νη­τρα και δυ­να­τό­τη­τα ευ­έ­λι­κτης τι­μο­λό­γη­σης αε­ρο­δρο­μια­κών τελών όπου απαι­τεί­ται. Χωρίς θω­ρα­κι­σμέ­νη αε­ρο­πο­ρι­κή συν­δε­σι­μό­τη­τα, οι ευ­ρύ­τε­ρες προ­σπά­θειες ανα­βάθ­μι­σης του του­ρι­στι­κού μο­ντέ­λου της χώρας κιν­δυ­νεύ­ουν να μεί­νουν εκτε­θει­μέ­νες στον πρώτο κρίκο της αλυ­σί­δας – και μά­λι­στα σε εκεί­νον όπου η χώρα έχει τον μι­κρό­τε­ρο άμεσο έλεγ­χο.

Παρά τη δύ­σκο­λη γε­ω­πο­λι­τι­κή συ­γκυ­ρία, ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός δια­τη­ρεί στοι­χεία αν­θε­κτι­κό­τη­τας, καθώς, ακόμα και στο απο­κο­ρύ­φω­μα της γε­ω­πο­λι­τι­κής κρί­σης, οι ξε­νο­δο­χεια­κές ΜμΕ εκτι­μού­σαν ορια­κή αύ­ξη­ση των πω­λή­σε­ων (+0,4%, σε ονο­μα­στι­κούς όρους). Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι η άνω εκτί­μη­ση των ΜμΕ στην αρχή κάθε πε­ριό­δου έχει ιστο­ρι­κά υψηλή προ­βλε­πτι­κή ικα­νό­τη­τα για τη συ­νο­λι­κή ετή­σια επί­δο­ση του κλά­δου (συ­στη­μα­τι­κά 3%-4% υψη­λό­τε­ρη την τε­λευ­ταία 3ετία),

ανα­μέ­νου­με ο κλά­δος να επι­τύ­χει επί­δο­ση της τάξης του 3% (ένα­ντι 4,5% το 2025).

Οι εξε­λί­ξεις στην του­ρι­στι­κή αγορά υπο­στη­ρί­ζουν την υλο­ποί­η­ση της άνω δυ­να­μι­κής, η οποία μά­λι­στα μπο­ρεί να θε­ω­ρη­θεί συ­ντη­ρη­τι­κή, καθώς τόσο το διε­θνές πε­ρι­βάλ­λον όσο και οι προσ­δο­κί­ες εμ­φα­νί­ζουν στα­δια­κά ση­μά­δια βελ­τί­ω­σης. Ει­δι­κό­τε­ρα:

Ο ευ­ρω­παϊ­κός του­ρι­σμός ανα­μέ­νε­ται να συ­νε­χί­σει τη θε­τι­κή του πο­ρεία, επι­τυγ­χά­νο­ντας το 2026 αύ­ξη­ση της τάξης του 3%-4%, καθώς παρά την αρ­χι­κή ανη­συ­χία που προ­κά­λε­σε ο πό­λε­μος στον Περ­σι­κό Κόλπο, η ανα­κα­τεύ­θυν­ση των του­ρι­στι­κών ροών αντι­στάθ­μι­σε την πίεση στην πα­γκό­σμια ζή­τη­ση.

Οι προσ­δο­κί­ες για τη ζή­τη­ση των ελ­λη­νι­κών ξε­νο­δο­χεί­ων – όπως απο­τυ­πώ­νε­ται στον δεί­κτη μελ­λο­ντι­κής ζή­τη­σης[2] – μετά την υπο­χώ­ρη­ση στο απο­κο­ρύ­φω­μα της κρί­σης (Απρί­λιος: 3 μο­νά­δες ψη­λό­τε­ρα από τον μέσο όρο 5ετίας), ανέ­καμ­ψε άμεσα και έντο­να τον Μάιο (27 μο­νά­δες πάνω από τον μέσο όρο 5ετίας), σε πε­ρι­βάλ­λον απο­κλι­μά­κω­σης της έντα­σης στον Περ­σι­κό Κόλπο. Πα­ράλ­λη­λα, πα­ρα­μέ­νει ση­μα­ντι­κά ισχυ­ρό­τε­ρη ένα­ντι του ευ­ρω­παϊ­κού μέσου όρου, γε­γο­νός που ενι­σχύ­ει την προ­ο­πτι­κή η επί­δο­ση του ελ­λη­νι­κού του­ρι­σμού να υπερ­βεί εκεί­νη της Ευ­ρώ­πης.

Η αε­ρο­πο­ρι­κή κί­νη­ση εξα­κο­λου­θεί να έχει ανο­δι­κή πο­ρεία, με την επί­δο­ση Μαΐου-Ιου­νί­ου στα ελ­λη­νι­κά αε­ρο­δρό­μια να υπερ­βαί­νει τον ευ­ρω­παϊ­κό μέσο ορό (+5% ένα­ντι 1% αντί­στοι­χα), ενώ άνο­δος της τάξης του 2,5%-3,0% εκτι­μά­ται για το δί­μη­νο υψη­λής ζή­τη­σης (Ιού­λιος-Αύ­γου­στος), βάσει προ­γραμ­μα­τι­σμού πτή­σε­ων σε με­γά­λα αε­ρο­δρό­μια (ένα­ντι 1,5%-2,0% για την Ευ­ρώ­πη).

Πηγή: moneyreview.gr