Το «ΕΛΛΗ» και το τραμπολίνο στο επίκεντρο νομικής διαφωνίας για την κυριότητα

Νο­μι­κό ζή­τη­μα για ιστο­ρι­κό μνη­μείο της Ρόδου – Ο δι­κη­γό­ρος Χρι­στό­δου­λος Μα­λια­ρά­κης υπο­στη­ρί­ζει ότι ο Δήμος Ρόδου χει­ρί­στη­κε εσφαλ­μέ­να την υπό­θε­ση το 2023, στο­χεύ­ο­ντας σε χώρο που είχε ήδη κα­τα­στεί κοι­νό­χρη­στος, και προ­τεί­νει δια­φο­ρε­τι­κή νο­μι­κή οδό που θα κα­το­χυ­ρώ­νει το κτί­ριο και το τρα­μπο­λί­νο.

Η διελ­κυ­στίν­δα γύρω από το ιστο­ρι­κό συ­γκρό­τη­μα «ΕΛΛΗ» και το τρα­μπο­λί­νο της Ρόδου επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο, αυτή τη φορά μέσα από την πα­ρέμ­βα­ση του δι­κη­γό­ρου Χρι­στό­δου­λου Μα­λια­ρά­κη, ο οποί­ος, με αφορ­μή όσα έχουν δη­μο­σιευ­θεί τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες στον Τύπο, κα­τέ­θε­σε δη­μό­σια τη δική του ανά­γνω­ση του ζη­τή­μα­τος. Η το­πο­θέ­τη­σή του δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται σε μια απλή χρο­νο­λό­γη­ση των γε­γο­νό­των, αλλά κα­τα­λή­γει σε ένα συ­γκε­κρι­μέ­νο συ­μπέ­ρα­σμα για το πού οδη­γή­θη­κε λαν­θα­σμέ­να η δη­μο­τι­κή αρχή και ποια θα έπρε­πε να ήταν η ορθή κί­νη­ση.

Πώς εξε­λί­χθη­κε η υπό­θε­ση στον χρόνο

Το νήμα της υπό­θε­σης ξε­κι­νά το 1971. Με το ΝΔ 920/1971, η κυ­ριό­τη­τα του Κέ­ντρου Ανα­ψυ­χής και Θα­λασ­σί­ων Λου­τρών «ΕΛΛΗ» πε­ριέρ­χε­ται στον Δήμο Ρόδου. Όπως ση­μειώ­νει ο κ. Μα­λια­ρά­κης, το τρα­μπο­λί­νο δεν κα­το­νο­μά­ζε­ται ρητώς στην πράξη, εξυ­πα­κού­ε­ται όμως ότι πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται σε αυτήν ως ανα­πό­σπα­στο μέρος του συ­γκρο­τή­μα­τος, ιστο­ρι­κά, αρ­χι­τε­κτο­νι­κά, λει­τουρ­γι­κά και ορ­γα­νι­κά. Κρί­σι­μη λε­πτο­μέ­ρεια, κατά τον ίδιο, είναι ότι η πράξη αφορά απο­κλει­στι­κά στο συ­γκρό­τη­μα, χωρίς καμία μνεία σε πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο.

Δε­κα­ε­πτά χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, το 1988, το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού χα­ρα­κτη­ρί­ζει ως μνη­μείο το συ­γκρό­τη­μα, το τρα­μπο­λί­νο και τον πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο. Ο δι­κη­γό­ρος δίνει ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα σε αυτόν τον χα­ρα­κτη­ρι­σμό, καθώς, όπως υπο­στη­ρί­ζει, η Πο­λι­τεία ανα­γνώ­ρι­σε επι­σή­μως ότι κτί­ριο και τρα­μπο­λί­νο συ­γκρο­τούν ενιαίο μνη­μείο, παρά τη φυ­σι­κή πα­ρεμ­βο­λή χώρου ανά­με­σά τους. Σύμ­φω­να με το σχε­διά­γραμ­μα που συ­νο­δεύ­ει την από­φα­ση χα­ρα­κτη­ρι­σμού, ο πε­ρι­βάλ­λων χώρος εκτεί­νε­ται μέχρι τη θά­λασ­σα και πε­ρι­λαμ­βά­νει την έκτα­ση που σή­με­ρα απο­τε­λεί ζώνη αι­για­λού και πα­ρα­λί­ας.

Η ει­κό­να αλ­λά­ζει το 2018, οπότε και κα­θο­ρί­ζε­ται η οριο­γραμ­μή αι­για­λού και πα­ρα­λί­ας. Η έκτα­ση που το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού είχε χα­ρα­κτη­ρί­σει ως πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο απο­κτά πλέον κοι­νό­χρη­στο χα­ρα­κτή­ρα, ενώ το ίδιο το κτί­ριο του «ΕΛΛΗ» βρί­σκε­ται εκτός της γραμ­μής. Όπως προ­κύ­πτει από το σχε­τι­κό σχε­διά­γραμ­μα, η οριο­γραμ­μή της πα­ρα­λί­ας εφά­πτε­ται πε­ρι­με­τρι­κά του κτι­ρί­ου και το αφή­νει εκτός.

Το τε­λευ­ταίο επει­σό­διο το­πο­θε­τεί­ται στο 2023. Ο τότε Δή­μαρ­χος επι­χει­ρεί τον απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμό, από κοι­νό­χρη­στο χώρο, του τμή­μα­τος που το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού είχε χα­ρα­κτη­ρί­σει ως πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο και το οποίο είχε ήδη κα­τα­στεί κοι­νό­χρη­στο. Η Κτη­μα­τι­κή Υπη­ρε­σία μπλό­κα­ρε την κί­νη­ση, με το σκε­πτι­κό ότι κοι­νό­χρη­στος χώρος δεν απο­χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται προ­κει­μέ­νου να πε­ριέλ­θει σε ιδιω­τι­κή, εν προ­κει­μέ­νω δη­μο­τι­κή, κυ­ριό­τη­τα.

Πού εντο­πί­ζει το λάθος ο δι­κη­γό­ρος

Σε αυτό ακρι­βώς το ση­μείο εστιά­ζει η κρι­τι­κή του κ. Μα­λια­ρά­κη. Όπως υπο­στη­ρί­ζει, η ενέρ­γεια του Δήμου Ρόδου το 2023 ήταν εσφαλ­μέ­νη. Ο Δήμος, δια­τεί­νε­ται, δεν θα έπρε­πε να εμπλα­κεί με τον πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο, ο οποί­ος δεν υπήρ­χε πε­ρί­πτω­ση να απο­χα­ρα­κτη­ρι­στεί και να γίνει αυτό απο­δε­κτό από την Κτη­μα­τι­κή Υπη­ρε­σία, αλλά να επι­κε­ντρω­θεί απο­κλει­στι­κά στο κτί­ριο.

Και τούτο, εξη­γεί, για δύο λό­γους. Πρώ­τον, διότι το κτί­ριο βρί­σκε­ται εκτός της γραμ­μής αι­για­λού και πα­ρα­λί­ας. Δεύ­τε­ρον, διότι ανή­κει κατά κυ­ριό­τη­τα στον Δήμο ήδη από το 1971, βάσει πρά­ξης που δεν ανέ­φε­ρε πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο, παρά μόνο το συ­γκρό­τη­μα, εντός του οποί­ου πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και το τρα­μπο­λί­νο. Ο δι­κη­γό­ρος δεν πα­ρα­βλέ­πει το γε­γο­νός ότι η από­φα­ση πα­ρα­χώ­ρη­σης της κυ­ριό­τη­τας προ­έ­βλε­πε και τρο­πο­ποί­η­ση του ρυ­μο­το­μι­κού εντός 4 μηνών, καθώς και άλλες υπο­χρε­ώ­σεις. Σπεύ­δει ωστό­σο να διευ­κρι­νί­σει ότι οι όροι αυτοί ούτε προ­κα­λούν ακυ­ρό­τη­τα ούτε απο­τε­λούν δια­λυ­τι­κή αί­ρε­ση.

Το επι­χεί­ρη­μα για το τρα­μπο­λί­νο

Ο κ. Μα­λια­ρά­κης προ­λα­βαί­νει και την προ­φα­νή αντίρ­ρη­ση. Θα μπο­ρού­σε, πα­ρα­δέ­χε­ται, να αντι­τα­χθεί ότι, εφό­σον ο εν­διά­με­σος χώρος με­τα­ξύ «ΕΛΛΗ» και τρα­μπο­λί­νο είναι κοι­νό­χρη­στος και θα­λάσ­σιος, το ίδιο θα έπρε­πε να ισχύ­ει και για τον χώρο όπου εδρά­ζε­ται το τρα­μπο­λί­νο.

Η διά­κρι­ση, όμως, κατά την άποψή του, δι­καιο­λο­γεί­ται. Το τρα­μπο­λί­νο, υπο­γραμ­μί­ζει, προ­ϋ­πήρ­χε και πε­ρι­λαμ­βα­νό­ταν στο συ­γκρό­τη­μα ως ορ­γα­νι­κό του στοι­χείο τόσο κατά τη με­τα­βί­βα­ση του 1971 όσο και ήδη από τη δη­μιουρ­γία του τη δε­κα­ε­τία του 1920. Ο κοι­νό­χρη­στος χα­ρα­κτή­ρας του εν­διά­με­σου χώρου, αντι­θέ­τως, δη­μιουρ­γή­θη­κε με­τα­γε­νέ­στε­ρα, με την οριο­θέ­τη­ση του 2018. Πρό­κει­ται, όπως το θέτει, για προ­ϋ­φι­στά­με­νο δι­καί­ω­μα επί συ­γκε­κρι­μέ­νου κα­τα­σκευά­σμα­τος. Σε αυτό προ­σθέ­τει και το επι­χεί­ρη­μα του χα­ρα­κτη­ρι­σμού, αφού το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού, γνω­ρί­ζο­ντας ότι το τρα­μπο­λί­νο απο­τε­λεί ορ­γα­νι­κό στοι­χείο του συ­γκρο­τή­μα­τος, το ενέ­τα­ξε ρητώς στην προ­στα­τευό­με­νη ενό­τη­τα ως ενιαίο μνη­μείο.

Η πρό­τα­ση για την κα­το­χύ­ρω­ση

Από τη συλ­λο­γι­στι­κή αυτή προ­κύ­πτει και η τε­λι­κή πρό­τα­ση του δι­κη­γό­ρου. Ο Δήμος, υπο­στη­ρί­ζει, έπρε­πε και πρέ­πει να επι­κε­ντρω­θεί στη δη­μιουρ­γία κτη­μα­το­λο­γι­κής με­ρί­δας που θα πε­ρι­λαμ­βά­νει μόνο το κτί­ριο «ΕΛΛΗ», πε­ρι­με­τρι­κά του κτί­σμα­τος, και να κα­τα­χω­ρί­σει σε αυτήν το τρα­μπο­λί­νο ως εξάρ­τη­μα και πα­ρα­κο­λού­θη­μα. Με τον τρόπο αυτόν, ο εν­διά­με­σος πε­ρι­βάλ­λων χώρος μένει ανα­γκα­στι­κά εκτός, ως κοι­νό­χρη­στη πα­ρα­λία. Η κτη­μα­το­λο­γι­κή με­ρί­δα, κα­τα­λή­γει, θα είναι απευ­θεί­ας στο όνομα του Δήμου, με τίτλο κτή­σης το ΝΔ 920/1971.

Η ανάρ­τη­ση του δι­κη­γό­ρου αυ­τού­σια

Δια­βά­ζο­ντας αυτές τις μέρες στον Τύπο όσα έχουν γρα­φτεί για το Έλλη και το τρα­μπο­λί­νο κα­τέ­λη­ξα στα πα­ρα­κά­τω. Όποιος έχει κου­ρά­γιο και θέλει δια­βά­ζει, οι υπό­λοι­ποι συ­νε­χί­στε τις βου­τιές.

Συ­γκρό­τη­μα «ΕΛΛΗ» και τρα­μπο­λί­νο

1971 Με το ΝΔ 920/1971 η κυ­ριό­τη­τα του Κέ­ντρου Ανα­ψυ­χής και Θα­λασ­σί­ων Λου­τρών «ΕΛΛΗ» πε­ριέρ­χε­ται στον Δήμο Ρόδου. Το τρα­μπο­λί­νο δεν κα­το­νο­μά­ζε­ται ρητώς, εξυ­πα­κού­ε­ται όμως ότι πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στην πράξη ως ανα­πό­σπα­στο μέρος του συ­γκρο­τή­μα­τος, ιστο­ρι­κά, αρ­χι­τε­κτο­νι­κά, λει­τουρ­γι­κά και ορ­γα­νι­κά. Ση­μειώ­νε­ται ότι η πράξη αφορά μόνο στο συ­γκρό­τη­μα, χωρίς μνεία πε­ρι­βάλ­λο­ντος χώρου.

1988 Το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού χα­ρα­κτη­ρί­ζει ως μνη­μείο το συ­γκρό­τη­μα, τρα­μπο­λί­νο και τον πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο. Ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός αυτός έχει ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία καθώς το Υπουρ­γείο, γνω­ρί­ζο­ντας ότι το τρα­μπο­λί­νο απο­τε­λεί ορ­γα­νι­κό και ανα­πό­σπα­στο στοι­χείο του συ­γκρο­τή­μα­τος, τον συ­μπε­ριέ­λα­βε ρητώς στην προ­στα­τευό­με­νη ενό­τη­τα. Με άλλα λόγια, η Πο­λι­τεία ανα­γνώ­ρι­σε επι­σή­μως ότι κτί­ριο και τρα­μπο­λί­νο συ­γκρο­τούν ενιαίο μνη­μείο, παρά τη φυ­σι­κή πα­ρεμ­βο­λή χώρου με­τα­ξύ τους. Όπως προ­κύ­πτει από το σχε­διά­γραμ­μα που συ­νο­δεύ­ει την από­φα­ση χα­ρα­κτη­ρι­σμού, ο πε­ρι­βάλ­λων χώρος εκτεί­νε­ται μέχρι τη θά­λασ­σα και πε­ρι­λαμ­βά­νει την έκτα­ση που σή­με­ρα απο­τε­λεί ζώνη αι­για­λού/πα­ρα­λί­ας.

2018 Κα­θο­ρί­ζε­ται η οριο­γραμ­μή αι­για­λού και πα­ρα­λί­ας. Η έκτα­ση που το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού είχε χα­ρα­κτη­ρί­σει ως «πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο» απο­τε­λεί πλέον κοι­νό­χρη­στο χώρο, ενώ το ίδιο το κτί­ριο του «ΕΛΛΗ» βρί­σκε­ται εκτός της γραμ­μής. Όπως φαί­νε­ται στο σχε­διά­γραμ­μα, η οριο­γραμ­μή της πα­ρα­λί­ας (κί­τρι­νη) εφά­πτε­ται πε­ρι­με­τρι­κά του κτι­ρί­ου και το αφή­νει εκτός.

2023 Ο τότε Δή­μαρ­χος επι­χει­ρεί τον απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμό, από κοι­νό­χρη­στο χώρο, του τμή­μα­τος που το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού είχε χα­ρα­κτη­ρί­σει ως πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο, ο οποί­ος όμως είχε ήδη κα­τα­στεί κοι­νό­χρη­στος. Η Κτη­μα­τι­κή Υπη­ρε­σία το μπλό­κα­ρε, με το σκε­πτι­κό ότι κοι­νό­χρη­στος χώρος δεν απο­χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ώστε να πε­ριέλ­θει σε ιδιω­τι­κή (δη­μο­τι­κή) κυ­ριό­τη­τα.

Η θέση μου

Η ενέρ­γεια του Δήμου Ρόδου το 2023 ήταν εσφαλ­μέ­νη. Ο Δήμος δεν θα έπρε­πε να εμπλα­κεί με τον πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο ο οποί­ος δεν υπήρ­χε πε­ρί­πτω­ση να απο­χα­ρα­κτη­ρι­στεί και η Κτη­μα­τι­κή Υπη­ρε­σία να το απο­δε­χθεί αλλά μόνο με το κτί­ριο, το οποίο:

βρί­σκε­ται εκτός της γραμ­μής αι­για­λού/πα­ρα­λί­ας και

ανή­κει κατά κυ­ριό­τη­τα στον Δήμο ήδη από το 1971 (πράξη που δεν ανέ­φε­ρε πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο, παρά μόνο το συ­γκρό­τη­μα — εντός του οποί­ου πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και το τρα­μπο­λί­νο). Βέ­βαια η από­φα­ση πα­ρα­χώ­ρη­σης κυ­ριό­τη­τας προ­έ­βλε­πε και τρο­πο­ποί­η­ση του ρυ­μο­το­μι­κού εντός τεσ­σά­ρων μηνών κι άλλες υπο­χρε­ώ­σεις οι οποί­ες όμως ούτε προ­κα­λούν ακυ­ρό­τη­τα ούτε απο­τε­λούν δια­λυ­τι­κή αί­ρε­ση.

Θα μπο­ρού­σε να αντι­τα­χθεί ότι, αφού ο εν­διά­με­σος χώρος με­τα­ξύ ΕΛΛΗ και τρα­μπο­λί­νο είναι κοι­νό­χρη­στος και θα­λάσ­σιος ο χώρος όπου εδρά­ζε­ται το τρα­μπο­λί­νο γιατί να είναι ένα.

Η διά­κρι­ση όμως δι­καιο­λο­γεί­ται:

το τρα­μπο­λί­νο προ­ϋ­πήρ­χε και πε­ρι­λαμ­βα­νό­ταν στο συ­γκρό­τη­μα ως ορ­γα­νι­κό του στοι­χείο κατά τη με­τα­βί­βα­ση του 1971 αλλά ήδη από την δη­μιουρ­γία του τη δε­κα­ε­τία του 1920. Ο κοι­νό­χρη­στος χα­ρα­κτή­ρας του εν­διά­με­σου χώρου, αντι­θέ­τως, δη­μιουρ­γή­θη­κε με­τα­γε­νέ­στε­ρα (με την οριο­θέ­τη­ση του 2018). Πρό­κει­ται για προ­ϋ­φι­στά­με­νο δι­καί­ω­μα επί συ­γκε­κρι­μέ­νου κα­τα­σκευά­σμα­τος.

Το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού, γνω­ρί­ζο­ντας ότι το τρα­μπο­λί­νο απο­τε­λεί ορ­γα­νι­κό στοι­χείο του συ­γκρο­τή­μα­τος, το ενέ­τα­ξε ρητώς στον χα­ρα­κτη­ρι­σμό ως ενιαίο μνη­μείο.

Συ­νε­πώς, ο Δήμος έπρε­πε και πρέ­πει να επι­κε­ντρω­θεί στη δη­μιουρ­γία κτη­μα­το­λο­γι­κής με­ρί­δας που να πε­ρι­λαμ­βά­νει μόνο το κτί­ριο «ΕΛΛΗ» (πε­ρι­με­τρι­κά του κτί­σμα­τος) και να κα­τα­χω­ρί­σει σε αυτήν, ως εξάρ­τη­μα/πα­ρα­κο­λού­θη­μα το τρα­μπο­λί­νο αφή­νο­ντας ανα­γκα­στι­κά εκτός τον εν­διά­με­σο πε­ρι­βάλ­λο­ντα χώρο, ο οποί­ος απο­τε­λεί κοι­νό­χρη­στη πα­ρα­λία. Η κτη­μα­το­λο­γι­κή με­ρί­δα θα είναι απευ­θεί­ας στο όνομα του Δήμου με τίτλο κτή­σης το ΝΔ 920/1971.