Στο στόχαστρο του υπ. Εργασίας η «παράγκα» της υποδηλωμένης εργασίας-Τα μέτρα

Έξι παλιά και νέα «κόλπα» επι­στρα­τεύ­ουν οι παρα­βα­τι­κοί εργο­δό­τες, επι­χει­ρώ­ντας να ξεγλι­στρή­σουν από τους ελέγ­χους και τη νομι­μό­τητα, ώστε να επι­βάλ­λουν τους δικούς τους κανόνες στην αγορά εργα­σίας.

Η θηλιά σφίγγει καθώς οι «ράμπο» του ΣΕΠΕ και του ΕΦΚΑ έχουν εξα­πο­λύ­σει σαφάρι, με έμφαση σε νησιά και του­ρι­στι­κές περιο­χές της ηπει­ρω­τι­κής Ελλάδας. Στο στό­χα­στρο βρί­σκε­ται όχι μόνο η αδήλωτη αλλά και η «παράγκα» της υπο­δη­λω­μέ­νης που σαρώνει με διά­φο­ρες μορφές. Εκτός από τους εκτε­τα­μέ­νους ελέγ­χους, για την εντα­τι­κο­ποί­ηση των οποίων έδωσε εντολή αμέσως μόλις ανέλαβε καθή­κο­ντα ο υπουρ­γός Εργα­σίας Γιάννης Βρού­τσης, το υπουρ­γείο Εργα­σίας επε­ξερ­γά­ζε­ται σειρά νομο­θε­τι­κών ρυθ­μί­σεων ως αντι­κι­νή­τρων για την υπο­δη­λω­μένη εργασία, όπως η θεσμο­θέ­τηση ακριβής «υπε­ρω­ρίας» – με προ­σαύ­ξηση 10% – για όλους όσοι εργά­ζο­νται στην μερική απα­σχό­ληση…

Ποιο είναι το εύρος της υπο­δη­λω­μέ­νης εργα­σίας; Οι εκτι­μή­σεις των επι­θε­ω­ρη­τών του ΣΕΠΕ κάνουν λόγο για ποσοστό κοντά στο 10%. Δηλαδή ένας στους 10 εργα­ζό­με­νους, αλλά και μια στις 5 επι­χει­ρή­σεις. Αυτή εκτι­μά­ται πως είναι η έκταση της υπο­δη­λω­μέ­νης εργα­σίας που τείνει να αντι­κα­τα­στή­σει τα ανα­σφά­λι­στα μερο­κά­ματα. Εργα­ζό­με­νοι που δηλώ­νο­νται για 2ωρα, 4ωρα, 5ωρα με απο­τέ­λε­σμα να φαί­νο­νται ως μερικώς απα­σχο­λού­με­νοι ενώ δου­λεύ­ουν στα κρυφά οκτώ ή και περισ­σό­τε­ρες ώρες. Ρεπό που είναι μόνο κατ όνομα ρεπό αλλά δου­λεύ­ο­νται κανο­νικά από τους εργα­ζό­με­νους. Απλή­ρω­τες υπε­ρω­ρίες… Αυτός είναι ο κανόνας ακόμη και στη βαριά βιο­μη­χα­νία της χώρας, δηλαδή στον του­ρι­σμό, όπου η παρα­βα­τι­κό­τητα οργιά­ζει. Φυσικά δεν είναι μόνο η υπο­δη­λω­μένη εργασία. Στη ζούγκλα της αγοράς ευδο­κι­μούν πολλά «φρούτα»: εξτρα­τζή­δες με συμ­βά­σεις της μιας μέρας, εργασία υπό… δοκιμή, αλλά και δανει­ζό­με­νοι εργα­ζό­με­νοι χωρίς συγκε­κρι­μένο εργο­δότη είναι μόνο μερικές από τις μεθό­δους που κατερ­γά­ζο­νται επι­τή­δειοι για να εκμε­ταλ­λευ­τούν τους μισθω­τούς τους.

Γι’ αυτό και οι έλεγχοι που κορυ­φώ­νο­νται μέχρι τέλος Οκτώβρη σε νησιά και του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, διε­ξά­γο­νται με ανα­βαθ­μι­σμένα και ηλε­κτρο­νικά εργα­λεία σε κλάδους και επι­χει­ρή­σεις που επι­δει­κνύ­ουν την υψη­λό­τερη ροπή προς την παρα­βα­τι­κό­τητα. Ρόλο – κλειδί παίζει το “ηλε­κτρο­νικό μάτι” του ΣΕΠΕ, δηλαδή το Ολο­κλη­ρω­μένο Πλη­ρο­φο­ριακό Σύστημα που είναι σε πλήρη λει­τουρ­γία εντο­πί­ζει παρα­βα­τι­κές επι­χει­ρή­σεις με χρήση του risk analysis, βελ­τιώ­νο­ντας σημα­ντικά την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των ελέγχων. Πλέον οι έλεγχοι των επι­θε­ω­ρη­τών δεν είναι «τυφλοί» αλλά καθο­δη­γού­νται από τον ψηφιακό υπερ-επιθεωρητή που σταθ­μί­ζει δεδο­μένα όπως: πληθώρα εργα­ζο­μέ­νων με ευέ­λι­κτες μορφές εργα­σίας, συχνές αλλαγές από πλήρη σε μερική και το αντί­στροφο, μεγάλη και περί­εργη κινη­τι­κό­τητα με απο­λύ­σεις – προ­σλή­ψεις στο «Εργάνη» στην κορύ­φωση της σεζόν, συχνές αλλαγές στο ωράριο εργα­σίας των υπαλ­λή­λων, πρό­στιμα που έχουν υπο­βλη­θεί σε… υπό­τρο­πες επι­χει­ρή­σεις τα τελευ­ταία χρόνια για αδήλωτη, ωράριο, οφειλές δεδου­λευ­μέ­νων κ.ά.

Ενδει­κτικά της κατά­στα­σης που επι­κρα­τεί είναι τα όσα δια­πί­στω­σαν οι συν­δι­κα­λι­στές της Πανελ­λή­νιας Ομο­σπον­δίας Εργα­ζο­μέ­νων στον Επι­σι­τι­σμό – Του­ρι­σμό, όταν επι­σκέ­φθη­καν μαζί με επι­θε­ω­ρη­τές του ΣΕΠΕ μεγά­λους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, όπως είναι η Κρήτη, η Ρόδος, η Καβάλα, η Θάσος, η Θεσ­σα­λο­νίκη, η Χαλ­κι­δική και η Εύβοια:

1. Υπο­δη­λω­μένη εργασία: Πολλοί εργα­ζό­με­νοι στον του­ρι­σμό είναι δηλω­μέ­νοι στο σύστημα «Εργάνη» να απα­σχο­λού­νται 3-4 ώρες την ημέρα. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα όμως δου­λεύ­ουν 10 – 12 ώρες ημε­ρη­σίως… Πολλοί μάλιστα εργά­ζο­νται αδιά­λει­πτα 30 ημέρες το μήνα, καθώς δια­πι­στώ­θηκε ότι στους εργα­ζό­με­νους δεν απο­δί­δο­νται τα ρεπό. Όπως ανα­φέ­ρουν επι­θε­ω­ρη­τές του ΣΕΠΕ οι μορφές της υπο­δη­λω­μέ­νης εργα­σίας μπορεί να είναι πολλές : Μια μορφή είναι η αδήλωτη υπε­ρερ­γα­σία και υπε­ρω­ριακή απα­σχό­ληση, δηλαδή με άλλα λόγια οι αδή­λω­τες και απλή­ρω­τες υπε­ρω­ρίες. «Η απλή­ρωτη υπε­ρω­ρία είναι νόμος», λένε άνθρω­ποι της αγοράς. Τα εικο­νικά ρεπό τα οποία δου­λεύ­ο­νται κανο­νικά είναι μια δεύτερη μορφή, ενώ μια τρίτη μορφή είναι η μη αναγ­γε­λία τρο­πο­ποί­η­σης ωραρίου. Στην καρδιά φυσικά της υπο­δη­λω­μέ­νης κυριαρ­χεί η ψευδώς δηλω­μένη μερική εργασία. Δεν είναι τυχαίο πως το 50% των υπο­δη­λω­μέ­νων εργα­ζο­μέ­νων εντο­πί­ζο­νται κατα­χω­ρη­μέ­νοι ως απα­σχο­λού­με­νοι με 4 ώρες την ημέρα, δηλαδή με μερική απα­σχό­ληση. Η υπο­κρυ­πτό­μενη πλήρης εργασία συνί­στα­ται εν πολλοίς στην εξίσωση – δηλω­μένη μερική απα­σχό­ληση και επι­πλέον ώρες εργα­σίας χωρίς υπε­ρω­ριακή αμοιβή. Ο κλάδος της εστί­α­σης ανα­δει­κνύ­ε­ται ο πρω­τα­γω­νι­στής στο αγα­πη­μένο και δοκι­μα­σμένο «κόλπο» της υπο­δη­λω­μέ­νης εργα­σίας το οποίο «ευδο­κί­μησε», όταν γιγα­ντώ­θηκε στα 10.500 ευρώ το πρό­στιμο για την αδήλωτη εργασία. Όπως όμως επι­ση­μαί­νουν επι­θε­ω­ρη­τές, δεν είναι καθόλου σίγουρο πως τα πρό­στιμα για τους υπο­δη­λω­μέ­νους θα απο­δει­χθούν εν τέλει λιγό­τερο «τσου­χτερά», καθώς το τελικό ύψος τους εξαρ­τά­ται από τον αριθμό των απα­σχο­λού­με­νων στην επι­χεί­ρηση και το ποσοστό των εκτός ωραρίου που θα εντο­πι­στούν. Για παρά­δειγμα αν κάποιος εργο­δό­της βρεθεί με 3 ή 4 υπο­δη­λω­μέ­νους τότε το πρό­στιμο μπορεί να προ­σεγ­γί­σει ή και να ξεπε­ρά­σει αυτό της αδή­λω­της εργα­σίας. Τα στοι­χεία πάντως δεί­χνουν πως οι υπη­ρε­σίες εστί­α­σης πρω­τα­γω­νι­στούν στην υπο­δη­λω­μένη, όπως και το λιανικό εμπόριο, ενώ στην πλήρως αδήλωτη πρω­το­στα­τούν τα “φασο­νά­δικα”, δηλαδή η κατα­σκευή ειδών ένδυσης.

2. Ενοι­κια­ζό­με­νοι εργα­ζό­με­νοι: Πρό­κει­ται για φαι­νό­μενο που στον κλάδο του του­ρι­σμού παίρνει «μορφή χιο­νο­στι­βά­δας». Μέσω γρα­φείων, οι εργο­δό­τες βρί­σκουν φτηνό εργα­τικό δυνα­μικό σε διά­φο­ρες ειδι­κό­τη­τες (καμα­ριέ­ρες, καθα­ρί­στριες, σερ­βι­τό­ροι, μάγει­ρες). Όλους αυτούς τους πλη­ρώ­νουν με τον κατώ­τατο μισθό και έτσι γλι­τώ­νουν να κατα­βάλ­λουν τις υψη­λό­τε­ρες απο­δο­χές που επι­βάλ­λει η Κλαδική Σύμβαση που βρί­σκε­ται σε ισχύ… Στην ουσία, πρό­κει­ται για το κόλπο που έχουν επι­στρα­τεύ­σει εργο­δό­τες ώστε να παρα­κάμ­ψουν την επέ­κταση της συλ­λο­γι­κής σύμ­βα­σης εργα­σίας των ξενο­δο­χου­παλ­λή­λων και να συνε­χί­σουν έτσι να κατα­βάλ­λουν στους εργα­ζό­με­νούς τους τον βασικό μισθό. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται πως σύμφωνα με την τελευ­ταία κλαδική (2018-2019) οι μισθοί κυμαί­νο­νται από 792,08 ευρώ έως 863,83 ευρώ ανάλογα με την ειδι­κό­τητα. Με την μέθοδο του ενοι­κια­ζό­με­νου εργα­ζό­με­νου που πλη­ρώ­νε­ται με τον βασικό των 650 ευρώ, ο εργο­δό­της «κερ­δί­ζει» 142 – 213 ευρώ ανά εργα­ζό­μενο… Όπως άλλωστε επι­ση­μαί­νει η Ομο­σπον­δία των εργα­ζο­μέ­νων στον του­ρι­σμό, οι συμ­φω­νίες «κάτω από το τραπέζι» με τους εργα­ζό­με­νους, κυριαρ­χούν, παρά το γεγονός ότι η σύμβαση φέτος κηρύ­χθηκε ως υπο­χρε­ω­τική. Η Ομο­σπον­δία εντό­πισε περι­πτώ­σεις μισθών συμ­φω­νη­μέ­νων με «μαύρες» απο­δο­χές, μισθών που περιέ­χουν δήθεν ένα μικρό ποσό για να καλύ­πτει προ­σαυ­ξή­σεις από νυχτε­ρινή εργασία, από εργασία τις Κυρια­κές και τις επί­ση­μες αργίες. Ειδικά στον επι­σι­τι­σμό οι εκπρό­σω­ποι της Ομο­σπον­δίας κάνουν λόγο για ατε­λεί­ωτα ωράρια δουλειά κάτω από αντί­ξοες συν­θή­κες (πχ σερ­βι­τό­ροι σε πλαζ), για μεγάλα ποσοστά μαύρης και ανα­σφά­λι­στης εργα­σίας και για μερο­κά­ματα των 20 ευρώ…Παρα­βα­τι­κό­τητα όμως δεν εντο­πί­ζε­ται μόνο στη βαριά βιο­μη­χα­νία του του­ρι­σμού αλλά σε όλο το φάσμα της αγοράς εργα­σίας.
   3. «Εξτρα­τζή­δες». Οι εξτρα­τζή­δες είναι μια μορφή υπο­δη­λω­μέ­νης απα­σχό­λη­σης, αλλά ίσως και το πιο… άγριο πρόσωπο μιας ταλαι­πω­ρη­μέ­νης αγοράς εργα­σίας. Εργα­ζό­με­νοι της μίας μέρας που απα­σχο­λού­νται όλη τη σεζόν σε κατα­στή­ματα δια­σκέ­δα­σης, ξενο­δο­χεία, εστια­τό­ρια. Προ­σλαμ­βά­νο­νται το πρωί κι απο­λύ­ο­νται το βράδυ ή με συμ­βά­σεις δια­λεί­που­σας εργα­σίας και συνήθως «φαί­νο­νται» για λίγες μέρες την εβδο­μάδα. Είναι οι λεγό­με­νοι και εργα­ζό­με­νοι σε… αναμονή. Ετσι ονο­μά­ζο­νται στην «πιάτσα», επειδή περι­μέ­νουν πάνω από ένα τηλέ­φωνο για το μερο­κά­ματο. Μια ζωή στην αβε­βαιό­τητα. Δεν δικαιού­νται απο­ζη­μί­ωση και από δώρα μόνον ότι τους ανα­λο­γεί. «Είναι μονίμως εκτε­θει­μέ­νοι σε καθε­στώς επι­σφά­λειας» λένε άνθρω­ποι της αγοράς. Και γι αυτό είναι και οι πλέον ευά­λω­τοι σε εκμε­τάλ­λευση.
   4. «Μαϊμού» τρο­πο­ποι­ή­σεις συμ­βά­σεων.  Για πολλούς επι­τή­δειους εργο­δό­τες είναι το όχημα μέσω του οποίου… ελα­στι­κο­ποιού­νται σωρηδόν οι συμ­βά­σεις πλήρους απα­σχό­λη­σης. Οι εργο­δό­τες ζητούν με την απειλή της από­λυ­σης τρο­πο­ποί­ηση των όρων εργα­σίας: μετα­πή­δηση σε μερική από πλήρη απα­σχό­ληση ή/και μείωση μισθού. Ο εργα­ζό­με­νος υπό τον φόβο της ανερ­γίας ανα­γκά­ζε­ται να μπει στο… παζάρι και υφαρ­πά­ζε­ται έτσι η συναί­νεσή του στην αλλαγή των όρων εργα­σίας, η οποία φαί­νε­ται επίσημα πως έγινε συναι­νε­τικά. Ουσια­στικά πρό­κει­ται για μονο­μερή τρο­πο­ποί­ηση υπό τον μανδύα εκβια­ζό­με­νης συναί­νε­σης. «Το φαι­νό­μενο παίρνει δια­στά­σεις» λένε συν­δι­κα­λι­στές.  Οι ευέ­λι­κτες μορφές απα­σχό­λη­σης κυριαρ­χούν στην αγορά, υπο­κρύ­πτο­ντας, στην καλύ­τερη περί­πτωση, εργασία με πλήρες ωράριο και «μαύρο» επι­μί­σθιο ή –στη χει­ρό­τερη– έξτρα τζάμπα δουλειά…
   5. «Εργασία υπό δοκιμή». Οι γνω­ρί­ζο­ντες λένε πως «ευδο­κι­μεί» σε κλάδους όπως ο επι­σι­τι­σμός, αλλά και σε εμπο­ρικά κατα­στή­ματα και γραφεία. Το κόλπο είναι πως προ­σλαμ­βά­νουν εργα­ζο­μέ­νους για μία εβδο­μάδα δοκι­μα­στικά χωρίς αμοιβή και ασφά­λιση. Στο τέλος, τους διώ­χνουν με τη δικαιο­λο­γία πως δεν κάνουν, ανα­ζη­τώ­ντας το επόμενο θύμα. Το φαι­νό­μενο παρα­τη­ρού­νταν κυρίως σε καφε­τέ­ριες εις βάρος φοι­τη­τών, αλλά πλέον επε­κτεί­νε­ται.
   6. Δια­κε­κομ­μένη εργασία. Σε πολυ­κα­τα­στή­ματα και μεγάλες επι­χει­ρή­σεις που βρί­σκο­νται συνήθως –αλλά όχι μόνο– πέριξ των μεγα­λου­πό­λεων προ­σλαμ­βά­νο­νται συχνά υπάλ­λη­λοι που μένουν σε μακρινή περιοχή. Απα­σχο­λού­νται επίσημα με σπαστά 4ωρα. Για παρά­δειγμα 12-2 και 5-7. Στο ενδιά­μεσο μένουν ανα­γκα­στικά στο κατά­στημα επειδή δεν συμ­φέ­ρει να επι­στρέ­ψουν σπίτι (π.χ. λόγω βεν­ζί­νης, δεν προ­λα­βαί­νουν κ.λπ.). Έτσι ο εργο­δό­της κερ­δί­ζει ώρες δου­λειάς που δεν πλη­ρώ­νο­νται…

   Τα μέτρα

   Το υπουρ­γείο Εργα­σίας έχει ήδη αναγ­γεί­λει σαρω­τι­κούς και εντα­τι­κούς ελέγ­χους σε όλη την χώρα έως τα τέλη Οκτω­βρίου με ιδιαί­τερη έμφαση στις του­ρι­στι­κές περιο­χές. Προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται περισ­σό­τε­ροι από 18.000 έλεγχοι. Παράλ­ληλα προ­ω­θού­νται νομο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις για την ενί­σχυση του οπλο­στα­σίου των επι­θε­ω­ρη­τών. Ο υπουρ­γός Εργα­σίας, Γιάννης Βρού­τσης προωθεί διάταξη νόμου με την οποία θα ακρι­βύ­νουν σημα­ντικά – 10% – για τον εργο­δότη οι επι­πλέον ώρες απα­σχό­λη­σης πέραν του δηλω­μέ­νου ωραρίου της μερικής ή εκ περι­τρο­πής εργα­σίας. Στην ουσία θεσμο­θε­τεί­ται  υπε­ρω­ρία και στις ευέ­λι­κτες μορφές εργα­σίας, με προ­σαύ­ξηση του κόστους για τον εργο­δότη ως αντι­κί­νη­τρο και αντί­στοιχη αύξηση των απο­δο­χών για τον εργα­ζό­μενο. Στόχος είναι να αντι­με­τω­πι­στεί η υπο­δη­λω­μένη εργασία και να πατα­χθούν διάφορα κόλπα όπως το εξής:

   Εργο­δό­της προ­σλαμ­βά­νει εργα­ζό­μενο και τον εμφα­νί­ζει με σύμβαση μερικής απα­σχό­λη­σης για 5ήμερο (Δευτέρα έως Παρα­σκευή) επί 6 ώρες την ημέρα. Αν ο μισθω­τός εργα­στεί επι­πλέον 3 ώρες την ημέρα, θα αμει­φθεί για τις επι­πλέον ώρες μόνο με το κατα­βαλ­λό­μενο ημε­ρο­μί­σθιο χωρίς προ­σαυ­ξή­σεις, καθώς υπε­ρω­ριακή απα­σχό­ληση θεω­ρεί­ται η απα­σχό­ληση πέραν των 9 ωρών. Ο νόμος προ­βλέ­πει πως στο 5ήμερο η πλήρης απα­σχό­ληση είναι 40 ώρες την εβδο­μάδα και ο εργο­δό­της έχει δικαί­ωμα να απα­σχο­λή­σει τον εργα­ζό­μενο επι­πλέον έως και πέντε ώρες την εβδο­μάδα, με προ­σαυ­ξη­μένο ημε­ρο­μί­σθιο κατά 20%. Υπε­ρω­ρία στο 5ήμερο είναι η απα­σχό­ληση του μισθω­τού άνω των 9 ωρών την ημέρα. Η υπε­ρω­ρία πλη­ρώ­νε­ται με ωρο­μί­σθιο προ­σαυ­ξη­μένο κατά 40%. Αντί­θετα, αν ο μερικώς απα­σχο­λού­με­νος που εργά­ζε­ται κανο­νικά 3, 4, 5 ή και 6 ώρες την ημέρα απα­σχο­λη­θεί επι­πλέον ώρες, ώστε να φτάσει σωρευ­τικά έως και 9 ημε­ρη­σίως, δεν δικαιού­ται «υπε­ρω­ρία» και αντί­στοιχη απο­ζη­μί­ωση αλλά μόνο το προ­βλε­πό­μενο ωρο­μί­σθιο χωρίς προ­σαυ­ξή­σεις. Με αυτό τον τρόπο ο εργο­δό­της μπορεί να απα­σχο­λεί έναν μερικώς απα­σχο­λού­μενο εργα­ζό­μενο, τις ίδιες ώρες με έναν εργα­ζό­μενο πλήρους απα­σχό­λη­σης…

   Σε αυτό το φαι­νό­μενο επι­χει­ρεί να βάλει φρένο το υπουρ­γείο Εργα­σίας αυξά­νο­ντας το κόστος για κάθε επι­πλέον ώρα εργα­σίας των μερικώς απα­σχο­λού­με­νων. Η προ­ω­θού­μενη διάταξη προ­βλέ­πει πως εάν ένας εργα­ζό­με­νος με σύμβαση μερικής εργα­σίας κληθεί από τον εργο­δότη του να δου­λέ­ψει επι­πλέον ώρες, αυτές θα πρέπει να τις πλη­ρω­θεί με προ­σαύ­ξηση ωρο­μι­σθίου 10%. Η υπο­κρυ­πτό­μενη πλήρη εργασία γίνεται έτσι πιο «τσου­χτερή», με τελικό στόχο την μετα­τροπή των συμ­βά­σεων με ευέ­λι­κτες μορφές σε καθε­στώς πλήρους απα­σχό­λη­σης.

   Την ίδια στιγμή, εξε­τά­ζε­ται και η επα­να­φορά της διά­τα­ξης που προ­έ­βλεπε ότι δεν γίνο­νταν δεκτές οι Ανα­λυ­τι­κές Περιο­δι­κές Δηλώ­σεις (ΑΠΔ) για δια­στή­ματα μισθο­λο­γι­κών περιό­δων που δεν είχαν κατα­βλη­θεί οι οφει­λό­με­νες ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές.

   πηγή ethnos.gr

   

   Γιάννης Φώσκο­λος