Βαληνάκης: Χάθηκε ευκαιρία το 2010 για οριοθέτηση της ΑΟΖ με τη Λιβύη

«Χάθηκε τότε μια μεγάλη, πιστεύω, ευκαι­ρία. Έκτοτε δεν κυνη­γή­θηκε το θέμα όσο θα έπρεπε και δεν αξιο­λο­γή­θηκε σωστά ο κίν­δυ­νος μιας τουρ­κι­κής παρέμ­βα­σης» δηλώνει ο κ. Βαλη­νά­κης. Το 2010 η λιβυκή πλευρά είχε μάλιστα κατα­θέ­σει και χάρτη, σε απά­ντηση του ελλη­νι­κού, ο οποίος, «δυστυ­χώς, επειδή κατά τα φαι­νό­μενα δεν μας ικα­νο­ποιούσε 100%, απορ­ρί­φθηκε από την ελλη­νική πλευρά». Η έλλειψη έντονου ενδια­φέ­ρο­ντος για τις οριο­θε­τή­σεις της ΑΟΖ μετά το 2009 παρα­μέ­νει για τον κ. Βαλη­νάκη «ανε­ξή­γητη» .

Με τον ίδιο στόχο, ο ίδιος δηλώνει ότι κινή­θηκε και προς την πλευρά της Αιγύ­πτου, παρά τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τώ­πιζε την εποχή εκείνη η ελλη­νική διπλω­μα­τία με το Κάιρο. «Η Αίγυ­πτος είναι πλέον σήμερα, μετά τα όσα συνέ­βη­σαν τους τελευ­ταί­ους μήνες, ο πιο σημα­ντι­κός στόχος που έχουμε μπροστά μας» επι­ση­μαί­νει ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών και θεωρεί ιδιαί­τερα σημα­ντικό στην παρούσα φάση την «από κοινού προ­σφυγή με την Αίγυπτο, μέσω συνυ­πο­σχε­τι­κού, στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης». Πρέπει άμεσα να συμ­φω­νή­σουμε μαζί της για να ακυ­ρω­θεί έτσι και πρα­κτικά το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο, τονίζει.

Στόχος του, όπως λέει, ήταν η υπο­γραφή συμ­φω­νιών οριο­θέ­τη­σης της ΑΟΖ και των θαλασ­σίων ζωνών με όλους τους γεί­το­νές μας αφή­νο­ντας στην άκρη την Τουρκία, που δεν έδειχνε κανένα σημάδι τέτοιας συνερ­γα­σίας.

Τέλος ο κ. Βαλη­νά­κης τοπο­θε­τεί­ται και στο θέμα της νέας Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η κ. Σακελ­λα­ρο­πού­λου θα εκπρο­σω­πεί τη χώρα στο εξω­τε­ρικό απέ­να­ντι σε προ­έ­δρους χωρών που από το Σύνταγμα τους έχουν ευρείες εκτε­λε­στι­κές εξου­σίες (όπως οι Ερντο­γάν, Τραμπ και Πούτιν) ή από τη θέση της θα κληθεί να προ­ε­δρεύ­σει σε Συμ­βού­λιο των Πολι­τι­κών Αρχηγών για εθνικό θέμα. Ο κ. Βαλη­νά­κης τονίζει με έμφαση την ανάγκη για «επεί­γουσα παρα­πέρα εμβά­θυνση» από την κ. Σακελ­λα­ρο­πού­λου των εξω­τε­ρι­κών θεμάτων γιατί «θα έρθουν προ­σε­χώς πολύ δύσκο­λες εθνικές απο­φά­σεις και πρέπει να είναι σε πλήρη ετοι­μό­τητα».

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη

Κύριε Βαλη­νάκη, ίσως κάτι που δεν είναι ευρύ­τερα γνωστό στην κοινή γνώμη είναι το γεγονός ότι την εποχή που εσείς ήσαστε στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ξεκι­νή­σατε τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με τη Λιβύη για την οριο­θέ­τηση του θαλάσ­σιου χώρου μεταξύ των δύο χωρών. Τι σας οδήγησε σε αυτό;

Πάντα πίστευα ότι η Λιβύη έχει στρα­τη­γική σημασία για μας. Η γεω­γρα­φία την καθιστά άμεσο γείτονα με κοινά θαλάσ­σια σύνορα και μακραί­ω­νες σχέσεις. Είναι ενερ­γειακά από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες δυνά­μεις παγκο­σμίως. Για την ελλη­νική ΑΟΖ, για την οποία εργά­στηκα βάσει σχεδίου που είχα εκπο­νή­σει ήδη πριν αναλάβω υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών στην κυβέρ­νηση Κ.Καρα­μανλή, βρί­σκε­ται σε θέση-κλειδί. Στόχος μου ήταν η υπο­γραφή συμ­φω­νιών οριο­θέ­τη­σης της ΑΟΖ και των θαλασ­σίων ζωνών μας με όλους τους γεί­το­νές μας αφή­νο­ντας στην άκρη την Τουρκία που δεν έδειχνε κανένα σημάδι τέτοιας συνερ­γα­σίας. Ήμουν κάθετα αντί­θε­τος με την μέχρι τότε προ­σέγ­γιση ότι όσο διαρ­κούσε η διαμάχη με την Τουρκία δεν θα έπρεπε να οριο­θε­τή­σουμε την ΑΟΖ μας με τους άλλους γεί­το­νές μας. Για αυτό και το 2004 άρχισα αμέσως και μυστικά, ξέρο­ντας τις αντι­δρά­σεις της, την προ­ερ­γα­σία για έναρξη δια­πραγ­μα­τεύ­σεων οριο­θέ­τη­σης. Παρήγ­γειλα τις σχε­τι­κές μελέτες, συνά­ντησα πολλές φορές τον Λίβυο ομόλογό μου Σιάλα -σήμερα είναι ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών του Σάρατζ- και επι­σκέ­φθηκα το 2005 την Τρίπολη ξεκι­νώ­ντας τη δια­δι­κα­σία των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων. Σημα­ντική ήταν η εμπλοκή και του ίδιου του Καντάφι με την επί­σκεψη που οργά­νωσα το 2006 του Προ­έ­δρου Κάρολου Παπού­λια στη Λιβύη λόγω της προ­σω­πι­κής τους γνω­ρι­μίας. Συνέ­χισα με συχνές συνα­ντή­σεις να ασκώ πίεση για ευόδωση των συνο­μι­λιών. Το θέμα πήρε ζεστά και η υπουρ­γός Ντόρα Μπα­κο­γιάννη κι έτσι οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις επι­τα­χύν­θη­καν στο τεχνικό επίπεδο από τον πρέσβυ Γ.Σαβ­βαίδη που με επι­τυ­χία εξε­τέ­λεσε τα σχετικά καθή­κο­ντα.

Μέχρι πού φτάσατε στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις; Σε τι συμ­φώ­νη­σαν οι Λίβυοι και πού δια­φω­νού­σαν; Τι επε­δί­ωκε η ελλη­νική πλευρά;

Τα πράγ­ματα με τη Λιβύη σίγουρα δεν ήταν απλά τότε. Εμείς επι­διώ­καμε την οριο­θέ­τηση με βάση τη μέση γραμμή Κρήτης και λιβυκών ακτών και μάλιστα με πλήρη επήρεια και των μικρό­τε­ρων νησιών μας όπως η Γαύδος. Οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις προ­χω­ρού­σαν θετικά και μέχρι το 2009 που χάσαμε τις εκλογές είχαμε κατα­θέ­σει χάρτη με τις θέσεις μας και ανα­μέ­ναμε τον χάρτη της λιβυκής πλευράς, που όπως πλη­ρο­φο­ρή­θηκα αργό­τερα μας δόθηκε το 2010. Δυστυ­χώς, επειδή κατά τα φαι­νό­μενα δεν μας ικα­νο­ποιούσε 100%, απορ­ρί­φθηκε από την ελλη­νική πλευρά.

Γιατί τελικά η δια­δι­κα­σία που ξεκί­νησε τότε δεν κατέ­ληξε σε υπο­γραφή συμ­φω­νίας;

Χάθηκε τότε μια μεγάλη πιστεύω ευκαι­ρία. Έκτοτε δεν κυνη­γή­θηκε το θέμα όσο θα έπρεπε και δεν αξιο­λο­γή­θηκε σωστά ο κίν­δυ­νος μιάς τουρ­κι­κής παρέμ­βα­σης. Προ­σω­πικά σε κάθε στάδιο ανη­συ­χούσα συνεχώς και έντονα για την προ­σπά­θεια της Τουρ­κίας να στη­ρί­ξει με τις απόψεις της και τις σχε­τι­κές πιέσεις μια αλλαγή στάσης των Λίβυων που θα οδη­γούσε ίσως στη μη συμπε­ρί­ληψη της Κρήτης στην οριο­θέ­τηση. Για αυτό και επέμενα στην επι­τά­χυνση των συνο­μι­λιών, αλλά και κινή­θηκα πάντα πολύ δια­κρι­τικά, απο­κοι­μί­ζο­ντας όπως απο­δεί­χθηκε πλέον την Άγκυρα. Τότε βέβαια θεω­ρού­νταν γρα­φι­κές από πολλούς οι επί­μο­νες συνα­ντή­σεις μου με τους νότιους γεί­το­νές μας.

Υπήρχε την εποχή εκείνη αντί­στοιχη δια­δι­κα­σία και με την πλευρά της Αιγύ­πτου;

Με τον ίδιο στόχο και με την ίδια τακτική και επιμονή κινή­θηκα και απέ­να­ντι στην Αίγυπτο. Τότε βέβαια δεν είχαμε τις άριστες σχέσεις που έχουμε σήμερα. Κι εδώ, με «άσχετες» αφορμές άρχισα αμέσως την πίεση προς το Κάιρο για να ξεκι­νή­σουμε την οριο­θέ­τηση. Θυμάμαι που αξιο­ποί­ησα το πέρασμα της ολυ­μπια­κής φλόγας από την Αίγυπτο το καλο­καίρι 2004 αλλά και το ανθρω­πι­στικό αίτημα Ελλήνων ναυ­τι­κών που επί δεκα­ε­τίες παρέ­με­ναν φυλα­κι­σμέ­νοι στη χώρα αυτή για να « εκβιάσω» επι­σκέ­ψεις εκεί και να ξεκι­νήσω συνο­μι­λίες στο αιγυ­πτικό ΥΠΕΞ για την οριο­θέ­τηση. Έτσι δρο­μο­λο­γή­θη­καν κι εδώ οι διμε­ρείς συνο­μι­λίες που προ­χώ­ρη­σαν μετά και στο τεχνικό επίπεδο. Η Αίγυ­πτος είναι πλέον σήμερα, μετά τα όσα συνέ­βη­σαν τους τελευ­ταί­ους μήνες, και ο πιο σημα­ντι­κός στόχος που έχουμε μπροστά μας. Πρέπει άμεσα να συμ­φω­νή­σουμε μαζί της για να ακυ­ρω­θεί έτσι και πρα­κτικά το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο. Οι δυσκο­λίες που λέγεται ότι υπάρ­χουν -κυρίως για την ακριβή οριο­θέ­τηση του Καστελλόριζου- πρέπει να ξεπε­ρα­στούν άμεσα, και ο καλύ­τε­ρος τρόπος είναι με την φιλική -είναι ιδιαί­τερα σημα­ντικό αυτό το στοιχείο- από κοινού προ­σφυγή με την Αίγυπτο μέσω συνυ­πο­σχε­τι­κού στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης.

Δια­πι­στώ­νετε λάθη από την ελλη­νική πλευρά όσον αφορά στο θέμα της οριο­θέ­τη­σης των θαλάσ­σιων ζωνών δικαιο­δο­σίας;

Όλα αυτά τα χρόνια που έτρεχα στη Λιβύη και Αίγυπτο, με δια­κα­τείχε η αγωνία να μας προ­λά­βουν οι Τούρκοι προ­σφέ­ρο­ντας περισ­σό­τερα στις χώρες αυτές -όπως ακριβώς και έκαναν αργό­τερα… Σε τέτοια ζητή­ματα όπου εμπλέ­κο­νται νομικές και τεχνι­κές παρά­με­τροι στις οποίες συχνά επι­μέ­νουν χάριν μιάς από­λυ­της «καθα­ρό­τη­τας» θέσεων οι εμπει­ρο­γνώ­μο­νες, η πολι­τική ηγεσία πρέπει να μπορεί να κάμει βήματα απο­φα­σι­στικά και στην κατάλ­ληλη στιγμή. Η έλλειψη έντονου ενδια­φέ­ρο­ντος για τις οριο­θε­τή­σεις της ΑΟΖ μας μετά το 2009 παρα­μέ­νει για μένα ανε­ξή­γητη. Δόθηκε λαν­θα­σμένα υπερ­βο­λική έμφαση στην ανα­κή­ρυξη κι όχι στις οριο­θε­τή­σεις. Επι­τρέ­ψαμε στην Αλβανία, μιά χώρα που ζητά τη στήριξή μας για να προ­σεγ­γί­σει την ΕΕ να ακυ­ρώ­σει με εσω­τε­ρικά τερ­τί­πια την εξαι­ρε­τική συμ­φω­νία για τις θαλάσ­σιες ζώνες μας που υπέ­γραψε ο Κ.Καρα­μαν­λής με τον Σ.Μπερίσα το 2009. Πολλά ακού­γο­νταν εξάλλου όλα αυτά τα χρόνια, αλλά μείναμε, όπως γίνεται συχνά, στη θεωρία. Ασφαλώς έπαιξαν ρόλο και οι εσω­τε­ρι­κές εξε­λί­ξεις στη Λιβύη αλλά και εδώ σε μας. Όμως η Τουρκία δούλεψε δυστυ­χώς μεθο­δικά και ανέ­τρεψε υπέρ της τις εξε­λί­ξεις.

Ποια είναι η άποψή σας για τη σημε­ρινή κατά­σταση; Πώς πρέπει να αντι­δρά­σει, τι περι­θώ­ρια έχει η Ελλάδα με την νέα κατά­σταση που έχει δημιουρ­γη­θεί ευρύ­τερα στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και ειδι­κό­τερα με την Τουρκία; Τι θα συμ­βου­λεύ­ατε εσείς με την εμπει­ρία και τις γνώσεις σας;

Σίγουρα δεν υπάρ­χουν μαγικές λύσεις για πλήρη ανα­τροπή. Η διπλω­μα­τική κινη­το­ποί­ηση είναι ορθή, οι πολι­τι­κές κατα­δί­κες της «συμ­φω­νίας» που πετύ­χαμε επίσης. Στη διπλω­μα­τία υπάρχει όμως δυστυ­χώς και η δύναμη των πολι­τι­κών τετε­λε­σμέ­νων που γνω­ρί­ζουμε πολύ καλά. Αυτά ανα­τρέ­πο­νται πραγ­μα­τικά με πράξεις. Πολλά βέβαια μπορούν να γίνουν και σήμερα, και θα γίνουν πιστεύω, έστω και χωρίς τις μελέτες και προ­ε­τοι­μα­σίες που έπρεπε να έχουν προη­γη­θεί όλα αυτά τα χρόνια. Προ­σω­πικά έχω αρκετές ιδέες. Επι­τρέψτε μου όμως να μην πω δημόσια περισ­σό­τερα στο θέμα αυτό πέρα από το ότι τα χρονικά περι­θώ­ρια είναι μικρά και μάλλον λιγο­στεύ­ουν.

Τι γνώμη έχετε για τη νέα Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας ως προς τα εξω­τε­ρικά θέματα; Είναι σημα­ντική η σχετική εμπει­ρία;

Σύμφωνα με το Σύνταγμά μας, ο ΠτΔ έχει βέβαια περιο­ρι­σμέ­νες αρμο­διό­τη­τες στον τομέα της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Ξεχω­ρίζω δύο θέματα που έχουν ενδια­φέ­ρον. Πρώτον, ο ΠτΔ εκπρο­σω­πεί τη χώρα στο εξω­τε­ρικό (άρθρο 36 του Συντάγ­μα­τος) και δέχεται στην Ελλάδα ξένους ηγέτες-ομολόγους του. Σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις πρό­κει­ται για βασι­λείς και εκεί δεν τίθε­νται φυσικά θέματα. Όταν όμως οι ομό­λο­γοι της νέας μας Προ­έ­δρου έχουν από τα Συντάγ­ματά τους εκτε­τα­μέ­νες εκτε­λε­στι­κές αρμο­διό­τη­τες (όπως ενδει­κτικά οι Ερντο­γάν, Πούτιν, Τραμπ, Μακρόν κ.λπ.) οι συνα­ντή­σεις ξεφεύ­γουν συνήθως μετά τις πρώτες φιλο­φρο­νή­σεις από τις γενι­κό­τη­τες. Σ´ αυτές τις στιγμές η γνώση σε βάθος των θεμάτων και κυρίως η εμπει­ρία είναι βέβαια πολύ χρή­σι­μες.

Η δεύτερη περί­πτωση είναι όταν ο ΠτΔ καλεί­ται να προ­ε­δρεύ­σει σε Συμ­βού­λιο των πολι­τι­κών αρχηγών για εθνικό θέμα. Προ­φα­νές είναι κι εδώ ότι η εκτε­τα­μένη γνώση των φακέλων και η πρότερη σχετική εμπει­ρία μπορεί να συμ­βά­λει καθο­ρι­στικά στην δυνα­τό­τητα αξιο­λό­γη­σης και σύν­θε­σης των προ­τά­σεων που κατα­τί­θε­νται για να υιο­θε­τη­θεί η εθνικά βέλ­τι­στη λύση.Συμπε­ρα­σμα­τικά, εύχομαι φυσικά όπως όλοι καλή επι­τυ­χία στην πρώτη γυναίκα Πρόεδρο και προ­σω­πικά θα τολ­μούσα να συστήσω την επεί­γουσα παρα­πέρα εμβά­θυνσή της στα εξω­τε­ρικά θέματα γιατί θα έρθουν προ­σε­χώς πολύ δύσκο­λες εθνικές απο­φά­σεις και πρέπει να είναι σε πλήρη ετοι­μό­τητα.

πηγή cnn.gr

Γιάννης Μαν­δα­λί­δης