Δρ. Κωνσταντίνος Τασσάς: «Η μνήμη δεν είναι νοσταλγία, είναι ευθύνη απέναντι στην αλήθεια»

Κύριε Τασσά, τι ήταν αυτό που σας ώθησε να κατα­γρά­ψετε την ιστορία του πατέρα σας σε βιβλίο; Πότε συνει­δη­το­ποι­ή­σατε ότι η προ­σω­πική μνήμη έπρεπε να γίνει ιστο­ρικό τεκ­μή­ριο;

Κυρία Παμπρή. Οι απα­ντή­σεις στη παρα­πάνω ερώτηση δεν είναι μία αλλά τρεις, τέσ­σε­ρις ή και… δεκα­τέσ­σε­ρις. Ο πατέρας μου Γιώργος ήταν ένα πρόσωπο στο οποίο αντι­κα­το­πτρί­ζο­νταν πλήρως η ιστορία του 20ού αιώνα. Ήταν ένας πραγ­μα­τι­κός Έλληνας, όχι μόνο λόγω κατα­γω­γής, αλλά και λόγω της οικου­με­νι­κό­τη­τας που τον χαρα­κτή­ριζε και τον καθο­δη­γούσε. Η συνέ­πεια λόγων και πράξεων του σύγ­χρο­νου αυτού επα­να­στάτη και αγω­νι­στή της ζωής, ήταν το μότο του, το οποίο και μετα­λα­μπά­δεψε σε μας, στους απο­γό­νους του. Η απευ­θείας συγ­γέ­νειά του με τον κορυ­φαίο μαθη­μα­τικό του 20ού αιώνα και δάσκα­λου του Αϊν­στάιν απο­τε­λεί από μόνη της μια πρό­κληση για την περαι­τέρω διε­ρεύ­νηση της ζωής του. Οι ακα­δη­μαϊ­κές και οι επαγ­γελ­μα­τι­κές δια­δρο­μές του ιδίου όπως και των απ’ ευθείας απο­γό­νων του απο­τε­λούν ξεκά­θαρη επι­βε­βαί­ωση για την ύπαρξη της γονι­δια­κής μνήμης[!]. Ο ξεχω­ρι­στός και πολι­τι­κο­ποι­η­μέ­νος από τα μικράτα του πατέρας μου ήταν ένας μονα­δι­κός και χαρι­σμα­τι­κός “story teller”.

Οι ιστο­ρίες της γεμάτης και συναρ­πα­στι­κής ζωής του ήταν συχνά τόσο συγκλο­νι­στι­κές, στο όριο του πιστευ­τού, που σε σχέση μ’ εκείνες που διάβαζα από πολύ μικρός στην παγκό­σμια βιβλιο­γρα­φία μού φαί­νο­νταν λιγό­τερο σημα­ντι­κές… μέχρι και ανά­λα­τες! Έτσι, από πολύ μικρός είχα σκεφθεί πως όταν και εάν κάποτε θα έχω τον δια­θέ­σιμο χρόνο θα καθίσω και θα γράψω σε βιβλίο τη ζωή του που στο μυαλό μου στρι­φο­γύ­ριζε ήδη σαν μια φαντα­στική και σίγουρα μια συναρ­πα­στική ταινία δράσης.

Όσο για το δεύτερο σκέλος της ερώ­τη­σής σας, στο πότε δηλαδή συνει­δη­το­ποί­ησα την ανάγκη να απο­τυ­πώσω τη ζωή του στο χαρτί, και εδώ οι απα­ντή­σεις είναι πολλές. Η μία είναι, και το έγραψε τόσο πει­στικά ο έγκρι­τος δημο­σιο­γρά­φος Αλέξης Παπα­χε­λάς σε ένα άρθρο του στην Καθη­με­ρινή, ότι πολλοί από τους αξιό­λο­γους ανθρώ­πους, πρω­τα­γω­νι­στές σε πολλά σημα­ντικά ιστο­ρικά γεγο­νότα, έφυγαν χωρίς να αφήσουν κάτι [γραφτό] πίσω τους. Είναι εκείνοι που “έγραψαν” τα αφανή υπο­θα­λάσ­σια κομ­μά­τια του παγό­βου­νου που λέγεται ιστορία. Έτσι, με τον θάνατό τους χάνο­νται και οι μαρ­τυ­ρίες, συχνά σημα­ντι­κό­τα­τες για τη δια­τή­ρηση της ιστο­ρι­κής αλή­θειας. Η δεύτερη, είναι οι συνε­χείς προ­τρο­πές των φίλων και γνωστών του πατέρα μου να γράψει οπωσ­δή­ποτε την ιστορία της φαντα­στι­κής ζωής του.

Εκείνο όμως που με κινη­το­ποί­ησε τελικά ήταν ένα απρό­σμενο γεγονός που μου συνέβη τον Ιούλιο του 2006 στο νησί της Καλύ­μνου. Κατά τη διάρ­κεια ενός διε­θνούς κατα­δυ­τι­κού φεστι­βάλ η οργα­νω­τική επι­τροπή αντα­πο­κρί­θηκε στη πολυετή επι­θυ­μία και αίτημα του Βρε­τα­νι­κού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού να τιμήσει δύο εν ζωή ακόμα ήρωες μιας άγνω­στης, δυστυ­χώς για τους πολλούς, μονα­δι­κής πολε­μι­κής ελλη­νο­βρε­τα­νι­κής επι­χεί­ρη­σης που έλαβε χώρα στα Δωδε­κά­νησα τη νύχτα της 22ας του Οκτω­βρίου 1943. Επρό­κειτο για το Έπος του Αδρία και τη βύθιση του βρε­τα­νι­κού αδερφού αντι­τορ­πι­λι­κού Hurworth. Οι τιμώ­με­νοι ήρωες ήταν ο Καλύ­μνιος Νικό­λαος Σκου­μπουρ­δής και ο πατέρας μου, Γεώρ­γιος Τασσάς από τις Οινούσ­σες της Χίου, παρου­σία των μελών των οικο­γε­νειών τους…

Μετά τη ζωντανή εξι­στό­ρηση των γεγο­νό­των από τον πατέρα μου, την απονομή των τιμών και τη βρά­βευση των παρα­πάνω ηρώων, πολλοί παρι­στά­με­νοι Έλληνες και Βρε­τα­νοί, αξιω­μα­τι­κοί, πολι­τι­κοί και πολι­τεια­κοί άρχο­ντες καθώς και δημο­σιο­γρά­φοι δεν συμ­βού­λε­ψαν, αλλά παρα­κά­λε­σαν μετ’ επι­τά­σεως τον πατέρα μου να γράψει ένα βιβλίο – μαρ­τυ­ρία [τεκ­μή­ριο] για την τόσο γεμάτη και ενδια­φέ­ρουσα ζωή του, ώστε να μείνουν στην ιστορία οι ηρωικές πράξεις του ιδίου όπως και πολλών συνα­γω­νι­στών του προς υπεν­θύ­μιση αλλά και διδαχή. Πέντε χρόνια μετά ανέλαβα το δύσκολο και επίπονο για μένα αυτό έργο.

Ο πατέρας σας, ο Γεώρ­γιος Τασσάς, υπήρξε ο νεό­τε­ρος ναύτης του “Αδρίας”. Πώς περιέ­γραφε εκείνος το γεγονός της πρό­σκρου­σης στη νάρκη;

H περι­γραφή της πρό­σκρου­σης με τη γερ­μα­νική νάρκη από μέρους του ήταν πάντα συναι­σθη­μα­τικά φορ­τι­σμένη. Δεν επι­κε­ντρώ­νο­νταν τόσο στην κατα­στρο­φική αποκοπή της 29 μέτρων πλώρης του αλλά στον ανθρώ­πινο πόνο των συμπο­λε­μι­στών του όσο και στις ανθρώ­πι­νες απώ­λειες, τόσο του πλη­ρώ­μα­τος του ελλη­νι­κού αντι­τορ­πι­λι­κού “Αδρίας” L-67 όσο και εκείνου του σύμ­μα­χου βρε­τα­νι­κού “Hurworth” L-28. Ήταν η από­δειξη του δεσί­μα­τος που είχαν μεταξύ τους όλα τα μέλη του πλη­ρώ­μα­τος [!], ήταν όλοι τους μια οικο­γέ­νεια. Είχε ήδη βιώσει με τον Αδρία συγκλο­νι­στι­κές και πολύ­νε­κρες μάχες όπως τη μεγάλη απόβαση των Συμ­μά­χων στη Σικελία τον Ιούλιο του ’43 [Επι­χεί­ρηση Husky], τις “κολά­σεις” του ανε­λέ­η­του βομ­βαρ­δι­σμού και ισο­πέ­δω­σης της Αυγού­στας και της Κατάνης, την απρό­σμενη μετα­με­σο­νύ­κτια μάχη με τις τρεις γερ­μα­νι­κές τορ­πι­λά­κα­τες και την τελική βύθισή τους στα ανοιχτά της Κατάνης στα τέλη του Ιουλίου ’43.

Τρία ήταν τα θεάματα που σημά­δε­ψαν όχι μόνο τον πατέρα μου αλλά όλα τα δια­σω­θέ­ντα μέλη του ηρωικού πλη­ρώ­μα­τος. Ήταν το θέαμα του αδερφού βρε­τα­νι­κού αντι­τορ­πι­λι­κού Hurworth, το οποίο προ­σκρού­ο­ντας τη γερ­μα­νική νάρκη στο ύψος του κεντρι­κού του λεβη­το­στα­σίου, εκτι­νά­χτηκε στον αέρα και αφού κόπηκε στα δύο σε ελά­χι­στα δευ­τε­ρό­λε­πτα χάθηκε αύταν­δρο σε βάθος εκατό και πλέον μέτρων, παίρ­νο­ντας μαζί του 113 Άγγλους ναυ­τι­κούς. Τα άλλα δυο είχαν ελλη­νικά ονόματα. Το ένα ήταν εκείνο του υπο­κε­λευ­στή Κουρ­τέση, ο οποίος με την έκρηξη παγι­δεύ­τηκε από τις πυρα­κτω­μέ­νες λαμα­ρί­νες του λαβω­μέ­νου αντι­τορ­πι­λι­κού και κρε­μό­ταν με το ένα πόδι πάνω από τη θάλασσα.

Μιας και δεν υπήρχε καμία δυνα­τό­τητα να τον πλη­σιά­σει κανείς και να τον απε­λευ­θε­ρώ­σει έσβησε εκεί αγκαλιά με το άλλο πλη­γω­μένο θεριό, τον Αδρία του. Το άλλο όνομα ήταν εκείνο του δίοπα μηχα­νι­κού Παπα­φραν­τζέ­σκου από τον Πόρο. Ο γιατρός ανθυ­πο­πλοί­αρ­χος Καπο­δί­στριας ετοι­μα­ζό­ταν να του κόψει το χέρι από τον αγκυ­βερ­νήτη Τούμπα που προ­σπα­θούσε να τον παρη­γο­ρή­σει ήταν εκείνος που έδωσε θάρρος και κου­ρά­γιο στον Τούμπα λέγο­ντάς του: “Μη στε­νο­χω­ριέ­στε, κυβερ­νήτα… τι είναι ένα χέρι για την πατρίδα; Χαλάλι σας λέω…”.

Η έρευνά σας βασί­στηκε τόσο σε οικο­γε­νεια­κές μαρ­τυ­ρίες όσο και σε επίσημα αρχεία. Πόσο δύσκολο ήταν να συν­δυά­σετε τη συγκί­νηση του γιου με την ακρί­βεια του ερευ­νητή;

Κυρία Παμπρή, την ιστορία του θρυ­λι­κού Αδρία την ήξερα από τα μικράτα μου τόσο καλά που ενίοτε είχα την αίσθηση ότι την είχα ζήσει κι εγώ από μέσα. Είχα μεγα­λώ­σει μ’ αυτήν. Ήταν το ιερό δισκο­πό­τηρο της οικο­γέ­νειας που έτρεφε τα μέλη της για πάρα πολλά χρόνια. Ο πατέρας μου, πιστεύ­ο­ντας ότι τα μετέ­πειτα απί­στευτα επι­τεύγ­ματα στη ζωή του οφεί­λο­νταν στη ξεχω­ρι­στή εμπει­ρία του στον Αδρία, τρο­φο­δο­τούσε σε όλη μου τη ζωή τη φαντα­σία μου με παρα­δείγ­ματα και παρα­στά­σεις με τα κατορ­θώ­ματα του αντι­τορ­πι­λι­κού αυτού. Είναι γεγονός πως η συγ­γέ­νεια με τον ήρωα μιας ιστο­ρίας μπορεί να επη­ρε­ά­σει την κρίση και την αντι­κει­με­νι­κό­τητα του ερευ­νητή. Ωστόσο στη περί­πτωσή μου η ιδιό­τητα του γιου του ήρωα του βιβλίου μου λει­τούρ­γησε θετικά, μιας και προ­σέ­θεσε ένα επι­πλέον κίνητρο για μια βαθύ­τερη και ακρι­βέ­στερη έρευνα. Σκοπός μου ήταν να κατα­νο­ήσω και να πιστέψω κι εγώ ο ίδιος στο Έπος του Αδρία που θεω­ρεί­ται παγκο­σμίως ως το κορυ­φαίο κατόρ­θωμα των Ελλήνων ναυ­τι­κών [του Πολε­μι­κού και του Εμπο­ρι­κού ναυ­τι­κού] στη διάρ­κεια του 2ου Παγκο­σμίου Πολέμου. Η παρα­πάνω ιδιό­τητα μού άνοιξε πόρτες και μου έδωσε τη δυνα­τό­τητα να συνα­ντήσω επα­νει­λημ­μέ­νως και να γνωρίσω παλιούς συμπο­λε­μι­στές του πατέρα μού ή/και συγ­γε­νείς τους [Έλληνες και Βρε­τα­νούς], μεταξύ των οποίων και τον μονα­δικό κυβερ­νήτη του Αδρία και μετέ­πειτα υπουργό και πρόεδρο της Ακα­δη­μίας Αθηνών, αντι­πλοί­αρχο Ιωάννη Τούμπα. Ανώ­τα­τοι αξιω­μα­τι­κοί και στελέχη του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού με συνέ­δρα­μαν με έγγραφα των Γενικών Επι­τε­λείων Ναυ­τι­κού της Ελλάδας, της Βρε­τα­νίας και της Γερ­μα­νίας [!] τόσο για τις απο­στο­λές του θρυ­λι­κού Αδρία όσο και για να βρω απα­ντή­σεις σε κάποιες απορίες μου σχετικά με την προ­έ­λευση αλλά και τις ικα­νό­τη­τες του κυριο­λε­κτικά “εξω­γή­ι­νου” εκείνου πλη­ρώ­μα­τος του “Αδρίας”.

Στο βιβλίο σας ανα­δει­κνύ­ετε και τη συμ­με­τοχή πολλών Δωδε­κα­νη­σίων ναυτών. Τι σημαί­νει για εσάς αυτή η νησιώ­τικη συμβολή και ποια σχέση πιστεύ­ετε ότι είχαν οι άνθρω­ποι του Αιγαίου με τη θάλασσα ως πεπρω­μένο;

Κα Παμπρή, διάσημη είναι η δημη­γο­ρία του Περι­κλέ­ους όσον αφορά στην πατρίδα μας την Ελλάδα: “Μέγα το της θαλάσ­σης Κράτος”. Ελλάδα ίσον θάλασσα και θάλασσα ίσον Ελλάδα [!]. Δεν υπάρχει Ελλάδα χωρίς θάλασσα [!]. Ανα­φε­ρό­με­νοι στον Αδρία θα πρέπει να τονί­σουμε ότι το πλήρωμά του απο­τε­λού­νταν κυρίως από νησιώ­τες ναυ­τι­κούς, αλλά όχι μόνο. Υπήρχαν ναυ­τι­κοί και από την ηπει­ρω­τική Ελλάδα [Θεσ­σα­λοί, Μακε­δό­νες, Πελο­πον­νή­σιοι, κ.ά.], όπως και πέντε βρε­τα­νοί αξιω­μα­τι­κοί που είχαν την ευθύνη των ηλε­κτρο­νι­κών επι­κοι­νω­νιών [ραντάρ]. Η νησιω­τική συμβολή στους αγώνες κατά των εκά­στοτε επί­δο­ξων κατα­κτη­τών ήταν τερά­στιας και καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας. Ναυ­τι­κοί από το βόρειο, κεντρικό και νότιο Αιγαίο [Δωδε­κά­νησο] διέ­φυ­γαν από την κατε­χό­μενη Ελλάδα και κατα­τά­χθη­καν στις Ελλη­νι­κές Ένοπλες Δυνά­μεις που έδρευαν στη Μ. Ανατολή.

Η ναυ­το­σύνη είναι η θαλάσ­σια ισχύς των αιγαιο­πε­λα­γι­τών, είναι στα γονίδια, στο DNA τους. Γνω­ρί­ζο­ντας όσο λίγοι το Αιγαίο είχαν τερά­στιο συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα έναντι των αλα­ζό­νων κατα­κτη­τών, των φασι­στών Ιταλών και των ναζι­στών Γερ­μα­νών. Η πλήρης γνώση των ξαφ­νι­κών, συχνά απρό­βλε­πτων, αλλαγών του καιρού του [ανέμων, ηλιο­φά­νειας, κλπ], της ποι­κί­λης και πολύ­μορ­φης γεω­γρα­φίας και γεω­μορ­φο­λο­γίας του με τα 3.500 νησιά του, των χιλιά­δων χιλιο­μέ­τρων ακτο­γραμ­μών του και της ναυ­τι­κής κουλ­τού­ρας [ναυ­το­σύ­νης] των νησιω­τών [χαρα­κτή­ρας, ήθη και έθιμα, παρα­δό­σεις, ερεί­σματα] τοπο­θε­τούν τους Έλληνες στην πρώτη θέση των ναυ­τι­κών δυνά­μεων. Άλλη η συμπε­ρι­φορά των ανοι­χτών ωκεανών και άλλη των περί­κλει­στων θαλασ­σών. Άλλες οι απαι­τή­σεις του ωκεανού και άλλες του Αιγαίου. Άλλες ικα­νό­τη­τες και δεξιό­τη­τες απαι­τού­νται για τους αγώνες της Φόρ­μουλα 1 και άλλες για τα Ράλι. Πολλοί απ’ τους ναυ­τι­κούς ήταν Δωδε­κα­νή­σιοι. Ειδι­κό­τερα δε οι Καλύ­μνιοι οι οποίοι, λόγω της φύσης της δου­λειάς τους με τις συνε­χείς γεω­γρα­φι­κές μετα­κι­νή­σεις και εξε­ρευ­νή­σεις τους, γνώ­ρι­ζαν καλύ­τερα απ’ οποιον­δή­ποτε άλλον τη Μεσό­γειο σε όλο το μήκος των βορειο­α­φρι­κα­νι­κών της ακτών.

Το “ΑΔΡΙΑΣ” απο­τε­λεί σύμβολο αντοχής και ηθικού μεγα­λείου. Ποιο στοι­χείο αυτής της απο­στο­λής θεω­ρείτε πιο επί­καιρο σήμερα, μέσα σε μια κοι­νω­νία που συχνά δυσκο­λεύ­ε­ται να εμπνευ­στεί από πρότυπα ηρω­ι­σμού;

Επί­καιρη ερώτηση για ένα επί­καιρο θέμα. Σε μια παγκο­σμιο­ποι­η­μένη κοι­νω­νία όπου έχουν ισο­πε­δω­θεί όλες οι αρχές και αξίες, τα ήθη και τα έθιμα καθώς και οι παρα­δό­σεις, με έναν τρο­μα­κτικό γνω­στικό αναλ­φα­βη­τι­σμό των νέων και των λιγό­τερο νέων, ταυ­τό­χρονα με έναν ανούσιο υλικό υπερ­κα­τα­να­λω­τι­σμό των σύγ­χρο­νων “ιθα­γε­νών” δεν μπορώ να είμαι αισιό­δο­ξος. Τονίζω τον “γνω­στικό αναλ­φα­βη­τι­σμό” διότι πιστεύω βαθιά πως μόνο με τη γνώση [και επο­μέ­νως και την αυτο­γνω­σία] το άυλο αυτό αγαθό δύναται ο άνθρω­πος να εκτι­μή­σει τις έννοιες όπως ηθική, αγάπη, δικαιο­σύνη, ελευ­θε­ρία [επε­κτει­νό­μενη στην αυτο­νο­μία του ατόμου], ανε­ξαρ­τη­σία, κ.ά., να καλ­λιερ­γή­σει τη φαντα­σία του, την ευρη­μα­τι­κό­τητα και να ανα­πτύ­ξει τη δημιουρ­γι­κό­τητα.

Η έλλειψη παι­δείας τόσο στους παι­δα­γω­γούς όσο και στους νεό­τε­ρους μαθη­τευό­με­νους είναι περισ­σό­τερο από εμφανής. Τόσο η παιδεία τους όσο και η εκπαί­δευση και δια­μόρ­φωση των κινή­τρων τους γίνεται από τους κάθε είδους τυχάρ­πα­στους και επι­κιν­δύ­νως αμόρ­φω­τους των Μέσων Κοι­νω­νι­κής Δικτύ­ω­σης [Youtubers, influencers,…] αλλά και άσχε­τους συντε­λε­στές “ευκο­λο­χώ­νευ­των” εκπο­μπών [πρω­ι­νά­δικα, μεση­με­ριανά, κ.ά.] σε τοπικά όπως και σε εθνικής εμβέ­λειας κανάλια [!].

Τα πλοία από μόνα τους είναι άψυχες λαμα­ρί­νες. Η ψυχή τους λοιπόν είναι ο κυβερ­νή­της και τα πλη­ρώ­ματά τους. Και η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των τελευ­ταίων απαιτεί εμπει­ρία, ομο­ψυ­χία, πει­θαρ­χία [και αυτο­πει­θαρ­χία] και αυτα­πάρ­νηση, η οποία εξα­σφα­λί­ζε­ται από τον κυβερ­νήτη και από την πολυετή παιδεία τους που τους κάνει να γνω­ρί­ζουν την ιστορία της πατρί­δας τους, τις στιγμές μεγα­λείου της, τις προ­σω­πι­κό­τη­τές της, τα επι­τεύγ­ματά της, τις δυνα­τό­τη­τές της και να την αγαπούν και να την θαυ­μά­ζουν για όλα τα παρα­πάνω. Και όταν και εάν έρθει η στιγμή να είναι έτοιμοι να πολε­μή­σουν, να δώσουν και τη ζωή τους γι’ αυτήν για να μπορούν να συνε­χί­ζουν να υπάρ­χουν και να ζουν ελεύ­θε­ροι αυτοί, καθώς και οι από­γο­νοί τους.

Η χώρα μας μέσα από πέτρινα χρόνια φαί­νε­ται να βγαίνει από το τούνελ της ανυ­πο­λη­ψίας. Εσείς έχετε εμπει­ρία, καθώς έχετε δια­τε­λέ­σει σε κορυ­φαί­ους οργα­νι­σμούς αλλά και στην Task Force N+2. Υπάρχει κίν­δυ­νος τα όσα συμ­βαί­νουν στη Γαλλία να οδη­γή­σουν σε οικο­νο­μικό ντόμινο ευρω­παϊκά κράτη;

Στην οικο­νο­μία όλα είναι ρευστά και αλλη­λέν­δετα και ειδικά στο σημε­ρινό παγκο­σμιο­ποι­η­μένο σύστημα των κάθε είδους συναλ­λα­γών. Ατρά­ντα­χτο παρά­δειγμα είναι η αμε­ρι­κα­νική κρίση του 1929 η οποία οδήγησε την ανθρω­πό­τητα στον 2ο Παγκό­σμιο Πόλεμο. Και να μη ξεχνάμε στο πρό­σφατο παρελ­θόν την κρίση του 2008 και τις οικο­νο­μι­κές συνέ­πειες σε ολό­κλη­ρον σχεδόν τον κόσμο. Κανείς δεν έμεινε αλώ­βη­τος. Και θα ‘θελα να σας υπεν­θυ­μίσω ότι αυτά που συμ­βαί­νουν στη Γαλλία δεν είναι κάτι το και­νούρ­γιο. Η Αμερική είναι συνεχώς χρε­ω­κο­πη­μένη χρω­στώ­ντας σε μεγάλο αριθμό κρατών πολλά τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια μέσω των treasury bonds. Πολλά είναι τα ιστο­ρικά παρα­δείγ­ματα λάθος επι­λο­γών και προ­τά­σεων στον τομέα της οικο­νο­μίας από κάθε προ­έ­λευ­σης πολυ­βρα­βευ­μέ­νους γκουρού της οικο­νο­μίας.

Η Ευρώπη, και όχι μόνο αυτή, πλη­ρώ­νει τις αστο­χίες της στις επι­λο­γές πολλών χρόνων με μεγα­λύ­τερη εκείνη της ΟΝΕ. Διότι δεν δημιουρ­γή­θηκε καμία ΟΝΕ αλλά μόνο ΝΕ, δηλαδή Νομι­σμα­τική Ένωση. Αυτή η τελευ­ταία δεν έχει νόημα χωρίς την Οικο­νο­μική Ένωση. Βάλανε το κάρο μπροστά από τα ζώα… Με την Οικο­νο­μική Ένωση η Ευρω­παϊκή παρα­γωγή θα γινόταν εξ ολο­κλή­ρου στην Ευρώπη, και μόνο τότε το ευρώ, σαν μετοχή μιας ενιαίας ομάδας [ομίλου] χωρών [χώρες της Ευρω­ζώ­νης] θα είχε νόημα. Ζήσαμε τη σκληρή και κατα­στρο­φική έλλειψη αλλη­λεγ­γύης αλλά και συντο­νι­σμού μεταξύ των χωρών της τη δεκα­ε­τία του 2010. Άλλοι [βλ. Ελλάδα και Πορ­το­γα­λία] προ­χώ­ρη­σαν σε σημα­ντι­κές δομικές μεταρ­ρυθ­μί­σεις προ­βαί­νο­ντας στη μείωση των δημο­σίων δαπανών και του αριθμού των δημο­σίων υπαλ­λή­λων, με το πάγωμα, μέχρι και με τη μείωση των μισθών και συντά­ξεων, των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών των υπουρ­γείων και των δήμων καθώς και των κοι­νω­νι­κών παροχών. Ταυ­τό­χρονα προ­χώ­ρησε σε εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων [αερο­δρό­μια, λιμάνια, ενέρ­γεια, τρά­πε­ζες, τηλε­πι­κοι­νω­νίες, σιδη­ρό­δρομο]. Άλλοι [Γαλλία, Μ. Βρε­τα­νία] προ­τί­μη­σαν την αύξηση της φορο­λο­γίας [λιγό­τερο μη δημο­φι­λής] αλλά ήταν εις βάρος των επι­χει­ρή­σεων… Η Ισπανία πέρασε νόμους διευ­κό­λυν­σης στις απο­λύ­σεις και αύξησε τα συντα­ξιο­δο­τικά όρια. Βέβαια όλοι δια­πι­στώ­σαμε τη λάθος συνταγή [λιτό­τητα] που επέβαλε η τρόικα η οποία αντί να εξι­σορ­ρο­πή­σει τα οικο­νο­μικά, σε συν­δυα­σμό στη μείωση της ιδιω­τι­κής ζήτησης είχε σαν απο­τέ­λε­σμα τη μείωση της παρα­γω­γής, η οποία όχι μόνο εκμη­δέ­νισε τα ανα­με­νό­μενα κέρδη του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, αλλά αύξησε το έλλειμμα [!] και την ανεργία.

Η δε εμπει­ρία μου στην Task Force N+2, ως προς την παρα­γωγή των μεγάλων έργων και ταυ­τό­χρονα έχοντας την ευθύνη της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρης εκτέ­λε­σης του Προ­γράμ­μα­τος Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων [ΠΔΕ], ήταν περισ­σό­τερο από απο­γοη­τευ­τική και ταυ­τό­χρονα δια­φω­τι­στική για το πόσο επη­ρε­ά­ζει η ποιό­τητα των έργων υπο­δο­μής, αλλά και άλλων, τον παρα­γω­γικό ιστό μιας χώρας ακόμα και στην περί­πτωση των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων [!].