O Mιχάλης που είπε «γεια χαρά νταν» στον καρκίνο παραδίδει μαθήματα αισιοδοξίας και αγάπης…

Μιχάλη, πότε νόσησες;

Νόσησα πριν από 3,5 χρόνια, στα 25 μου.

Πώς το ανα­κά­λυ­ψες;

Είχα έναν πόνο, χαμηλά στη μέση. Πήγα στον γιατρό και εκεί ανα­κα­λύ­πτω ότι έχω έναν πολύ­ποδα αρκετά μεγάλο για την ηλικία μου, γύρω στα 8 cm. Κάναμε απευ­θείας εξε­τά­σεις για να δούμε τι μπορεί να γίνει.

Και;

Είδαμε ότι εδώ στη Ρόδο δεν μπορεί να γίνει κάτι, κι έφυγα για την Αθήνα, όπου μου ανα­κοί­νω­σαν ότι είχα καρκίνο στο έντερο, στο συκώτι και στους πνεύ­μο­νες…

Σοκα­ρι­στικό να μαθαί­νεις ότι έχεις καρκίνο και μάλιστα σε τρία ζωτικά όργανα…

Να σας πω την αλήθεια, χάρηκα. Μπορεί να ακού­γε­ται παρά­ξενο, αλλά ήταν κάτι που είχα ευχηθεί. Μέσα στην οικο­γέ­νειά μου, ακόμα και σε παιδιά, βιώσαμε διά­φο­ρες ασθέ­νειες και κάθε φορά στε­νο­χω­ριό­μουν. Μέσα μου έλεγα, «Θεέ μου, πάρε την αρρώ­στια από εκεί­νους και δώσε σε εμένα, να το περάσω εγώ». Πονούσα που έβλεπα παιδιά να πονάνε και παρα­κα­λούσα τον Θεό να πονέσω εγώ, να πάρει τον πόνο τους, να μην ταλαι­πω­ρη­θούν άλλο. Μακάρι να μπο­ρούσα να πάρω τον πόνο όλων των παιδιών του κόσμου…

Όταν νοσεί ένα μέλος από μια τόσο σοβαρή ασθέ­νεια, νοσεί όλη η οικο­γέ­νεια. Πέρα από την δική σου αντί­δραση, που ομο­λο­γου­μέ­νως είναι παρά­δοξη, πώς αντέ­δρασε η οικο­γέ­νειά σου;

Σοκ. Αρχικά υπέ­στη­σαν σοκ. Όμως ζήτησα να μην κλάψει κανείς, να μην κατε­βά­σει τα όπλα κανείς και να το παλέ­ψουμε μαζί. Ξέρω ότι θα βγω νικητής. Η οικο­γέ­νειά μου, είναι το στή­ριγμά μου και είναι δίπλα μου εξαρχής, επι­λέ­ξαμε να βλέ­πουμε την θετική πλευρά των πραγ­μά­των. Είναι δίπλα μου και είμαι δίπλα τους. Αυτό που εύχομαι είναι να κάνω τη δική μου οικο­γέ­νεια κάποια στιγμή και να μην με θάψουν οι γονείς μου, αλλά να ακο­λου­θη­θεί η φυσιο­λο­γική ροή της ζωής, να φύγουν πρώτοι οι γονείς μου όποτε έρθει η ώρα.

Πριν 3,5 χρόνια ξεκινά λοιπόν αυτή η περι­πέ­τεια. Ποια ήταν η πρώτη σου σκέψη;

Ότι θα τον νικήσω. Ξεκί­νησα χημειο­θε­ρα­πείες, χει­ρουρ­γεία, ακτι­νο­βο­λίες… Εχω κάνει μέχρι στιγμής 28 ακτι­νο­βο­λίες στο έντερο, έχω κάνει τέσσερα χει­ρουρ­γεία και περίπου 75 χημειο­θε­ρα­πείες και συνε­χί­ζουμε… Εχω μπροστά μου ακόμα ένα χει­ρουρ­γείο. Και όσα έρθουν… Εδώ είμαστε, θα τα πολε­μή­σουμε με ψηλά το κεφάλι, με χαμό­γελο, με δύναμη και με πίστη. Στη ζωή, σε ό,τι και να μας συμβεί έχουμε δύο επι­λο­γές. Ή σηκώ­νεις το κεφάλι και πολεμάς ή ανοί­γεις έναν λάκκο και μπαί­νεις μέσα και λες «γεια χαρά νταν» σε όλους.

Εσύ βέβαια δεν είπες «γεια χαρά νταν».

Είπα. Όχι στη ζωή όμως, είπα «γεια χαρά νταν» στον καρκίνο. Παρ΄ότι οι γιατροί, όταν έγινε η διά­γνωση, μού είπαν ότι είχα 48 ώρες (!) ζωής μπροστά μου… Αντι­με­τώ­πισα και αντι­με­τω­πίζω τον καρκίνο ως μια ίωση, που απλώς χρειά­ζε­ται να πάρω πιο δυνατά φάρμακα και θα πρέπει να κάνω κάποιες επεμ­βά­σεις. Όταν έγινε η διά­γνωση, ο γιατρός μου είχε μεγάλο φόβο, διότι ήταν σε αρκετά προ­χω­ρη­μένο στάδιο, ήμουν 4ο προς 5ο, σε επίπεδο δηλαδή που δεν έχει γυρισμό. Μετρού­σαμε ώρες για να φύγω από τη ζωή… Σήμερα, έχουν περάσει 3,5 χρόνια, είμαι εδώ, το παλεύω, το παλεύ­ουμε με χαμό­γελο και αισιο­δο­ξία.

Σήμερα σε ποιο στάδιο βρί­σκε­σαι;

Βρί­σκο­μαι στο στάδιο της ίασης. Εχω σχεδόν καθα­ρί­σει, και έχουν μείνει πολύ λίγα βλαβερά καρ­κι­νικά κύτταρα στον οργα­νι­σμό μου τα οποία θα φύγουν κι αυτά με θερα­πείες.

Πριν τα κρίσιμα χει­ρουρ­γεία τι σκε­φτό­σουν;

Τίποτα. Ότι θα μπω στο χει­ρουρ­γείο, θα βγω, θα βγάλω τα ράμματα και θα συνε­χίσω τη ζωή μου. Δεν έχω φόβο μέσα μου για το χει­ρουρ­γείο, δεν έχω φόβο μέσα μου για τις θερα­πείες, τη ζωή πρέπει να τη βλέ­πουμε θετικά. Ο καρ­κί­νος για μένα δεν είναι σοβα­ρό­τε­ρος από κάποιες άλλες ασθέ­νειες. Ολες οι ασθέ­νειες είναι σοβαρές. Και μια ίωση, και μια γρίπη και μια πνευ­μο­νία, αν δεν τις προ­σέ­ξεις και αν δεν υπο­βλη­θείς στις κατάλ­λη­λες θερα­πείες, μπορεί να αποβούν σοβαρές ασθέ­νειες ή ακόμα και μοι­ραίες. Όπως και ο καρ­κί­νος.

Στη διάρ­κεια της θερα­πείας σου, φαντά­ζο­μαι θα έχεις συνα­ντή­σει ανθρώ­πους που έχουν καταρ­ρεύ­σει μαθαί­νο­ντας ότι έχουν νοσήσει από καρκίνο. Που δεν έχουν την ίδια δύναμη και την ίδια αισιο­δο­ξία με σένα. Σε πλη­σί­α­σαν άνθρω­ποι για να πάρουν δύναμη;

Θα σου πω κάποια περι­στα­τικά τα οποία θυμάμαι έντονα. Μια κοπέλα, πιο μικρή από εμένα, σε ηλικία περίπου 20 ετών, έπρεπε να χει­ρουρ­γη­θεί άμεσα, είχε καρκίνο στο συκώτι, και δεν ήθελε να το κάνει. Με πήρε από το χέρι ο χει­ρούρ­γος μου, και οι νοσο­κό­μες, και μου ζήτησαν να της μιλήσω.

Αυτά στο νοσο­κο­μείο του Αγίου Σάββα;

Ναι, στον Αγιο Σάββα. Πήγα της μίλησα, δέχθηκε να κάνει το χει­ρουρ­γείο την επόμενη ημέρα, κι από όσο γνωρίζω, σήμερα είναι καλά. Μια άλλη περί­πτωση, αφορά έναν πιτσι­ρικά 17 ετών, ο οποίος όταν έκανε θερα­πεία, αρνιό­ταν πει­σμα­τικά να σηκωθεί από το κρεβάτι. Είχε πέσει η ψυχο­λο­γία του, σηκω­νό­ταν μόνο για να πάει στην τουα­λέτα. Του μίλησα και τελικά με αυτόν τον άνθρωπο, κατε­βαί­ναμε μαζί τις σκάλες του νοσο­κο­μείου, για να πάμε να πιούμε καφέ. Κι άλλοι πολλοί άνθρω­ποι ήθελα να δια­κό­ψουν τις θερα­πείες τους και τους βοήθησα να πάρουν δύναμη. Με λόγια απλά, με απλές κου­βέ­ντες… Δόξα τω Θεώ, σήμερα πολλοί έχουν γίνει καλά.

Δια­τη­ρείτε επαφές;

Ναι, με πολλούς ασθε­νείς. Για να το πω αλλιώς, όχι με ασθε­νείς, με ανθρώ­πους. Ξέρεις, όταν κάποιος έχει τον καρκίνο μέσα του, φεύγει η κακία, μένει ένας καθαρός άνθρω­πος.

Το έχεις φιλο­σο­φή­σει…

Δεν θα το έλεγα. Ετσι ήμουν, έτσι έβλεπα τα πράγ­ματα κι έτσι τα αντι­με­τώ­πιζα και προ του καρ­κί­νου. Να ζεις την κάθε μέρα, την κάθε στιγμή με χαμό­γελο και αισιο­δο­ξία. Ετσι πρέπει.

Δίπλα σου, ποιοι στά­θη­καν σε αυτή τη δοκι­μα­σία;

Πρώτα και πάνω απ΄ό­λους η οικο­γέ­νειά μου. Όχι μόνο οι γονείς μου και τα αδέλφια μου αλλά το ευρύ­τερο οικο­γε­νειακό περι­βάλ­λον, είναι πολύ υπο­στη­ρι­κτικό. Και φίλοι μου. Και είναι βράχοι και κολώνες και τους ευχα­ρι­στώ πολύ γι αυτό, σε οποια­δή­ποτε ώρα και στιγμή τους χρειά­στηκα ήταν εκεί.

Στην οικο­γέ­νεια και στους φίλους σου, έδινες εσύ δύναμη ή εκείνοι σε σένα;

Δίναμε και παίρ­ναμε. Οσο δίνεις παίρ­νεις, κι όσα περισ­σό­τερα δίνεις, τόσο περισ­σό­τερα θα εισπρά­ξεις.

Υπήρχαν άνθρω­ποι που έφυγαν από δίπλα σου;

Πάρα πολλοί. Θα τους πω ευχα­ρι­στώ, δεν έχω να πω κάτι κακό. Επιλογή τους ήταν να φύγουν και πολλοί από αυτούς που έφυγαν, θεωρώ ότι δεν με απέρ­ρι­ψαν επειδή νόσησα από καρκίνο αλλά επειδή δεν μπορούν οι ίδιοι να το αντι­με­τω­πί­σουν, δεν μπο­ρού­σαν να με δουν στα μάτια. Για μένα είναι λάθος αυτό. Όπως μένεις δίπλα σε κάποιον που έχει σπάσει το χέρι του, ή έχει ανε­βά­σει πυρετό, έτσι πρέπει να κάνεις και όταν έχει ο άλλος καρκίνο.

Στη διάρ­κεια της θερα­πείας σου λοιπόν, έχασες φίλους. Εκανες όμως άλλους φίλους;

Δεν θα έλεγα φίλους, θα έλεγα ανθρώ­πους, οι οποίοι ως και σήμερα και πιστεύω και στο μέλλον, είναι δίπλα μου και θα παρα­μεί­νουν.

Το ότι οι γιατροί σου έδιναν ώρες ζωής και ήδη από τότε έχουν περάσει 3,5 χρόνια, αυτό κάτι λέει για την δική σου στάση και αντι­με­τώ­πιση απέ­να­ντι στον καρκίνο.

Θα σου πω ό,τι μου είπε ο γιατρός μου. Το 70% της ίασης για τον καρκίνο, όπως και σε όλες τις ασθέ­νειες, έχει να κάνει με την καλή ψυχο­λο­γία. Αν δεν είχα καλή ψυχο­λο­γία, όπως και πολλοί άλλοι, θα είχαμε χαθεί σε πολύ σύντομο χρονικό διά­στημα.

Στη διάρ­κεια αυτής της δια­δρο­μής, έχεις δει όμως και ανθρώ­πους να φεύγουν.

Εχω δει ανθρώ­πους να φεύγουν επειδή δεν ήθελαν, ή δεν μπό­ρε­σαν να το παλέ­ψουν. Βεβαίως έχω και δει και ανθρώ­πους να φεύγουν παρ΄ότι είχαν πολύ δυνατή ψυχο­λο­γία αλλά δυστυ­χώς ο καρ­κί­νος ήταν πιο δυνατός. Όμως και στη δεύτερη περί­πτωση, η καλή ψυχο­λο­γία τούς βοή­θη­σενα ζήσουν περισ­σό­τερο από το χρονικό περι­θώ­ριο που τους έδιναν οι γιατροί. Δεν σου κρύβω ότι οι γιατροί μου, ανα­ρω­τιού­νται πώς αντέχω ακόμα… Δεν είναι εύκολο επί 3,5 χρόνια αστα­μά­τητα να «με χτυπάνε αλύπητα» με τόσα χει­ρουρ­γεία, τόσες χημειο­θε­ρα­πείες, τόσες ακτι­νο­βο­λίες και εγώ να είμαι όρθιος. Μέσα σε εννέα μήνες έκανα τέσσερα χει­ρουρ­γεία, κι ακόμα μέχρι σήμερα ο χει­ρουρ­γός μου, δεν μπορεί να το πιστέ­ψει.

Τι δεν μπορεί να πιστέ­ψει;

Ότι θα προ­λά­βει να τα κάνει… Ο χρόνος δεν ήταν με το μέρος μας. Μετά το τέταρτο χει­ρουρ­γείο, στον μήνα πάνω, εγώ ήμουν ευθυ­τε­νής δεν φαι­νό­ταν ότι έχω κάνει τέσσερα χει­ρουρ­γεία.

Είπες ότι βρί­σκε­σαι στο στάδιο της ίασης, τι περι­λαμ­βά­νει αυτό;

Περι­λαμ­βά­νει κι άλλες χημειο­θε­ρα­πείες… Όπως λέει και μια φίλη μου χαρι­το­λο­γώ­ντας, έχω απορ­ρο­φή­σει ένα πυρη­νικό εργο­στά­σιο μέχρι στιγμής και πάω για το δεύτερο…! Βεβαίως έχω ακόμα μπροστά μου κάποια χει­ρουρ­γεία. Ένα θα είναι, δύο θα είναι, παρα­πάνω θα είναι… Δεν μπο­ρούμε να το ξέρουμε αυτό. Οσα αξιωθώ να μου δώσει ο Θεός.

Η καθη­με­ρι­νό­τητά σου τι περι­λαμ­βά­νει;

Εχει αλλάξει δυστυ­χώς. Λέω δυστυ­χώς, διότι είμαι ένας άνθρω­πος που πάντα εργα­ζό­μουν. Όμως τώρα δεν μπορώ να εργαστώ, διότι κου­ρά­ζο­μαι πολύ εύκολα. Παρ΄ότι θα ήθελα να δουλέψω, είμαι τώρα συντα­ξιού­χος. Βέβαια με 360 ευρώ σύνταξη δεν μπορεί να ζήσει κανείς, αλλά αυτά είναι… Κατά τα άλλα, ασχο­λού­μαι με την οικο­γέ­νειά μου… Θα πάω στον αδελφό μου, θα πάω για καφέ, θα πάω να βρω τους φίλους μου, θα καθίσω σπίτι, θα ασχο­ληθώ με το αυτο­κί­νητό μου, με το μηχα­νάκι μου… Αυτή είναι η καθη­με­ρι­νό­τητά μου.

Πέρα από το ψυχο­λο­γικό κόστος, σε αυτές τις περι­πτώ­σεις υπάρχει και το οικο­νο­μικό, ειδικά όταν ζεις στην περι­φέ­ρεια και πρέπει τακτικά να επι­σκέ­πτε­σαι την Αθήνα. Πώς το αντι­με­τω­πί­ζεις αυτό;

Δόξα τω Θεώ. Αυτό μόνο.

Υπήρξαν στιγμές που είπες, δεν αντέχω άλλο;

Όχι.

Γιατί σε εμένα, είπες ποτέ;

Όχι. Το ακριβώς αντί­θετο είπα. Σε ευχα­ρι­στώ Θεέ μου που το έδωσες σε εμένα και όχι σε κάποιον δικό μου.

Στους ανθρώ­πους που νοσούν από καρκίνο ή σε ανθρώ­πους που νοσούν συγ­γε­νείς τους, ή φίλοι τους, τι θα ήθελες να πεις;

Πρώτα απ΄όλα να έχουν πίστη στον εαυτό τους, στους για­τρούς, στο Θεό και στους ανθρώ­πους που είναι γύρω τους. Θα πω και κάτι σε όσους είναι δίπλα από τους ασθε­νείς. Είναι καλό, πάντα να τους κρατάνε το χέρι με αγάπη. Ανθρω­ποι που περνούν αυτό το ταξίδι, μπορώ να πω όμορφο ταξίδι – όσο παρά­ξενο κι αν ακού­γε­ται – χρειά­ζο­νται αγάπη και από την οικο­γέ­νεια και από τους φίλους και ιδιαί­τερα από τον άνθρωπο που έχουν στο πλευρό τους. Είναι ωραίο, είναι λυτρω­τικό να ξέρουν ότι υπάρχει ένας άνθρω­πος που είναι εκεί γι αυτούς.

Εχεις εσύ ένα τέτοιο άτομο στο πλευρό σου;

Είχα, δυστυ­χώς ή ευτυχώς, έφυγε. Λέω δυστυ­χώς ή ευτυχώς, διότι ήταν επιλογή του ανθρώ­που αυτού να φύγει, δεν ήταν δική μου επιλογή.

Με τους για­τρούς, τι σχέση ανα­πτύσ­σει ο ασθενής;

Οι γιατροί που με ανέ­λα­βαν, από την πρώτη στιγμή μέχρι σήμερα, είναι οι άγγελοί μου. Είναι φίλοι μου, είναι αδέλφια μου. Ο Θεός έδωσε σε αυτούς τους ανθρώ­πους μεγα­λύ­τερη δύναμη, τους έδωσε αυτό το χάρισμα, για να για­τρεύ­ουν ασθε­νείς. Δεν είναι απλοί άνθρω­ποι, έχουν δίπλα τους το Θεό, και για μένα οι γιατροί είναι το χέρι του Θεού στη γη.

Θερα­πείες στη Ρόδο κάνεις;

Στο τελευ­ταίο διά­στημα, ναι βεβαίως. Οι γιατροί εδώ, όπως και οι νοση­λεύ­τριες, είναι πάνω απ΄όλα άνθρω­ποι, με χαμό­γελο, πέρα από την κατάρ­τιση που έχουν. Μου αρέσει να βλέπω χαμο­γε­λα­στούς ανθρώ­πους γύρω μου.

Όταν έγινε η διά­γνωση, σκέ­φτη­κες να πας σε άλλο γιατρό, να πάρεις δεύτερη γνώμη;

Από την πρώτη στιγμή, που γνώρισα τους για­τρούς μου, τους εμπι­στεύ­τηκα με την πρώτη ματιά. Βέβαια, ο αδελφός μου έστειλε τον φάκελό μου στην Αμερική, στο Χάρ­βαρντ, ένα από τα καλύ­τερα νοσο­κο­μεία και η απά­ντηση των γιατρών από εκεί, ήταν να μην φύγω από τον “Αγιο Σάββα”. Ανέ­φε­ραν ότι βρί­σκο­μαι σε ένα πάρα πολύ καλό νοσο­κο­μείο, στα χέρια εξαί­ρε­των χει­ρουρ­γών και ογκο­λό­γων και μάλιστα πλη­ρο­φο­ρή­θηκα ότι από το Χάρ­βαρντ, πολλές φορές ζητούν τη γνώμη τους. Με την ευκαι­ρία που μου δίνετε, θα ήθελα να ευχα­ρι­στήσω δημο­σίως τον γαστρε­ντε­ρο­λόγο Νικήτα Παπα­ντω­νίου, τον χει­ρουργό Δημήτρη Κορκολή, τον πρώτο μου ογκο­λόγο Ιωάννη Σείριο, τον δεύτερο ογκο­λόγο μου Ανα­στά­σιο Γρίβα και τον ογκο­λόγο στο νοσο­κο­μείο της Ρόδου Δημήτρη Ματθαίο για όλα όσα έχουν κάνει για μένα. Τέλος, ιδιαι­τέ­ρως θέλω να ευχα­ρι­στήσω και όλο τον κόσμο που στέ­κε­ται δίπλα μου όλο αυτό το διά­στημα και μου δίνει δύναμη να συνε­χίσω.