Γιάννης Δουκουμόπουλος: Η αξία της πρόληψης στον καρκίνο του μαστού

Κύριε Δου­κου­μό­πουλε είναι ο καρ­κί­νος του μαστού μια νόσος των μεγάλων ηλικιών ή προ­σβά­λει το ίδιο όλες τις ηλικίες;

Ο καρ­κί­νος του μαστού είναι ο συχνό­τε­ρος καρ­κί­νος του γυναι­κείου πλη­θυ­σμού στις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες του δυτικού κόσμου. Στη χώρα μας έχουμε περισ­σό­τε­ρες από 5.000 νέες περι­πτώ­σεις καρ­κί­νου μαστού ετησίως. Απο­τε­λεί την πρώτη αιτία θανάτου στις γυναί­κες μεταξύ 45 και 60 ετών. Η συχνό­τητα του καρ­κί­νου του μαστού συνεχώς αυξά­νε­ται μέχρι την ηλικία των 75 ετών. Γενικά μπο­ρούμε να πούμε πως το «ρίσκο» να νοσήσει μια γυναίκα στη διάρ­κεια της ζωής της είναι 1 στις 8.

Ποιοι είναι οι παρά­γο­ντες κίν­δυ­νου;

Οι βασικοί παρά­γο­ντες κίν­δυ­νου για την εμφά­νιση καρ­κί­νου του μαστού είναι το φύλο (γυναίκα), η ηλικία (ο κίν­δυ­νος αυξά­νε­ται με την ηλικία- οι περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις εμφα­νί­ζο­νται μετά τα 50 έτη, ενώ δεν είναι σπάνιος σε ηλικίες κάτω των 35 ετών), το θετικό οικο­γε­νειακό ιστο­ρικό (κυρίως μητέρα ή αδερφή με καρκίνο μαστού), η έμμηνος ρύση (οτι­δή­ποτε επη­ρε­ά­ζει μακρο­χρό­νια έκθεση του μαστού στα οιστρο­γόνα, επη­ρε­ά­ζει και τον κίνδυνο καρ­κί­νου – πρώιμη εμμη­ναρχή κάτω των 10 ετών, καθυ­στε­ρη­μένη εμμη­νό­παυση άνω των 55 ετών, ατοκία και πρώτο παιδί σε ηλικία άνω των 36 ετών αυξάνει τον κίνδυνο), η έλλειψη άσκησης, το υπερ­βο­λικό βάρος, η κατά­χρηση αλκοόλ, η μακρο­χρό­νια χρήση ορμονών μετά την εμμη­νό­παυση, ο κλη­ρο­νο­μι­κός καρ­κί­νος του μαστού (με την εμφά­νιση των γονι­δίων BRCA 1 & 2).

Τι θα πρέπει να κάνουν οι γυναί­κες για ένα σωστό έλεγχο των μαστών; Ποιες είναι οι απα­ραί­τη­τες προ­λη­πτι­κές εξε­τά­σεις που πρέπει να κάνουν και ποια η δια­δι­κα­σία τους; Πόσο συχνά πρέπει να αυτο­ε­ξε­τά­ζο­νται; Μέχρι ποια ηλικία κάνουν υπέρηχο μαστού και από ποια πρέπει να ξεκι­νή­σουν τις μαστο­γρα­φίες;

Οι γυναί­κες για να ελέγ­χουν σωστά τους μαστούς τους, για να είναι σίγου­ρες σχεδόν στο 100% των μαστών τους, θα πρέπει να κάνουν το γνωστό τρί­πτυχο: Αυτο­ψη­λά­φηση ~Εξε­τά­σεις ~ Κλινική εξέταση από χει­ρουργό μαστο­λόγο. Ψηλά­φηση από τις ίδιες, η γνωστή αυτο­ψη­λά­φηση η οποία πρέπει να ξεκι­νάει από την ηλικία των 18 ετών και η οποία πρέπει να γίνεται μία φορά το μήνα σε προ­εμ­μη­νο­παυ­σια­κές γυναί­κες την 9-10 ημέρα του κύκλου και μια με δύο φορές το μήνα σε γυναί­κες μετεμ­μη­νο­παυ­σια­κέςς, όποια σταθερή ημέρα επι­θυ­μούν.

Εξε­τά­σεις: Η βάση των εξε­τά­σεων για γυναί­κες χωρίς κλη­ρο­νο­μικό ιστο­ρικό είναι μία φορά το χρόνο ψηφιακή μαστο­γρα­φία και υπε­ρη­χο­γρά­φημα μαστών. Έναρξη της ψηφια­κής μαστο­γρα­φίας στο 40ό έτος. Αν υπάρχει κλη­ρο­νο­μι­κό­τητα έναρξη στο 35ο έτος. Το υπε­ρη­χο­γρά­φημα μαστών πρέπει να ξεκι­νάει από το 24ο έτος και να επα­να­λαμ­βά­νε­ται ανά έτος ή διετία, ανα­λό­γως των ευρη­μά­των. Τέλος, η κλινική εξέταση από χει­ρουργό -μαστολόγο είναι εξίσου ανα­γκαία, όσο και τα δύο προη­γού­μενα, γίνεται ετησίως και περι­λαμ­βά­νει την κλινική εξέταση της γυναί­κας και την ανάλυση των εξε­τά­σεων, που αυτή θα προ­σκο­μί­σει.

Επι­σκέ­πτε­στε τη Ρόδο κάθε δεκα­πεν­θή­μερο για ιατρείο. Η πρόληψη μπορεί να σώσει; Υπάρχει ουσια­στική πρόληψη ή θα πρέπει να μιλάμε για έγκαιρη διά­γνωση;

Πρόληψη στην ουσία δεν υπάρχει, μόνο έγκαιρη διά­γνωση. Πιο σωστό λοιπόν, αν θέλουμε να κυριο­λε­κτούμε, είναι να μιλάμε για έγκαιρη διά­γνωση. Με λίγα λόγια, το μόνο που μπο­ρούμε να κάνουμε είναι να ανα­κα­λύ­ψουμε τον καρκίνο του μαστού σε όσο το δυνατόν μικρό­τερο στάδιο. Η μόνη πραγ­μα­τική πρόληψη, αν θέλουμε να δούμε με χιούμορ το θέμα, είναι να μην είσαι γυναίκα, αλλά είδαμε ότι και οι άντρες νοσούν. Τα λέω αυτά για να γίνει κατα­νοητό ότι, εκτός από έναν υγιεινό τρόπο ζωής που και πάλι δεν μας δια­σφα­λί­ζει, το μόνο που μπο­ρούμε να κάνουμε για τον εαυτό μας είναι να ανα­κα­λύ­ψουμε τον καρκίνο έγκαιρα, σε όσο το δυνατόν μικρό­τερο στάδιο. Όσο πιο μικρό το στάδιο, τόσο μεγα­λύ­τερα τα ποσοστά επι­βί­ω­σης.

Αν μια γυναίκα ανα­κα­λύ­ψει τον καρκίνο σε πρώιμο στάδιο, μπο­ρούμε να μιλάμε για πλήρη ίαση;

Ναι, μπο­ρούμε να πούμε ότι υπάρ­χουν πολύ υψηλά ποσοστά ίασης. Ο συν­δυα­σμός ενός απο­τε­λε­σμα­τι­κού χει­ρουρ­γείου και η χρη­σι­μο­ποί­ηση πολλών νέων φαρ­μά­κων που έχουμε στις μέρες μας στη διάθεσή μας, δίνουν ελπίδες στη γυναίκα να γίνει εντελώς καλά και να αφήσει πίσω της τον καρκίνο του μαστού της που έχει δια­γνω­στεί σε πρώιμο στάδιο.

Ασφαλώς δεν υπάρχει άνθρω­πος που μπορεί να κοι­τά­ξει τον καρκίνο κατά­ματα. Στην ερώτηση «γιατί να τύχει αυτό σε μένα», που το ακούτε φαντά­ζο­μαι συχνά από πολλούς ασθε­νείς, τι απα­ντάτε;

Η ανα­κοί­νωση των δυσά­ρε­στων νέων στην ασθενή, πρέπει να γίνεται με κατάλ­ληλο τρόπο και να δίνεται πάντα μία χαρα­μάδα ελπίδας. Ο γιατρός θα πρέπει να κάθεται δίπλα στην ασθενή και όχι απέ­να­ντι, βοη­θώ­ντας την να ξεπε­ρά­σει το πρό­βλημα. Στο ερώτημα «γιατί να τύχει αυτό σε μένα», που είναι γεγονός ότι το ακούω πολύ συχνά, η απά­ντησή μου είναι ότι πρό­κει­ται για θέμα τύχης και είναι γεγονός ότι στη ζωή δεν παίρ­νουμε όλες τις απα­ντή­σεις που θα θέλαμε σε όλα τα ερω­τή­ματα. Και όπως προ­α­να­φέ­ραμε, μία στις οκτώ γυναί­κες θα τύχει να της συμβεί καρ­κί­νος μαστού.

Αν μία γυναίκα αισθά­νε­ται πόνο στο μαστό ή και στους δυο, που μπορεί να οφεί­λε­ται;

Η μαστω­δυ­νία είναι ένα εξαι­ρε­τικά συνη­θι­σμένο πρό­βλημα, η οποία μπορεί να συμβεί οποια­δή­ποτε στιγμή, αν και είναι πιο συχνή σε γυναί­κες πριν την εμμη­νό­παυση. Πολλές γυναί­κες νιώθουν πόνο στο μαστό ή υπε­ρευαι­σθη­σία πριν την έναρξη της έμμηνου ρύσης, το οποίο δεν προ­κα­λεί καμία ανη­συ­χία. Καλο­ή­θεις κύστες και ορμο­νι­κές δια­κυ­μάν­σεις μπορεί να συμ­βά­λουν στην πρό­κληση πόνου, ο οποίος απο­μα­κρύ­νε­ται μόνος του χωρίς καμία παρέμ­βαση. Ο πόνος στο μαστό δεν απο­τε­λεί τυπικό σύμ­πτωμα του καρ­κί­νου του μαστού. Εάν όμως επι­μέ­νει, θα πρέπει να εκτι­μη­θεί από χει­ρουργό μαστού.

Υπάρχει καρ­κί­νος μαστού στους άντρες; Αν ναι, ποια η πρό­γνωση;

Υπάρχει και η συχνό­τητα είναι 1 περίπου άντρας στις 100 γυναί­κες που νοσούν. Η πρό­γνωση είναι χει­ρό­τερη απ’ ό,τι σε γυναίκα, γιατί οι άντρες δεν είναι ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­νοι –δε γνω­ρί­ζουν ότι και αυτοί μπορούν να νοσή­σουν από καρκίνο του μαστού – και έτσι καθυ­στε­ρούν αρκετά να επι­σκε­φτούν χει­ρουργό μαστού και να προβούν σε δια­γνω­στικς απει­κο­νι­στι­κές εξε­τά­σεις.

Τι γνω­ρί­ζουμε για τη σχέση του μαστού με: κάπνι­σμα, αλκοόλ, παχυ­σαρ­κία, σωμα­τική άσκηση, τεκνο­ποί­ηση και θηλασμό;

Σύμφωνα με διά­φο­ρες μελέτες, η σωμα­τική άσκηση και μια ισορ­ρο­πη­μένη δια­τροφή – επιλογή τροφών που δεν αυξά­νουν το λίπος, πλούσια σε ελαιό­λαδο, φρούτα και λαχα­νικά — θωρα­κί­ζει την άμυνα του οργα­νι­σμού απέ­να­ντι και στον καρκίνο του μαστού και μειώνει τις πιθα­νό­τη­τες κιν­δύ­νου από 25- 30% και ιδιαί­τερα στις μετεμ­μη­νο­παυ­σια­κές γυναί­κες. Τα παρα­πάνω θα πρέπει φυσικά να συν­δυά­ζο­νται με αποφυγή αλκοόλ και καπνί­σμα­τος, δύο συνή­θειες που συν­δέ­ο­νται με τον κίνδυνο καρ­κι­νο­γέ­νε­σης. Τέλος είναι ιδιαί­τερα σημα­ντικό μια γυναίκα να απο­κτή­σει παιδί πριν τα 35 της χρόνια, εφόσον αυτό είναι εφικτό, αλλά και να θηλάσει περισ­σό­τερο από δύο μήνες.

Ο κ. δου­κου­μό­που­λος είναι χει­ρουρ­γός μαστού στο Νοσο­κο­μείο Metropolitan General, διδά­κτωρ Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, μετεκ­παι­δευ­θείς στο Charing Cross & Ealing Hospitals – London UK, τ. στρα­τιω­τι­κός ιατρός – επι­με­λη­τής Α’ Χει­ρουρ­γι­κής κλι­νι­κής 401 ΓΣΝΑ.