Αποκαλύψεις-Νέα στοιχεία από το αρχείο Έλγιν: Πώς πριόνισαν τη ζωφόρο του Παρθενώνα

«Θα συνε­χίσω τις ανα­σκα­φές με την πιο μεγάλη θέρμη στο Ναό της Αθηνάς και θα συνε­χίσω να πριο­νίζω τα ανά­γλυφα. Είναι μία εργασία που απαιτεί χρόνο. Σε περί­πτωση που δεν είναι δυνατόν να έχουμε το σύνολο της Παν­δρό­σου, εγώ δεν απελ­πί­ζο­μαι για μία από τις Καρυά­τι­δες».

Πρό­κει­ται γιααπό­σπα­σμα (με ημε­ρο­μη­νία 5 Ιανουα­ρίου 1802) από τις επι­στο­λές που έστειλε στονεργο­δότη του Έλγιν ο Ιταλός ζωγρά­φος,Τζοβάνι Μπα­τί­στα Λουζέρι, ο άνθρω­πος που συνέ­βαλε κατα­λυ­τικά στην βίαια από­σπαση των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα.

Αυτά και πολλά άλλα νέα στοι­χεία ήρθαν στο φως κατά το διήμερο διεθνές επι­στη­μο­νικό συνέ­δριο «Τα γλυπτά του Παρ­θε­νώ­νος: 200 χρόνια από την ιδιο­ποί­ησή τους από το Βρε­τα­νικό Μουσείο» που πραγ­μα­το­ποιεί­ται σήμερα και αύριο στο Μουσείο της Ακρό­πο­λης.

Η Τατιάνα Πούλου, αρχαιο­λό­γος της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Αθηνών, ερεύ­νησε το αδη­μο­σί­ευτο σήμερα Αρχείο Έλγιν και παρου­σί­ασε στο συνέ­δριο πράγ­ματα που ακού­στη­καν για πρώτη φορά στο κοινό από τότε που γρά­φτη­καν.

«Ελπίζω να μην μου δημιουρ­γή­σουν καμία δυσκο­λία για να συνε­χίσω την ανα­σκαφή στο Ναό της Αθηνάς και να μπορέσω να πάρω στην κατοχή μου όλα τα τμήματα γλυπτών που θα βρω. Ο κύριος Χάντ έγραψε στην Εξο­χό­τητά σας για λογα­ρια­σμό μου να προ­σκο­μί­σετε στην Αθήνα μία δωδε­κάδα πριόνια για μάρμαρο, δια­φό­ρων μεγεθών το συντο­μό­τερο δυνατό. Μου χρειά­ζο­νται τρία ή τέσσερα, 20 πόδια μακριά ώστε να κόψω ένα μεγάλο ανά­γλυφο, το οποίο δεν μπορεί να μετα­κι­νη­θεί, χωρίς να μειώ­σουμε το βάρος του» (20 Σεπτεμ­βρίου 1801).

«Κάνω ό, τι μπορώ για να αυξήσω τη συλλογή σας, Μιλόρδε. Πήρα την άδεια του Δισδάρη να κατε­βάσω ένα δωρικό κιο­νό­κρανο από τον Παρ­θε­νώνα, αλλά πρέπει να το πριο­νίσω στα δύο, αν το άλλο είναι αρκετά μεγάλο, αυτό είναι τερά­στιο. Οι πόρτες του κάστρου δεν είναι τόσο μεγάλες για να μπο­ρέ­σει να περάσει» (4 Οκτω­βρίου 1802).

Οι περι­πέ­τειες των γλυπτών 

Οι περι­πέ­τειες των γλυπτών, όμως, δεν τελεί­ω­σαν με τη βίαιη από­σπασή τους. Το ναυάγιο του «Μέντωρ» το 1802 στα Κύθηρα, του πλοίου του Έλγιν με φορτίο ένα μέρος από τα αρι­στουρ­γή­ματα του Ιερού Βράχου, ήταν το θέμα της ομιλίας του Δημή­τριου Κουρ­κου­μέλη, αρχαιο­λό­γου της Εφο­ρείας Εναλίων Αρχαιο­τή­των (ΕΕΑ).

Τα εν λόγω μάρμαρα ανελ­κύ­στη­καν ως το 1804, ωστόσο φήμες για εμφά­νισή τους στην περιοχή του ναυα­γίου προ­κά­λε­σαν την εκπό­νηση ποι­κί­λων ερευνών, όπως εκείνες του 1875, του 1980 και του 2009.

Μεταξύ 2011 και 2015 διε­νερ­γή­θηκε από την ΕΕΑ (υπό τον κ. Κουρ­κου­μέλη) υπο­βρύ­χια αρχαιο­λο­γική έρευνα και ανα­σκαφή στο ναυάγιο, με απο­τε­λέ­σματα που αν και δεν σχε­τί­ζο­νται με τα αρχαία γλυπτά δεν ήταν διόλου ευκα­τα­φρό­νητα:

Μεταξύ άλλων, βρέ­θη­καν όργανα ναυ­σι­πλο­ΐας και εξαρ­τή­ματα του πλοίου, οβίδες, πιστό­λια, μολύ­βδινα βόλια, δια­κο­σμη­τικά και αντι­κεί­μενα δια­βί­ω­σης επί του πλοίου, προ­σω­πικά αντι­κεί­μενα των επι­βα­τών, νομί­σματα οθω­μα­νικά και ορι­σμένα δυτι­κο­ευ­ρω­παϊκά.

Επίσης, 11 σχι­στο­λι­θι­κές πλάκες με απο­λι­θώ­ματα (στο πλαίσιο της συλ­λε­κτι­κής μανίας της εποχής), αρχαία νομί­σματα, ένα μαρ­μά­ρινο μικρό αγγείο ίσως αιγυ­πτιακό, ένας μαρ­μά­ρι­νος δια­κο­σμη­τι­κός οφθαλ­μός, ένα θραύσμα ανά­γλυ­φου σκύθου, τέσ­σε­ρις ενσφρά­γι­στες λαβές ροδια­κών οξυ­πύθ­με­νων εμπο­ρι­κών αμφο­ρέων (η μία με το όνομα του Παυ­σα­νία, που πιθανόν σχε­τί­ζε­ται με τον ομώνυμο άρχοντα της Ρόδου τον 2ο αι. π. Χ.), καθώς και δύο θραύ­σματα από αιγυ­πτιακά αγάλ­ματα, μάλλον από την Αλε­ξάν­δρεια, που πιθανόν μετα­φέ­ρο­νταν ως έρμα στο πλοίο – κατά την πρα­κτική της εποχής.

Πρό­κει­ται για το θραύσμα ενός φαρα­ω­νι­κού αγάλ­μα­τος της 18ης δυνα­στείας κι ένα μικρό­τερο μιας ανά­γλυ­φης στήλης, πιθανόν αφιε­ρω­μέ­νης στο θεό Ρα, που ανήκει στην πτο­λε­μαϊκή περίοδο.

Πώς αντέ­δρα­σαν οι Αθη­ναίοι στη σύληση του Παρ­θε­νώνα

Πως αντέ­δρα­σαν οι Αθη­ναίοι στη σύληση του Παρ­θε­νώ­νος στα χρόνια που ακο­λού­θη­σαν; Στο θέμα ανα­φέρ­θηκε ο Ελευ­θέ­ριος Σκιαδάς, διευ­θυ­ντής της εφη­με­ρί­δας «Εστία» και πρό­ε­δρος του «Συλ­λό­γου των Αθη­ναίων» στην ομιλία του με τίτλο «Τα Σεβά­σματα των Αθη­ναίων κατά τον 19ο αιώνα».

«Οι πηγές απο­κα­λύ­πτουν πως ο πρώτος που αντέ­δρασε στη λεη­λα­σία του λόρδου Ελγιν ήταν ο ‘Διδά­σκα­λος των Αθη­ναίων’ Ιωάννης Βασι­λείου Μπε­νι­ζέ­λος (περ. 1730-1807), που διηύ­θυνε περίπου τρεις δεκα­ε­τίες την περί­φημη «Σχολή Ντέκα» και είναι ο γνωστός συγ­γρα­φέας της ‘Ιστο­ρίας των Αθηνών’.

Ο ισχυρός λόγος του ακού­σθηκε, φθά­νο­ντας μέχρι τον Έλγιν, ο οποίος επι­σκέ­φθηκε την Αθήνα, το 1803. Ο Ι. Μπε­νι­ζέ­λος δια­μαρ­τυ­ρή­θηκε εγγρά­φως προς τον Βρετανό Αγγλι­κανό ιερέα και έμπορο αρχαιο­τή­των Φίλιπ Χαντ(1772-1838) που συμ­με­τείχε στην κου­στω­δία του λόρδου», σημεί­ωσε ο κ. Σκιαδάς για να συνε­χί­σει, μεταξύ άλλων, με την άγνωστη εν πολλοίς πλη­ρο­φο­ρία ότι τη δεκα­ε­τία του 1880 υπήρξε Ψήφισμα του Δήμου Αθη­ναίων περί επι­στρο­φής των Γλυπτών του Παρ­θε­νώ­νος.

Κορρές: Η προ­σπά­θεια μας να τα πάρουμε πίσω είναι δικαιό­τατη 

Τέλος, στη συζή­τηση που ακο­λού­θησε μικρή παρέμ­βαση έκανε και ο καθη­γη­τής Μανώλης Κορρές, ο οποίος, μεταξύ άλλων, ανέφερε ότι «σήμερα το νέο Μουσείο Ακρό­πο­λης παρέχει τις μεγα­λύ­τε­ρες εγγυ­ή­σεις και πως όλη αυτή η προ­σπά­θεια που άρχισε από τον λόρδο Μπάιρον και συνε­χί­ζε­ται ως σήμερα είναι δικαιό­τατη και σίγουρα κάποια στιγμή θα φέρει το ποθού­μενο απο­τέ­λε­σμα».

Το συνέ­δριο συνε­χί­ζε­ται αύριο, Κυριακή, με τοπο­θε­τή­σεις όσον αφορά τη νομική διά­σταση της ιδιο­ποί­η­σης των Γλυπτών στο πρώτο μέρος και με ομιλίες των μελών των IARPS (της Διε­θνούς Επι­τρο­πής για τη Διεκ­δί­κηση και Επι­στροφή των Γλυπτών) στο δεύτερο.

tvxs.gr