Σε σοκ η κοινωνία της Ρόδου από τα απανωτά περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων

• Η απουσία στα­θε­ρού πλαι­σίου ψυχο­κοι­νω­νι­κής φρο­ντί­δας οδηγεί συχνά σε ανα­κύ­κλωση της βίας, εσω­τε­ρί­κευση του τραύ­μα­τος, απο­μό­νωση • Το σχολείο μπορεί και πρέπει να είναι μέρος ενός δικτύου προ­στα­σίας με δια­κρι­τι­κό­τητα, με επί­γνωση και κυρίως με σταθερή παρου­σία

Τους τελευ­ταί­ους μόνο μήνες, τρεις ξεχω­ρι­στές υπο­θέ­σεις σεξουα­λι­κής κακο­ποί­η­σης ανή­λι­κων κορι­τσιών απο­κα­λύ­φθη­καν στη Ρόδο, όλες εντός οικο­γε­νεια­κού ή στενού κοι­νω­νι­κού περι­βάλ­λο­ντος. Εχουν προη­γη­θεί δεκάδες άλλες που πήραν τον δρόμο της δικαιο­σύ­νης.

Όπως απο­κά­λυψε η «δημο­κρα­τική» η μία υπόθεση αφορά στη θετή κόρη γνωστού αθλητή του νησιού, η δεύτερη μια 15χρονη που, σύμφωνα με τη μητέρα της, κακο­ποιού­νταν από υπάλ­ληλο οικο­γε­νεια­κής επι­χεί­ρη­σης, ενώ η πιο πρό­σφατη και πιο φρι­κια­στική αφορά στην 31χρονη γυναίκα που κατήγ­γειλε ότι ο πατέρας της τη βίαζε από την ηλικία των 16 ετών μέχρι και πριν από τέσσερα χρόνια.

Η τοπική κοι­νω­νία, μετά και το πρό­σφατο περι­στα­τικό αιμο­μι­ξίας παρα­κο­λου­θεί απο­σβο­λω­μένη τις εξε­λί­ξεις. Οι καταγ­γε­λίες αυτές αφορούν πρόσωπα που κινού­νταν επί χρόνια μέσα στον κοι­νω­νικό ιστό του νησιού, ζώντας μια κατά τα άλλα «φυσιο­λο­γική» καθη­με­ρι­νό­τητα. Και ακριβώς αυτό είναι που καθιστά τις υπο­θέ­σεις τόσο βαριές διότι το ερώτημα δεν είναι μόνο «πώς έγινε» αλλά κυρίως «πώς δεν το αντι­λή­φθηκε κανείς εγκαί­ρως».

Οι πράξεις αυτές έγιναν μέσα σε περι­βάλ­λο­ντα που θεω­ρη­τικά ήταν προ­στα­τευ­τικά. Τα παιδιά δεν μίλησαν αμέσως, υπέ­με­ναν το βασα­νι­στή­ριό τους σιωπηλά.

Η σιωπή τους, όπως συμ­βαί­νει συνήθως, δεν σήμαινε τίποτα λιγό­τερο από ανάγκη για επι­βί­ωση. Και όταν τελικά μίλησαν, έφεραν στο φως όσα δύσκολα αντέχει (ή δεν αντέχει) να δια­χει­ρι­στεί η κοινή γνώμη.

Η Δικαιο­σύνη έχει ανα­λά­βει τη διε­ρεύ­νηση. Τα επίσημα πορί­σματα έχουν προ­χω­ρή­σει, οι κατα­θέ­σεις συγκε­ντρώ­νο­νται, τα στοι­χεία ανα­λύ­ο­νται. Το νομικό σκέλος έχει πάρει τον δρόμο του.

Όμως αυτή είναι μόνο η μία πλευρά. Γιατί κάθε φορά που ένας φερό­με­νος ως δράστης οδη­γεί­ται ενώπιον της Δικαιο­σύ­νης, ένα άλλο κεφά­λαιο παρα­μέ­νει ανοιχτό. Τι γίνεται με τα ίδια τα παιδιά που βίωσαν την κακο­ποί­ηση, που μεγά­λω­σαν μέσα στον φόβο και στη σιωπή. Η δικα­στική δια­δι­κα­σία σίγουρα δεν απο­τε­λεί κάθαρση.

Στη Ρόδο δεν υπάρχει μηχα­νι­σμός που να παρα­κο­λου­θεί και να υπο­στη­ρί­ζει συστη­μα­τικά τα παιδιά-θύματα μετά την απο­κά­λυψη μιας τέτοιας υπό­θε­σης. Οι κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες ενερ­γο­ποιού­νται κατά βάση όταν υπάρχει εισαγ­γε­λική παραγ­γε­λία ή επίσημη αναφορά, και η εμπλοκή τους σταματά συχνά στα πρώτα στάδια της διε­ρεύ­νη­σης. Από εκεί και πέρα, τα παιδιά χρειά­ζο­νται στήριξη, αλλά δεν υπάρχει θεσμο­θε­τη­μέ­νος τρόπος να τη λάβουν μακρο­πρό­θε­σμα.

Η ψυχο­λο­γική απο­κα­τά­σταση ενός παιδιού που έχει υποστεί σεξουα­λική κακο­ποί­ηση είναι εύθραυ­στη, απαιτεί πολυετή ψυχο­θε­ρα­πεία και υπο­στη­ρι­κτικό πλαίσιο. Δεν αφορά μόνο τη θερα­πεία του τραύ­μα­τος. Αφορά την εμπι­στο­σύνη, την αίσθηση ασφά­λειας, την επαφή με τον εαυτό τους και με τους άλλους. Χρειά­ζε­ται χρόνος, συνέ­πεια και ένα σταθερό υπο­στη­ρι­κτικό περι­βάλ­λον. Όταν αυτό λείπει, το παιδί κιν­δυ­νεύει να παρα­μεί­νει εγκλω­βι­σμένο σε μια εμπει­ρία που δεν τελειώ­νει ποτέ όταν ο δράστης τιμω­ρη­θεί.

Αυτή τη στιγμή, με τις απα­νω­τές απο­κα­λύ­ψεις η κοι­νω­νία βρί­σκε­ται σε σοκ. Το ζητού­μενο είναι να είμαστε πιο έτοιμοι και πιο εκπαι­δευ­μέ­νοι σε τέτοια φαι­νό­μενα που δυστυ­χώς δεν θα είναι τα τελευ­ταία.

Η ύπαρξη ενός δικτύου προ­στα­σίας με επαγ­γελ­μα­τίες ειδι­κούς, μεθο­δι­κό­τητα και μακρο­χρό­νια παρα­κο­λού­θηση είναι στοι­χειώ­δης υπο­χρέ­ωση ενός κράτους δικαίου. Και αυτή η υπο­χρέ­ωση δεν μπορεί να ικα­νο­ποιεί­ται μόνο όταν υπάρχει δημόσια πίεση.

Η κοι­νω­νία της Ρόδου, όπως και κάθε τοπική κοι­νω­νία, οφείλει να σταθεί στο πλάι των παιδιών που βίωσαν κακο­ποί­ηση. Να τα ακούσει, να τα προ­στα­τεύ­σει, να μην αφήσει αυτά τα παιδιά να σηκώ­σουν μόνα τους το βάρος.

Η πρόληψη ωστόσο δεν ξεκινά όταν φτάσει μία υπόθεση στη Δικαιο­σύνη.

Ξεκινά νωρί­τερα, με την εκπαί­δευση των ενη­λί­κων που βρί­σκο­νται καθη­με­ρινά δίπλα σε παιδιά, με την ενη­μέ­ρωση των ίδιων των παιδιών για τα δικαιώ­ματά τους, με δια­δι­κα­σίες που επι­τρέ­πουν σε ένα παιδί να μιλήσει χωρίς φόβο και χωρίς ντροπή. Όσο η κοι­νω­νία δεν γνω­ρί­ζει πώς να ανα­γνω­ρί­ζει τη βία και πού να απευ­θυν­θεί όταν τη δια­κρί­νει, η σιωπή θα προη­γεί­ται της απο­κά­λυ­ψης.

Ο ρόλος του σχο­λείου σε αυτή τη δια­δι­κα­σία είναι καθο­ρι­στι­κός. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί συχνά είναι οι πρώτοι που βλέπουν αλλαγές στη συμπε­ρι­φορά ενός παιδιού, αλλά δεν έχουν πάντα τα εργα­λεία να προ­χω­ρή­σουν. Χρειά­ζο­νται ενη­μέ­ρωση, υπο­στή­ριξη και σαφείς οδηγίες για το πώς να αντι­δρά­σουν σε περι­πτώ­σεις που έχουν υποψίες. Το σχολείο μπορεί και πρέπει να είναι μέρος ενός δικτύου προ­στα­σίας με δια­κρι­τι­κό­τητα, με επί­γνωση και κυρίως με σταθερή παρου­σία.

Τα παιδιά που υφί­στα­νται τέτοια βία, ιδιαί­τερα σε περι­βάλ­λον όπου υπο­τί­θε­ται ότι είναι ασφαλή, βιώνουν έναν τύπο τραύ­μα­τος που είναι ταυ­τό­χρονα ψυχικό, κοι­νω­νικό και υπαρ­ξιακό. Η κακο­ποί­ηση δεν αφορά μόνο την πράξη, αλλά και τη διάλυση κάθε έννοιας εμπι­στο­σύ­νης προς τους ενή­λι­κες και το περι­βάλ­λον τους.

Η κακο­ποί­ηση αφήνει μακρο­χρό­νια σημάδια, που χωρίς κατάλ­ληλη υπο­στή­ριξη δια­μορ­φώ­νουν τη μετέ­πειτα ταυ­τό­τητα και τις σχέσεις των παιδιών.

Η απουσία στα­θε­ρού πλαι­σίου ψυχο­κοι­νω­νι­κής φρο­ντί­δας οδηγεί συχνά σε ανα­κύ­κλωση της βίας, εσω­τε­ρί­κευση του τραύ­μα­τος, απο­μό­νωση και σιωπηλή από­συρση με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για τη μετέ­πειτα πορεία του παιδιού και την πορεία της ενή­λι­κης ζωής του.

Ευτυχώς οι κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες της Ρόδου, στον βαθμό που έχουν αρμο­διό­τητα και με τα μέσα που δια­θέ­τουν, αντα­πο­κρί­νο­νται με σοβα­ρό­τητα, ενσυ­ναί­σθηση και επαγ­γελ­μα­τι­σμό στις περι­πτώ­σεις που καλού­νται να χει­ρι­στούν. Η στήριξή τους είναι καθο­ρι­στική, ιδίως στην πρώτη φάση μιας καταγ­γε­λίας.

Ωστόσο, το πρό­βλημα δεν είναι η ποιό­τητα της δου­λειάς τους η οποία δεν αμφι­σβη­τεί­ται, αλλά η έλλειψη ενός στα­θε­ρού και ολο­κλη­ρω­μέ­νου θεσμι­κού πλαι­σίου που να τους επι­τρέ­πει να παρα­κο­λου­θούν κάθε παιδί που έχει βιώσει κακο­ποί­ηση, σε βάθος χρόνου και σε σταθερή βάση.