Σε σοκ η κοινωνία της Ρόδου από τα απανωτά περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων

• Η απου­σία στα­θε­ρού πλαι­σί­ου ψυ­χο­κοι­νω­νι­κής φρο­ντί­δας οδη­γεί συχνά σε ανα­κύ­κλω­ση της βίας, εσω­τε­ρί­κευ­ση του τραύ­μα­τος, απο­μό­νω­ση • Το σχο­λείο μπο­ρεί και πρέ­πει να είναι μέρος ενός δι­κτύ­ου προ­στα­σί­ας με δια­κρι­τι­κό­τη­τα, με επί­γνω­ση και κυ­ρί­ως με στα­θε­ρή πα­ρου­σία

Τους τε­λευ­ταί­ους μόνο μήνες, τρεις ξε­χω­ρι­στές υπο­θέ­σεις σε­ξουα­λι­κής κα­κο­ποί­η­σης ανή­λι­κων κο­ρι­τσιών απο­κα­λύ­φθη­καν στη Ρόδο, όλες εντός οι­κο­γε­νεια­κού ή στε­νού κοι­νω­νι­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος. Εχουν προη­γη­θεί δε­κά­δες άλλες που πήραν τον δρόμο της δι­καιο­σύ­νης.

Όπως απο­κά­λυ­ψε η «δη­μο­κρα­τι­κή» η μία υπό­θε­ση αφορά στη θετή κόρη γνω­στού αθλη­τή του νη­σιού, η δεύ­τε­ρη μια 15χρονη που, σύμ­φω­να με τη μη­τέ­ρα της, κα­κο­ποιού­νταν από υπάλ­λη­λο οι­κο­γε­νεια­κής επι­χεί­ρη­σης, ενώ η πιο πρό­σφα­τη και πιο φρι­κια­στι­κή αφορά στην 31χρονη γυ­ναί­κα που κα­τήγ­γει­λε ότι ο πα­τέ­ρας της τη βίαζε από την ηλι­κία των 16 ετών μέχρι και πριν από τέσ­σε­ρα χρό­νια.

Η το­πι­κή κοι­νω­νία, μετά και το πρό­σφα­το πε­ρι­στα­τι­κό αι­μο­μι­ξί­ας πα­ρα­κο­λου­θεί απο­σβο­λω­μέ­νη τις εξε­λί­ξεις. Οι κα­ταγ­γε­λί­ες αυτές αφο­ρούν πρό­σω­πα που κι­νού­νταν επί χρό­νια μέσα στον κοι­νω­νι­κό ιστό του νη­σιού, ζώ­ντας μια κατά τα άλλα «φυ­σιο­λο­γι­κή» κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα. Και ακρι­βώς αυτό είναι που κα­θι­στά τις υπο­θέ­σεις τόσο βα­ριές διότι το ερώ­τη­μα δεν είναι μόνο «πώς έγινε» αλλά κυ­ρί­ως «πώς δεν το αντι­λή­φθη­κε κα­νείς εγκαί­ρως».

Οι πρά­ξεις αυτές έγι­ναν μέσα σε πε­ρι­βάλ­λο­ντα που θε­ω­ρη­τι­κά ήταν προ­στα­τευ­τι­κά. Τα παι­διά δεν μί­λη­σαν αμέ­σως, υπέ­με­ναν το βα­σα­νι­στή­ριό τους σιω­πη­λά.

Η σιωπή τους, όπως συμ­βαί­νει συ­νή­θως, δεν σή­μαι­νε τί­πο­τα λι­γό­τε­ρο από ανά­γκη για επι­βί­ω­ση. Και όταν τε­λι­κά μί­λη­σαν, έφε­ραν στο φως όσα δύ­σκο­λα αντέ­χει (ή δεν αντέ­χει) να δια­χει­ρι­στεί η κοινή γνώμη.

Η Δι­καιο­σύ­νη έχει ανα­λά­βει τη διε­ρεύ­νη­ση. Τα επί­ση­μα πο­ρί­σμα­τα έχουν προ­χω­ρή­σει, οι κα­τα­θέ­σεις συ­γκε­ντρώ­νο­νται, τα στοι­χεία ανα­λύ­ο­νται. Το νο­μι­κό σκέ­λος έχει πάρει τον δρόμο του.

Όμως αυτή είναι μόνο η μία πλευ­ρά. Γιατί κάθε φορά που ένας φε­ρό­με­νος ως δρά­στης οδη­γεί­ται ενώ­πιον της Δι­καιο­σύ­νης, ένα άλλο κε­φά­λαιο πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτό. Τι γί­νε­ται με τα ίδια τα παι­διά που βί­ω­σαν την κα­κο­ποί­η­ση, που με­γά­λω­σαν μέσα στον φόβο και στη σιωπή. Η δι­κα­στι­κή δια­δι­κα­σία σί­γου­ρα δεν απο­τε­λεί κά­θαρ­ση.

Στη Ρόδο δεν υπάρ­χει μη­χα­νι­σμός που να πα­ρα­κο­λου­θεί και να υπο­στη­ρί­ζει συ­στη­μα­τι­κά τα παι­διά-θύ­μα­τα μετά την απο­κά­λυ­ψη μιας τέ­τοιας υπό­θε­σης. Οι κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σί­ες ενερ­γο­ποιού­νται κατά βάση όταν υπάρ­χει ει­σαγ­γε­λι­κή πα­ραγ­γε­λία ή επί­ση­μη ανα­φο­ρά, και η εμπλο­κή τους στα­μα­τά συχνά στα πρώτα στά­δια της διε­ρεύ­νη­σης. Από εκεί και πέρα, τα παι­διά χρειά­ζο­νται στή­ρι­ξη, αλλά δεν υπάρ­χει θε­σμο­θε­τη­μέ­νος τρό­πος να τη λά­βουν μα­κρο­πρό­θε­σμα.

Η ψυ­χο­λο­γι­κή απο­κα­τά­στα­ση ενός παι­διού που έχει υπο­στεί σε­ξουα­λι­κή κα­κο­ποί­η­ση είναι εύ­θραυ­στη, απαι­τεί πο­λυ­ε­τή ψυ­χο­θε­ρα­πεία και υπο­στη­ρι­κτι­κό πλαί­σιο. Δεν αφορά μόνο τη θε­ρα­πεία του τραύ­μα­τος. Αφορά την εμπι­στο­σύ­νη, την αί­σθη­ση ασφά­λειας, την επαφή με τον εαυτό τους και με τους άλ­λους. Χρειά­ζε­ται χρό­νος, συ­νέ­πεια και ένα στα­θε­ρό υπο­στη­ρι­κτι­κό πε­ρι­βάλ­λον. Όταν αυτό λεί­πει, το παιδί κιν­δυ­νεύ­ει να πα­ρα­μεί­νει εγκλω­βι­σμέ­νο σε μια εμπει­ρία που δεν τε­λειώ­νει ποτέ όταν ο δρά­στης τι­μω­ρη­θεί.

Αυτή τη στιγ­μή, με τις απα­νω­τές απο­κα­λύ­ψεις η κοι­νω­νία βρί­σκε­ται σε σοκ. Το ζη­τού­με­νο είναι να εί­μα­στε πιο έτοι­μοι και πιο εκ­παι­δευ­μέ­νοι σε τέ­τοια φαι­νό­με­να που δυ­στυ­χώς δεν θα είναι τα τε­λευ­ταία.

Η ύπαρ­ξη ενός δι­κτύ­ου προ­στα­σί­ας με επαγ­γελ­μα­τί­ες ει­δι­κούς, με­θο­δι­κό­τη­τα και μα­κρο­χρό­νια πα­ρα­κο­λού­θη­ση είναι στοι­χειώ­δης υπο­χρέ­ω­ση ενός κρά­τους δι­καί­ου. Και αυτή η υπο­χρέ­ω­ση δεν μπο­ρεί να ικα­νο­ποιεί­ται μόνο όταν υπάρ­χει δη­μό­σια πίεση.

Η κοι­νω­νία της Ρόδου, όπως και κάθε το­πι­κή κοι­νω­νία, οφεί­λει να στα­θεί στο πλάι των παι­διών που βί­ω­σαν κα­κο­ποί­η­ση. Να τα ακού­σει, να τα προ­στα­τεύ­σει, να μην αφή­σει αυτά τα παι­διά να ση­κώ­σουν μόνα τους το βάρος.

Η πρό­λη­ψη ωστό­σο δεν ξε­κι­νά όταν φτά­σει μία υπό­θε­ση στη Δι­καιο­σύ­νη.

Ξε­κι­νά νω­ρί­τε­ρα, με την εκ­παί­δευ­ση των ενη­λί­κων που βρί­σκο­νται κα­θη­με­ρι­νά δίπλα σε παι­διά, με την ενη­μέ­ρω­ση των ίδιων των παι­διών για τα δι­καιώ­μα­τά τους, με δια­δι­κα­σί­ες που επι­τρέ­πουν σε ένα παιδί να μι­λή­σει χωρίς φόβο και χωρίς ντρο­πή. Όσο η κοι­νω­νία δεν γνω­ρί­ζει πώς να ανα­γνω­ρί­ζει τη βία και πού να απευ­θυν­θεί όταν τη δια­κρί­νει, η σιωπή θα προη­γεί­ται της απο­κά­λυ­ψης.

Ο ρόλος του σχο­λεί­ου σε αυτή τη δια­δι­κα­σία είναι κα­θο­ρι­στι­κός. Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί συχνά είναι οι πρώ­τοι που βλέ­πουν αλ­λα­γές στη συ­μπε­ρι­φο­ρά ενός παι­διού, αλλά δεν έχουν πάντα τα ερ­γα­λεία να προ­χω­ρή­σουν. Χρειά­ζο­νται ενη­μέ­ρω­ση, υπο­στή­ρι­ξη και σα­φείς οδη­γί­ες για το πώς να αντι­δρά­σουν σε πε­ρι­πτώ­σεις που έχουν υπο­ψί­ες. Το σχο­λείο μπο­ρεί και πρέ­πει να είναι μέρος ενός δι­κτύ­ου προ­στα­σί­ας με δια­κρι­τι­κό­τη­τα, με επί­γνω­ση και κυ­ρί­ως με στα­θε­ρή πα­ρου­σία.

Τα παι­διά που υφί­στα­νται τέ­τοια βία, ιδιαί­τε­ρα σε πε­ρι­βάλ­λον όπου υπο­τί­θε­ται ότι είναι ασφα­λή, βιώ­νουν έναν τύπο τραύ­μα­τος που είναι ταυ­τό­χρο­να ψυ­χι­κό, κοι­νω­νι­κό και υπαρ­ξια­κό. Η κα­κο­ποί­η­ση δεν αφορά μόνο την πράξη, αλλά και τη διά­λυ­ση κάθε έν­νοιας εμπι­στο­σύ­νης προς τους ενή­λι­κες και το πε­ρι­βάλ­λον τους.

Η κα­κο­ποί­η­ση αφή­νει μα­κρο­χρό­νια ση­μά­δια, που χωρίς κα­τάλ­λη­λη υπο­στή­ρι­ξη δια­μορ­φώ­νουν τη με­τέ­πει­τα ταυ­τό­τη­τα και τις σχέ­σεις των παι­διών.

Η απου­σία στα­θε­ρού πλαι­σί­ου ψυ­χο­κοι­νω­νι­κής φρο­ντί­δας οδη­γεί συχνά σε ανα­κύ­κλω­ση της βίας, εσω­τε­ρί­κευ­ση του τραύ­μα­τος, απο­μό­νω­ση και σιω­πη­λή από­συρ­ση με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται για τη με­τέ­πει­τα πο­ρεία του παι­διού και την πο­ρεία της ενή­λι­κης ζωής του.

Ευ­τυ­χώς οι κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σί­ες της Ρόδου, στον βαθμό που έχουν αρ­μο­διό­τη­τα και με τα μέσα που δια­θέ­τουν, αντα­πο­κρί­νο­νται με σο­βα­ρό­τη­τα, εν­συ­ναί­σθη­ση και επαγ­γελ­μα­τι­σμό στις πε­ρι­πτώ­σεις που κα­λού­νται να χει­ρι­στούν. Η στή­ρι­ξή τους είναι κα­θο­ρι­στι­κή, ιδίως στην πρώτη φάση μιας κα­ταγ­γε­λί­ας.

Ωστό­σο, το πρό­βλη­μα δεν είναι η ποιό­τη­τα της δου­λειάς τους η οποία δεν αμ­φι­σβη­τεί­ται, αλλά η έλ­λει­ψη ενός στα­θε­ρού και ολο­κλη­ρω­μέ­νου θε­σμι­κού πλαι­σί­ου που να τους επι­τρέ­πει να πα­ρα­κο­λου­θούν κάθε παιδί που έχει βιώ­σει κα­κο­ποί­η­ση, σε βάθος χρό­νου και σε στα­θε­ρή βάση.