Θεματοφύλακας της μνήμης και της ιστορίας της Ρόδου

Πάνε πολλά χρόνια, ήταν κάποια στιγμή μετά την απε­λευ­θέ­ρωση της Ρόδου, όταν στη νομαρ­χία γίνο­νταν εργα­σίες. Ενα δωμάτιο έπρεπε να αδειά­σει εντελώς για να γίνει γραφείο. Δεκάδες κουτιά με έγγραφα πετά­χτη­καν στον δρόμο. Ηταν ανάμεσα σε αυτά τα χαρτιά, που ο κ. Σταύρος Γεωρ­γαλ­λί­δης είχε βρει έναν μεγάλο «θησαυρό».

Δύο επίσημα έγγραφα του 1944 με τα ονόματα των Εβραίων Ροδιτών στους οποίους το τουρ­κικό προ­ξε­νείο έδωσε την τουρ­κική υπη­κο­ό­τητα και έτσι κατά­φε­ραν να δια­σω­θούν από τους Γερ­μα­νούς. «Ανα­χώ­ρη­σαν βράδυ με βάρκες από την ξύλινη προ­βλήτα των Κρη­τι­κών για τα απέ­να­ντι τουρ­κικά παράλια. Οι υπό­λοι­ποι αιχ­μα­λω­τί­στη­καν σε στρα­τό­πεδα συγκέ­ντρω­σης του νησιού. Μετέ­πειτα μετα­φέρ­θη­καν με πλοία στα γερ­μα­νικά στρα­τό­πεδα χωρίς γυρισμό. Αυτοί που κατόρ­θω­σαν και σώθηκαν, μετά την απε­λευ­θέ­ρωση, ξανα­γύ­ρι­σαν στο Ρόδο και διεκ­δί­κη­σαν στο ακέραιο τις περιου­σίες τους», έγραψε ο κ. Γεωρ­γαλ­λί­δης, όταν πρό­σφατα ανέβασε τα δύο σπάνια έγγραφα στη σελίδα που δια­τη­ρεί στο Facebook «Η Ρόδος του Χτες», έχοντας προ­σελ­κύ­σει πάνω από 8.000 ακό­λου­θους.

«Εδώ στη Ρόδο, ό,τι είναι άχρηστο το πετάμε» λέει στην «Κ» ο ίδιος, με τον καημό εκείνου που από μικρό παιδί είχε έρωτα με τις «παλια­τσα­ρίες». «Από έξι χρόνων όπου έβλεπα παλιές καρτ-ποστάλ και φωτο­γρα­φίες, τις μάζευα». Είχε το γονίδιο. Ο πατέρας του δια­τη­ρούσε μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες βιβλιο­θή­κες στη Ρόδο, με αμέ­τρη­τους τίτλους βιβλίων, έχοντας συγ­γρά­ψει μια 12τομη Ιστορία των Δωδε­κα­νή­σων. Δεν εκδό­θηκε ποτέ, αλλά υπήρξε πολύ­τιμη παρα­κα­τα­θήκη για τον γιο. Στα 64 του σήμερα ο Σταύρος Γεωρ­γαλ­λί­δης έχει μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες συλ­λο­γές με φωτο­γρα­φίες, καρτ-ποστάλ και γκρα­βού­ρες στα Δωδε­κά­νησα. «Μπορώ να πω ότι η συλλογή μου ώς το ’50 είναι τελειο­ποι­η­μένη, είναι όλα στο αρχείο μου». Σε αυτόν προ­στρέ­χουν μετα­πτυ­χια­κοί φοι­τη­τές για τις εργα­σίες τους, την πόρτα του χτυπούν συγ­γρα­φείς και επι­με­λη­τές εκθέ­σεων. Πριν από λίγες ημέρες, ο Πολι­τι­στι­κός Σύλ­λο­γος Παστί­δας Ρόδου «Καμάρι» τού απέ­νειμε τιμη­τική πλακέτα, καθώς ο ιστο­ρι­κός ερευ­νη­τής και συλ­λέ­κτης είχε «ντύσει» σχεδόν το 50% του «Παρα­δο­σια­κού & Λαο­γρα­φι­κού Σπιτιού Παστί­δας», με υφαντά, νάκες όπου έβαζαν οι μανάδες τα μωρά, που­κά­μισα, φορέ­ματα, φορε­σιές, όλα από την προ­σω­πική του συλλογή. Δεν είναι του γούστου του αυτά, οι εκδη­λώ­σεις, οι βρα­βεύ­σεις («με χίλια βάσανα, πήγα»), αλλά οι τοπικοί άρχο­ντες τον έχουν πάρει λίγο από φόβο. Στην παρα­μι­κρή «ατα­σθα­λία» τους, ο Γεωρ­γαλ­λί­δης τους στέλνει τη σχετική φωτο­γρα­φία. «“Ορίστε τι έλεγες τότε” τους γράφω. Δεν υπάρχει άνθρω­πος που να έχει ξεφύγει από τον φακό. Εμένα δεν με ενδια­φέ­ρουν οι παρα­τά­ξεις, πάνω απ’ όλα είναι ο τόπος μου».

Οταν στο Facebook ανε­βά­ζει παλιές φωτο­γρα­φίες, δέχεται μηνύ­ματα από όλον τον κόσμο. Ανάμεσα στους φίλους της σελίδας είναι και πολλοί ξενι­τε­μέ­νοι Ροδίτες. «Ο παππούς μου!» θα του γράψει κάποιος, «η θεία μου!» κάποιος άλλος. Η Ρόδος, λέει ο ίδιος, έχει πλούσιο υλικό, γιατί είναι ένας τόπος που έχει περάσει από σαράντα κύματα. «Κάθε σημείο της έχει φωτο­γρα­φη­θεί σε 15 δια­φο­ρε­τι­κές περιό­δους. Υπάρχει για παρά­δειγμα το Ενυ­δρείο πριν φτια­χτεί, επί τουρ­κο­κρα­τίας, επί ιτα­λο­κρα­τίας, όταν χτί­στηκε, μέχρι πώς είναι τώρα».

Είναι καμιά φορά πικρό να ανα­μο­χλεύ­εις την ιστορία. Η εβραϊκή κοι­νό­τητα ήταν πάντοτε ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της Ρόδου. Επί πολλά χρόνια στην Παλιά Πόλη συνυ­πήρ­χαν η εβραϊκή συνοι­κία, η τουρ­κική, η ορθό­δοξη, ενώ λει­τουρ­γούσε και συνα­γωγή. Οταν ξέσπασε ο πόλεμος, πολλοί Εβραίοι έπιασαν τους γεί­το­νές τους και τους έδωσαν λίρες και χρυσά να τα φυλά­ξουν έως ότου γυρί­σουν. Οι περισ­σό­τε­ροι δεν επέ­στρε­ψαν. Μέχρι σήμερα, οι παλια­τζή­δες ανα­κα­λύ­πτουν χρυσά νομί­σματα σε παλιά σιδε­ρέ­νια κρε­βά­τια. Οι πιο πλού­σιοι της κοι­νό­τη­τας, τρα­πε­ζί­τες, γαιο­κτή­μο­νες, κατόρ­θω­σαν να στεί­λουν στην Τουρκία τα χρήματά τους και απευ­θύν­θη­καν στο τουρ­κικό προ­ξε­νείο να αλλά­ξουν υπη­κο­ό­τητα. Εφυγαν με βάρκες και τουρ­κικά ονόματα. Ο κ. Γεωρ­γαλ­λί­δης λέει ότι το προ­ξε­νείο δωρο­δο­κή­θηκε αδρά. Αλλοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι ο πρό­ξε­νος υπήρξε μεγάλος ανθρω­πι­στής. Πάντως, οι άνθρω­ποι γλί­τω­σαν και το ’47 πολλοί επέ­στρε­ψαν για πάντα στη Ρόδο.