Το «τελευταίο αντίο» στο Μάνο Ελευθερίου

Πλήθος κόσμου συγκε­ντρώ­θηκε το μεση­μέρι της Τρίτης στο Α’ Νεκρο­τα­φείο για να απευ­θύ­νει τον ύστατο χαι­ρε­τι­σμό στον Μάνο Ελευ­θε­ρίου. Ποιητές, πεζο­γρά­φοι, συν­θέ­τες, τρα­γου­δι­στές, ηθο­ποιοί και εκπρό­σω­ποι της κυβέρ­νη­σης και του πολι­τι­κού κόσμου ήταν παρό­ντες στην πολι­τική κηδεία τού εκλι­πό­ντος, ο οποίος δια­κρί­θηκε ως στι­χουρ­γός, ποιητής, μυθι­στο­ριο­γρά­φος, ιστο­ρι­κός της Σύρου και του μου­σι­κού θεάτρου της, συλ­λέ­κτης, ζωγρά­φος, δημιουρ­γός λευ­κω­μά­των και κολάζ, αλλά και ως συγ­γρα­φέας παι­δι­κών βιβλίων.

«Η ελλη­νική γλώσσα με τις ομη­ρι­κές της ρίζες είναι ένα υφάδι πάνω στο οποίο δούλεψε επίμονα ο Μάνος Ελευ­θε­ρίου, ένα υφάδι πάνω στο οποίο κέντησε πολύ­τιμα πετρά­δια» ανέφερε στον επι­κή­δειο που εκφώ­νησε η υπουρ­γός Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού, Λυδία Κονιόρ­δου. «Ο Μάνος Ελευ­θε­ρίου έκανε έτσι ώστε να συνα­ντη­θούν στο τρα­γούδι από τη μια πλευρά ο έντε­χνος δημιουρ­γός και από την άλλη ο λαϊκός μάστο­ρας. Και μας επέ­τρεψε, μέσα από την οικειό­τητα και την αυθε­ντι­κό­τητα των δημιουρ­γη­μά­των του, να παρα­κο­λου­θή­σουμε την ποίησή του, που είναι ποίηση έκτατης ανάγκης με την περή­φανη ελλη­νι­κό­τητά της και την ικα­νό­τητά της να περνά από το ατομικό στο συλ­λο­γικό. Οι επό­με­νες γενιές θα τρα­γου­δούν τα τρα­γού­δια του Μάνου χωρίς, ίσως, να ξέρουν το όνομά του. Αλλά αυτή είναι η μοίρα της λαϊκής τέχνης: Να λει­τουρ­γεί σαν συλ­λο­γική μνήμη» πρό­σθεσε.

«Έζησε ανάμεσα στους φτωχούς σαν πλού­σιος» παρα­τή­ρησε για τον Μάνο Ελευ­θε­ρίου ο στι­χουρ­γός και σκη­νο­θέ­της Θοδωρής Γκόνης. «Σε έναν τόπο που προ­τι­μάει να κατε­βά­ζει παρά να ανε­βά­ζει, ο Ελευ­θε­ρίου έδειξε πως έχουν σημασία και οι λιγό­τερο αστρα­φτε­ροί άνθρω­ποι, πως τέτοιοι άνθρω­ποι μπορούν να αφήσουν τη δική τους λάμψη. Όσο για τον ίδιο, γνώριζε το πώς να χορ­ταί­νει, αλλά και το πώς να πεινά» συμπλή­ρωσε.

«Έφυγε όταν όλα έδει­χναν πως είχαν αρχίσει να πηγαί­νουν καλά» σημεί­ωσε ο ποιητής και κρι­τι­κός λογο­τε­χνίας Θανάσης Νιάρχος και τόνισε: «Τον δια­κα­τείχε ένα αίσθημα νοι­κο­κυ­ρο­σύ­νης στην καθη­με­ρινή του ζωή ενώ σε ό,τι είχε να κάνει με την καλ­λι­τε­χνική του δουλειά ήταν βαθιά αναρ­χι­κός. Ήταν ένα θαύμα παρα­γω­γι­κό­τη­τας και κατά­φερε να συνε­νώ­σει μορφές περι­θω­ρια­κές ή περι­φε­ρεια­κές με μεγάλες, κεντρι­κές προ­σω­πι­κό­τη­τες».

«Ο Μάνος έφυγε γιατί το είχε προ­γραμ­μα­τί­σει να φύγει. Δεν φοβόταν τον θάνατο, αλλά απε­χθα­νό­ταν την αρρώ­στια» είπε ο καρ­διο­χει­ρουρ­γός και προ­σω­πι­κός γιατρός του εκλι­πό­ντος Σωτήρης Πράπας.

Τέλος, κλεί­νο­ντας τους απο­χαι­ρε­τι­στή­ριους λόγους, ο δήμαρ­χος Σύρου, Γιώργος Μαρα­γκός, μίλησε για την πολύ­χρονη προ­σφορά του Μάνου Ελευ­θε­ρίου στο νησί, τον γενέ­θλιο τόπο του, μέσα από την παρα­γωγή λευ­κω­μά­των και ιστο­ρι­κών εκδό­σεων, όπως και με τις πλού­σιες δωρεές του σε βιβλία.

Στεφάνι έστει­λαν μεταξύ άλλων ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλέξης Τσίπρας, ο πρό­ε­δρος της Βουλής, Νίκος Βούτσης, ο δήμαρ­χος Αθη­ναίων, Γιώργος Καμίνης και άλλοι.

Από τον πολι­τικό κόσμο το «παρών» έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού, Κων­στα­ντί­νος Στρατής, ο υφυ­πουρ­γός Οικο­νο­μίας και Ανά­πτυ­ξης, Στέρ­γιος Πιτσιόρ­λας, οι πρώην υπουρ­γοί, Αρι­στεί­δης Μπαλτάς, Ευάγ­γε­λος Βενι­ζέ­λος, Κώστας Λαλιώ­της και Γιώργος Λιάνης και ο βου­λευ­τής Σπύρος Λυκού­δης. Από τους λογο­τε­χνι­κούς κύκλους παρό­ντες ήταν οι ποιητές Τίτος Πατρί­κιος, Δημή­τρης Καλο­κύ­ρης, Γιώργος Μαρ­κό­που­λος, Χρι­στό­φο­ρος Λιο­ντά­κης, Γιώργος Χου­λιά­ρας, Πάνος Κυπα­ρίσ­σης, Στρατής Πασχά­λης και Γιάννης Τζα­νε­τά­κης, οι πεζο­γρά­φοι Αχιλ­λέας Κυρια­κί­δης, Γιώργος Συμπάρ­δης, Ιωάννα Καρυ­στιάνη, Μαρία Ευστα­θιάδη, Κώστας Ακρίβος, Νίκος Δαβ­βέ­τας και Χρήστος Χωμε­νί­δης και ο εκδότης Νώντας Παπα­γε­ωρ­γίου. Παρό­ντες ήταν, επίσης, οι ηθο­ποιοί Γκέλυ Μαυ­ρο­πού­λου, Βασίλης Παπα­βα­σι­λείου και Στέλιος Μάινας, ενώ από τον κόσμο της μου­σι­κής και του τρα­γου­διού παρα­βρέ­θη­καν οι Θάνος Μικρού­τσι­κος, Χρήστος Λεοντής, Λαυ­ρέ­ντης Μαχαι­ρί­τσας, Νότης Μαυ­ρου­δής, Μιχάλης Τερζής και Κώστας Θωμα­ΐ­δης.

Δηλώ­σεις στους δημο­σιο­γρά­φους έκαναν, μεταξύ άλλων, οι μου­σι­κο­συν­θέ­τες Νότης Μαυ­ρου­δής και Χρήστος Λεοντής, ο γγ του ΚΚΕ Δημή­τρης Κου­τσού­μπας, ο δημο­σιο­γρά­φος και στι­χουρ­γός ‘Αρης Δαβα­ρά­κης.

Δημή­τρης Κου­τσού­μπας: Είναι δύσκολη μέρα η σημε­ρινή. Ο Μάνος Ελευ­θε­ρίου όμως ζει και θα ζει στις καρδιές μας, στις ζωές μας, μέσα από τους στίχους του και την ποίησή του. Και όχι μόνο για τις σημε­ρι­νές γενιές που τον γνω­ρί­σαμε και τον τρα­γου­δή­σαμε, αλλά και για τις επό­με­νες, τα παιδιά και τα εγγόνια μας.

Νότης Μαυ­ρου­δής: Τι να πεις για τον Μάνο. Τα έχουμε πει τόσες φορές. Ήταν ένας άνθρω­πος τόσο ευχά­ρι­στος στη ζωή μας. Θα έλεγα ότι αντι­κα­τέ­στησε τον Νίκο Γκάτσο, χωρίς αυτό να σημαί­νει ότι τα τρα­γού­δια του Γκάτσου ξεχά­στη­καν. Απλώς με την παρου­σία του Μάνου συμπλη­ρώ­θηκε ένα αντί­στοιχο πνεύμα. Η τύχη το έφερε και οι μέρες αυτές είναι πάρα πολύ θλι­βε­ρές γιατί σας μιλάω μετά τις πυρ­κα­γιές και η στε­νο­χώ­ρια είναι γενι­κό­τερη. Η στε­νο­χώ­ρια ξεκί­νησε για τον Μάνο και κατέ­ληξε να θρη­νούμε ένα σωρό ανθρώ­πους, πολίτες που κάηκαν ζωντα­νοί. Δεν θα το ήθελε αυτό ο Μάνος. Αν ήξερε ότι συν­δυά­ζε­ται η μία κηδεία με τις άλλες, θα ανέβαλε ο ίδιος την κηδεία του. Μόνο θλίψη μπο­ρούμε να εκφρά­σουμε, ιδιαί­τερα εμείς οι άνθρω­ποι που φτιά­χνουμε τρα­γού­δια δεν μπο­ρούμε να τον ξεχά­σουμε ποτέ. Είναι μέσα στις καρδιές και στο πνεύμα του ελλη­νι­κού λαού.

Χρήστος Λεοντής: Το μόνο που έχω να πω είναι να θυμη­θούμε το πρώτο τρα­γούδι του Μάνου και το πρώτο τρα­γούδι το δικό μου «Το σπίτι γέμισε με λύπη και με σταχτί πικρό καπνό». Είναι ίσως η πιο κατάλ­ληλη στιγμή για να το πει κανείς. Θα τον θυμό­μα­στε και κυρίως το έργο του.

‘Αρης Δαβα­ρά­κης: Είμαστε εδώ για την πολι­τική κηδεία του Μάνου Ελευ­θε­ρίου, ενός κορυ­φαίου στι­χουρ­γού, ποιητή της ζωής και παρα­δείγ­μα­τος, καθώς ήταν ένας άνθρω­πος – παρά­δειγμα για όλους μας, σεμνός, αγα­πη­τός, με χιούμορ. Καλό του ταξίδι και τα τρα­γού­δια του θα είναι πάντα εδώ και θα μας συντρο­φεύ­ουν.