«Νέο» λύκειο, εθνικό απολυτήριο και δέσμες-Το νέο εξεταστικό για ΑΕΙ

Αλλά­ζουν άρδην οι δύο τελευ­ταίες τάξεις του λυκείου, καθιε­ρώ­νο­νται το εθνικό απο­λυ­τή­ριο καθώς και η ελεύ­θερη πρό­σβαση των απο­φοί­των λυκείου σε μικρό αριθμό σχολών ΑΕΙ χαμηλής ζήτησης. Αυτές είναι οι τρεις βασικές αλλαγές του κυο­φο­ρού­με­νου νέου συστή­μα­τος πρό­σβα­σης στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση. Βεβαίως, υπάρχει μία σταθερά που «κλη­ρο­δο­τεί­ται» από το ισχύον σύστημα, και η οποία δεν αλλάζει παρά τα συνεχή σενάρια. Τα υπο­χρε­ω­τι­κώς εξε­τα­ζό­μενα μαθή­ματα θα παρα­μεί­νουν τέσσερα, όπως ισχύει σήμερα. Ετσι, το υπουρ­γείο Παι­δείας θα προ­τεί­νει ουσια­στικά την επα­να­φορά του μακρο­βιό­τε­ρου εξε­τα­στι­κού συστή­μα­τος μετα­πο­λι­τευ­τικά, των δεσμών. Οι δέσμες καθιε­ρώ­θη­καν επί ΠΑΣΟΚ το 1983 και εφαρ­μό­στη­καν έως και το 1999. Ο υπουρ­γός Παι­δείας κ. Κώστας Γαβρό­γλου έχει δηλώσει ότι η πρόταση για τη νέα δομή του λυκείου και το εξε­τα­στικό σύστημα θα παρου­σια­στεί στα τέλη του μηνός. Η τελική πρόταση θα έχει την έγκριση του συν­δι­κα­λι­στι­κού τομέα του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος μέχρι τώρα ουκ ολίγες φορές φέρεται να έβαλε βέτο στα σχέδια του κ. Γαβρό­γλου για το εξε­τα­στικό. Ο χρόνος δημο­σιο­ποί­η­σης της πρό­τα­σης θα ορι­στι­κο­ποι­η­θεί από την συνά­ντηση που θα έχει ο κ. Γαβρό­γλου με τον πρω­θυ­πουργό κ. Αλέξη Τσίπρα τις προ­σε­χείς ημέρες.

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», η ηγεσία του υπουρ­γείου θα εστιά­σει στις δομικές αλλαγές στη Β΄ και τη Γ΄ Λυκείου. Σχέδιο στο οποίο ο κ. Γαβρό­γλου δίνει ιδιαί­τερο βάρος, και δικαίως καθώς το λύκειο έχει χάσει τη μορ­φω­τική αξία, κάνο­ντας ωστόσο το πολι­τικό λάθος, όπως παρα­δέ­χο­νται πολλοί και εντός ΣΥΡΙΖΑ, να το συν­δέ­σει με τις αλλαγές στο εξε­τα­στικό. Συγκε­κρι­μένα, με βάση τον σχε­δια­σμό:

Στη Γ΄ Λυκείου θα διευ­ρυν­θούν οι ώρες διδα­σκα­λίας των μαθη­μά­των στα οποία οι μαθητές θα εξε­τά­ζο­νται για να εισα­χθούν στα ΑΕΙ. Προ­κρί­νε­ται η εξάωρη διδα­σκα­λία τους την εβδο­μάδα, ωστόσο για λόγους ισορ­ρο­πιών μεταξύ των μαθη­μά­των γενικής παι­δείας και των ειδι­κο­τή­των καθη­γη­τών που θα τα διδά­ξουν, εξε­τά­ζε­ται και το σενάριο της πεντά­ω­ρης διδα­σκα­λίας των πανελ­λα­δι­κώς εξε­τα­ζό­με­νων μαθη­μά­των.

Το ανα­λυ­τικό πρό­γραμμα της Γ΄ Λυκείου θα συμπλη­ρώ­νε­ται από τα Θρη­σκευ­τικά, τη Γυμνα­στική, ένα μάθημα εργα­σιών στο πλαίσιο της μαθη­τι­κής κοι­νό­τη­τας, ώστε να ενι­σχύ­ε­ται η συνερ­γα­τι­κό­τητα των μαθητών. Επίσης, μερίδα εκπαι­δευ­τι­κών φέρεται να ζητεί να προ­στε­θεί η Ιστορία.

Οι υπο­ψή­φιοι για την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση θα εξε­τά­ζο­νται υπο­χρε­ω­τικά σε 4 μαθή­ματα, ενώ θα έχουν και τη δυνα­τό­τητα να εξε­τα­σθούν σε ένα επι­πλέον μάθημα, ώστε να μπορούν να διεκ­δι­κή­σουν τις θέσεις σε σχολές και ενός δεύ­τε­ρου επι­στη­μο­νι­κού πεδίου. Τα εξε­τα­ζό­μενα μαθή­ματα θα είναι τα ίδια με το σημε­ρινό σύστημα, όπως αυτά προσ­διο­ρί­ζο­νται από την κατεύ­θυνση των υπο­ψη­φίων (Αρχαία, Ιστορία, Λατι­νικά, Φυσική, Βιο­λο­γία, Μαθη­μα­τικά κ.ο.κ.)

Οπως προ­κύ­πτει, το σύστημα των κρί­σι­μων εξε­τά­σεων δεν θα αλλάξει και αυτό διευ­κο­λύ­νει την ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας να προ­τεί­νει οι αλλαγές να εφαρ­μο­στούν από τους μαθητές που θα φοι­τή­σουν στη Β΄ Λυκείου τον προσεχή Σεπτέμ­βριο και όχι από εκεί­νους της επό­με­νης Α΄ Λυκείου. Και αυτό παρότι είθι­σται έως τώρα οι όποιες αλλαγές στο εξε­τα­στικό να εφαρ­μό­ζο­νται τρία χρόνια μετά την ανα­κοί­νωσή τους, ώστε να είναι ενή­με­ροι οι μαθητές (και οι γονείς τους) από την Α΄ Λυκείου.

Οι εξε­τά­σεις στα 4 μαθή­ματα θα είναι κεντρικά οργα­νω­μέ­νες ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται το αδιά­βλητο, ωστόσο στην προ­σπά­θεια να αμβλυν­θεί το άγχος των υπο­ψη­φίων θα οργα­νώ­νο­νται ενδο­σχο­λικά. Το ίδιο άλλωστε ίσχυε κατά την εφαρ­μογή των δεσμών, όπου μετρούσε και ο βαθμός του απο­λυ­τη­ρίου.

Κρίσιμο στοι­χείο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα απο­κτούν οι μαθητές της Γ΄ Λυκείου το εθνικό απο­λυ­τή­ριο. Για το απο­λυ­τή­ριο θα μετρούν και οι επι­δό­σεις στα τέσσερα (ή πέντε, ανάλογα με την επιλογή του μαθητή) εξε­τα­ζό­μενα μαθή­ματα, και σε πολύ μικρό­τερο ποσοστό οι επι­δό­σεις των μαθητών στα ενδο­σχο­λικά μαθή­ματα. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουρ­γείο προ­σπα­θεί να λύσει τον γρίφο της δια­σφά­λι­σης του αδιά­βλη­του των βαθμών των καθη­γη­τών της τάξης. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι κατά το σύστημα των δεσμών, όταν για την εισα­γωγή μετρού­σαν και οι βαθμοί των τάξεων του λυκείου, η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των μαθητών αρί­στευε στα μαθή­ματα, καθώς οι καθη­γη­τές –και υπό την πίεση των γονέων– δεν βαθ­μο­λο­γού­σαν αντι­κει­με­νικά και ήταν σαφώς πολύ επιει­κείς με τους μαθητές.

Οι από­φοι­τοι θα έχουν τη δυνα­τό­τητα να εισα­χθούν μόνο με το εθνικό απο­λυ­τή­ριό τους σε κάποιες σχολές, περιο­ρι­σμέ­νης ζήτησης. Βέβαια, θα έχουν περάσει το «φίλτρο» των εξε­τά­σεων στα τέσσερα κρίσιμα μαθή­ματα ανά επι­στη­μο­νικό πεδίο.

Στον αντί­ποδα, πάντως, και με το νέο σύστημα δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται η πρα­κτική των υπο­ψη­φίων να εξα­ντλούν τον αριθμό των επι­λο­γών που δικαιού­νται. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως, ο ίδιος ο Εθνικός Οργα­νι­σμός Εξε­τά­σεων –υπό το θεσμικό πλαίσιο της ανε­ξάρ­τη­της αρχής που είναι– επι­ση­μαί­νει σε τελευ­ταία έκθεσή του ότι «σημα­ντικό ρόλο στο εξε­τα­στικό σύστημα φαί­νε­ται να δια­δρα­μα­τί­ζουν και οι γονείς, οι καθη­γη­τές αλλά και οι ιδιο­κτή­τες και το προ­σω­πικό των ιδιω­τι­κών φρο­ντι­στη­ρίων. Επι­κρα­τεί, επίσης, η εντύ­πωση ότι σημα­ντι­κός αριθμός φοι­τη­τών εισά­γε­ται σε τμήματα που δεν κατεί­χαν ψηλή θέση στη σειρά των προ­τι­μή­σεών τους. Το σίγουρο είναι ότι το παλιό όνειρο της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας “μια θέση στο πανε­πι­στή­μιο για όλους” προ­κα­λεί σήμερα ερω­τή­ματα».

Στόχος της ηγεσίας του υπουρ­γείου Παι­δείας είναι, εύλογα, με την πρότασή της να μην προ­κα­λέ­σει αντι­δρά­σεις όπως συνέβη με τη διπλή εξε­τα­στική που προ­έ­βλεπε η αρχική πρόταση του Ινστι­τού­του Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής (ΙΕΠ) που παρου­σιά­στηκε πέρυσι τέτοια εποχή. Η ΟΛΜΕ, βέβαια, δια­φω­νεί με την όποια «φρο­ντι­στη­ριο­ποί­ηση» της Γ΄ Λυκείου όπως αυτή θα ενι­σχυ­θεί με την εισα­γωγή πολύ­ω­ρης (5ωρης ή 6ωρης) διδα­σκα­λίας σε ορι­σμένα γνω­στικά αντι­κεί­μενα και με τον συνα­κό­λουθο εξο­στρα­κι­σμό πολλών άλλων βασικών γνω­στι­κών αντι­κει­μέ­νων. Η ΟΛΜΕ ζητεί «το κύριο βάρος των όποιων αλλαγών πρέπει να δοθεί στο περιε­χό­μενο του λυκείου, δηλαδή στα ανα­λυ­τικά προ­γράμ­ματα, στον εξορ­θο­λο­γι­σμό της διδα­κτέας ύλης, στον εκσυγ­χρο­νι­σμό των μεθόδων διδασκαλίας-εξέτασης και στην ανα­βάθ­μιση της γενικής παι­δείας».

Ακόμη κι έτσι πάντως, θεω­ρεί­ται δύσκολο να υπάρ­ξουν εκτε­τα­μέ­νες αντι­δρά­σεις αφού το υπουρ­γείο Παι­δείας, ασχέτως πώς θα το παρου­σιά­σει επι­κοι­νω­νιακά, επι­στρέ­φει σε μία μορφή του συστή­μα­τος των δεσμών. Ενα σύστημα οι παραλ­λα­γές του οποίου έχουν δοκι­μα­στεί και από τον μηχα­νι­σμό του υπουρ­γείου Παι­δείας και από τα φρο­ντι­στή­ρια και από όσους καθη­γη­τές επι­δί­δο­νται σε ιδιαί­τερα μαθή­ματα…

Περι­μέ­νο­ντας τη μεγάλη μεταρ­ρύθ­μιση

Πέρυσι στις 9 Μαΐου στο υπουρ­γείο Παι­δείας αλλά και ακριβώς τέσ­σε­ρις μήνες αργό­τερα, στις 9 Σεπτεμ­βρίου στη ΔΕΘ, ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλέξης Τσίπρας είχε ανα­φέ­ρει ότι «στην εκπαί­δευση η μεγάλη μεταρ­ρύθ­μιση θα είναι η ριζική ανα­βάθ­μιση του ρόλου του λυκείου, και ο τρόπος πρό­σβα­σης στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση». Ωστόσο, η πρόταση που παρου­σί­ασε πέρυσι το Ινστι­τούτο Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής (ΙΕΠ) του υπ. Παι­δείας συνά­ντησε σφοδρές αντι­δρά­σεις τόσο από μερίδα του ΣΥΡΙΖΑ όσο και από τις ενώσεις των εκπαι­δευ­τι­κών ειδι­κο­τή­των, οι οποίοι –βάσει της πρό­τα­σης– θα χάσουν ώρες διδα­σκα­λίας και άρα θα πλε­ο­νά­ζουν.

Ετσι, ένα χρόνο μετά η πρόταση του ΙΕΠ έχει απο­δο­μη­θεί και ο κ. Γαβρό­γλου έχει μετριά­σει τις προσ­δο­κίες ως προς την περί­φημη εξαγ­γε­λία περί ελεύ­θε­ρης πρό­σβα­σης. Παρ’ όλα αυτά, η τελική πρόταση για το εξε­τα­στικό δεν έχει παρου­σια­στεί παρότι θα αφορά τους μαθητές της επό­με­νης Β΄ Λυκείου. Η καθυ­στέ­ρηση δεν παύει να καθιστά ευάλωτο πολι­τικά, ως προς το συγκε­κρι­μένο θέμα που αφορά χιλιά­δες οικο­γέ­νειες και εκπαι­δευ­τι­κούς, τον κ. Τσίπρα ενόψει της προ­σε­χούς ΔΕΘ.

Τα σταθερά χαρα­κτη­ρι­στικά, μισού αιώνα, των Πανελ­λα­δι­κών

Από το 1964, έτος κατά το οποίο ξεκί­νη­σαν οι δια­δι­κα­σίες επι­λο­γής των υπο­ψη­φίων για την εισα­γωγή στα πανε­πι­στή­μια από το υπουρ­γείο Παι­δείας, το ζήτημα της εισα­γω­γής στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση είναι ένα από τα πιο συζη­τη­μένα εκπαι­δευ­τικά ζητή­ματα. Οπως παρα­τη­ρεί έκθεση του Εθνικού Οργα­νι­σμού Εξε­τά­σεων για τα συστή­ματα εισα­γω­γής από το 1964 έως και σήμερα, οι δια­δι­κα­σίες των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων τον τελευ­ταίο μισόν αιώνα παρου­σιά­ζουν κάποια σταθερά χαρα­κτη­ρι­στικά, τα κυριό­τερα από τα οποία είναι τα εξής:

1. Πρό­κει­ται για δια­δι­κα­σία αυστηρά ελεγ­χό­μενη από το υπουρ­γείο Παι­δείας σε κεντρικό επίπεδο. Δεν παρα­τη­ρεί­ται καμιά τάση απο­κέ­ντρω­σης ούτε προς τα ιδρύ­ματα της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης ούτε σε περι­φε­ρειακό επίπεδο νομών, δήμων ή σχο­λι­κών μονάδων.

2. Ο αριθμός εισα­κτέων καθο­ρί­ζε­ται από το υπουρ­γείο Παι­δείας σε κεντρικό επίπεδο και είναι στα­θε­ρός και κλει­στός (numerus clausus). Τα ιδρύ­ματα δεν παίζουν ουσια­στικό ρόλο, παρά μόνο με ειση­γη­τι­κές προ­τά­σεις για τον αριθμό εισα­κτέων που θα δεχτούν. Ωστόσο, η πάγια ανα­λο­γία της πρό­τα­σης των ΑΕΙ σε σχέση με τον αριθμό που ορίζει το υπουρ­γείο είναι 1 προς 1,5.

3. Ο αριθμός των τμη­μά­των της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης βαίνει συνεχώς αυξα­νό­με­νος. Η αύξηση αυτή ανα­κό­πηκε με την εφαρ­μογή του σχεδίου «Αθηνά» για την ανα­διάρ­θρωση του χάρτη της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης το 2013, οπότε τα τμήματα της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης από 534 μειώ­θη­καν σε 405.

4. Ο αριθμός των εξε­τα­ζό­με­νων μαθη­μά­των είναι σχετικά στα­θε­ρός (από 4 έως 6 μαθή­ματα). Μια πρό­σκαιρη εξαί­ρεση παρα­τη­ρή­θηκε το 2000 με την πρώτη εφαρ­μογή του ενιαίου λυκείου, οπότε και αυξή­θη­καν κατα­κό­ρυφα τα εξε­τα­ζό­μενα μαθή­ματα.

5. Οι Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις είναι κατε­ξο­χήν εισα­γω­γι­κές και λιγό­τερο απο­λυ­τή­ριες. Με αυτόν τον τρόπο έχει γίνει προ­σπά­θεια να μείνει το λύκειο αυτό­νομη βαθμίδα και όχι προ­στά­διο του πανε­πι­στη­μίου και το απο­λυ­τή­ριό του ανε­ξάρ­τητο από την εισα­γωγή στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση. Μακρό­χρονη εξαί­ρεση απο­τέ­λεσε το ενιαίο λύκειο, με μικρή όμως τελικά προ­σμέ­τρηση των ενδο­σχο­λι­κών βαθμών.

6. Το σύστημα παρου­σιά­ζει μια σταθερή αξιό­πι­στη εικόνα. Επί δεκα­ε­τίες οι Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις θεω­ρού­νται και είναι αδιά­βλη­τες και αντι­κει­με­νι­κές. Αυτό απο­τε­λεί αιτία και συνάμα απο­τέ­λε­σμα της δια­τή­ρη­σης του αυστη­ρού κεντρι­κού ελέγχου των εξε­τά­σεων από το υπουρ­γείο Παι­δείας.

7. Οι αρμό­διες υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου Παι­δείας επί δεκα­ε­τίες έχουν αντε­πε­ξέλ­θει άριστα στις ιδιαί­τε­ρες απαι­τή­σεις διορ­γά­νω­σης των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων, συμ­βάλ­λο­ντας με αυτόν τον τρόπο στη δια­τή­ρηση του κύρους του θεσμού. Τόσο η αρμόδια Διεύ­θυνση Εξε­τά­σεων, όσο και οι υπο­στη­ρι­κτι­κές υπη­ρε­σίες μηχα­νορ­γά­νω­σης του υπουρ­γείου έχουν επι­δεί­ξει ιδιαί­τερη ικα­νό­τητα, προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα, εργα­τι­κό­τητα και διάθεση εκσυγ­χρο­νι­σμού.

8. Οι Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις απο­τε­λούν μια δια­δι­κα­σία πολύ­πλοκη, χρο­νο­βόρα και με χιλιά­δες εμπλε­κο­μέ­νους. Ετσι, συχνά ολό­κλη­ρες εκπαι­δευ­τι­κές δομές, όπως υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου Παι­δείας, οι περι­φε­ρεια­κές υπη­ρε­σίες και οι σχο­λι­κές μονάδες απο­διορ­γα­νώ­νο­νται και επι­κε­ντρώ­νουν τους υλικούς και ανθρώ­πι­νους πόρους επί δύο μήνες στην οργά­νωση και διε­ξα­γωγή των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων.

9. Οι Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις απο­τε­λούν πεδίο συχνών αλλαγών. Πέρα από τους βασι­κούς νόμους που ανα­φέ­ρο­νται στην παρούσα μελέτη, υπάρ­χουν ακόμη δεκάδες νόμοι και εκα­το­ντά­δες προ­ε­δρικά δια­τάγ­ματα και υπουρ­γι­κές απο­φά­σεις που μετα­βάλ­λουν, τρο­πο­ποιούν ή προ­σθα­φαι­ρούν πολλά χαρα­κτη­ρι­στικά του θεσμού. Αυτή η πολυ­νο­μία αλλά και οι απα­νω­τές αλλαγές επι­βα­ρύ­νουν τις δια­δι­κα­σίες, κάποιες φορές ανα­στα­τώ­νουν τον προ­γραμ­μα­τι­σμό του εκπαι­δευ­τι­κού έργου και ίσως δυσκο­λεύ­ουν και τις επι­λο­γές των μαθητών.

10. Οι δια­δι­κα­σίες των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων παρου­σιά­ζουν για ποι­κί­λους λόγους (κυρίως κοι­νω­νι­κούς) μεγάλο ενδια­φέ­ρον. Οι ίδιοι οι υπο­ψή­φιοι, οι οικο­γέ­νειές τους, η εκπαι­δευ­τική κοι­νό­τητα, η κοινή γνώμη, τα ΜΜΕ δεί­χνουν υπερ­βάλ­λο­ντα ζήλο στην προβολή των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων. Αυτό ωστόσο πιθανόν δημιουρ­γεί μία παρα­πλα­νη­τική εικόνα ότι οι πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις είναι η καρδιά του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος, ενώ θα έπρεπε να είναι απλώς μία περί­ο­δος της εκπαί­δευ­σης των μαθητών

Πηγή: Καθη­με­ρινή