ΕΝΦΙΑ και Δήμοι: Εργαλείο όξυνσης ή άμβλυνσης των ανισοτήτων;

Ο Διοι­κη­τής της Τρά­πε­ζας της Ελλάδας κος Γιάννης Στουρ­νά­ρας επα­νά­φερε την πρόταση για την είσπραξη και δια­χεί­ριση του ΕΝΦΙΑ από τους Δήμους. Μετά από αυτή την πρόταση, υπέρ της τάχθηκε και ο πρώην Δήμαρ­χος Αθη­ναίων και Καρ­πε­νη­σίου, καθώς και πρώην Περι­φε­ρειάρ­χης Στερεάς Ελλάδας, κος Μπα­κο­γιάν­νης. Στην ανάρ­τησή του, ως σύνθημα κυριαρ­χούσε η φράση «Τα λεφτά σου στη γει­το­νιά σου».

Βασικά επι­χει­ρή­ματα αυτής της πρό­τα­σης, η οποία έχει δια­τυ­πω­θεί και στο παρελ­θόν, είναι ότι τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ είναι σχεδόν ισο­δύ­ναμα με τις μετα­βι­βα­στι­κές πλη­ρω­μές προς τους δήμους και ότι ένα τέτοιο μέτρο θα μείωνε κατά πολύ το δια­χει­ρι­στικό κόστος της είσπρα­ξης και της δια­νο­μής πόρων και κον­δυ­λίων. Ακόμα και αν ξεπε­ρά­σουμε το γεγονός ότι οι δήμοι δεν έχουν την τεχνο­γνω­σία και τη στε­λέ­χωση για να μπορούν να εισπρά­ξουν φόρους (πολλοί παλεύ­ουν για να εισπρά­ξουν τους λογα­ρια­σμούς νερού), το μέτρο αυτό θα ήταν εντελώς άδικο για τους περισ­σό­τε­ρους ΟΤΑ.

Σήμερα, κυρί­αρ­χος παρά­γο­ντας για τη χρη­μα­το­δό­τηση των ΟΤΑ είναι ο πλη­θυ­σμός. Ακόμα και αυτός, όταν εξε­τά­ζε­ται ως σχεδόν απο­κλει­στι­κός και κυρί­αρ­χος παρά­γο­ντας, είναι προ­βλη­μα­τι­κός. Οι Δήμοι δεν έχουν την ίδια έκταση και φυσικά δια­φο­ρο­ποιού­νται ευρύ­τερα δημο­γρα­φικά.

Για την καλύ­τερη κατα­νό­ηση, χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα θα απο­τε­λούσε η σύγκριση του Δήμου Αγρι­νίου, με πλη­θυ­σμό 89.691 κατοί­κους το 2021 και του Δήμου Γλυ­φά­δας με εφά­μιλλο πλη­θυ­σμό 89.597 κατοί­κων το ίδιο έτος. Ο Δήμος Αγρι­νίου έχει έκταση 1.229,3 τ.χλμ., ενώ αντι­στοί­χως η Γλυφάδα 25,4 τ.χλμ. Πρα­κτικά αυτό σημαί­νει ότι ο Δήμος Αγρι­νίου έχει μία πυκνό­τητα πλη­θυ­σμού 73 κατοί­κους ανά τ.χλμ αντί του αντί­στοι­χου θηριώ­δους 3.527 του Δήμου Γλυ­φά­δας.

Η ανα­λο­γία κατοί­κη­σης ανά τ.χλμ των δύο αυτών Δήμων είναι εξω­φρε­νική και ανέρ­χε­ται σε 48 φορές μεγα­λύ­τερη υπέρ της Γλυ­φά­δας. Οι Δήμοι παρέ­χουν υπη­ρε­σίες όπως η καθα­ριό­τητα, η συγκο­μιδή και η απο­κο­μιδή απορ­ριμ­μά­των, τα έργα υπο­δο­μής κ.ά., οι οποίες προ­ϋ­πο­θέ­τουν έξοδα που δεν είναι ανα­λο­γικά του πλη­θυ­σμού τους, αλλά σχε­τί­ζο­νται σε πολύ μεγα­λύ­τερο βαθμό με την έκτασή τους. Έτσι, αν συμπε­ρι­λά­βουμε και τους δύο παρά­γο­ντες, κάθε ευρώ που δαπα­νά­ται από τον Δήμο Γλυ­φά­δας, αντι­στοι­χεί σε 48 ευρώ από τον Δήμο Αγρι­νίου. Σε μία δια­φο­ρε­τική δια­τύ­πωση, για να μπορούν αυτοί οι δύο πλη­θυ­σμοί να απο­λαμ­βά­νουν ίδιας ποιό­τη­τας υπη­ρε­σίες, ο Δήμος Αγρι­νίου καλεί­ται να δαπα­νή­σει 48 φορές περισ­σό­τερα χρήματα έχοντας πόρους ίδιας τάξης μεγέ­θους.

Και ενώ ο κυρί­αρ­χος παρά­γο­ντας του πλη­θυ­σμού είναι παρά­γο­ντας διεύ­ρυν­σης των ανι­σο­τή­των μεταξύ των δήμων, άρα και των δημοτών τους (που όμως είναι πολίτες του ίδιου κράτους), ο παρά­γο­ντας των αντι­κει­με­νι­κών αξιών θα λει­τουρ­γή­σει ισο­πε­δω­τικά. Ο ΕΝΦΙΑ είναι φόρος που προσ­διο­ρί­ζε­ται βάσει των αντι­κει­με­νι­κών αξιών. Η μέση τιμή των αντι­κει­με­νι­κών αξιών στον Δήμο Αγρι­νίου είναι περίπου 800 €/τμ ενώ η αντί­στοιχη για την Γλυφάδα είναι σχεδόν 3.000 €/τμ. Αν δε κάνουμε την εύλογη υπόθεση ότι ίδιος πλη­θυ­σμός έχει περίπου της ίδιες ανάγκες στέ­γα­σης και κτι­ρια­κής χρήσης γενι­κό­τερα, αν ανα­λο­γία αυτή είναι 3,75 φορές μεγα­λύ­τερη για την Γλυφάδα.

Συμπε­ρι­λη­πτικά, αν ο ΕΝΦΙΑ εισπράτ­τε­ται απευ­θείας από τους δήμους, η προη­γού­μενη θέση του Δήμου Αγρι­νίου θα χει­ρο­τε­ρεύ­σει έναντι αυτού της Γλυ­φά­δας από 1/48 σε 1/180.

Είναι σε εντελώς λάθος κατεύ­θυνση αυτή η πρόταση;

Μιλώ­ντας για είσπραξη από τους ίδιους τους δήμους και δια­χεί­ριση αυτών των πόρων, η απά­ντηση είναι ξεκά­θαρη: Απο­λύ­τως λάθος.

Η είσπραξη των φόρων και η κρατική χρη­μα­το­δό­τηση έχει προ πολλού χάσει τα χαρα­κτη­ρι­στικά του ανα­δια­νε­μη­τι­κού χαρα­κτήρα. Το παρόν μοντέλο χρη­μα­το­δό­τη­σης των δήμων είναι ήδη άδικο, ιδίως για αυτούς της περι­φέ­ρειας. όσο πιο αραιο­κα­τοι­κη­μέ­νος είναι ένας Δήμος, τόσο πιο δύσκολο είναι το έργο της εκά­στοτε δημο­τι­κής αρχής να αντα­πε­ξέλ­θει. Στον αντί­ποδα, οι πιο πυκνο­κα­τοι­κη­μέ­νες περιο­χές δίνουν στους δήμους και επι­πλέον δυνα­τό­τη­τες άντλη­σης εσόδων από επι­χει­ρη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα, όπως είναι τέλη για τρα­πε­ζο­κα­θί­σματα, χρήσεις δημό­σιου χώρου κα.

Τι πρέπει να γίνει;

Οι χρη­μα­το­δο­τή­σεις και ειδικά στους δήμους, οφεί­λουν να λει­τουρ­γούν ανα­δια­νε­μη­τικά. Η απόδοση των εσόδων από ΕΝΦΙΑ στους Δήμους μπορεί να γίνει  αρκεί να μην είναι σε ευθεία αντι­στοί­χιση. Με δεδο­μένο και το γεγονός ότι και τεχνικά κάτι τέτοιο θα ήταν από εξαι­ρε­τικά δύσκολο έως αδύνατο ή θα οδη­γούσε τους μικρό­τε­ρους δήμους σε περαι­τέρω απώλεια εσόδων, το κράτος θα πρέπει να σκεφτεί το μοντέλο του ειδικού προ­ο­ρι­σμού των εσόδων.

Ο ειδικός προ­ο­ρι­σμός των εσόδων είναι ένα μοντέλο το οποίο κατά κόρων χρη­σι­μο­ποιεί­ται από την ομο­σπον­διακή κυβέρ­νηση των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών αλλά και από την ΕΕ για τις προ­γραμ­μα­τι­κές περιό­δους. Στο μοντέλο αυτό, κυριαρ­χεί η έννοια του ταμείου, το οποίο συγκε­ντρώ­νει έσοδα από συγκε­κρι­μέ­νες πηγές και καθο­ρί­ζε­ται ακριβώς ο τρόπος που εν συνε­χεία αυτά χρη­σι­μο­ποιού­νται για δαπάνες ή χρη­μα­το­δο­τή­σεις.

Στην περί­πτωση του ΕΝΦΙΑ, το Υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών θα μπο­ρούσε να δημιουρ­γή­σει ένα ειδικό ταμείο, το οποίο θα εγγρά­φε­ται ξεχω­ρι­στά στον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό και θα έχει ορι­σμέ­νους κανόνες για τη συλλογή των εσόδων από τον ΕΝΦΙΑ, αλλά κυρίως για την απόδοσή τους. Το μεγάλο δημο­γρα­φικό πρό­βλημα της χώρας είναι άρρηκτα συν­δε­δε­μένο με τον πλη­θυ­σμιακό υδρο­κε­φα­λι­σμό των μεγάλων αστικών κέντρων. Προ­κει­μέ­νου να καλύψει την υστέ­ρηση σε πυκνό­τητα πλη­θυ­σμού αλλά και να δημιουρ­γή­σει απο­κε­ντρω­τι­κές τάσεις, η διανομή θα πρέπει να λαμ­βά­νει υπόψη εκτός από τον πλη­θυ­σμό, αντί­στροφα τις αντι­κει­με­νι­κές αξίες και παρο­μοίως την πυκνό­τητα πλη­θυ­σμού.

Οι υπη­ρε­σίες που παρέ­χουν οι ΟΤΑ είναι βασικό στοι­χείο που καθο­ρί­ζει το επίπεδο δια­βί­ω­σης. Με τη σειρά του, καθο­ρί­ζε­ται και το επίπεδο της ποιό­τη­τας ζωής. Η όξυνση των ανι­σο­τή­των μεταξύ περι­φέ­ρειας και μεγάλων αστικών κέντρων θα οξύνει ανα­πό­φευ­κτα και τις κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες.

Η χρήση του ΕΝΦΙΑ ως εργα­λείο χρη­μα­το­δό­τη­σης των δήμων είναι ένα σημα­ντικό «όπλο» στα χέρια της κυβέρ­νη­σης, Αν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί λαν­θα­σμένα, θα σημάνει και την έναρξη της κατάρ­ρευ­σης της περι­φέ­ρειας και της δημο­γρα­φι­κής επι­δεί­νω­σης του συνόλου της χώρας. Αν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί σωστά και ανα­δια­νε­μη­τικά, θα λύσει σημα­ντικά χρη­μα­το­δο­τικά προ­βλή­ματα της αυτο­διοί­κη­σης, που κυρίως εντο­πί­ζο­νται στην επαρ­χεία και θα απο­τε­λέ­σει σημα­ντικό βήμα για την αντι­στροφή του καθο­δι­κού δημο­γρα­φι­κού σπιράλ.

Πηγή: ethnos.gr