Μετατοπίζουν τις προσφυγικές ροές προς το Καστελλόριζο

«Φοβάμαι μήπως βγω μέσα στη νύχτα και δεν έχει φεγγάρι να φωτίζει. Το ραντάρ δεν μπορεί να εντο­πί­σει άνθρωπο στη θάλασσα. Φοβάμαι μήπως χτυπήσω κάποιον με τη μηχανή του σκάφους». Είχε συμπλη­ρώ­σει ήδη ένα 24ωρο άυπνος δια­σώ­ζο­ντας δεκάδες ανθρώ­πους, όταν μιλή­σαμε το βράδυ της περα­σμέ­νης Τετάρ­της. Ο 30χρονος λιμε­νι­κός ετοι­μα­ζό­ταν για την περι­πο­λία στο στενό πέρασμα ανάμεσα στο Καστελ­λό­ριζο και στο Κας της Τουρ­κίας, και όπως έλεγε, από τη νηνεμία η θάλασσα για μία ακόμη βραδιά ήταν «καθρέ­πτης». Δεν περί­μενε όμως ότι μέχρι το επόμενο ξημέ­ρωμα θα μάζευε από τα νερά και από τα βράχια περισ­σό­τε­ρους από 300 ανθρώ­πους – αριθμός μεγα­λύ­τε­ρος από κάθε άλλη φορά.

Σε αυτή την αθέατη πλευρά των προ­σφυ­γι­κών ροών τα τουρ­κικά παράλια είναι τόσο κοντά –απέχουν μόλις 2,2 χιλιό­με­τρα από το ακρι­τικό νησί– που κάποιοι πρό­σφυ­γες επι­χει­ρούν να δια­σχί­σουν την από­σταση κολυ­μπώ­ντας.

Τους τελευ­ταί­ους πέντε μήνες πάνω από 6.000 πρό­σφυ­γες έφτασαν στο νησί των 250 μόνιμων κατοί­κων. Σύμφωνα με την Υπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ για τους πρό­σφυ­γες, οι περισ­σό­τε­ρες αφίξεις κατα­γρά­φη­καν τον Νοέμ­βριο. Τότε 1.662 άνθρω­ποι έφτασαν στο νησί τη στιγμή που τον Ιανουά­ριο του 2015 δεν είχαν ξεπε­ρά­σει τους 15. Από τα στοι­χεία του Φεβρουα­ρίου φαί­νε­ται ότι θα κατα­γρα­φεί ένα ακόμη ρεκόρ αφίξεων, προ­κα­λώ­ντας ανη­συ­χία σε λιμε­νι­κούς ότι οι δια­κι­νη­τές ανα­κα­λύ­πτουν νέες δια­δρο­μές και σημεία απόπλου. Οπως έχει γίνει γνωστό άλλωστε, οι περι­πο­λίες του ΝΑΤΟ δεν θα φτάνουν στο ακρι­τικό νησί.

Υπό κανο­νι­κές συν­θή­κες ο γιατρός Γιάννης Ράντος δεν θα βρι­σκό­ταν σήμερα στο Καστελ­λό­ριζο. Η θητεία του αγρο­τι­κού του ολο­κλη­ρώ­θηκε τον περα­σμένο Νοέμ­βριο, ζήτησε όμως παρά­ταση. Η θέση του για ειδι­κό­τητα στη γενική χει­ρουρ­γική είχε ανοίξει τρεις φορές στο Αττικό Νοσο­κο­μείο, τώρα δεν γνω­ρί­ζει πού θα τοπο­θε­τη­θεί. «Ενιωθα ότι δεν πρέπει να φύγω από το Καστελ­λό­ριζο τη στιγμή που φού­ντωνε το προ­σφυ­γικό. Δεν μπο­ρούσα να δημιουρ­γήσω κενό», λέει σε τηλε­φω­νική μας συνο­μι­λία.

Στο Καστελ­λό­ριζο κάνει το αγρο­τικό του και ένας ακόμη γιατρός, ο συρια­κής κατα­γω­γής Μπασάρ Μουσά, ο οποίος συχνά ανα­λαμ­βά­νει και ρόλο διερ­μη­νέα.

Ο κ. Ράντος κοι­μά­ται στο κτίριο που στε­γά­ζει το ιατρείο του νησιού. Από τον περα­σμένο Οκτώ­βριο οι λιμε­νι­κοί του χτυπούν την πόρτα προτού χαράξει ζητώ­ντας βοήθεια. Αρκετά συχνά οικο­γέ­νειες προ­σφύ­γων κοι­μού­νται στο ιατρείο. Θυμάται ότι σε μια από τις πιο δύσκο­λες περιό­δους, 27 άνθρω­ποι είχαν δια­νυ­κτε­ρεύ­σει στο ιατρείο του. Το επόμενο πρωί τον βοή­θη­σαν να καθα­ρί­σει τον χώρο για να υπο­δε­χτεί τους ασθε­νείς.

«Ερχο­νται πρό­σφυ­γες, δένεσαι μαζί τους, φεύγουν και μετά πρέπει να ξεκι­νή­σεις πάλι από το μηδέν για να χτίσεις μια ανθρώ­πινη σχέση με τις νέες αφίξεις», λέει ο 26χρονος γιατρός. «Δεν μπορείς να βγάλεις τον πόλεμο από το μυαλό σου. Κάθε στιγμή η εικόνα αυτών των ανθρώ­πων που φθάνουν εδώ στο υπεν­θυ­μί­ζει».

Μεγάλη πίεση

Η υπο­στε­λέ­χωση του νησιού δυσχε­ραί­νει τη δια­χεί­ριση των προ­σφυ­γι­κών ροών. Ο Λιμε­νι­κός Σταθμός δεν ξεπερνά τα δέκα άτομα προ­σω­πικό, ενώ θα χρεια­ζό­ταν του­λά­χι­στον τα διπλά­σια. Δεν δια­θέ­τει καν κελί σε περί­πτωση που συλ­λη­φθεί κάποιος δια­κι­νη­τής. Μέσα στην εβδο­μάδα δύο λιμε­νι­κοί με ένα φου­σκωτό σκάφος διέ­σω­σαν περισ­σό­τε­ρους από 100 πρό­σφυ­γες. Συχνά ζητούν και τη συν­δρομή ψαράδων. Τα ρεπό είναι ελά­χι­στα και η κούραση συσ­σω­ρευ­μένη. Ανάλογα προ­βλή­ματα αντι­με­τω­πί­ζει και η αστυ­νο­μία στο νησί. Συνήθως ανά μία εβδο­μάδα μετα­βαί­νουν το Καστελ­λό­ριζο από τη Ρόδο δύο μέλη της Υπατης Αρμο­στείας του ΟΗΕ για τους πρό­σφυ­γες για να βοη­θή­σουν στη δια­χεί­ριση και στην ενη­μέ­ρωση των νεο­α­φι­χθέ­ντων.

Μετά και τις δια­σώ­σεις τα ξημε­ρώ­ματα της Πέμπτης περισ­σό­τε­ροι από 600 πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες παρέ­με­ναν στο νησί μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί η κατα­γραφή τους. Στην πλειο­νό­τητά τους ήταν γυναί­κες και παιδιά. Η δια­δι­κα­σία της ταυ­το­ποί­η­σης συνήθως διαρκεί πάνω από δύο ημέρες. Δύο φορές την εβδο­μάδα υπάρχει ακτο­πλοϊκή σύνδεση με τη Ρόδο και από εκεί οι πρό­σφυ­γες μετα­βαί­νουν στον Πειραιά. Μέχρι την ανα­χώ­ρησή τους κάποιοι κοι­μού­νται σε ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια. Συχνά όμως και αυτά δεν επαρ­κούν για να τους φιλο­ξε­νή­σουν.

Το τελευ­ταίο διά­στημα ο δήμος παρα­χώ­ρησε την αίθουσα του Πολι­τι­στι­κού Συλ­λό­γου για τη δια­νυ­κτέ­ρευση των προ­σφύ­γων.

Παράλ­ληλα από τον Οκτώ­βριο, υπό την καθο­δή­γηση και της Υπατης Αρμο­στείας του ΟΗΕ, η εθε­λο­ντική ομάδα «Shanti Refugees» βοηθάει τις τοπικές αρχές στη δια­χεί­ριση των προ­σφύ­γων. Εκείνο τον μήνα παρεί­χαν 3.000 μερίδες φαγητού. Μέχρι σήμερα έχουν συγκε­ντρώ­σει περίπου 90.000 ευρώ σε δωρεές που προ­έρ­χο­νται από την Αγγλία, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και άλλες χώρες.

Αυτή τη στιγμή δια­θέ­τουν δύο εθε­λο­ντές στο νησί, έναν Ελληνα και έναν Ιταλό. Μέσω των δωρεών τους έχουν ενι­σχύ­σει το Λιμε­νικό με σωσίβια και φακούς για τις νυχτε­ρι­νές δια­σώ­σεις. Προ­σφέ­ρουν ρούχα, παπού­τσια και στρώ­ματα για τους πρό­σφυ­γες. Ακόμη, μέσα στις επό­με­νες ημέρες ανα­μέ­νε­ται να φτάσει στο νησί με έξοδα της εθε­λο­ντι­κής οργά­νω­σης ειδικό ψυγείο για τις σορούς που ανα­σύ­ρο­νται από τη θάλασσα.

Οι αφίξεις

Οι περισ­σό­τε­ροι πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες απο­βι­βά­ζο­νται στις νησίδες Ρω και Στρογ­γύλη. Σε κάποιες περι­πτώ­σεις, από τις μαρ­τυ­ρίες δια­σω­θέ­ντων προ­κύ­πτει ότι οι δια­κι­νη­τές οδηγούν τις βάρκες για λίγα μέτρα και μετά βουτούν στο νερό για να επι­στρέ­ψουν στα τουρ­κικά παράλια κολυ­μπώ­ντας. Τη νύχτα της 17ης Φεβρουα­ρίου φου­σκωτό του Λιμε­νι­κού έπλεε έχοντας σβήσει μηχανή και φώτα κοντά στη Ρω, περι­μέ­νο­ντας κάποια κίνηση των δια­κι­νη­τών.

«Είδαμε να τους απο­βι­βά­ζει στη νησίδα και μετά να προ­σπα­θεί να επι­στρέ­ψει στην Τουρκία. Πέρασε δέκα μέτρα από μπροστά μας και προ­λά­βαμε να τον πιά­σουμε», λέει στην «Κ» λιμε­νι­κός που μίλησε με τον όρο της ανω­νυ­μίας.

Στο σκάφος του Λιμε­νι­κού έχει κληθεί να ανέβει και ο κ. Ράντος όταν εντο­πί­στη­καν έγκυοι σε βρα­χο­νη­σίδα. Λόγω της μορ­φο­λο­γίας του Καστελ­λό­ρι­ζου οι επι­χει­ρή­σεις διά­σω­σης συνήθως διε­ξά­γο­νται με μεγάλη δυσκο­λία. Οι φου­σκω­τές λέμβοι των προ­σφύ­γων σκί­ζο­νται μόλις ακου­μπούν στα βράχια και το σκάφος του λιμε­νι­κού πρέπει να πλη­σιά­σει τη στεριά σε από­σταση λίγων πόντων για να τους επι­βι­βά­σει.

Τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο ο αγρο­τι­κός γιατρός είχε φέρει στο νησί φίλους του από το πανε­πι­στή­μιο για να τον βοη­θή­σουν στο απαι­τη­τικό του έργο. «Είναι στιγμές που αδειά­ζεις εντελώς από την κούραση», λέει. «Σου ρουφάει όλη την ενέρ­γεια αυτή η κατά­σταση».

Ρεπορ­τάζ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Καθη­με­ρινή