Για μια αποτελεσματική ΕΥΠ

Είναι περιττό να ανα­λυ­θούν, και μάλιστα στην τρέ­χουσα συγκυ­ρία, οι σοβα­ρό­τα­τοι εθνικοί λόγοι που επι­βάλ­λουν ιδιαί­τερη προσοχή σε όσα αφορούν την εξω­τε­ρική απο­στολή της ΕΥΠ. Με την τρέ­χουσα απο­κλει­στική εστίαση στις υπο­κλο­πές, κιν­δυ­νεύει να χαθεί μια ιστο­ρική ευκαι­ρία ανα­γέν­νη­σης ενός απα­ραί­τη­του όσο ποτέ επι­χει­ρη­σια­κού βρα­χί­ονα της εξω­τε­ρι­κής και αμυ­ντι­κής πολι­τι­κής μας. Eχω επα­νει­λημ­μέ­νως ανα­φερ­θεί στην ανάγκη να αντι­με­τω­πι­σθεί η αντι­στρό­φως ανάλογη πορεία που ακο­λου­θεί η ΕΥΠ σε σχέση με την τουρ­κική αντί­στοιχή της, τη ΜΙΤ. Η τελευ­ταία εξε­λίσ­σε­ται (σε συν­δυα­σμό με πάμπολ­λες κρα­τι­κές και παρα­κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες του συστή­μα­τος Ερντο­γάν) σε ένα τερά­στιο, πολυ­πλό­καμο και επι­θε­τι­κό­τατο μηχα­νι­σμό της γεί­το­νος. Για το δικό μας εθνικό σύστημα πλη­ρο­φο­ριών θα έπρεπε, εξάλλου, να είχε λει­τουρ­γή­σει ως ηχηρή καμπάνα προει­δο­ποί­η­σης, η ευρεία ανά­πτυξη των σχέσεών μας με «συμ­μα­χικά» κράτη στην Αν. Μεσό­γειο και στον Κόλπο, τα τελευ­ταία χρόνια. Οι χώρες αυτές δεν έχουν ομοιό­τη­τες βεβαίως με τα δυτικά συστή­ματα δημο­κρα­τι­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης και δημό­σιας λογο­δο­σίας, αλλά λει­τουρ­γούν, δια­πραγ­μα­τεύ­ο­νται και επι­χει­ρούν, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τις μυστι­κές υπη­ρε­σίες ως κεντρικό πυλώνα της εξω­τε­ρι­κής δράσης τους. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα μας επέλεξε να αδια­φο­ρή­σει για τους κρι­σι­μό­τα­τους αυτούς διαύ­λους (ενδει­κτική η επιλογή του νέου διοι­κητή το 2019), με μοιραία συνέ­πεια να εξου­δε­τε­ρώ­σει τον τελευ­ταίο χρόνο η Αγκυρα τα όποια πλε­ο­νε­κτή­ματα (θεω­ρού­σαμε ότι) είχαμε εξα­σφα­λί­σει.

Για ευνό­η­τους λόγους, δεν θα αναλύσω δημόσια τις σοβαρές αδυ­να­μίες του συστή­μα­τος ασφα­λείας της χώρας και θα επι­κε­ντρωθώ σε προ­τά­σεις δημιουρ­γι­κές:

1. ∆ιάσπαση της ΕΥΠ προκειµένου να δηµιουργηθούν δύο υπη­ρε­σίες, όπως συµβαίνει στις περισ­σό­τε­ρες ευρω­παϊ­κές χώρες. Συγκε­κρι­μένα:

α) Η µία (Υπη­ρε­σία Εσω­τε­ρι­κής Ασφά­λειας) θα έχει ως βασικές αρµοδιότητες την αντι­κα­τα­σκο­πεία και την αντιµετώπιση/εξου­δε­τέ­ρωση της τρο­μο­κρα­τίας και του οργα­νω­μέ­νου εγκλή­μα­τος, με υπαγωγή στον υπουργό Προ­στα­σίας του Πολίτη.

β) Η δεύτερη (Υπη­ρε­σία Πλη­ρο­φο­ριών Εξω­τε­ρι­κού) θα έχει ως βασική απο­στολή τη συλλογή, ανάλυση και διανομή πλη­ρο­φο­ριών εξω­τε­ρι­κού (κυρίως επί εθνικά κρί­σι­μων χωρών), χρη­σι­μο­ποιώ­ντας ανθρώ­πινο δυνα­μικό και τεχνικά μέσα. Η συγκε­κρι­μένη υπη­ρε­σία θα μπο­ρούσε να υπαχθεί στον υπουργό Εθνικής Αμυνας ή στον υπουργό Εξω­τε­ρι­κών. Οι δύο αυτές υπη­ρε­σίες θα πρέπει να στε­λε­χώ­νο­νται με το προ­σω­πικό που υπη­ρε­τεί σήμερα στην ΕΥΠ (ανα­λό­γως των προ­σό­ντων του) ή από κατάλ­ληλα στελέχη που υπη­ρε­τούν σε άλλες δημό­σιες υπη­ρε­σίες, και να υπάρξει πρό­βλεψη ώστε το τυχόν πλε­ο­νά­ζον ή ακα­τάλ­ληλο προ­σω­πικό της να μετα­κι­νη­θεί στον ευρύ­τερο δημόσιο τομέα ή σε άλλες υπη­ρε­σίες.

2. Εναλ­λα­κτικά, θα µπορούσε να δια­τη­ρη­θεί η ΕΥΠ ως έχει, αφού ανα­διορ­γα­νω­θεί πλήρως: λιγό­τε­ρες διευ­θύν­σεις και τμήματα για μεγα­λύ­τερη ευε­λι­ξία και καλύ­τερο έλεγχο δρα­στη­ριο­τή­των, κατάρ­γηση μερικών μη χρή­σι­μων πλέον περι­φε­ρεια­κών μονάδων, μείωση διοι­κη­τι­κού προ­σω­πι­κού, οργά­νωση κατάλ­λη­λης εκπαί­δευ­σης, μετα­τά­ξεις προ­σω­πι­κού προς ή από άλλες υπη­ρε­σίες κ.λπ. Ως ριζική ανα­διορ­γά­νωση μπορεί να θεω­ρη­θεί ο δια­χω­ρι­σμός της ΕΥΠ στους δύο βασι­κούς τομείς της δρα­στη­ριο­ποί­η­σής της, δηλαδή της συλ­λο­γής πλη­ρο­φο­ριών εξω­τε­ρι­κού (κατα­σκο­πεία) και της αντι­με­τώ­πι­σης των δράσεων των ξένων υπη­ρε­σιών στη χώρα μας (αντι­κα­τα­σκο­πεία) με δύο επι­χει­ρη­σια­κούς υπο­διοι­κη­τές επι­κε­φα­λής των δύο συγκε­κρι­μέ­νων και βασικών απο­στο­λών της. Ενας τρίτος υπο­διοι­κη­τής θα μπο­ρούσε να προ­βλέ­πε­ται για τις διοι­κη­τι­κές και οικο­νο­μι­κές αρμο­διό­τη­τες και ευθύνες λει­τουρ­γίας μιας ενιαίας ΕΥΠ.

3. Σε περί­πτωση που επι­λε­γεί η πρόταση για μια ενιαία και πλήρως ανα­διορ­γα­νω­μένη υπη­ρε­σία, θα πρέπει να απο­φα­σι­σθεί ταυ­τό­χρονα και η τελική υπαγωγή της στον πρω­θυ­πουργό, αφού μόνον έτσι οι συνο­λι­κές της αρμο­διό­τη­τες θα καλύ­πτο­νται και θα δικαιο­λο­γού­νται, ενώ θα ανα­βαθ­μι­σθεί και θα ανα­γνω­ρι­σθεί ο εθνικός της ρόλος.

Οποια από τις ανωτέρω προ­τά­σεις και να προ­κρι­θεί, θεω­ρεί­ται ανα­γκαία η επι­στροφή, από το ΓΕΕΘΑ (όπου ατυχώς μετα­φέρ­θηκε πριν από περίπου δύο χρόνια), της Διεύ­θυν­σης Συλ­λο­γής Πλη­ρο­φο­ριών με Ηλε­κτρο­νικά Μέσα στη νέα ενιαία ΕΥΠ (ή στον τομέα κατα­σκο­πείας στην περί­πτωση δια­χω­ρι­σμού της). Τέλος, ως προς τον έλεγχο της μιας ή των δύο υπη­ρε­σιών, θα πρέπει να απο­φα­σι­σθεί αν η πολι­τεία επι­θυ­μεί τον πραγ­μα­τικό/ουσια­στικό έλεγχο ή τον τυπικό. Στην περί­πτωση επι­λο­γής του τυπικού ελέγχου, αρκεί η σχετική αρμο­διό­τητα και ευθύνη να ανα­τε­θεί στην Επι­τροπή Θεσμών και Δια­φά­νειας, τα μέλη της οποίας, ωστόσο, ουδέ­ποτε θα επι­τύ­χουν να ελέγ­ξουν τις επι­χει­ρη­σια­κές δρα­στη­ριό­τη­τες της μιας ή των δύο υπη­ρε­σιών, μέσω των αναμ­φί­βολα τυπικών και άνευ ουσίας ακρο­ά­σεων του διοι­κητή ή των διοι­κη­τών, δεδο­μέ­νου ότι δεν δια­θέ­τουν τις απαι­τού­με­νες ειδικές γνώσεις. Oμως, στην περί­πτωση που η πολι­τεία επι­λέ­ξει να ελέγχει συνο­λικά και ουσια­στικά την/τις υπη­ρε­σίες πλη­ρο­φο­ριών, η ευθύνη του ελέγχου θα μπο­ρούσε να παρα­μεί­νει στην Επι­τροπή Θεσμών και Δια­φά­νειας, αλλά με τις ακό­λου­θες προ­σθή­κες:

α) Η Επι­τροπή θα πρέπει να ανευ­ρί­σκει κάθε φορά εξειδικευµένους συνερ­γά­τες, µε ανά­λο­γες γνώσεις και εμπει­ρίες, προ­σό­ντα που πιθα­νό­τατα δια­θέ­τουν ορι­σμένα αφυ­πη­ρε­τή­σα­ντα στελέχη της ΕΥΠ.

β) Στην Επι­τροπή θα προ­σέρ­χο­νται και θα εξε­τά­ζο­νται, πέραν του διοι­κητή/διοι­κη­τών, οι υπο­διοι­κη­τές και κάθε άλλο στέ­λε­χος ή υπάλ­λη­λος, που θα κρίνουν τα μέλη της Επι­τρο­πής, αφού προη­γου­μέ­νως ξεπε­ρα­στεί νομικά και με σαφή­νεια το «εμπόδιο» της μάλλον επι­λε­κτι­κής και χρη­σι­μο­ποιού­με­νης για άλλους και προ­φα­νείς σκοπούς επί­κλη­σης του περι­βό­η­του «απορ­ρή­του» και νομο­θε­τη­θεί η αυστη­ρο­ποί­ηση των ποινών για το ενδε­χό­μενο διαρ­ροών απόρ­ρη­των στοι­χείων ή ονο­μά­των στε­λε­χών της ΕΥΠ.

Η εξω­τε­ρική απο­στολή της είναι εθνικά κρίσιμη και επι­βάλ­λε­ται η θεσμική της θωρά­κιση άμεσα.

Σε κάθε περί­πτωση, για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του πλη­ρο­φο­ρια­κού μηχα­νι­σμού θα πρέπει να εξα­σφα­λι­σθούν τα εξής:

• Οι προ­σλή­ψεις προ­σω­πι­κού να πραγ­μα­το­ποιού­νται ανάλογα με τις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες της ΕΥΠ και οι προ­σλαμ­βα­νό­με­νοι να πληρούν τις ειδικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

• Να καταρ­γη­θούν οι απο­σπά­σεις στην υπη­ρε­σία αστυ­νο­μι­κών ή να περιο­ρι­σθούν σε χαμη­λό­βαθ­μους και μόνο για κάλυψη αναγκών ασφα­λείας (προ­σω­πι­κού και εγκα­τα­στά­σεων), απο­κλειο­μέ­νης της τοπο­θέ­τη­σης ή της χρη­σι­μο­ποί­η­σής τους σε επι­χει­ρη­σια­κούς τομείς (απο­φεύγω να τεκ­μη­ριώσω δημόσια πώς και από ποιους εκτέ­θηκε σοβαρά η ΕΥΠ επι­χει­ρη­σιακά ή/και με διαρ­ροές σε κόμματα και ΜΜΕ).

• Να καταρ­γη­θεί ο συν­δι­κα­λι­σμός ως σταθερή πηγή εσω­τε­ρι­κών διε­νέ­ξεων και λει­τουρ­γι­κών δυσχε­ρειών, καθώς και επι­κίν­δυ­νων διαρ­ροών.

• Οι επι­λο­γές προϊ­στα­μέ­νων από τους διοι­κού­ντες να τεκ­μη­ριώ­νο­νται με πει­στικό τρόπο και να υπο­βάλ­λο­νται προς έγκριση στον προϊ­στά­μενο υπουργό ή στον πρω­θυ­πουργό.

• Η τριετής (με μετά­θεση) θητεία σε περι­φε­ρεια­κές μονάδες να απο­τε­λεί κρίσιμο κρι­τή­ριο και βασικό πλε­ο­νέ­κτημα για τις επι­λο­γές σε διευ­θυ­ντι­κές θέσεις.

• Να αυξηθεί ο σχε­τι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός, όχι τόσο ως προς το μισθο­λό­γιο όσο για την ανάγκη εκσυγ­χρο­νι­σμού του ειδικού τεχνι­κού εξο­πλι­σμού και την ανά­πτυξη επι­χει­ρή­σεων κυρίως στο εξω­τε­ρικό.

Τέλος, να μην απο­κλει­σθεί τα ενδε­χό­μενο τοπο­θέ­τη­σης στη θέση διοι­κητή ή υπο­διοι­κη­τών στε­λε­χών προ­ερ­χο­μέ­νων από το πολι­τικό προ­σω­πικό της ΕΥΠ (εν ενερ­γεία ή αφυ­πη­ρε­τη­σά­ντων).

Δεδο­μέ­νου ότι η πιθα­νό­τητα μιας επι­κίν­δυ­νης ανα­μέ­τρη­σης με την τουρ­κική επι­θε­τι­κό­τητα είναι ορατή περισ­σό­τερο από ποτέ, η Εθνική Υπη­ρε­σία Πλη­ρο­φο­ριών καλεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει έναν σημα­ντι­κό­τατο ρόλο. Ανε­ξάρ­τητα από τις κομ­μα­τι­κές αντε­γκλή­σεις για το παντα­χό­θεν βαλ­λό­μενο εσω­τε­ρικό σκέλος της, η εξω­τε­ρική απο­στολή της είναι εθνικά κρίσιμη και επι­βάλ­λε­ται η θεσμική της θωρά­κιση άμεσα.

* Ο κ. Γιάννης Βαλη­νά­κης είναι καθη­γη­τής και πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών.

Άρθρο στην kathimerini.gr