Κυρ. Μητσοτάκης σε Μπ.Τζόνσον: Είναι ώρα να αδράξουμε αυτή τη στιγμή και αυτή η γενιά να επανενώσει τα Γλυπτά του Παρθενώνα

Με την προ­τρο­πή προς τον Βρε­τα­νό ομό­λο­γο του, Μπό­ρις Τζόν­σον, «κύριε πρω­θυ­πουρ­γέ είναι ώρα να αδρά­ξου­με αυτή τη στιγ­μή» ο πρω­θυ­πουρ­γός, Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης, ανα­φέ­ρει ανα­λυ­τι­κά τα επι­χει­ρή­μα­τα της Αθή­νας για την επα­νέ­νω­ση των Γλυ­πτών του Παρ­θε­νώ­να στο Μου­σείο της Ακρό­πο­λης σε άρθρο του, που δη­μο­σιεύ­ε­ται σή­με­ρα στη βρε­τα­νι­κή εφη­με­ρί­δα, «Τhe Mail on Sunday».

Στο συ­γκε­κρι­μέ­νο άρθρο ο κ. Μη­τσο­τά­κης υπο­γραμ­μί­ζει πως ο Βρε­τα­νός ομό­λο­γος του δε­σμεύ­θη­κε πως δεν θα εμπο­δί­σει την έναρ­ξη ενός δια­λό­γου για το μέλ­λον των Γλυ­πτών, ανά­με­σα στην ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση και το Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο, επι­κα­λεί­ται την πλειο­ψη­φία της βρε­τα­νι­κής κοι­νής γνώ­μης, που, όπως λέει, διά­κει­ται θε­τι­κά στο δια­χρο­νι­κό ελ­λη­νι­κό αί­τη­μα, ανα­φέ­ρε­ται στην ομό­φω­νη από­φα­ση της Unesco περί επι­στρο­φής των Γλυ­πτών και επα­να­φέ­ρει την πρό­τα­ση του ότι η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση θα μπο­ρού­σε «να επι­τρέ­ψει να εκτε­θούν στο Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο κά­ποια από τα πλέον εμ­βλη­μα­τι­κά δη­μιουρ­γή­μα­τα πα­γκο­σμί­ως, έργα τέ­χνης, που ου­δέ­πο­τε έχουν βρε­θεί εκτός Ελ­λά­δας».

Ακο­λου­θεί ανα­λυ­τι­κά το άρθρο του πρω­θυ­πουρ­γού, Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη στην βρε­τα­νι­κή εφη­με­ρί­δα: «The Mail on Sunday».

Πολύ λίγοι πρώην Πρω­θυ­πουρ­γοί της Βρε­τα­νί­ας σπού­δα­σαν Κλα­σι­κές Σπου­δές στο πα­νε­πι­στή­μιο. Ακόμα λι­γό­τε­ροι έχουν μι­λή­σει με τόση έμ­φα­ση για την επιρ­ροή της Αρ­χαί­ας Ελ­λά­δας στη δια­μόρ­φω­ση της πο­λι­τι­κής τους σκέ­ψης. Κα­νέ­νας, υπο­θέ­τω, δεν έχει απο­κα­λέ­σει έναν Αθη­ναίο πο­λι­τι­κό του 5ου αιώνα π.Χ. έναν από τους ήρωές του.

Και ύστε­ρα ήρθε ο Μπό­ρις Τζόν­σον, πά­ντο­τε ακο­λου­θώ­ντας τον δικό του δρόμο. Ο ση­με­ρι­νός Πρω­θυ­πουρ­γός της Βρε­τα­νί­ας έχει κάνει και τα τρία: Σπού­δα­σε Κλα­σι­κές Σπου­δές στην Οξ­φόρ­δη. Έχει μια βαθιά κα­τα­νό­η­ση της προ­σφο­ράς του πο­λι­τι­σμού της κλα­σι­κής επο­χής στον σύγ­χρο­νο κόσμο. Έχει, ακόμη, και μια προ­το­μή του Πε­ρι­κλή, ο οποί­ος απο­τε­λεί έναν από τους ήρωές του.

Ο Μπό­ρις Τζόν­σον κα­τα­λα­βαί­νει σε με­γα­λύ­τε­ρο βαθμό από τους πε­ρισ­σό­τε­ρους τον μο­να­δι­κό δεσμό που συν­δέ­ει τη σύγ­χρο­νη εποχή με την αρ­χαία ιστο­ρία.

Γι’ αυτό τον λόγο, όταν τον συ­νά­ντη­σα την πε­ρα­σμέ­νη εβδο­μά­δα στην Ντά­ου­νινγκ Στριτ, μου είπε ότι κα­τα­νο­ού­σε πόσο έντο­να είναι τα συ­ναι­σθή­μα­τα του ελ­λη­νι­κού λαού σε ό,τι αφορά μία από τις λίγες δια­χω­ρι­στι­κές γραμ­μές ανά­με­σα στην Ελ­λά­δα και στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο: τι μέλ­λει γε­νέ­σθαι με τα Γλυ­πτά του Παρ­θε­νώ­να.

Τα γλυ­πτά φι­λο­τε­χνή­θη­καν από τον Έλ­λη­να γλύ­πτη Φει­δία και έχουν τη μορφή ζω­φό­ρου που αρ­χι­κά κο­σμού­σε τον σπου­δαίο ναό. Το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της ζω­φό­ρου δια­σώ­ζε­ται σή­με­ρα και πα­ρα­μέ­νει στην Αθήνα. Το τμήμα που αφαι­ρέ­θη­κε πα­ρά­νο­μα από τον Λόρδο Έλγιν πα­ρα­μέ­νει, ωστό­σο, απο­κλει­σμέ­νο μέσα στο Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο, σχε­δόν 2.500 χι­λιό­με­τρα μα­κριά από το αλη­θι­νό του σπίτι και απο­κομ­μέ­νο τόσο από την πόλη όσο και από το πα­γκό­σμιο μνη­μείο στο οποίο ανα­ντίρ­ρη­τα ανή­κει.

Αρκεί να πε­ρι­η­γη­θεί κα­νείς για λίγα λεπτά την πα­νέ­μορ­φη αί­θου­σα με τη γυά­λι­νη δια­φα­νή πρό­σο­ψη, στον τρίτο όροφο του Μου­σεί­ου της Ακρό­πο­λης στην Αθήνα, και δεν είναι δύ­σκο­λο να κα­τα­νο­ή­σει τι εννοώ.

Το μου­σείο βρί­σκε­ται μόλις λίγες εκα­το­ντά­δες μέτρα νότια του ίδιου του Παρ­θε­νώ­να και για τα πε­ρισ­σό­τε­ρα από τα γλυ­πτά είναι το σπίτι τους. Είναι το μο­να­δι­κό ση­μείο στον κόσμο όπου μπο­ρεί κα­νείς να θαυ­μά­σει τα γλυ­πτά σε ένα χώρο που τα συν­δέ­ει με το μνη­μείο, καθώς στέ­κε­ται μπρο­στά σε 2.500 χρό­νια ιστο­ρί­ας και αντι­κρί­ζει την πα­νο­ρα­μι­κή θέα του ναού.

Είναι το σωστό ση­μείο, το κα­λύ­τε­ρο ση­μείο και το μο­να­δι­κό ση­μείο όπου μπο­ρεί να εκτι­μή­σει κα­νείς την πο­λι­τι­στι­κή και ιστο­ρι­κή ση­μα­σία των γλυ­πτών εκεί που ανή­κουν.

Είναι ακρι­βώς η χάρη αυτής της συμ­με­τρί­ας που κα­θι­στά τον δια­χω­ρι­σμό των γλυ­πτών που βρί­σκο­νται στο Λον­δί­νο από την κύρια συλ­λο­γή στην Αθήνα ένα τόσο με­γά­λο κενό. Ένα κενό που είναι αδύ­να­το να αγνο­ή­σει κα­νείς.

Η ση­μα­σία τους είναι πα­γκό­σμια και χωρίς τα γλυ­πτά που λεί­πουν δεν μπο­ρεί να θαυ­μά­σει κα­νείς στην ολό­τη­τά τους τη ζω­φό­ρο αλλά και τον ίδιο τον Παρ­θε­νώ­να.

Αντί για τα γλυ­πτά, γύ­ψι­να εκ­μα­γεία βρί­σκο­νται στις θέ­σεις που ανή­κουν στα αυ­θε­ντι­κά έργα -ή, σε κά­ποιες πε­ρι­πτώ­σεις, οι προ­θή­κες είναι άδειες. Μία θλι­βε­ρή από­δει­ξη ότι λεί­πει ένα μέρος από αυτό το ανε­κτί­μη­το κομ­μά­τι της πα­γκό­σμιας πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Η φε­τι­νή χρο­νιά είναι η 200ή επέ­τειος από την έναρ­ξη της επα­νά­στα­σης για την ανε­ξαρ­τη­σία από την Οθω­μα­νι­κή Αυ­το­κρα­το­ρία, ενός πο­λέ­μου κατά τον οποί­ον η Βρε­τα­νία στά­θη­κε στο πλευ­ρό της Ελ­λά­δας στον αγώνα για την ελευ­θε­ρία.

Τι θα μπο­ρού­σε να απο­τε­λέ­σει σπου­δαιό­τε­ρη από­δει­ξη του ορά­μα­τος του Πρω­θυ­πουρ­γού Τζόν­σον για μια νέα, γε­μά­τη αυ­το­πε­ποί­θη­ση, ανοι­χτή και πραγ­μα­τι­κά «Οι­κου­με­νι­κή Βρε­τα­νία» (Global Britain) από το να κάνει η κυ­βέρ­νη­σή του το γεν­ναίο βήμα προς τα εμπρός και, από κοι­νού με το Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο, να επι­στρέ­ψει τα Γλυ­πτά του Παρ­θε­νώ­να;

Σε τέ­τοια πε­ρί­πτω­ση, η Ελ­λά­δα είναι έτοι­μη να εξε­τά­σει, από την πλευ­ρά της, να επι­τρέ­ψει να εκτε­θούν στο Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο κά­ποια από τα πλέον εμ­βλη­μα­τι­κά δη­μιουρ­γή­μα­τα πα­γκο­σμί­ως, έργα τέ­χνης που ου­δέ­πο­τε έχουν βρε­θεί εκτός Ελ­λά­δας.

Άλ­λω­στε, μου­σεία και πι­να­κο­θή­κες όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο επι­στρέ­φουν, μοι­ρά­ζο­νται, δα­νεί­ζουν και συ­νερ­γά­ζο­νται.

Κοι­τάξ­τε για πα­ρά­δειγ­μα την εξαι­ρε­τι­κή νέα έκ­θε­ση στο Μου­σείο Επι­στη­μών του Λον­δί­νου, «Ancient Greeks: Science and Wisdom», την οποία εγκαι­νί­α­σα την πε­ρα­σμέ­νη εβδο­μά­δα. Στο πλαί­σιο αυτής της έκ­θε­σης δεν έχουν συ­γκε­ντρω­θεί έργα μόνο από την Ελ­λά­δα και το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, αλλά από πολ­λές άλλες χώρες και συλ­λο­γές.

Ασφα­λώς, η επα­νέ­νω­ση των γλυ­πτών δεν απο­τε­λεί θέση μόνο της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης. Είναι επί­σης η ομό­φω­νη θέση της Δια­κυ­βερ­νη­τι­κής Επι­τρο­πής της UNESCO για την Επι­στρο­φή των Πο­λι­τι­στι­κών Αγα­θών στις Χώρες Προ­έ­λευ­σης (ICPRCP).

Τον Σε­πτέμ­βριο η Επι­τρο­πή επέ­κρι­νε την άρ­νη­ση της βρε­τα­νι­κής πλευ­ράς να αντι­με­τω­πί­σει αυτό το ζή­τη­μα, λέ­γο­ντας πως «η υπό­θε­ση έχει δια­κυ­βερ­νη­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα και επο­μέ­νως η υπο­χρέ­ω­ση επι­στρο­φής των Γλυ­πτών του Παρ­θε­νώ­να ενα­πό­κει­ται απο­κλει­στι­κά στην κυ­βέρ­νη­ση του Ηνω­μέ­νου Βα­σι­λεί­ου».

Πολ­λοί Βρε­τα­νοί φαί­νε­ται να συμ­φω­νούν. Οι δη­μο­σκο­πή­σεις δεί­χνουν ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια όλο και πε­ρισ­σό­τε­ροι τάσ­σο­νται υπέρ της επι­στρο­φής των Γλυ­πτών στην Ελ­λά­δα. Το Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο ασφα­λώς θα υπο­στή­ρι­ζε ότι η επι­στρο­φή των γλυ­πτών θα είναι μόνο η αρχή -δη­λα­δή μία κί­νη­ση που θα το ανά­γκα­ζε να επι­στρέ­ψει και άλλα αντι­κεί­με­να.

Δεν θα ήταν. Πι­στεύ­ου­με ότι τα γλυ­πτά είναι μία ξε­χω­ρι­στή και μο­να­δι­κή πε­ρί­πτω­ση.

Πράγ­μα­τι, ο Λόρ­δος Έλγιν ενήρ­γη­σε πα­ρά­νο­μα. Χρη­σι­μο­ποιώ­ντας δυ­να­μί­τη και σι­δε­ρέ­νιους λο­στούς κυ­ριο­λε­κτι­κά έσπα­σε τις μαρ­μά­ρι­νες ανά­γλυ­φες πα­ρα­στά­σεις ώστε να τις απο­σπά­σει από τις βά­σεις τους, προ­κά­λε­σε ζη­μιές στον Παρ­θε­νώ­να και έστει­λε τα γλυ­πτά εκτός Ελ­λά­δας στις αρχές του 19ου αιώνα.

Στο τέλος της ημέ­ρας, όμως, η δια­φω­νία μας δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται στην ιδιο­κτη­σία ή τη νο­μι­μό­τη­τα. Γιατί μι­λά­με κυ­ρί­ως για μία ση­μα­ντι­κή υπό­θε­ση με πο­λι­τι­κή και ηθική διά­στα­ση, η οποία έχει και μία σχε­τι­κά απλή τε­χνι­κή διά­στα­ση.

Η επα­νέ­νω­ση των Γλυ­πτών θα ήταν πολύ πιο εύ­κο­λη εάν η βρε­τα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση αναι­ρού­σε τους πο­λι­τι­κούς πε­ριο­ρι­σμούς που «δέ­νουν τα χέρια» του Βρε­τα­νι­κού Μου­σεί­ου, υπό τη μορφή του Βρε­τα­νι­κού Νόμου Περί Μου­σεί­ων του 1963.

Τώρα, με δε­δο­μέ­νο ότι ο Πρω­θυ­πουρ­γός Τζόν­σον μου είπε ότι δεν θα εμπο­δί­σει την προ­σπά­θεια της Ελ­λά­δας να ξε­κι­νή­σει επί­ση­μο διά­λο­γο με το Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο για το μέλ­λον των Γλυ­πτών, η εκτί­μη­σή μου είναι ότι τα πράγ­μα­τα θα είναι δια­φο­ρε­τι­κά. Ότι δεν θα πα­ρε­μπο­δί­σει οποια­δή­πο­τε μελ­λο­ντι­κή συμ­φω­νία.

Και ότι, αντ’ αυτού, ο Πρω­θυ­πουρ­γός θα επι­διώ­ξει την τρο­πο­ποί­η­ση της σχε­τι­κής νο­μο­θε­σί­ας για να επι­τρέ­ψει την επι­στρο­φή των γλυ­πτών.

Ένα είναι σί­γου­ρο. Οι δε­σμοί που συν­δέ­ουν την Ελ­λά­δα και το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο έχουν ιστο­ρία αιώ­νων.

Αυτή η σχέση είναι σή­με­ρα ισχυ­ρή και αν­θε­κτι­κή. Αλλά δεν μπο­ρού­με να προ­σποι­η­θού­με ότι είναι ολο­κλη­ρω­μέ­νη. Γι’ αυτό ελ­πί­ζω πως Λον­δί­νο και Αθήνα θα συ­νερ­γα­στούν για να απο­κα­τα­στή­σουν αυτή την αδι­κία που βα­ραί­νει τις καρ­διές όλων των Ελ­λή­νων.

Ο σπου­δαιό­τε­ρος ποι­η­τής σας, ο Λόρ­δος Βύρων, ήταν ένας από τους πολ­λούς Βρε­τα­νούς που αγω­νί­στη­καν στο πλευ­ρό μας για την Ανε­ξαρ­τη­σία της Ελ­λά­δας. Το 1824 ο Βύρων πέ­θα­νε ως ήρωας για την Ελ­λά­δα, μετά τη δεύ­τε­ρη πο­λιορ­κία του Με­σο­λογ­γί­ου.

Σχε­δόν 200 χρό­νια μετά το θά­να­το του Βύ­ρω­να, πι­στεύω ότι ο Μπό­ρις Τζόν­σον, ως με­λε­τη­τής της κλα­σι­κής επο­χής, αντι­λαμ­βά­νε­ται ότι έχει μια μο­να­δι­κή ευ­και­ρία να αδρά­ξει τη στιγ­μή αυτή, και αυτή η γενιά, να είναι εκεί­νη που επι­τέ­λους θα επα­νε­νώ­σει τα Γλυ­πτά του Παρ­θε­νώ­να. Κύριε Πρω­θυ­πουρ­γέ, είναι ώρα να αδρά­ξου­με αυτή τη στιγ­μή.