Γλυπτά του Παρθενώνα: Η Τουρκία «ακυρώνει» τον Ελγιν – Τι δήλωσε η αντιπρόσωπός της στην UNESCO

Δεν γνω­ρί­ζει την ύπαρξη οθω­μα­νι­κού εγγρά­φου που να νομι­μο­ποιεί τις πράξεις του Ελγιν όσον αφορά τα Γλυπτά  του Παρ­θε­νώνα, δήλωσε η αντι­πρό­σω­πος της Τουρ­κίας, σε δια­κυ­βερ­νη­τική επι­τροπή της UNESCO

Δεν γνω­ρί­ζει την ύπαρξη οθω­μα­νι­κού εγγρά­φου που να νομι­μο­ποιεί τις πράξεις του Ελγιν όσον αφορά τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα, δήλωσε η αντι­πρό­σω­πος της Τουρ­κίας, σε δια­κυ­βερ­νη­τική επι­τροπή της UNESCO. Το αίτημα για επι­στροφή των Γλυπτών ενι­σχύ­ε­ται και από ντο­κου­μέ­ντο του Λόρδου Βύρωνα που δείχνει πώς θα έμοιαζε ένα φιρμάνι της εποχής, δήλωσε ο Νίκος Στα­μπο­λί­δης.

«Δεν γνω­ρί­ζουμε τίποτα για το φιρμάνι του λόρδου Ελγιν»

Του Νικόλα Ζώη

Με το θέμα του επα­να­πα­τρι­σμού των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα στην ατζέντα της εδώ και τέσ­σε­ρις δεκα­ε­τίες, θα περί­μενε κανείς ότι η 24η Σύνοδος της Δια­κυ­βερ­νη­τι­κής Επι­τρο­πής της UNESCO για την Επι­στροφή των Πολι­τι­στι­κών Αγαθών στις Χώρες Προ­έ­λευ­σης (ICPRCP), η οποία πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από τις 29 έως τις 30 Μαΐου στο Παρίσι, δεν είχε ιδιαί­τε­ρες εκπλή­ξεις. Και όμως: το Ηνωμένο Βασί­λειο συμ­με­τείχε για πρώτη φορά στην επι­τροπή, καθώς το προη­γού­μενο διά­στημα ακο­λού­θησε την απαι­τού­μενη δια­δι­κα­σία για να εκλεγεί ως μέλος της· και η Τουρκία, διά της αντι­προ­σώ­που της, πήρε για πρώτη φορά καθαρή θέση ως προς το κρίσιμο ζήτημα της νομι­μο­ποί­η­σης της αγοράς των Γλυπτών από τη Βρε­τα­νία το 1816 στη βάση οθω­μα­νι­κού εγγρά­φου που είχε ή δεν είχε ο λόρδος Ελγιν.

Ο λόγος για το περί­φημο «φιρμάνι», που ανα­φέ­ρε­ται στο site του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου ως κομμάτι της ιστο­ρίας της απο­μά­κρυν­σης των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα και της πώλησής τους στη βρε­τα­νική κυβέρ­νηση με την έγκριση κοι­νο­βου­λευ­τι­κής επι­τρο­πής της Βρε­τα­νίας. Οπως φαί­νε­ται και από τη βιντε­ο­σκό­πηση των εργα­σιών της επι­τρο­πής, που είναι δια­θέ­σιμη στο κανάλι της UNESCO στο YouTube, η Τουρ­κάλα Ζεϊνέπ Μποζ, επι­κε­φα­λής του τμή­μα­τος κατα­πο­λέ­μη­σης της παρά­νο­μης δια­κί­νη­σης αρχαιο­τή­των της Τουρ­κίας (η οποία συμ­με­τείχε ως κράτος-παρατηρητής στη δια­κυ­βερ­νη­τική επι­τροπή της UNESCO), δήλωσε για το ζήτημα ενώπιον των υπο­λοί­πων κρατών: «Δεν είναι σε γνώση μας η ύπαρξη εγγρά­φου που να νομι­μο­ποιεί αυτή την αγορά, η οποία έγινε τότε από τους αποι­κιο­κρά­τες του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου, οπότε δεν νομίζω ότι υπάρχει περι­θώ­ριο να συζη­τή­σουμε τη νομι­μό­τητά της ακόμη και (…) σύμφωνα με τον νόμο της εποχής. Ανυ­πο­μο­νούμε ολόψυχα να γιορ­τά­σουμε την επι­στροφή των Γλυπτών, καθώς πιστεύ­ουμε ότι θα σημα­το­δο­τή­σει μια αλλαγή συμπε­ρι­φο­ράς προς την κατεύ­θυνση της προ­στα­σίας των πολι­τι­στι­κών αγαθών και θα είναι το ισχυ­ρό­τερο μήνυμα που θα δοθεί παγκο­σμίως».

Η παρέμ­βαση της Τουρ­κίας στο 4:32:58

Η ελλη­νική αντι­προ­σω­πεία και συγκε­κρι­μένα η προϊ­στα­μένη του Τμή­μα­τος Διε­θνούς Δικαίου του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, Αρτεμις Παπα­θα­να­σίου, ευχα­ρί­στησε τις χώρες που υπο­στή­ρι­ξαν τις ελλη­νι­κές διεκ­δι­κή­σεις και ειδικά την Τουρκία (που έχει υπο­στη­ρί­ξει το αίτημα της επι­στρο­φής και σε άλλες περι­πτώ­σεις) για το γεγονός ότι στο πλαίσιο της συνόδου της επι­τρο­πής έθιξε ένα «πολύ σημα­ντικό ζήτημα» σχετικά με τη μη ύπαρξη εγγρά­φου που να νομι­μο­ποιεί τις πράξεις του Ελγιν και της τότε βρε­τα­νι­κής κυβέρ­νη­σης. Απα­ντώ­ντας το Ηνωμένο Βασί­λειο επα­νέ­λαβε τη θέση του ότι ο Ελγιν κινή­θηκε με την άδεια των οθω­μα­νι­κών αρχών και σύμφωνα με φιρμάνι που του είχε δοθεί, από το οποίο επι­βιώ­νει μια ιταλική μετά­φραση, ενώ έγινε λόγος και για δεύτερη άδεια, σχετικά με τη μετα­φορά των Γλυπτών στην Αγγλία.

Ανα­ζη­τώ­ντας τη «σφρα­γίδα» του σουλ­τά­νου. Επάνω, το φιρμάνι – δια­βα­τή­ριο του Λόρδου Βύρωνα, με το αυτο­κρα­το­ρικό μονό­γραμμα του σουλ­τά­νου Μαχμούτ Β΄, που δείχνει πώς έμοιαζε ένα επίσημο οθω­μα­νικό έγγραφο στις αρχές του 19ου αιώνα. Κάτω, το ιταλικό έγγραφο που σύμφωνα με το Βρε­τα­νικό Μουσείο απο­τε­λεί μετά­φραση φιρ­μα­νιού που είχε δοθεί στον Ελγιν για τα Γλυπτά και εμφα­νί­στηκε 14 χρόνια μετά την από­σπασή τους.

«Το τι ακριβώς είναι φιρμάνι το γνω­ρί­ζουμε από εκείνο του Ελγιν με χρο­νο­λο­γία 1802 (σ.σ. το δια­βα­τή­ριό του για την Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία) και εκείνο που είχε ο Λόρδος Βύρωνας το 1810: είναι ένα νόμιμο έγγραφο με την υπο­γραφή του ίδιου του σουλ­τά­νου, ενώ το ιταλικό γράμμα που παρου­σιά­ζε­ται εδώ από τους Βρε­τα­νούς φίλους είναι ένα απλό έγγραφο», απά­ντησε ο διευ­θυ­ντής του Μου­σείου Ακρό­πο­λης, καθη­γη­τής Νίκος Στα­μπο­λί­δης, ο οποίος συμ­με­τείχε επίσης στην ελλη­νική αντι­προ­σω­πεία.

Η συζή­τηση για τη νομι­μο­ποί­ηση της αγοράς των Γλυπτών από τη Βρε­τα­νία το 1816 στη δια­κυ­βερ­νη­τική επι­τροπή του διε­θνούς οργα­νι­σμού.

Ηταν μία από τις κατα­λη­κτή­ριες δηλώ­σεις, επο­μέ­νως δεν υπήρχε χρόνος για συζή­τηση. Οι ενδια­φε­ρό­με­νοι, πάντως, μπορούν να επι­σκε­φθούν την έκθεση «Ο Παρ­θε­νώ­νας και ο Βύρωνας» που παρου­σιά­ζε­ται στο Μουσείο Ακρό­πο­λης και όπου φιλο­ξε­νεί­ται το πραγ­μα­τικό φιρμάνι-διαβατήριο του Λόρδου Βύρωνα, ώστε να γίνει κατα­νοητό το πώς έμοιαζε ένα τόσο επίσημο οθω­μα­νικό έγγραφο της εποχής.

Μιλώ­ντας στην «Κ», ο κ. Στα­μπο­λί­δης σημειώ­νει ότι με τη βοήθεια του δια­βα­τη­ρίου του Βύρωνα «βλέπει κανείς τι είναι φιρμάνι» και τονίζει ότι «αν είχε φιρμάνι και ο Ελγιν για τα Γλυπτά, θα είχε βρεθεί εδώ και 200 χρόνια». Αντ’ αυτού υπάρχει η λεγό­μενη ιταλική μετά­φρασή του, που όμως εμφα­νί­στηκε 14 χρόνια μετά τη λεη­λα­σία των Γλυπτών, ίσως συντά­χθηκε από τον βοηθό του Ελγιν και η οποία δεν δίνει άδεια για από­σπαση των Γλυπτών, αλλά για δημιουρ­γία σχεδίων, εκμα­γείων κ.λπ. «Αν όμως το ιταλικό γράμμα τούς επέ­τρεπε να πάρουν τα πρω­τό­τυπα, τότε τι ήθελαν τα εκμα­γεία;» ανα­ρω­τιέ­ται ευλόγως ο κ. Στα­μπο­λί­δης.

Στοι­χείο αυθε­ντι­κό­τη­τας

Το φιρμάνι του Βύρωνα έγινε γνωστό πρό­σφατα όταν ο κάτοχός του, ένας ιδιώτης συλ­λέ­κτης, ζήτησε από τον Ηλία Κολοβό, καθη­γητή Οθω­μα­νι­κής Ιστο­ρίας στο Πανε­πι­στή­μιο Κρήτης, να το μελε­τή­σει. «Είναι η “βίζα” του Λόρδου Βύρωνα, το δια­βα­τή­ριό του, το χαρτί που είχε στην τσέπη του που­κα­μί­σου του –είναι και διπλω­μένο κατά αυτόν τον τρόπο– όταν το 1810 έκανε το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα, τμήμα τότε της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρίας», λέει στην «Κ» ο κ. Κολοβός, ο οποίος θα παρου­σιά­σει μαζί με την αρχαιο­λόγο Αν Μακέιμπ το έγγραφο σε διεθνές επι­στη­μο­νικό συνέ­δριο για τον Βύρωνα που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί σε Αθήνα και Μεσο­λόγγι. Βασικό στοι­χείο αυθε­ντι­κό­τη­τας του φιρ­μα­νιού, λέει ο κ. Κολοβός, είναι το αυτο­κρα­το­ρικό μονό­γραμμα, το οποίο ονο­μά­ζε­ται «τουγράς». «Υπήρχε ειδικός αξιω­μα­τού­χος στην Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία που έκανε αυτή τη δουλειά, ώστε τα φιρ­μά­νια να είναι έγκυρα», λέει ο κ. Κολοβός και συμπλη­ρώ­νει: «Σήμερα δια­θέ­τουμε πολλά σε ελλη­νικά αρχεία, π.χ. στο Αγιον Ορος, στα Μετέωρα και στην Πάτμο, καθώς τα μονα­στή­ρια κρατάνε φιρ­μά­νια. Κυρίως όμως σώζο­νται στα οθω­μα­νικά αρχεία στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, όπου μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί κάτι σε σχέση με τον Ελγιν».

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι το 2019 οι Τούρκοι ερευ­νη­τές Ζεϊνέπ Εγκέν και Ορχάν Σακίν είχαν παρου­σιά­σει συμπε­ρά­σματα έρευνας, σύμφωνα με την οποία επίσης δεν υπήρξε φιρμάνι προς τον Ελγιν για την εξαγωγή των Γλυπτών.

Δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μετά τις βρε­τα­νι­κές κάλπες

Του Σάκη Ιωαν­νίδη

Τα βλέμ­ματα όλων όσοι παρα­κο­λου­θούν τις εξε­λί­ξεις στο ζήτημα της διεκ­δί­κη­σης των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα είναι στραμ­μένα στις βρε­τα­νι­κές εκλογές της 4ης Ιουλίου. Το απο­τέ­λε­σμα που, όπως όλα δεί­χνουν θα είναι θετικό για το κόμμα των Εργα­τι­κών, θα φέρει στην πρω­θυ­πουρ­γία του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου τον Κιρ Στάρμερ. Και τότε, όλοι θα περι­μέ­νουν να δουν τη στάση του στο ζήτημα που διχάζει τις δύο χώρες εδώ και δύο αιώνες.

«Εάν μια συμ­φω­νία δανει­σμού είναι κοινώς απο­δε­κτή από τη βρε­τα­νική και την ελλη­νική κυβέρ­νηση, δεν θα την εμπο­δί­σουμε», δήλωνε συνερ­γά­της του στους Financial Times τον Νοέμ­βριο του 2023 λίγο μετά το διπλω­μα­τικό «επει­σό­διο» μεταξύ Ρίσι Σούνακ και Κυριά­κου Μητσο­τάκη. Ο Βρε­τα­νός πρω­θυ­πουρ­γός είχε ακυ­ρώ­σει τότε την τελευ­ταία στιγμή τη συνά­ντησή του με τον Ελληνα ομόλογό του, εκφρά­ζο­ντας την ενό­χλησή του για τη στάση του κ. Μητσο­τάκη για τα Γλυπτά.

Αν ο επι­κε­φα­λής των Εργα­τι­κών δεν πάρει θέση στο θέμα μέχρι τις εκλογές, ορι­σμέ­νοι εκτι­μούν ότι θα κληθεί να το αντι­με­τω­πί­σει μέσα στο πρώτο εξάμηνο της πρω­θυ­πουρ­γίας του. Στο ίδιο χρονικό διά­στημα θα πρέπει να ληφθούν και ορι­σμέ­νες σοβαρές απο­φά­σεις για τη φιλό­δοξη και υψηλού κόστους ανα­καί­νιση του Βρε­τα­νι­κού Μου­σείου, στην οποία περι­λαμ­βά­νε­ται και η αίθουσα Ντουβίν, όπου φυλάσ­σο­νται τα Γλυπτά. Ενα έργο που θα ανα­λά­βει να φέρει εις πέρας ο νέος διευ­θυ­ντής του μου­σείου, δρ Νίκολας Κάλιναν, ο οποίος θα δια­δε­χθεί τις επό­με­νες μέρες τον σερ Μαρκ Τζόουνς. Πρόσωπο-κλειδί θεω­ρεί­ται και ο νυν πρό­ε­δρος του μου­σείου Τζορτζ Οσμπορν, ο οποίος αναζητά και αυτός μια μόνιμη επίλυση.

Αυτή τη συγκυ­ρία θεωρεί ως κατάλ­ληλη ευκαι­ρία για να επα­νεκ­κι­νή­σουν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ των δύο πλευρών μετά τις εκλογές, ο ιδρυτής του Parthenon Project, Γιάννης Λέφας, ο οποίος βρέθηκε χθες στην Αθήνα. Το Parthenon Project είναι μια πρω­το­βου­λία με έδρα τη Βρε­τα­νία που προωθεί μια λύση «win-win», όπως την χαρα­κτη­ρί­ζουν, στο ζήτημα των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα. Η λύση που προ­τεί­νε­ται (την οποία έχει ανα­λύ­σει η «Κ» σε παλαιό­τερα ρεπορ­τάζ της) έχει ως κεντρική ιδέα τη δημιουρ­γία ενός διε­θνούς ιδρύ­μα­τος (Foundation) με ελλη­νο­βρε­τα­νικό κορμό, με την υπο­στή­ριξη Ελλήνων της δια­σπο­ράς, που θα προωθεί την πολι­τι­στική συνερ­γα­σία μεταξύ των δύο χωρών. Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με το PP, τα Γλυπτά θα επι­στρέ­ψουν στο Μουσείο της Ακρό­πο­λης και σε αντάλ­λαγμα, ελλη­νι­κές αρχαιό­τη­τες θα φιλο­ξε­νού­νται περιο­δικά στο Βρε­τα­νικό Μουσείο, στη νέα «Hellenic Gallery» (αντί της Duveen Gallery). Το νέο σχήμα –εφόσον λει­τουρ­γή­σει– προ­τί­θε­ται να χρη­μα­το­δο­τή­σει την ανα­καί­νιση της αίθου­σας αλλά και τις εργα­σίες επέ­κτα­σης του Εθνικού Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου. Το ακαν­θώ­δες θέμα της ιδιο­κτη­σίας είναι κάτι που μπορεί να ξεπε­ρα­στεί, σύμφωνα με τον κ. Λέφα, εφόσον «συμ­φω­νή­σουμε ότι δια­φω­νούμε».

Κόκ­κι­νες γραμμές

Μένει να φανεί βέβαια πώς θα εξε­λι­χθούν τα πράγ­ματα, αλλά έχουν ενδια­φέ­ρον οι κόκ­κι­νες γραμμές που βάζει το Parthenon Project και ο Γιάννης Λέφας για τη συμ­με­τοχή του στην υπόθεση: την επι­στροφή όλων των Παρ­θε­νώ­νειων Γλυπτών και τη δέσμευση να μην παραι­τη­θεί η Ελλάδα από το δικαί­ωμά της να διεκ­δι­κή­σει κάτι άλλο στο μέλλον.

Πηγή kathimerini.gr