Αγάπη Σμπώκου: Πώς θα συνεχιστεί η επιτυχία στον τουρισμό

Ως «αδια­πραγ­μά­τευτη επι­τυ­χία για την Ελλάδα» με βαθιά δημο­κρα­τική διάχυση και κορυ­φαίο εργα­λείο ήπιας ισχύος (soft power) αποτιμά τον του­ρι­σμό η πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ, Αγάπη Σμπώκου, ξεκα­θα­ρί­ζο­ντας ότι ο τομέας δεν πορεύ­ε­ται στον «αυτό­ματο πιλότο». Δια­μορ­φώ­νο­ντας το νέο στρα­τη­γικό αφήγημα, μιλώ­ντας απο­κλει­στικά στην «Κ», υπο­γραμ­μί­ζει ότι βρι­σκό­μα­στε σε μια «στιγμή ευθύνης και τερά­στιας ευκαι­ρίας για να ανέ­βουμε σκαλί», μετα­το­πί­ζο­ντας το επί­κε­ντρο από τους από­λυ­τους αριθ­μούς αφίξεων στην παρα­γω­γι­κό­τητα, στην ποιό­τητα και στη διάχυση της αξίας.

Θεμέ­λιος λίθος παρα­μέ­νει ο ανθρώ­πι­νος παρά­γο­ντας, καθώς η μονα­δική υπερ­δύ­ναμη της φιλο­ξε­νίας μας λέγεται «Ελληνας», απαι­τώ­ντας ουσια­στική κατάρ­τιση ώστε ο κλάδος να απο­τε­λεί «πραγ­μα­τική προ­ο­πτική στα­διο­δρο­μίας και επιλογή ζωής, όχι μια ευκαι­ριακή λύση». Παράλ­ληλα, απέ­να­ντι στο «δομικό πρό­βλημα» της επο­χι­κό­τη­τας αντι­τάσ­σει την ευε­λι­ξία, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας ότι «το ελλη­νικό καλο­καίρι είναι πρω­τί­στως η συναι­σθη­μα­τική σύνδεση με τον τόπο και την αυθε­ντι­κό­τητά του» και όχι μόνον ο Αύγου­στος.

Στο κρίσιμο μέτωπο των προ­ο­ρι­σμών, η κ. Σμπώκου θέτει ως αδια­πραγ­μά­τευτο αίτημα την άμεση αντα­πο­δο­τι­κό­τητα του τέλους ανθε­κτι­κό­τη­τας στην κλι­μα­τική κρίση σε στο­χευ­μέ­νες τοπικές επεν­δύ­σεις και Οργανισμoύς Δια­χεί­ρι­σης Προ­ο­ρι­σμών (DMOs), παρα­τη­ρώ­ντας δηκτικά πως «μια σκέτη υποδομή χωρίς δια­χεί­ριση δεν έχει νόημα» και τονί­ζο­ντας την ανάγκη για ορατά έργα που ενι­σχύ­ουν την κοι­νω­νική νομι­μο­ποί­ηση του του­ρι­σμού. Τέλος, για το Ειδικό Χωρο­τα­ξικό Πλαίσιο επι­ση­μαί­νει ότι, αν και «η απουσία κανόνων είναι δια­χρο­νικά αρνη­τική», οι ρυθ­μί­σεις δεν πρέπει να απο­τρέ­πουν την ανά­πτυξη, αλλά να την κατευ­θύ­νουν.

Του­ρι­σμός: Οι αυξη­μέ­νες αφίξεις και οι πίεσεις στις τιμές

– Μετά τα δια­δο­χικά ρεκόρ, ποιο είναι το μεγάλο στοί­χημα της επό­με­νης ημέρας για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό;

– Ο του­ρι­σμός είναι μια αδια­πραγ­μά­τευτη επι­τυ­χία για την Ελλάδα και αυτό οφεί­λουμε να το συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε. Πρό­κει­ται για μια βαθιά δημο­κρα­τική δρα­στη­ριό­τητα, με τερά­στια δια­σπορά και διάχυση σε πολλούς άλλους τομείς της οικο­νο­μίας. Προωθεί την περι­φε­ρειακή ανά­πτυξη, που απο­τε­λεί μείζον ζητού­μενο για τη χώρα, και έχει επι­δεί­ξει τερά­στια ανθε­κτι­κό­τητα. Επι­πλέον, ο του­ρι­σμός λει­τουρ­γεί ως τερά­στιο εργα­λείο ήπιας ισχύος και διε­θνούς προ­βο­λής για την Ελλάδα. Πρέπει να είμαστε υπε­ρή­φα­νοι που συγκα­τα­λε­γό­μα­στε στα κορυ­φαία του­ρι­στικά brands παγκο­σμίως. Ταυ­τό­χρονα, όμως, είναι και μια ευθύνη, μια τερά­στια ευκαι­ρία για να «ανέ­βουμε σκαλί». Συγκρι­νό­μα­στε πλέον με προ­ο­ρι­σμούς με τους οποίους δεν μπο­ρού­σαμε να συγκρι­θούμε πριν από δέκα χρόνια, έχοντας παράλ­ληλα ανε­βά­σει τη μέση δαπάνη, χρήματα τα οποία μένουν στη χώρα.

– Κιν­δυ­νεύει τελικά ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός να πέσει θύμα της ίδιας του της επι­τυ­χίας;

– Βεβαίως. Γι’ αυτό ακριβώς επιμένω ότι είναι στιγμή ευθύνης και ευκαι­ρίας. Πρέπει να επι­κε­ντρω­θούμε στους προ­ο­ρι­σμούς και στις δημό­σιες επεν­δύ­σεις, με σωστή προ­τε­ραιο­ποί­ηση και, κυρίως, με δια­χεί­ριση. Μία σκέτη υποδομή χωρίς δια­χεί­ριση δεν έχει νόημα.

– Πώς δια­σφα­λί­ζε­ται η βιω­σι­μό­τητα των προ­ο­ρι­σμών και πού πρέπει να πάνε τελικά τα χρήματα από το τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας;

– Το «κλειδί» της επό­με­νης ημέρας είναι η πραγ­μα­τική αντα­πο­δο­τι­κό­τητα του τέλους ανθε­κτι­κό­τη­τας. Παρότι τα τέλη εισπράτ­το­νται από το κράτος, δεν υπάρχει σαφής αντα­πο­δο­τι­κό­τητα στους προ­ο­ρι­σμούς. Πρέπει να κατευ­θυν­θούν σε στο­χευ­μέ­νες τοπικές επεν­δύ­σεις, που θα ανα­κου­φί­σουν τις υπο­δο­μές και θα βοη­θή­σουν άμεσα τους κατοί­κους. Παράλ­ληλα, είναι απα­ραί­τη­τες η στήριξη των Οργα­νι­σμών Δια­χεί­ρι­σης Προ­ο­ρι­σμών (DMOs) και η δια­σφά­λιση της χρη­μα­το­δό­τη­σής τους. Το να γνω­ρί­ζει η τοπική κοι­νω­νία ότι ένα συγκε­κρι­μένο έργο υλο­ποι­ή­θηκε με χρήματα από το τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας ενι­σχύει την κοι­νω­νική νομι­μο­ποί­ηση του του­ρι­σμού. Οι τοπικές κοι­νω­νίες ανα­γνω­ρί­ζουν τα οφέλη του κλάδου, αλλά όσο πιέ­ζο­νται οι υπο­δο­μές, η ύπαρξη ορατών έργων είναι το ανα­γκαίο επόμενο βήμα. Αυτό χτίζει μια ουσια­στική σχέση εμπι­στο­σύ­νης και δια­φά­νειας.

– Με το κόστος στα ύψη και τους του­ρί­στες να μετρούν το ευρώ, πώς παρα­μέ­νουμε αντα­γω­νι­στι­κοί χωρίς πόλεμο τιμών;

– Βασική παρα­δοχή μας πρέπει να είναι ότι ο διεθνής αντα­γω­νι­σμός δεν πρέπει να κρί­νε­ται απο­κλει­στικά στην τιμή. Εάν μπούμε σε έναν στυγνό αντα­γω­νι­σμό τιμών, υπο­νο­μεύ­ουμε τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα και την ποιό­τητα του προ­ϊ­ό­ντος μας. Η απά­ντηση είναι το άνοιγμα σε νέες χώρες προ­έ­λευ­σης, η επι­μή­κυνση της σεζόν και ο συνεχής ποιο­τι­κός εμπλου­τι­σμός του προ­ϊ­ό­ντος. Οφεί­λουμε να προ­σφέ­ρουμε μια συνο­λική του­ρι­στική εμπει­ρία, που περι­λαμ­βά­νει τις μετα­φο­ρές, την εστίαση, τις τοπικές υπη­ρε­σίες, τα μνημεία και την άυλη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά. Ταυ­τό­χρονα, δεν αγνο­ούμε το φορο­λο­γικό περι­βάλ­λον. Παρότι η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται τρίτη σε γενική φορο­λο­γική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα μεταξύ επτά μεσο­γεια­κών χωρών, στη φορο­λο­γία του του­ρι­σμού υπο­χω­ρεί στην πέμπτη θέση. Χρειά­ζο­νται διορ­θω­τικά βήματα και επα­νε­ξέ­ταση του πλαι­σίου που ισχύει σήμερα.

– Μπορεί τελικά ο μέσος Ελληνας να κάνει δια­κο­πές στον τόπο του σήμερα;

– Η αλήθεια είναι ότι για πολλούς Ελληνες οι δια­κο­πές έχουν γίνει δύσκο­λες, εξαι­τίας της πίεσης στο δια­θέ­σιμο εισό­δημα. Πρό­κει­ται για ένα ευρύ­τερο κοι­νω­νικό πρό­βλημα, το οποίο αφορά άμεσα και τον του­ρι­σμό. Χρειά­ζε­ται να ενι­σχύ­σουμε τη δυνα­τό­τητα των Ελλήνων να κάνουν δια­κο­πές στη χώρα τους, με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα προ­γράμ­ματα κοι­νω­νι­κού του­ρι­σμού, καλύ­τερη συν­δε­σι­μό­τητα και περισ­σό­τε­ρες προ­σι­τές επι­λο­γές πέρα από τον Αύγου­στο και τους προ­ο­ρι­σμούς υψηλής ζήτησης. Πρέπει να απο­δο­μή­σουμε το στε­ρε­ό­τυπο ότι το «ελλη­νικό καλο­καίρι» εξα­ντλεί­ται αυστηρά στον Αύγου­στο ή σε συγκε­κρι­μέ­νους προ­ο­ρι­σμούς. Το ελλη­νικό καλο­καίρι είναι πρω­τί­στως η συναι­σθη­μα­τική μας σύνδεση με τον τόπο και την αυθε­ντι­κό­τητά του.

– Χωρο­τα­ξικό για τον του­ρι­σμό: Βάζει τάξη ή φέρνει νέες στρε­βλώ­σεις και υπερ­βο­λι­κούς περιο­ρι­σμούς;

– Η απουσία κανόνων είναι δια­χρο­νικά αρνη­τική τόσο για την κοι­νω­νία όσο και για την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα και η έλλειψη χωρο­τα­ξι­κού ευθύ­νε­ται για πολλά προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουμε σήμερα. Ο ΣΕΤΕ πάντοτε τασ­σό­ταν υπέρ της θέσπι­σης χωρο­τα­ξι­κού πλαι­σίου. Η υιο­θέ­τηση ενός τόσο δύσκο­λου και εξαι­ρε­τικά σύν­θε­του σχε­δια­σμού συνιστά αναμ­φι­σβή­τητη πρόοδο για τη χώρα, καθώς προ­σφέ­ρει μεγα­λύ­τερη ασφά­λεια δικαίου, συμ­βάλ­λει στην προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος και θέτει τις βάσεις για μια πιο βιώσιμη του­ρι­στική ανά­πτυξη. Ταυ­τό­χρονα, όμως, ορι­σμέ­νες προ­βλέ­ψεις του σχεδίου χρήζουν περαι­τέρω επε­ξερ­γα­σίας και βελ­τί­ω­σης, ώστε να δια­σφα­λι­στεί ότι οι στόχοι της βιω­σι­μό­τη­τας και της προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος θα υπη­ρε­τη­θούν με τρόπο λει­τουρ­γικό, ανα­λο­γικό και εφαρ­μό­σιμο στην πράξη.

– Πού θα εστιά­σετε την προσοχή σας το επόμενο διά­στημα σε σχέση με το χωρο­τα­ξικό;

– Ζητού­μενο είναι ο σχε­δια­σμός να κατευ­θύ­νει χωρίς να απο­τρέ­πει, θέτο­ντας όρια όπου αυτά είναι τεκ­μη­ριω­μένα. Οι παρεμ­βά­σεις μας επι­κε­ντρώ­νο­νται σε τρία κρίσιμα σημεία. Πρώτον, η φέρουσα ικα­νό­τητα πρέπει να απλο­ποι­η­θεί ως δια­δι­κα­σία και να αξιο­λο­γεί­ται στον ίδιο τον προ­ο­ρι­σμό και στις βασικές υπο­δο­μές του. Το σχέδιο προ­βλέ­πει ότι, εάν δεν υπάρ­χουν εκθέ­σεις φέρου­σας ικα­νό­τη­τας μέσα από τα τοπικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια, η υπο­χρέ­ωση μετα­κυ­λί­ε­ται στις επι­μέ­ρους επι­χει­ρή­σεις, κάτι που είναι εξαι­ρε­τικά προ­βλη­μα­τικό. Η μέτρηση οφείλει να γίνεται από την πολι­τεία. Θα πρέπει να γίνει ουσια­στική απλο­ποί­ηση των όρων των ΕΚΕΦΙ και, όπου δεν υπάρχει ακόμη τοπικό πολε­ο­δο­μικό σχέδιο, αυτές να εκπο­νού­νται από τους δήμους με εξα­σφα­λι­σμένη χρη­μα­το­δό­τηση από το νέο πολυ­ε­τές δημο­σιο­νο­μικό πλαίσιο. Δεύ­τε­ρον, απαι­τεί­ται επα­νε­ξέ­ταση των ορι­ζό­ντιων περιο­ρι­σμών στον αριθμό δωμα­τίων και κλινών στα νησιά, καθώς δεν έχει λογική να ισχύουν τα ίδια πλαφόν σε προ­ο­ρι­σμούς με επαρ­κείς υπο­δο­μές και σε άλλες με απο­δε­δειγ­μένη στε­νό­τητα φυσικών πόρων. Τρίτον, είναι επι­τα­κτική ανάγκη η προ­στα­σία του τοπίου, το οποίο απο­τε­λεί τον πραγ­μα­τικό πλούτο της χώρας και βασικό στοι­χείο της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τάς μας. Η προ­στα­σία του δεν μπορεί να αφορά μόνο τη νόμιμη και οργα­νω­μένη του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα, αλλά το σύνολο των χρήσεων και παρεμ­βά­σεων στον χώρο, με κανόνες που εφαρ­μό­ζο­νται με συνέ­πεια για όλους. Η θέση μας δεν είναι «ανά­πτυξη παντού», αλλά ανά­πτυξη υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις, καθα­ρούς κανόνες, περι­βαλ­λο­ντική ευθύνη και σεβασμό στην ταυ­τό­τητα κάθε περιο­χής. Αυτό πρέπει να ισχύει για όλους.

– Βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις: Ηρθε η ώρα για δρα­στικό πλαφόν και αυστη­ρούς κανόνες;

– Οι βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις είναι πλέον μέρος της του­ρι­στι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας και μια απλου­στευ­τική συζή­τηση υπέρ ή κατά δεν έχει νόημα. Η ρύθμιση της αγοράς πρέπει να βασί­ζε­ται σε τρεις άξονες: στη δια­σφά­λιση ίσων όρων αντα­γω­νι­σμού μέσα από δια­φά­νεια, ουσια­στι­κούς ελέγ­χους, κανόνες ασφα­λείας και φορο­λο­γική συνέ­πεια, στην εκτί­μηση της αντοχής των τοπικών δικτύων και της πίεσης που δέχο­νται οι υπο­δο­μές και στην αντι­με­τώ­πιση της στε­γα­στι­κής κρίσης. Η πολι­τεία οφείλει να παρέμ­βει άμεσα και στο­χευ­μένα με τη θέσπιση ορίων και πλαφόν ανάλογα με τη φέρουσα ικα­νό­τητα και τις οικι­στι­κές ανάγκες κάθε περιο­χής.

– Μονο­ή­με­ρες επι­σκέ­ψεις και δαπάνες κάτω των 100 ευρώ: Πώς απα­ντάμε στον κίνδυνο του φθηνού, μαζικού του­ρι­σμού;

– Η μείωση της διάρ­κειας παρα­μο­νής δεν είναι ελλη­νικό φαι­νό­μενο, αλλά παγκό­σμια πραγ­μα­τι­κό­τητα. Οι άνθρω­ποι ταξι­δεύ­ουν περισ­σό­τερο, μειώ­νο­ντας τη διάρ­κεια κάθε ταξι­διού. Παράλ­ληλα, η Ελλάδα ανοί­γε­ται σε μακρι­νές αγορές, οι οποίες συχνά συν­δυά­ζουν περισ­σό­τε­ρους ευρω­παϊ­κούς προ­ο­ρι­σμούς ή πολλούς προ­ο­ρι­σμούς εντός της χώρας. Εχει γίνει ένα πολύ μεγάλο άλμα προς την ποιό­τητα στον ελλη­νικό του­ρι­σμό. Αυτό φαί­νε­ται στις εισπρά­ξεις, στις επεν­δύ­σεις και σε περιο­χές οι οποίες έχουν επα­να­το­πο­θε­τη­θεί ως προς την του­ρι­στική τους ταυ­τό­τητα. Οσο το του­ρι­στικό προϊόν διευ­ρύ­νε­ται χωρικά και εμπλου­τί­ζε­ται η εμπει­ρία, τόσο ενδυ­να­μώ­νε­ται και προ­σελ­κύει επι­σκέ­πτες που σέβο­νται τον τόπο. Χρεια­ζό­μα­στε διεύ­ρυνση αγορών, διεύ­ρυνση προ­ϊ­ό­ντος και εποχική διεύ­ρυνση, με ευε­λι­ξία και μεθο­δευ­μένη στό­χευση. Επι­πλέον, το άνοιγμα σε νέες αγορές απο­τρέ­πει τη δημιουρ­γία «γκέτο μαζικού του­ρι­σμού».

– Επι­μέ­νετε πολύ στον ανθρώ­πινο παρά­γο­ντα.

– Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός δια­θέ­τει μια πραγ­μα­τικά μονα­δική δύναμη που λέγεται «Ελληνας». Συν­δέ­ε­ται με την υπε­ρη­φά­νεια για τον τόπο μας, το γνήσιο νοιά­ξιμο για τον φιλο­ξε­νού­μενο και την έμφυτη αίσθηση φιλο­ξε­νίας. Αυτό οφεί­λουμε να το συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε και να το δια­φυ­λά­ξουμε, θωρα­κί­ζο­ντας τους ανθρώ­πους με σωστή εκπαί­δευση. Θέλουμε ο του­ρι­σμός να είναι μια πραγ­μα­τική προ­ο­πτική στα­διο­δρο­μίας και επιλογή ζωής, όχι μια ευκαι­ριακή λύση. Εκεί έχουμε ρόλο να δια­δρα­μα­τί­σουμε, τόσο θεσμικά όσο και ως επι­χει­ρη­μα­τίες, προ­σφέ­ρο­ντας προ­ο­πτι­κές εξέ­λι­ξης, τηρώ­ντας τους κανόνες και επι­διώ­κο­ντας λύσεις για τα πραγ­μα­τικά προ­βλή­ματα στέ­γα­σης και επο­χι­κό­τη­τας.

– Επο­χι­κό­τητα 4-6 μηνών: Πώς ξεφεύ­γουμε από αυτή την παγίδα όταν οι εργα­ζό­με­νοι ζητούν στα­θε­ρό­τητα όλο τον χρόνο;

– Το χρονικό ζήτημα είναι δομικό πρό­βλημα. Ενας άνθρω­πος ανα­ζη­τεί κανο­νι­κό­τητα στη ζωή του για να εξε­λι­χθεί. Προ­φα­νώς οι συλ­λο­γι­κές συμ­βά­σεις στον του­ρι­σμό θωρα­κί­ζουν τους εργα­ζο­μέ­νους –έχουμε κατο­χυ­ρώ­σει επίδομα επο­χι­κής απα­σχό­λη­σης και δικαί­ωμα επα­να­πρό­σλη­ψης–, αλλά αυτό δεν επιλύει το δομικό ζήτημα. Εργα­ζό­μα­στε για να κατα­θέ­σουμε προ­τά­σεις ώστε να βρεθούν λύσεις σε υπαρκτά προ­βλή­ματα επο­χι­κό­τη­τας, στέ­γα­σης και μετα­φο­ράς. Για εμάς οι άνθρω­ποι είναι η απόλυτη δύναμη και η απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα.

– Ποιο είναι το στοί­χημα της επό­με­νης ημέρας;

– Δεν πρέπει προ­φα­νώς να λει­τουρ­γούμε στον αυτό­ματο πιλότο. Το ζητού­μενο της παρα­γω­γι­κό­τη­τας –για να μην ανα­λω­νό­μα­στε σε μια ατέρ­μονη εσω­στρέ­φεια περί του παρα­γω­γι­κού μοντέ­λου της χώρας, όπου απο­δε­δειγ­μένα ο του­ρι­σμός έχει συμ­βά­λει καθο­ρι­στικά– είναι πώς θα παρα­γά­γουμε περισ­σό­τερη αξία και πώς θα πετύ­χουμε μεγα­λύ­τερη διάχυση. Αυτό είναι το στοί­χημα της επό­με­νης ημέρας.

Πηγή: kathimerini.gr