Μαθήματα εθελοντισμού από το νηπιαγωγείο

Τα παιδιά επι­σκέ­πτο­νται και κάνουν συντρο­φιά σε παπ­πού­δες και για­γιά­δες στο ΚΑΠΗ της γει­το­νιάς τους, συλ­λέ­γουν τους καρπούς από τα δέντρα που υπάρ­χουν στον δήμο τους, φυτεύ­ουν δέντρα σε πάρκα και δημό­σιους χώρους, συμ­με­τέ­χουν σε ένα τοπικό φεστι­βάλ, επι­σκέ­πτο­νται άλλα σχολεία και προ­σφέ­ρουν εθε­λο­ντική εργασία, οργα­νώ­νουν γιορτές με σκοπό τη συλλογή χρη­μά­των και είδη πρώτης ανάγκης για τους συνο­μη­λί­κους τους σε δοκι­μα­ζό­με­νες περιο­χές της Ελλάδας ή του εξω­τε­ρι­κού.

Επίσης μπορούν να «δου­λέ­ψουν» σε αυτό που όλα (σχεδόν;) ξέρουν να χει­ρί­ζο­νται καλά. Δηλαδή στο Δια­δί­κτυο και στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, προ­κει­μέ­νου να δημιουρ­γή­σουν εφαρ­μο­γές για χρήση από ευά­λω­τες ομάδες ή να οργα­νώ­σουν εκστρα­τείες για ένα κοι­νω­νικό θέμα που τους απα­σχο­λεί. Πρό­κει­ται για δράσεις που τις συν­δέ­ουμε με τον εθε­λο­ντι­σμό, την έννοια που το σχολείο οφείλει να καλ­λιερ­γεί στους μαθητές. Και το κάνουν πολλά ελλη­νικά σχολεία.

Τότε, λοιπόν, γιατί χρειά­ζε­ται να εισα­χθεί νέο εκπαι­δευ­τικό πρό­γραμμα γι’ αυτό το θέμα και στις δύο βαθ­μί­δες; «Διότι μέχρι τώρα οι δράσεις εθε­λο­ντι­σμού στα σχολεία λει­τουρ­γούν απο­σπα­σμα­τικά, χωρίς συγκε­κρι­μένο πλαίσιο, και γίνο­νται χάρη στη διάθεση των εκπαι­δευ­τι­κών, χωρίς στο­χο­προ­σή­λωση και δέσμευση στην επί­τευξη ενός στόχου από τους μαθητές», λέει στην «Κ» στέ­λε­χος του υπουρ­γείου Παι­δείας, εξη­γώ­ντας τις αλλαγές που θα γίνουν στα σχολεία στο συγκε­κρι­μένο θέμα, ξεκι­νώ­ντας από την επόμενη σχολική χρονιά. Ηδη ο οδηγός σπουδών για τους εκπαι­δευ­τι­κούς έχει καταρ­τι­σθεί.

Ο μαθητής μαζί με το απο­λυ­τή­ριο θα λαμ­βά­νει βεβαί­ωση, στην οποία θα ανα­γρά­φο­νται όλες οι δράσεις στις οποίες συμ­με­τείχε ανά τάξη.

Ειδι­κό­τερα, σε όλες τις τάξεις από το νηπια­γω­γείο έως και τη Γ΄ Λυκείου θα εισα­χθούν ως δια­κριτή ζώνη του προ­γράμ­μα­τος σπουδών οι «ομα­δι­κές εθε­λο­ντι­κές δράσεις ενεργού πολίτη», όπως ονο­μά­ζο­νται. Το πρό­γραμμα θα δια­τρέ­χει σχεδόν όλη τη σχολική ζωή των μαθητών, προ­σαρ­μο­σμένο στις ανάγκες και στις δυνα­τό­τη­τες των δια­φο­ρε­τι­κών ηλικιών, τάξεων, καθώς και στα χαρα­κτη­ρι­στικά κάθε σχο­λι­κής μονάδας με βάση την περιοχή.

Σύμφωνα με τον σχε­δια­σμό του υπουρ­γείου Παι­δείας, τα θεμα­τικά πεδία στα οποία ενδει­κτικά μπορούν να εμπί­πτουν οι δράσεις είναι η κοι­νω­νική αλλη­λεγ­γύη – υπο­στή­ριξη ευπαθών ομάδων (π.χ. ηλι­κιω­μέ­νοι, άστεγοι, φτωχοί, μειο­νό­τη­τες κ.λπ.), οι πρω­το­βου­λίες παροχής βοή­θειας σε δύσκο­λες κατα­στά­σεις (π.χ. φυσικές κατα­στρο­φές, ανθρω­πι­στι­κές κρίσεις), οι κοινές δράσεις σχο­λείων, ακόμη και με δια­φο­ρε­τι­κούς τύπους σχο­λείων. «Πόσο ωραίο αλλά και δύσκολο είναι οι μαθητές ενός γυμνα­σίου να συνερ­γα­στούν με τους μαθητές ενός ειδικού σχο­λείου», λέει στην «Κ» το ίδιο στέ­λε­χος του υπουρ­γείου Παι­δείας.

Ξεχω­ρι­στή θέση θα έχει στο πρό­γραμμα η εκπαί­δευση για το περι­βάλ­λον και την αει­φο­ρία. «Πόσοι συμπο­λί­τες μας έτρεξαν να βοη­θή­σουν στην πρό­σφατη πυρ­κα­γιά στην Αττική; Πόσοι έχουν την απα­ραί­τητη περι­βαλ­λο­ντική συνεί­δηση ώστε να φρο­ντί­σουν το σπίτι τους, τη γει­το­νιά τους, την πόλη τους;», ρωτάει το στέ­λε­χος του υπουρ­γείου, και η απά­ντηση μάλλον μας είναι γνωστή.

Στο πλαίσιο αυτό θα ενι­σχυ­θεί ο ρόλος που θα έχουν στην υλο­ποί­ηση των εθε­λο­ντι­κών δρα­στη­ριο­τή­των τα 58 Κέντρα Εκπαί­δευ­σης για το Περι­βάλ­λον και την Αει­φο­ρία (ΚΕΠΕΑ). Η θεμα­το­λο­γία των δράσεων που υλο­ποιού­νται τώρα στα ΚΕΠΕΑ είναι σε άμεση συνά­φεια με τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος των περιο­χών στις οποίες βρί­σκο­νται τα κέντρα, και αφορούν μεταξύ άλλων την κλι­μα­τική αλλαγή, τη δια­χεί­ριση των απο­βλή­των, την εξοι­κο­νό­μηση φυσικών πόρων, την προ­στα­σία των υδά­τι­νων πόρων, την ανα­κύ­κλωση και την κυκλική οικο­νο­μία, καθώς και την ατμο­σφαι­ρική ρύπανση.

Οι «ομα­δι­κές εθε­λο­ντι­κές δράσεις ενεργού πολίτη» έχουν δύο ιδιαι­τε­ρό­τη­τες σε σχέση με ό,τι συμ­βαί­νει σήμερα ως προς την καλ­λιέρ­γεια του εθε­λο­ντι­σμού στα σχολεία. Κατ’ αρχάς δεν θα είναι «ακόμη ένα μάθημα», αλλά οργα­νω­μέ­νες ομα­δι­κές δράσεις που θα οργα­νώ­νο­νται σε όλη τη διάρ­κεια του σχο­λι­κού χρόνου – μέσα στο διδα­κτικό πρό­γραμμα, στις εκδρο­μές και στις σχο­λι­κές εκδη­λώ­σεις. Συγκε­κρι­μένα, στο δημο­τικό για τις δράσεις θα προ­βλέ­πο­νται συγκε­κρι­μέ­νες διδα­κτι­κές ώρες μέσα στα μαθή­ματα της μελέτης περι­βάλ­λο­ντος και της αγωγής του πολίτη, καθώς και στα εργα­στή­ρια δεξιο­τή­των. Αντί­στοιχα, στο γυμνά­σιο οι εθε­λο­ντι­κές δράσεις θα εντα­χθούν οργα­νω­μένα (και όχι κατ’ επι­λο­γήν) στις ώρες των εργα­στη­ρίων δεξιο­τή­των, ενώ στα Γενικά και στα Επαγ­γελ­μα­τικά Λύκεια θα εντα­χθούν στις ώρες της πολι­τι­κής παι­δείας και της φιλο­σο­φίας. «Εχουμε παρα­τη­ρή­σει ότι ο εθε­λο­ντι­σμός δεν καλ­λιερ­γεί­ται μόνο με μαθή­ματα όπως η αγωγή του πολίτη. Αλλωστε δεν θέλουμε κάτι θεω­ρη­τικό για τους μαθητές, αλλά βιω­μα­τικό που θα τους εμπλέ­ξει και θα τους κινήσει το ενδια­φέ­ρον», δηλώνει στην «Κ» ο εμπει­ρο­γνώ­μο­νας του υπουρ­γείου. «Επίσης, μέχρι τώρα έχουν πολύ ενδια­φέ­ρο­ντα προ­γράμ­ματα εθε­λο­ντι­σμού, αλλά η συμ­με­τοχή των μαθητών είναι απο­σπα­σμα­τική. Τα παιδιά, ιδίως οι έφηβοι, είναι ή κλει­σμένα στο σπίτι μπροστά σε μια οθόνη ή πηγαί­νουν φρο­ντι­στή­ριο για ξένες γλώσσες. Θέλουμε να τα παρα­κι­νή­σουμε σε κάτι άλλο», προ­σθέ­τει εμφα­τικά.

Απο­κτούν εμπει­ρία προ­σφέ­ρο­ντας πολύ­τιμη βοήθεια

Να σημειω­θεί, πάντως, ότι ενώ η υλο­ποί­ηση του σχεδίου είναι ευκο­λό­τερη μέχρι και τη Β΄ Λυκείου, στη Γ΄ Λυκείου υπάρ­χουν δύο δυσκο­λίες. Τα μαθή­ματα γενικής παι­δείας είναι λίγα και μόνο το μάθημα της γυμνα­στι­κής (έχει τρεις ώρες την εβδο­μάδα) μπορεί να χωρέσει παρό­μοιες δράσεις. Από την άλλη, καθώς οι μαθητές προ­ε­τοι­μά­ζο­νται για τις Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις είναι δύσκολο να «πει­σθούν» για να συμ­με­τά­σχουν με ζέση σε τέτοιες δράσεις. «Μα ακριβώς αυτό θέλουμε να αλλά­ξουμε εντάσ­σο­ντας το πρό­γραμμα μέσα σε σχετικά μαθή­ματα», σημειώ­νει ο ίδιος.

Ηλε­κτρο­νικό portfolio

Η δεύτερη ιδιαι­τε­ρό­τητα του προ­γράμ­μα­τος είναι ότι για την υλο­ποί­ηση κάθε δράσης θα τηρού­νται τεκ­μή­ρια, υπό τη μορφή ενός e-portfolio, για το τι κάνει κάθε τάξη ή τμήμα. Θα είναι ένα είδος κατα­γρα­φής της πορείας του προ­γράμ­μα­τος. Τα σχολεία μπορούν να παρου­σιά­ζουν τις δράσεις τους σε τοπικές εκδη­λώ­σεις διά­χυ­σής τους, ώστε οι πιο πρω­τό­τυ­πες και επι­δρα­στι­κές από αυτές να ανα­δει­κνύ­ο­νται ως καλές πρα­κτι­κές και να απο­τε­λούν υλικό σε σχετικό απο­θε­τή­ριο που θα δημιουρ­γή­σει το Ινστι­τούτο Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής (ΙΕΠ), από το οποίο θα μπορούν στο μέλλον να αντλούν ιδέες για δράσεις οι σχο­λι­κές μονάδες.

Μια τρίτη ιδιαι­τε­ρό­τητα είναι πως ο μαθητής κατά την απο­φοί­τησή του από την κάθε βαθμίδα θα παίρνει, μαζί με το απο­λυ­τή­ριό του, και βεβαί­ωση στην οποία θα ανα­γρά­φο­νται όλες οι εθε­λο­ντι­κές δράσεις στις οποίες συμ­με­τείχε, καθώς και η αντί­στοιχη τάξη στην οποία τις υλο­ποί­ησε. Η πρό­βλεψη αυτή συνάδει με τη φιλο­σο­φία του εθνικού απο­λυ­τη­ρίου, όπως εφαρ­μό­ζε­ται διεθνώς, σύμφωνα με την οποία η «ταυ­τό­τητα» του απο­φοί­του κάθε βαθ­μί­δας δεν είναι μόνο οι επι­δό­σεις του στο σχολείο και στις εξε­τά­σεις, αλλά δια­μορ­φώ­νε­ται και από τα σχολικά προ­γράμ­ματα που σχε­τί­ζο­νται με τα προ­σω­πικά ενδια­φέ­ρο­ντά του και τον χαρα­κτήρα του.

¨Πηγή: kathimerini.gr