Κλιμάκιο του ΥΠΠΟΑ στη Λέρο. Λ. Μενδώνη: Πρέπει να αναδείξουμε τη μοναδικότητα του νησιού

Τρι­ή­μερη επί­σκεψη πραγ­μα­το­ποί­ησε η υπουρ­γός Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού, Λίνα Μενδώνη, στη Λέρο, «η πρώτη φορά που Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού επι­σκέ­πτε­ται τη Λέρο, νησί με πολύ πλούσιο και εξαι­ρε­τικά ιδιαί­τερο πολι­τι­στικό απόθεμα», όπως ενη­με­ρώ­νει σχετική ανα­κοί­νωση του ΥΠΠΟΑ. Η κ. Μενδώνη, συνο­δευό­μενη από κλι­μά­κιο υπη­ρε­σια­κών παρα­γό­ντων του υπουρ­γείου (τη Γενική Διευ­θύ­ντρια Ανα­στή­λω­σης Μου­σείων και Τεχνι­κών Έργων Αμαλία Ανδρου­λι­δάκη, τη Διευ­θύ­ντρια Προ­στα­σίας Νεώ­τε­ρης Αρχι­τε­κτο­νι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς Γιάννα Καράνη, την Έφορο Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου Μάνια Μιχαη­λί­δου και τον Προϊ­στά­μενο της Υπη­ρε­σίας Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων και Τεχνι­κών Έργων Δωδε­κα­νή­σου Γιώργο Καρυ­δάκη), αλλά και από τον δήμαρχο Μιχάλη Κόλλια, τον αντι­δή­μαρχο Δημήτρη Καστή και αρμό­διους υπαλ­λή­λους του Δήμου Λέρου, πραγ­μα­το­ποί­ησε αυτοψία σε μνημεία και σημεία ιδιαί­τε­ρου πολι­τι­στι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος σε όλο το νησί.

Σύμφωνα με την ίδια ανα­κοί­νωση, κατέστη απο­λύ­τως σαφές ότι κρίσιμη παρά­με­τρο στην ανα­πτυ­ξιακή προ­ο­πτική της Λέρου απο­τε­λεί η ανά­δειξη της ποι­κί­λης πολι­τι­στι­κής της κλη­ρο­νο­μιάς, του σημα­ντι­κού κτη­ρια­κού της απο­θέ­μα­τος, με τον ιδιαί­τερο αρχι­τε­κτο­νικό του χαρα­κτήρα του -ιδίως στις περιο­χές Λακκί και Λέπιδα- αλλά και των οχυ­ρω­μα­τι­κών έργων και εγκα­τα­στά­σεων από τους δυο παγκό­σμιους πολέ­μους, κυρίως στην περιοχή της Πατέλας. Συγκε­κρι­μένα το Λακκί (ή Πόρ­το­λά­γκο), που ιδρύ­θηκε το 1930, επί ιτα­λι­κής κατοχής, «είναι η μόνη σύγ­χρονη πόλη στην Ελλάδα -και η δεύτερη στην Ευρώπη- που σχε­διά­στηκε και ιδρύ­θηκε εξ αρχής, με ρυμο­το­μικά και αρχι­τε­κτο­νικά σχέδια ως πρότυπη πόλη. Απο­τε­λεί ένα από τα καλύ­τερα παρα­δείγ­ματα της ιτα­λι­κής ορθο­λο­γι­στι­κής και φασι­στι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής, δια χειρός Αρμάντο Μπερ­να­μπίτι και Ροντόλφο Πετράκο. Δια­σώ­ζε­ται σημα­ντι­κός αριθμός ρασιο­να­λι­στι­κών κτηρίων, μεταξύ των οποίων το ‘Ποσει­δώ­νιο’, κτήριο της Ναυ­τι­κής Διοί­κη­σης, το οποίο σήμερα στε­γά­ζει υπη­ρε­σίες του Δήμου, η Αγορά της πόλης, το κινη­μα­το­θέ­α­τρο, το δημο­τικό σχολείο, απο­θή­κες του λιμα­νιού, κτήρια, τα οποία χρη­σι­μο­ποιούσε το Ψυχια­τρικό Νοσο­κο­μείο, καθώς και η Αερο­ναυ­τική βάση στα Λέπιδα», σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση του ΥΠΠΟΑ.

«Αυτό που χρειά­ζε­ται άμεσα το Λακκί», δήλωσε η υπουρ­γός Πολι­τι­σμού, «είναι να εξα­σφα­λι­στεί η προ­στα­σία του με βάση το νόμο για την προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Παράλ­ληλα, απαι­τεί­ται ένα στρα­τη­γικό σχέδιο για το Λακκί και τα Λέπιδα. Τι πρέπει να γίνει, τι μπορεί να γίνει. Θα εμφαί­νε­ται η πλήρης κατα­γραφή των κτηρίων, το ιδιο­κτη­σιακό τους καθε­στώς, καθώς και οι προ­τά­σεις για τις χρήσεις τους. Θα ιεραρ­χη­θούν οι προ­τε­ραιό­τη­τες, για να ανα­ζη­τη­θούν τα κατάλ­ληλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία. Τις επό­με­νες ημέρες θα συγκρο­τη­θεί στο υπουρ­γείο ειδική επι­στη­μο­νική επι­τροπή που θα ασχο­λη­θεί με το θέμα. Το Λακκί θα τεθεί στο κέντρο της ανα­πτυ­ξια­κής προ­σπά­θειας. Είναι ιστο­ρι­κός τόπος, ιδιαί­τε­ρης φυσιο­γνω­μίας, με ένα σημα­ντικό κτη­ριακό απόθεμα το οποίο έχει μεν υποστεί ζημίες, αλλά η απο­κα­τά­στασή του είναι και εφικτή. Για τις μελέτες θα αξιο­ποι­η­θεί το πολύ­τιμο υλικό των πρω­το­τύ­πων σχεδίων που φυλάσ­σο­νται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Στο αμέσως επόμενο διά­στημα στο Κεντρικό Συμ­βού­λιο Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων θα εισα­χθεί προς συζή­τηση η πρόταση της κήρυξης των περιο­χών Λακκί και Λέπιδα ως ιστο­ρι­κού τόπου, ενώ στη συνέ­χεια θα εξε­τα­στεί η κήρυξη ως μνη­μείων συγκε­κρι­μέ­νων κτηρίων που πληρούν απο­λύ­τως τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις του νόμου. Το συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα της Λέρου είναι ότι δια­τη­ρή­θηκε το κτη­ριακό της απόθεμα, καθώς το νησί έμεινε εκτός από τις τάσεις του μαζικού του­ρι­σμού περα­σμέ­νων δεκα­ε­τιών».

Επίσης, όπως ενη­με­ρώ­νει η ίδια ανα­κοί­νωση, η κ. Μενδώνη και το υπη­ρε­σιακό κλι­μά­κιο πραγ­μα­το­ποί­η­σαν αυτοψία στα κατά­λοιπα των στρα­τιω­τι­κών εγκα­τα­στά­σεων στο όρος Πατέλα, «ένα τερά­στιο συγκρό­τημα κτηρίων και κατα­σκευών, όπου δια­σώ­ζο­νται ‘ο ακου­στι­κός τοίχος’ και το ‘αερό­φωνο’. Πρό­κει­ται για μία μονα­δική στρα­τιω­τική κατα­σκευή, έναν πρόγονο των ραντάρ που επέ­τρεπε στους Ιταλούς να παρα­κο­λου­θούν τις πτήσεις των εχθρι­κών αερο­πλά­νων. Μία ακόμη ανάλογη εγκα­τά­σταση υπάρχει στη Μεσσήνη της Ιταλίας. Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού ζήτησε τη συνερ­γα­σία του Δήμου, προ­κει­μέ­νου οι εγκα­τα­στά­σεις να προ­στα­τευ­θούν με κάποιο τρόπο από την βόσκηση των ζώων που προ­κα­λούν κατα­στρο­φές στις εγκα­τα­στά­σεις. Παράλ­ληλα, οι αρμό­διες υπη­ρε­σίες του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού θα προ­χω­ρή­σουν την δια­δι­κα­σία κήρυξης της περιο­χής ως ιστο­ρικό τόπο. Ο Δήμος ανέλαβε να εκπο­νή­σει μελέτη σκο­πι­μό­τη­τας για την ανά­δειξη των εγκα­τα­στά­σεων της Πατέλας».

Η αυτοψία συνε­χί­στηκε στις υπό­γειες στοές στη Μερικιά. Όπως πλη­ρο­φο­ρεί το ΥΠΠΟΑ, σε κάποιες φιλο­ξε­νεί­ται το δημο­τικό μουσείο, στο οποίο εκτί­θε­νται πλήθος αντι­κει­μέ­νων κυρίως από την περίοδο του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου, τα οποία αν συν­δυα­στούν με τα ανάλογα που εκτί­θε­νται στον Πύργο Μπελένη, όπου στε­γά­ζε­ται το επίσης δημο­τικό Λαο­γρα­φικό Μουσείο, μπορούν να απο­τε­λέ­σουν το υλικό για τη δημιουρ­γία ενός πρό­τυ­που Μου­σείου αφιε­ρω­μέ­νου στην περίοδο του μεσο­πο­λέ­μου και στον Β´ Παγκό­σμιο Πόλεμο. «Η Λέρος» δήλωσε η κ. Μενδώνη «πρέπει να απο­τε­λέ­σει πόλο έλξης για τους λάτρεις του ιστο­ρι­κού του­ρι­σμού, οι οποίοι επι­ζη­τούν την επί­σκεψη των τόπων που συν­δέ­ο­νται άμεσα με τους δύο μεγά­λους πολέ­μους του 20ου αιώνα. Είναι μία κατη­γο­ρία του­ρι­σμού, που ενδια­φέ­ρει όλα τα κράτη, τους γεί­το­νές μας στη Μεσό­γειο. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό το παρά­δειγμα του Βερντέν στη Γαλλία, που ουσια­στικά ζει από την ομώνυμη Μάχη. Συντη­ρεί­ται από αυτήν ένα μεγάλο τμήμα του πλη­θυ­σμού της περιο­χής. Γύρω από το νησί υπάρ­χουν πολλά ναυα­γι­σμένα πολε­μικά πλοία και μάλιστα σε σχετικά μικρό βάθος. Τα ναυάγια αυτά δημιουρ­γούν ένα εκτε­τα­μένο κατα­δυ­τικό πάρκο με πολ­λα­πλά οφέλη για τη Λέρο. Πρέπει να ανα­δεί­ξουμε τη μονα­δι­κό­τητα του νησιού για να διεκ­δι­κή­σει με αξιο­πι­στία το μερίδιο που του ανα­λο­γεί. Γι’ αυτό απαι­τεί­ται η συνερ­γα­σία των Υπουρ­γείων Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού, Εθνικής ‘Αμυνας και Περι­βάλ­λο­ντος, με την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου και τον Δήμο Λέρου».

Σύμφωνα με το ΥΠΠΟΑ, κατά την αυτοψία του κλι­μα­κίου στο οχυρό Μπρού­τζι, στην περιοχή της Αγίας Μαρίνας, του οποίου η πρώτη φάση μπορεί να χρο­νο­λο­γεί­ται και στην ρωμαϊκή περίοδο, δια­πι­στώ­θηκε η προ­βλη­μα­τική κατά­στασή του. Συμ­φω­νή­θηκε ο Δήμος να ανα­λά­βει την εκπό­νηση της φωτο­γραμ­μα­τρι­κής απο­τύ­πω­σης του κάστρου, και στη συνέ­χεια οι αρμό­διες ανα­στη­λω­τι­κές υπη­ρε­σίες του ΥΠΠΟΑ να ανα­λά­βουν την εκπό­νηση των μελετών για τις εργα­σίες στε­ρέ­ω­σης, απο­κα­τά­στα­σης και ανά­δει­ξης του οχυρού. Επίσης, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού θα προ­χω­ρή­σει στην υπο­γραφή Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης Πολι­τι­σμι­κής Ανά­πτυ­ξης με τον Δήμο Λέρου για την καλή λει­τουρ­γία του Κάστρου του Παντε­λίου. Οι υπο­δο­μές που δημιουρ­γή­θη­καν στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος του ΤΑΠΑ «Κάστρων Περί­πλους», εκθε­σια­κοί χώροι, ανα­ψυ­κτή­ριο, πωλη­τή­ριο και ένα μικρό θέατρο, ουδέ­ποτε λει­τούρ­γη­σαν, με εξαί­ρεση την χρήση του θεάτρου. Η κ. Μενδώνη έδωσε οδηγίες στην αρμόδια Εφορεία Αρχαιο­τή­των να προβεί στις όποιες ανα­στη­λω­τι­κές απο­κα­τα­στά­σεις, χρειά­ζε­ται και να προ­ε­τοι­μά­σει ένα σχέδιο λει­τουρ­γίας των χώρων. Το ΤΑΠΑ θα λει­τουρ­γή­σει το πωλη­τή­ριο, ενώ η λει­τουρ­γία του ανα­ψυ­κτη­ρίου θα εξα­σφα­λι­στεί από τον Δήμο Λέρου.

Τέλος, μεγάλο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει ο ναός της Αγίας Κιουράς -Αγιάς Ματρό­νας στο Παρθένι. «Η Αγία Κιουρά», δήλωσε η υπουρ­γός, «είναι ένα ιδιαί­τερο μνημείο. Είναι η εκκλη­σιά των εξο­ρί­στων την περίοδο της Xούντας στο Παρθένι. Αγιο­γρα­φή­θηκε από τους εξό­ρι­στους Αντώνη Καρα­γιάννη, τον Τάκη Τζα­να­τέα και τον Κυριάκο Τσακίρη. Τα εδάφια που επέ­λε­ξαν να γράψουν κάτω από τα έργα τους απο­τυ­πώ­νουν τον αγώνα και την αγωνία τους».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ